Expoo_Magazine_Flanders_Font_web.pdf by Vlaanderen-be

MAGAZINE H u i z e n

v a n

Alles in Huis Van droom naar werkelijkheid

Inspiratiegids De bouwstenen en de werkvloer

h e t

K i n d

Spannend. Enthousiasme. Proberen, vallen, opstaan en weer doorgaan. Krachten bundelen. Vleugels krijgen. Woorden die passen bij de geboorte van dit derde EXPOO magazine. Spannend, want zitten jullie nog te wachten op een gedrukt magazine in digitale tijden? Enthousiasme over de sterke verhalen van Huizen van het Kind die een inkijkje in hun ziel gaven. Proberen. Schrijven is schrappen. Véél schrappen. Op zoek naar de essentie. Op zoek naar die boodschappen die mensen vleugels geven. Het zijn dezelfde kernwoorden die we vaak hoorden in de gesprekken ter voorbereiding van dit magazine. Vijf jaar na het decreet preventieve gezinsondersteuning zijn de Huizen van het Kind in volle bloei. Maar liefst 99% van de gezinnen kan terecht in een Huis van het Kind in hun buurt. EXPOO ging zeven keer in gesprek met drijvende krachten achter Huizen van het Kind in alle soorten en maten. In grote steden en kleine gemeenten. Virtuele netwerken en Huizen van steen. Hoe doen zij het? Wat betekent geïntegreerd werken voor hen, en hoe bereiken ze de grote diversiteit aan gezinnen? Hun verhalen vind je gebundeld in dit magazine. Hadden we het al gezegd, dat schrappen moeilijk was? We vonden het zelfs zonde om zoveel te schrappen. Daarom lees je de lange versies verder op onze website, waar het magazine een vervolg krijgt. COLOFON Het Magazine Huizen van het Kind is een uitgave van EXPOO, het Expertisecentrum Opvoedingsondersteuning van de Vlaamse Overheid. EXPOO bedankt iedereen die aan de publicatie heeft meegewerkt. Inhoud en concept EXPOO Redactie Kaat Schaubroeck Vormgeving Typografics Fotografie Wouter Appeltans (Foto EXPOO-team, Katrien Verhegge) VBJK Podcast Radio Quindo Verantwoordelijke uitgever Katrien Verhegge, Opgroeien, Hallepoortlaan 27, 1060 Brussel Contactgegevens Heb je vragen en bedenkingen bij de inhoud van dit magazine? Wil je meer uitleg bij een onderwerp? Contacteer EXPOO EXPOO, Hallepoortlaan 27, 1060 Brussel info@expoo.be Overname van artikels uit dit magazine is geen probleem, mits je duidelijk de bron vermeldt: ‘Magazine Huizen van het Kind, EXPOO, 2020’. De foto’s en illustraties in dit magazine zijn auteursrechtelijk beschermd. Lees dit magazine ook online op expoo.be

De maatschappij verandert snel. Preventieve gezinsondersteuning zet steeds meer in op het afbreken van muurtjes tussen de verschillende levensdomeinen. In de hoofden van de gezinnen zitten immers ook geen hokjes waar ze vragen of problemen inschuiven. Daar laten experts, wetenschappers en beleidsmensen hun licht over schijnen, her en der in het magazine, en uitgebreid te beluisteren in de bijhorende podcast. Ook over de manier waarop je dit doet, valt veel te vertellen. We bundelen inspirerende praktijken over werkingsprincipes zoals aansluiten op lokale noden en participatie. Zo bouwen we aan een inspiratiegids voor alle Huizen van het Kind. Elk gezin telt, en elk gezin is anders. In gesprek gaan met ouders en kinderen, om te horen wat zij nodig hebben om zich geruggesteund te voelen bij het opvoeden en opgroeien, is essentieel. Ook in dit magazine klinkt hun stem. Hoe beter we elkaar kennen, hoe beter we het recht op kansrijk opgroeien kunnen realiseren. Onze wens is dat dit tijdschrift ezelsoren en fluostrepen krijgt, door het vele bladeren, aanduiden wat je boeit. Door een rol te spelen op teamoverleg, om inspiratie op te doen en mogelijkheden te verkennen. Duik vooral ook dieper, op de website en in de podcast. Laat ons horen hoe jullie het doen! Het EXPOO-team

Inhoud

Nu lezen, straks luisteren

Alles in Huis In vijf jaar van droom naar werkelijkheid

8 8

Alles in Huis in Leuven, in Linter, Kortenaken, Geetbets en Zoutleeuw, in De Haan, in Antwerpen

Kun je ons de weg naar de ouders vertellen?

Op zoek naar het fundament van de Huizen van het Kind

Opvoeden is puzzelen: bruggen slaan tussen de levensdomeinen

Kinderen en jongeren aan het woord

Zet de deur wijd open voor de kinderen

Inspiratiegids werkingsprincipes: de bouwstenen en de werkvloer

Een blik op het buitenland

Huizen van het Kind bundelen krachten en bouwen bruggen

PODCAST

Nu lezen, straks luisteren

De stem van de onderzoekers Hoe kijken onderzoekers vanuit hun vakgebied naar de Huizen van het Kind? Welke evolutie vinden ze belangrijk? Welke sterktes en valkuilen zien ze? In het najaar van 2019 trokken we op pad voor een uitgebreid interview met zes deskundigen. Een paar quotes uit die gesprekken vind je hier en verspreid over dit magazine. Maar ga vooral ook even online: via onze website kun je luisteren naar zes razend interessante podcasts waarin de onderzoekers uitgebreider aan het woord zijn.

Wie is wie? Sara Willems is professor binnen het vakgebied ‘Sociale on-

‘Het is vaak een gave van mensen op het terrein om

gelijkheidsproblematiek in de gezondheidszorg’ (UGent) en

de juiste toon te vinden. Ik vind het prachtig hoe ze

bouwde de onderzoeksgroep ‘Equity in health care’ uit. Haar

erin slagen om een houding aan te nemen die enerzijds

aandacht gaat vooral uit naar de relatie tussen gezondheid en

zeer respectvol is, en anderzijds toch gezinnen vooruit

sociale klasse, de toegankelijkheid van de zorg en discrimina-

stuwt, zonder hen het gevoel te geven dat ze het

tie in de gezondheidszorg.

verkeerd doen.’

expoo.be/podcast-sara-willems

Michel Vandenbroeck is hoofddocent Gezinspedagogiek en voorzitter van de vakgroep Sociaal werk en sociale pedagogiek (UGent). Hij bestudeert onder meer in- en uitsluitingsprocessen in de kinderopvang, in de kleuterschool en in opvoedingsondersteuning, binnen een context van toenemende diversiteit. ‘Om kansengroepen te bereiken, moeten we niet in de kansarme wijken gaan zitten, maar in de grensgebieden, die door vele mensen als hun wijk beschouwd worden.’

expoo.be/podcast-michel-vandenbroeck

Karla Van Leeuwen is professor Gezinspedagogiek en verbonden aan de onderzoekseenheid Gezins- en orthopedagogiek (KULeuven). Als onderzoekster is ze geïnteresseerd in opvoeding in diverse gezinscontexten, en hoe verschillen tussen kinderen en jongeren samenhangen met hun opvoeding en ontwikkeling. ‘Preventie moet ouders ondersteunen in wat ze al kunnen, zodat ze hun zelfregulerend vermogen en zelfvertrouwen vergroten. Ik ben zelf de zaken in mijn leven aan het aanpakken.’

expoo.be/podcast-karla-van-leeuwen

PODCAST

Hester Hulpia is doctor in de Pedagogische wetenschap-

Liesbeth Lambert is master in het Sociaal werk en werkt half-

pen. Ze werkt bij VBJK, een expertisecentrum voor basisvoor-

tijds voor VBJK, halftijds voor VCOK. Ze zet zich in voor alles

zieningen voor jonge kinderen. Bij VBJK zet ze zich in voor

wat met preventieve gezinsondersteuning en de Huizen van

preventieve gezinsondersteuning, de Huizen van het Kind,

het Kind te maken heeft. Ze stimuleert organisaties ook om

meertaligheid in voorschoolse voorzieningen, en voor de tran-

aandacht te hebben voor de sociale cohesie en ontmoetingen

sitie van thuis of de kinderopvang naar de kleuterschool. Hes-

die inherent zijn aan het werken met kinderen en gezinnen.

ter maakte ook deel uit van het MeMoQ-team, dat in opdracht van Kind en Gezin een onderzoek voerde naar de pedagogische kwaliteit van de Vlaamse kinderopvang.

â€˜Belangrijk is dat er voldoende tijd is om te leren van en met elkaar. Dat er voldoende tijd is om expertise uit te wisselen. Huizen van het Kind zijn samenwerkingsverbanden waar organisaties samen

* VBJK

nadenken over de meerwaarde voor gezinnen.â€™

expoo.be/podcast-hester-hulpia-en-liesbeth-lambert

PODCAST

Wim Van Lancker is professor Sociaal werk en Sociaal beleid aan het Centrum voor Sociologisch Onderzoek (KU Leuven). Hij doet onderzoek naar de relatie tussen sociaal en gezinsbeleid en armoede en ongelijkheid: hoe moet het gezinsbeleid vorm krijgen om de armoede terug te dringen? â€˜De basisvoorwaarde voor een effectief lokaal sociaal beleid, is dat het outreachend is. Om te weten wie kwetsbaar is, moet je de straat op.â€™

expoo.be/podcast-wim-van-lancker

ALLES IN HUIS

In vijf jaar van droom naar werkelijkheid

Alles in Huis Alle kinderen en gezinnen moeten toegang hebben tot een Huis van het Kind: dat was de doelstelling bij de start, eind 2014. Vandaag is het zo ver. Er zijn 224 Huizen van het Kind, die samen 294 gemeenten bereiken in Vlaanderen en het Brussels Hoofdstedelijk gewest. Overal zijn samenwerkingsverbanden gevormd, en zijn de eerste bouwlagen gezet. Katrien Verhegge, administrateur-generaal Opgroeien, blikt terug (én vooruit) in zes etappes. Aansluitend doen vier lokale stemmen het verhaal van hun Huis van het Kind.

1. Bauke Mollema, of het verschil tussen realiteit en perceptie

2. Het goud uit Fort Knox halen

Eind 2014 werd een eerste oproep uitgestuurd voor de erkenning

veel verschillende actoren en organisaties zetten zich in voor

en subsidiëring van Huizen van het Kind. Dat was het formele

de ondersteuning van gezinnen met kinderen: dat is op zich een

startschot, maar het verhaal begon lang daarvoor. In 2011 kre-

grote kracht. Maar in welke mate is dat aanbod toegankelijk? In

gen de eerste conceptteksten vorm en startte de dialoog met tal

welke mate slagen we erin om met al die krachten zo geïnte-

van actoren. Het was ook het moment waarop in de kranten een

greerd te werken dat we een coherent aanbod voor gezinnen te

foto verscheen van Bauke Mollema, die in de Ronde van Emilia al

formuleren? Gezinnen hebben namelijk geen hokjes in hun den-

juichend over de streep kwam. Hij dácht dat hij gewonnen had,

ken en volgen de logica van een gefragmenteerd aanbod dus niet.

De aanvangsanalyse bij de Huizen van het Kind was simpel. Zeer

maar in werkelijkheid was een andere renner al even over de streep. Het beeld van de juichende Bauke Mollema verscheen zo

Het antwoord was al even simpel. Er moesten Huizen van het

prominent in de kranten dat je kon denken dat hij echt de win-

Kind komen die ‘al die krachten bundelen, zodat maatregelen en

naar was: een foute perceptie dus. Net daardoor werd het een

ondersteuning coherenter en beter ontsloten worden om meer

belangrijk beeld voor de dialoog over de Huizen van het Kind.

gezinnen beter te ondersteunen’. We moesten dus het maximale uit de waarde van elk aanbod halen en dat aanbod, dus ook dat

Kind en Gezin liep nogal prominent in beeld bij het verhaal over

van Kind en Gezin, onderling verbinden. Kind en Gezin heeft een

de Huizen van het Kind, maar in werkelijkheid waren er op lokaal

zeer krachtig instrument in handen: het consultatiebureau met

niveau al tal van initiatieven en samenwerkingsverbanden die

de huisbezoeken en de consulten. Het is een universele dienstver-

dezelfde doelen nastreefden. De kunst was dus de waarde van

lening met een zeer groot bereik, waar men internationaal met

die samenwerkingsverbanden ook te honoreren, en de werkzame

grote ogen naar kijkt. We hebben echt goud in handen. De consul-

elementen eruit te destilleren, te versterken en een vertaalslag

tatiebureaus werkten echter te geïsoleerd: ze hadden een grote

mogelijk te maken naar andere gemeenten. Het concept van de

waarde, maar er kon meerwaarde mee gecreëerd worden. Met

Huizen van het Kind moest dus enerzijds herkenbaar en onder-

enige zin voor overdrijving was het alsof ons goud veilig opge-

steunend zijn voor de bestaande samenwerkingsverbanden en

borgen zat in Fort Knox: hoog tijd om het daaruit te halen en het

anderzijds andere lokale actoren motiveren.

in te zetten in sterke samenwerkingsverbanden, via de Huizen van het Kind.

ALLES IN HUIS

3. Het merk voor alle gezinnen Om de waarde van elk aanbod op het vlak van gezinsonder-

Het was bovendien belangrijk om een merk te creëren dat

steuning te erkennen, en dat te verbinden voor gezinnen, had-

elk van de betrokken organisaties zou overstijgen, dus ook

den we een uitgekiende merkenstructuur nodig. Zo werd het

Kind en Gezin, om duidelijk te maken dat het om een samen-

merk ‘Huis van het Kind’ geboren. Als je gezinnen lukraak op

werkingsverband ging én zeker ook om de sterke merken die

straat aanspreekt over wat ze kunnen vinden in een Huis van

al bestonden ruimte te geven om zich te blijven manifeste-

het Kind, dan krijg je daarop meestal het antwoord: ‘Alles wat

ren. Dit was cruciaal om organisaties te betrekken, vanuit hun

te maken heeft met opvoeden en opgroeien.’ En dat is wat de

eigen kracht en met de gemeenschappelijke doelstelling: ‘meer

Huizen van het Kind willen betekenen.

gezinnen beter ondersteunen’.

ALLES IN HUIS

4. Ruimte voor verschil

5. Sporen van modder in de gang

Het centrale vraagstuk was: hoe kunnen we (aanstaande) ge-

Volgens de regelgeving moeten alle Huizen van het Kind pre-

zinnen met kinderen en jongeren zo goed mogelijk ondersteu-

ventieve gezondheidszorg, opvoedingsondersteuning en ac-

nen? Als je daar lokaal organisaties rond samenbrengt, dan

ties ter bevordering van de sociale cohesie voorzien. Dat is

kom je met wat gezond verstand uit bij een Huis van het

een minimale vereiste. In 2016 werd er een bevraging georga-

Kind, of iets wat er zeer sterk op lijkt. Er werd dus een re-

niseerd bij de Huizen van het Kind om zicht te krijgen op de

gelluw kader gecreëerd, dat gericht was op de doelstellingen

stand van zaken. Daaruit leerden we onder meer met welke

die we wilden halen bij de gezinnen en op maximale lokale

uitdagingen ze geconfronteerd werden en welke meerwaarde

differentiatie.

ze (reeds) ondervonden. We waren echter het meest verwonderd over de breedte van de actoren die zich engageerden in

Het domein van gezinsondersteuning en opvoedings-onder-

de Huizen van het Kind. Dit oversteeg ruim de decretale mini-

steuning kent lokaal grote verschillen. De opportuniteiten en

male voorwaarden.

de noden in elke gemeente zijn telkens weer net dat beetje anders. Als je daar maximaal op wil inspelen, dan moet elk Huis

Als we zien welke actoren in 2016 gebundeld werden door de

van het Kind er ook anders kunnen uitzien. Met het decreet op

Huizen van het Kind, dan komen daarin alle levensdomeinen

preventieve gezinsondersteuning, dat de regelgevende basis

terug die te maken hebben met opvoeden en opgroeien. We

biedt voor de Huizen van het Kind, hebben we die lokale den-

zagen dat er ook aandacht was voor geestelijk welbevinden,

koefening gestimuleerd in elk van de gemeenten in Vlaande-

kinderopvang, prenatale begeleiding, huisvesting, inkomen, te-

ren en Brussel.

werkstelling, onderwijs, cultuur, sport - zowel binnen de diensten als in de concrete activiteiten. Het verbinden van diensten

We zijn daar ook in geslaagd! Dat kon door het engagement

is cruciaal om geïntegreerd te werken en goed te kunnen ver-

van al die organisaties in de Huizen van het Kind en niet in het

wijzen. Maar om ouders te betrekken, is het belangrijk om

minst door de inbreng van de lokale besturen. In de meerder-

van de Huizen van het Kind een levendig geheel te maken, en

heid van de Huizen van het Kind spelen zij een centrale rol: zij

daarvoor moeten er ook activiteiten plaatsvinden. We waren

kennen het lokale DNA door en door. Door de Huizen van het

daarom blij met de betrokkenheid van buitenschoolse kinder-

Kind maximaal te laten aansluiten bij het lokale sociaal beleid

opvang, jeugdwerk, cultuur… Een beetje plastisch uitgedrukt

kregen ze een instrument in handen om een coherent geïnte-

is het belangrijk voor het succes van de Huizen van het Kind

greerd gezinsbeleid te voeren, het brede potentieel te verster-

dat er op een regenachtige woensdagnamiddag sporen van

ken, en dat ook voor de burger te ontsluiten. Zo zijn er zeer

modderige laarzen in de gang te vinden zijn.

brede samenwerkingsverbanden ontstaan.

ALLES IN HUIS

6. De toekomst is… een grote tafel We merken duidelijk dat de Huizen van het Kind het poten-

Die sectoren creëren mee de randvoorwaarden waarbinnen

tieel hebben om uit te groeien tot laagdrempelige basisvoor-

de ontwikkeling van het kind en het gezin gebeuren en ze

zieningen. Dat betekent dat je er als (aanstaand) gezin gepast

hebben daar ook een grote impact op. Een tweede uitdaging

ondersteund wordt op alle levensdomeinen die te maken heb-

bestaat erin de samenwerking vorm te geven dicht bij de plek-

ben met opvoeden en opgroeien. Dit gaat breed, maar dat is

ken waar kinderen en gezinnen leven, waar het aanbod en

ook noodzakelijk, aangezien voor ouders alles samenkomt aan

de ondersteuning tastbaar worden in het dagelijkse leven. De

die éne gezinstafel: vrije tijd, school, gezondheid of gezinsbud-

ontwikkeling van buurtgerichte netwerken, die op meerdere

get, de moeilijke momenten en de leuke, de gevoelige (onuit-

plaatsen in Vlaanderen en Brussel vorm krijgen, zal ons daar-

gesproken) thema’s en het fait divers.

toe inspiratie geven.

Die tafel willen we ook in het Huis van het Kind hebben. Dat wil zeggen dat we zullen moeten samenwerken met zeer di-

Conclusie

verse partners om de ondersteuning op maat van elk gezin te brengen. Als je alle partners optelt die vandaag al samen-

Op vijf jaar tijd zijn we van een regelgevende tekst

werken in de verschillende Huizen van het Kind, dan zijn alle

geëvolueerd naar een nieuwe realiteit in het on-

levensdomeinen vertegenwoordigd. Dat is fantastisch nieuws.

dersteunen van (aanstaande) gezinnen met kinde-

De uitdaging is nu om van elk van die samenwerkingen te

ren in Vlaanderen en Brussel. Dit kon enkel dankzij

leren, en te onderzoeken of en hoe we die kunnen integreren.

het engagement van middenveldorganisaties, lokale

Niet van vandaag op morgen, maar op maat en volgens het

besturen, vrije beroepen, dankzij vrijwilligers en pro-

tempo van elk Huis van het Kind, op basis van de lokale dyna-

fessionals, dankzij ouders en kinderen. Samen hebben

mieken en prioriteiten.

we de fundamenten en de eerste bouwlagen gelegd, samen zullen we er verder aan bouwen, zodat elk kind,

Een eerste belangrijke uitdaging is de samenwerking met de

elk gezin de gepaste ondersteuning krijgt.

* Wouter Appeltans

hardere sectoren, zoals huisvesting, tewerkstelling…

Katrien Verhegge, administrateur-generaal Opgroeien

ALLES IN HUIS

Alles in huis in Leuven

‘Samen kunnen we meer betekenen’

e werking achter het Huis van

weer tegen een betaalbare prijs een

Het stadsbestuur wil dat Leuven een

het Kind in Leuven bestaat al lan-

kinderfiets huren die ‘meegroeit’ met

zorgzame stad is, met veel aandacht

ger dan de woning in de Savoyestraat

hun kind. Het project Kirikou brengt al

voor kwetsbare gezinnen, en het net-

waar we vijf jaar geleden in trokken.

het kwaliteitsvolle, geschonken kinder-

werk geeft daarvoor veel impulsen.

Al sinds 2001 zochten we hoe we kon-

materiaal samen in één depot, zodat

In de stad ondersteunen we dan ook

den samenwerken met alle organisa-

onze netwerkpartners het daar kun-

de algemene werking via een toelage

ties die gezinnen ondersteunen. Zo’n

nen aanvragen.

voor de personeels- en werkingskos-

netwerk was nodig, want ouders maar

ten; de coördinator wordt bovendien

ook netwerkpartners zagen door de

Vijf jaar geleden is het fysieke Huis

vrijgesteld vanuit de stad. Een beleids-

bomen het bos niet meer. Via het net-

van het Kind Leuven geopend. Er is

adviseur opvoeding en kinderopvang

werk spoorden we overlappingen én

een speel- en ontmoetingsplek, je kan

en een projectdeskundige gezinsonder-

lacunes op.

er terecht voor individuele adviesge-

steuning begeleiden mee de werking

sprekken, er is een consultatiebureau

vanuit de stad: zij fungeren als toe-

Zo stelden we vast dat er nood was

van Kind en Gezin… We willen ouders

gangspoort naar alle andere stedelijke

aan ontmoetingskansen voor ouders,

in Leuven bij alle aspecten van het op-

diensten. Voor het programma rond

en materiële ondersteuning voor gezin-

groeien en opvoeden van kinderen on-

rouw en verlies bij gezinnen sturen

nen. Daarom openden we tal van speel-

dersteunen. De rode draad is dat ze

zij dan bijvoorbeeld de communicatie-

plekken en organiseerden we info- en

elkaar ongedwongen kunnen ontmoe-

diensten en de begraafplaatsen aan. Ze

ontmoetingsmomenten, waar ouders

ten en dat ze vrijblijvend kennismaken

volgen ook actief de resultaten van de

ervaringen kunnen delen en zich on-

met ons aanbod.

projecten van het Huis van het Kind

dersteund voelen. Zo hebben we een

We willen opvangen wat ze nodig heb-

op. Zo kunnen we in de overlegorga-

programma rond rouw en verlies in

ben, maar we willen ook hét kanaal

nen bespreken wat goed loopt en waar

het kader van Wereldlichtjesdag. Dank-

zijn voor ouders die informatie zoeken

we moeten bijsturen.

zij VELOKadee kunnen ouders dan

rond gezinsondersteuning in Leuven.

Bieke Verlinden, schepen van zorg en welzijn, wijkwerking en begraafplaatsen van de stad Leuven, en voorzitter van het Bijzonder Comité Sociale Dienst. Ze is ook voorzitter van Huis van het Kind Leuven.

ALLES IN HUIS

Alles in huis in Linter, Kortenaken, Geetbets en Zoutleeuw

‘Blijf volhouden, en kijk met fierheid naar wat bereikt wordt’

ia de vzw Storzo wordt het Huis

dit soort van dienstverlening. Andere

Het zopas afgesloten samenwerkings-

van het Kind georganiseerd voor

kwetsbare gezinnen behoren eveneens

akkoord met Jeugdhulp Hageland is

de gemeenten Linter, Kortenaken, Geet-

tot de doelgroep. Dankzij de deskun-

daar een goed voorbeeld van.

bets en Zoutleeuw. De sociale huisves-

dige inzet van twee personeelsleden

tingsmaatschappij CNUZ stelde een

van het Huis van het Kind, vele vrijwil-

Het is hoog tijd dat het eens duide-

woning ter beschikking die centraal

lige handen en de samenwerking met

lijk gezegd wordt: heel veel dank aan

ligt voor de inwoners. Daar kunnen

andere sociale actoren wordt dit ‘een

de respectievelijke gemeentebesturen

gezinnen nu terecht voor het consul-

beetje’ mogelijk gemaakt.

voor het geleverde werk voor het Huis

tatiebureau van Kind en Gezin, en er

van het Kind.

zijn ook een kledingbank en een lo-

Met ‘een beetje’ bedoel ik dat nog veel

Blijf volhouden, vergeet snel de moei-

kaal loket kinderopvang. Vanuit het

gezinnen niet of onvoldoende bereikt

lijke momenten en kijk met fierheid

Huis van het Kind worden bovendien

worden. Het is de taak van de over-

naar datgene wat bereikt wordt.

opvoedingsondersteuning

huis-

heid om meer middelen vrij te maken,

werkbegeleiding aangestuurd. Met de

zodat we een grotere groep mensen

opvoedingsondersteuning hebben we

kunnen begeleiden. De deelnemende

in 2018 goed dertig gezinnen inten-

gemeenten, samen met de huisvestings-

sief begeleid. In hetzelfde jaar was er

maatschappij CNUZ, gaan hun verant-

huiswerkbegeleiding voor twintig kin-

woordelijkheid niet uit de weg. Voor

deren, meestal gedurende twee uur per

2020 is 55.000 euro voorzien om de on-

week.

dersteuning te waarborgen en uit te

breiden. Hopelijk blijft Vlaanderen niet Ook in landelijke gemeenten zijn er

achter en maakt men ook daar meer

meer en meer éénoudergezinnen die

middelen vrij. Zelf zoekt het Huis van

het financieel niet gemakkelijk hebben

het Kind intussen naar andere mogelijk-

en die moeilijk de weg vinden naar

heden om de actieradius te verbreden.

Roger Mertens, eerste schepen van Zoutleeuw.

ALLES IN HUIS

Bij ons in De Haan

‘Ouders bepalen voor een stuk het aanbod’

n 2013 bracht de Vlaamse overheid

meestal een ongelofelijke meerwaarde,

partners en wij plaatsen vrij voor ge-

met een grootschalig onderzoek het

maar de verschillen bleken uiteindelijk

zinnen die het reguliere aanbod moei-

te groot.

lijk weten te bereiken.

kinderarmoederisico

Vlaanderen

in kaart. De Haan scoorde boven het Vlaamse gemiddelde. Voor het bestuur

Omdat

consulta-

Af en toe organiseren we ook een op-

van onze pittoreske kustgemeente was

tiebureau hadden, gingen we een

voedingsuurtje voor kwetsbare ouders

het de katalysator om kinderen, jonge-

samenwerking aan met de twee con-

(zoals ‘Bijtanken over opvoeding’ van

ren en gezinnen bovenaan op de be-

sultatiebureaus die onze burgers het

de Gezinsbond). Ouders krijgen ook de

leidsagenda te zetten.

vaakst bezochten en maakten we een

kans om als vrijwilliger aan de slag te

nieuw dossier op. Begin 2017 ontvingen

gaan. Ze bieden zelf activiteiten aan,

In de werking van de Huizen van het

we onze erkenning en popelden we om

helpen ons met de bekendmaking, ze

Kind zagen we onmiddellijk een poten-

van start te gaan, met een breed aan-

ondersteunen ons op beurzen, bij uit-

tiële meerwaarde, en dus startten we

bod voor alle burgers, en extra aan-

stappen, binnen de spelotheek, en ze

in 2014 gesprekken met twee naburige

dacht voor kansengroepen. Zo werken

bepalen eigenlijk voor een stuk het aan-

besturen rond de oprichting van een in-

we vandaag nog altijd. Onze informa-

bod binnen ons Huis van het Kind.

tergemeentelijk Huis van het Kind. We

tie- en ontmoetingsruimte de Kelle is nu

zochten naar wat de drie besturen ge-

bijvoorbeeld een smeltkroes van cultu-

De grootste meerwaarde die een Huis

meenschappelijk hadden. Dat liep moei-

ren en sociale achtergronden. Grootou-

van het Kind kan betekenen voor een

zaam, omdat ieder bestuur een andere

ders, toeristen, modale, kwetsbare en

lokaal bestuur, is volgens ons de samen-

visie en een eigen keuze van doelgroe-

allochtone gezinnen: iedereen neemt

werking tussen de verschillende acto-

pen had. Bovendien was de fysieke lo-

samen deel aan de activiteiten.

ren die actief zijn in het leven van de

geen

eigen

catie in de buurgemeente voor onze

gezinnen. Onderwijs, kinderopvang, ge-

inwoners zeer moeilijk bereikbaar. We

Ook binnen het luik opvoedingsonder-

meentelijke diensten, apothekers, zorg

vinden

steuning zetten we in op een breed

verstrekkers, jeugdverenigingen, OCMW,

publiek. We orga-

Kind en Gezin, sportclubs, hulpverle-

niseren infoavon-

ning, bibliotheek, gezinsverenigingen…

Katrien Raats, maatschappelijk werker binnen

den,

vormingen

Je creëert dialoog en leert elkaars wer-

OCMW De Haan en stond samen met diensthoofd

en workshops met

king beter kennen, waardoor de infor-

Kathleen Herrebout aan de wieg van Huis van het

een

van

matie beter doorstroomt en je op termijn

Kind De Haan. Vandaag combineert ze haar taak

lokale en boven-

kunt vermijden dat je aanbod overlapt.

als projectverantwoordelijke met haar functie als

lokale partners. Al-

Op die manier kunnen gezinnen sneller

coördinator van het Huis van het Kind De Haan.

tijd houden onze

geholpen worden.

een

samenwerkingsverband

waaier

ALLES IN HUIS

Bij ons in Antwerpen

‘Ieder kind verdient het op te groeien in een betrokken stad’ ‘It takes a village to raise a child’, zo

De Huizen van het Kind nodigen ieder-

we laagdrempelige gezinsactiviteiten.

luidt het bekende Afrikaans gezegde.

een, van professionele organisaties tot

Dankzij Kwadraat maken we moeders

De boodschap is helder: opvoeden doe

individuele burgers, uit om betrokken

meer weerbaar in het omgaan met hun

je niet alleen. Ouders én kinderen heb-

te zijn bij het grootbrengen van kinde-

tieners.

ben nood aan een gemeenschap die de

ren in onze stad. Door onze krachten te

opvoeding mee waarmaakt.

bundelen, versterken we (toekomstige)

De huizen missen hun doel niet. We tel-

gezinnen. Niet naast elkaar, maar met

len een vervijfvoudiging van het aan-

Antwerpen is natuurlijk géén dorp. In

elkaar willen we het opvoedingsproces

tal onthaalvragen sinds de opstart.

de dorpsgemeenschap weten mensen

aangaan.

Dit bewijst in de eerste plaats dat de

elkaar makkelijk te vinden, maar Ant-

Huizen van het Kind een noodzakelijke

werpen telt zo’n 570.000 inwoners:

Sinds 2014 openden we maar liefst ze-

aanvulling zijn voor gezinnen met op-

geen wonder dat sommigen de weg

ventien verschillende Huizen van het

voedingsvragen. Is er nog ruimte voor

kwijt dreigen te geraken in de zoek-

Kind. Geografische spreiding was hier

verbetering? Jazeker. We willen met

tocht naar de juiste hulp. Ook andere

telkens het uitgangspunt. Als we toe-

ons aanbod meer gezinnen met ou-

factoren spelen een rol. Zo is de groot-

gankelijke

opvoedingsondersteuning

dere kinderen bereiken. De algemene

stad traditiegetrouw een thuishaven

willen bieden, dan moet iedere Ant-

bekendheid van de Huizen is een werk-

voor heel wat eenoudergezinnen. Vorig

werpenaar in zijn eigen buurt, met

punt. Daarom lanceren we binnen-

jaar leefde 17,6 procent van de Ant-

zijn vragen in een Huis van het Kind

kort een brede imagocampagne en een

werpse kinderen tussen nul en drie jaar

terechtkunnen. Telkens gaan deze hui-

nieuwe, meer toegankelijke website.

in kansarmoede. Ook is Antwerpen een

zen op zoek naar lokale partners voor

meerderheids-minderheidsstad: op 1 ja-

een zo breed mogelijk aanbod. Een be-

De stad is een prikkelende omgeving

nuari 2019 telde de stad 50,1 procent in-

langrijke toegangspoort voor ieder

vol nieuw leven, mogelijkheden en

woners met een migratieachtergrond.

Huis is het consultatiebureau van Kind

uitdagingen. Het is een voorrecht hier

en Gezin, dat overal aan-

kinderen te zien opgroeien. We willen

wezig is. Onze samenwer-

ouders hierin handvatten bieden dank-

Tom Meeuws, Antwerps politicus voor sp.a,

kingsverbanden met de

zij een warm netwerk van betrokken

en als schepen bevoegd voor sociale zaken,

Kraamvogel garanderen

partners. Onze Huizen van het Kind

armoedebestrijding,

samenlevingsopbouw,

dan weer perinatale zorg.

vormen hiertoe het perfecte sluitstuk.

gelijke kansen, sociale economie, leefmilieu

In samenwerking met de

Ieder kind verdient het op te groeien in

Gezinsbond organiseren

een betrokken stad.

en erediensten. Hij is ook voorzitter van het Bijzonder Comité voor Sociale Diensten.

ALLES IN HUIS

DE WEG NAAR DE OUDERS

Kun je ons de weg naar de ouders vertellen? Het is de hamvraag voor veel organisaties die werken rond ouders en kinderen: je kunt een fantastisch aanbod bedenken, maar wat als de gezinnen zich (nog) niet aangesproken voelen? Soms zijn de drempels duidelijk, veel vaker zijn ze subtiel. En dan is het als organisatie weleens zoeken naar een zwarte kat in het donker. Tijdens het EXPOO-congres, op 6 december 2019, staken zeven experts en ervaringsdeskundigen de koppen bij elkaar tijdens een boeiend sofagesprek. Buiten was het guur, binnen gloeiden de ideeën.

1. Vraag het hen zelf Viviane Spruijt is een bezorgde oma. Ze wist zich vroeger

van het Kind hebben ze in Deurne-Noord een participatiepro-

niet altijd goed blijf met haar kleinzoon (nu drie) en ze voelde

ces opgestart. ‘We wilden weten of de visie van de ouders

zich schuldig omdat hij te weinig leeftijdgenootjes zag: altijd

klopte met de ideeën die we zelf hadden. Ik denk dat het ook

tussen de grote mensen zitten, dat kon toch niet goed zijn? Aan

belangrijk is dat de gebruikers van bij het begin betrokken

het gebouw van het Huis van het Kind was ze al vaak voor-

worden. Vaak zie je dat de partners eerst samen een proces

bijgelopen, maar van de werking had ze nog nooit gehoord.

doorlopen, en dan pas de ouders betrekken. Maar participatie

Het leek in haar ogen een leegstaande school, ook al hingen er

is meer dan een methode: het gaat echt om een visie over hoe

dan affiches aan de ramen.

je wil werken.’

‘Ik zag daar ook weinig mama’s passeren, dus ik zou er zeker

‘Als je al vroeg input vraagt aan de ouders, dan worden zij

nooit zijn binnengestapt’, zegt ze. ‘Het was pas toen Sare (Pos-

ook een stuk mede-eigenaar en dus de ideale ambassadeurs

semiers, nvdr) me uitnodigde voor de Speelbabbel in het Huis

voor je werking’, bevestigt Katrijn Kelchtermans, intersec-

van het Kind dat ik toch eens ben langsgegaan. Mijn kleinzoon

toraal medewerker Kind en Gezin in Noord- en West-Limburg.

kon spelen, en ik kon er praten met de mama’s. We voelden ons

‘Maar het is niet altijd evident om daartoe te komen. Ik denk

daar allebei in ons nopjes.’

dat men soms wat bang is voor die samenwerking, dat men ouders misschien wat onderschat ook. Er zijn nochtans mooie

‘In Deurne zijn we zelf bij ouders gaan vragen: welke drempels

voorbeelden van Huizen van het Kind die gestart zijn van-

zie jij?’ vertelt Sare Possemiers van vzw Recht-Op, een ver-

uit een groep burgers, en die daardoor ook zeer breed gedra-

eniging waar armen het woord nemen. Samen met de Huizen

gen worden.’

DE WEG NAAR DE OUDERS

2. Noem ouders en kinderen bij naam Dat er best veel drempels zijn, weet ook Rudy De Cock,

diensten dus weten wat een Huis van het Kind doet. Leg het

stafmedewerker Kind en Gezin en aanspreekfiguur voor

uit, nodig de diensten ook eens uit. Hoe beter zij op de hoogte

kansarmoede en integratie. Het gaat bijvoorbeeld niet al-

zijn van het aanbod, hoe groter de kans dat zij mensen ook

leen om de taal op zich, maar ook om de woorden die je ge-

kunnen doorverwijzen.’

bruikt, de manier waarop je je toont aan de buitenkant, én de toon waarop je mensen binnen onthaalt. ‘Er is een ver-

‘Ik heb ooit de pittige uitspraak gelezen dat toeleiders de was

schil tussen een Huis waar je gewoon de leefruimte in stapt

sorteren’, zegt Rudy. ‘Dat wil zeggen: zij bepalen al in grote

of een plek waar je warm onthaald wordt’, zegt hij. ‘Dat is

mate wat er uit het aanbod geschikt is voor een ouder en wat

zo wezenlijk, dat daar iemand is om je welkom te heten. Dat

niet. Daar is nog veel winst te boeken, in hoe toeleiders denken

mensen en hun kinderen daar met hun naam aangespro-

over de Huizen van het Kind en wat ze kunnen betekenen.’

ken worden. Ouders moeten ook niet het gevoel hebben dat ze zich alleen maar kunnen aanmelden met een probleem.

‘Maar hoe doe je dat dan als je geen fysiek huis hebt en er zelfs

Een Huis van het Kind is ook een plek waar je samen

geen loketfunctie is?’ vraagt iemand in de zaal zich hardop af.

leuke dingen doet. Ik zeg maar iets: een taart bakken

Er is inderdaad een groot verschil tussen de fysieke huizen en

op woensdagnamiddag.’

die waar men vooral steunt op een samenwerkingsverband, bevestigt Katrijn. ‘Maar toch kan een samenwerkingsver-

Suzanne Decleer werkt voor Basiseducatie Zuid-Oost-Vlaan-

band met een goede, toegankelijke website erg zinvol zijn. Je

deren en is onder andere betrokken bij het project Wereld-

kan bijvoorbeeld sterk zijn in het toeleiden van mensen naar

mama’s, voor anderstalige, kwetsbare mama’s met kinderen

de organisaties die zij nodig hebben, of ervoor zorgen dat er

jonger dan drie. Toch vindt ook zij niet dat taal de enige drem-

een goede samenwerking is tussen de kinderopvang en de

pel is. ‘Het feit dat je je online moet inschrijven, bijvoorbeeld:

sportkampjes. Het ene is op zich niet beter dan het andere. Be-

ook dat kan lastig zijn. Of onlangs hadden we een activiteit

langrijk is duidelijk te krijgen waar je met het netwerk naar-

en een mama vroeg nadien of ze haar baby nog even de borst

toe wilt, zodat je een verhaal hebt en je ouders dan kunt mee

mocht geven. Dat kon niet omdat iedereen op die locatie weg

laten denken over de concrete projecten.’

moest. Zoiets vind ik heel pijnlijk. Essentieel is voor mij ook

* VBJK

dat je mensen op de goede manier kunt toeleiden, en dat alle

DE WEG NAAR DE OUDERS

3. Doorprik de vooroordelen Een van de uitdagingen waar ook de deelnemers in het pu-

‘Het kan ook helpen om activiteiten te organiseren waar alle

bliek – vaak medewerkers in de Huizen van het Kind – mee

ouders een beroep op moeten doen, zoals de inschrijving

worstelen, zijn de vooroordelen over de werking. Ze worden

voor de kampjes’, merkt Katrijn. ‘Tegelijk zit je ook daar met

zo snel als een ‘huis van het arme kind’ gezien, zeker als ze een

een digitale kloof: sommige ouders regelen dat allemaal lie-

fysieke ruimte delen met bijvoorbeeld een OCMW. Hoe spreek

ver online.’

je dan toch een divers publiek aan? Hoe haal je bijvoorbeeld ook de tweeverdieners naar een werking in een kwetsbare

Partners (scholen, CAW’s…) die mee het aanbod verspreiden,

buurt?

kunnen goud waard zijn, vinden Bieke en Ine. Soms is het interessant om een aanbod op maat uit te werken voor aan

‘Afhankelijk van de buurt waarin het huis staat, zul je toch

afgebakende groep, en dat ook zo te communiceren. Al moet je

een ander publiek aantrekken’, zeggen Bieke Vleugels en Ine

accepteren dat er nooit garanties zijn. ‘We hadden opgevangen

Van Elskens van de Gezinsbond. ‘Tegelijk vinden gezinnen

dat er veel alleenstaande ouders waren in Borgerhout, en we

de diversiteit vaak een troef van de Huizen van het Kind: het

wilden specifiek iets doen voor die groep, omdat zij toch vaak

stimuleert hen om vaker naar activiteiten te komen, omdat ze

andere vragen ervaren. Bovendien gingen we ervan uit dat

weten dat ze daar niet de gebruikelijke groepjes zien. Boven-

ze zo ook steun bij elkaar konden vinden. We kozen voor een

dien zien we stilaan een verschuiving: dat tweeverdieners hoe

ontbijt en de mensen die er waren, hebben daar echt van

dan ook opdagen, omdat ze de activiteiten leuk vinden. Maar

genoten, maar over het algemeen was de opkomst wel klein.

zoiets vraag tijd.’

Af en toe blijf je toch worstelen met dat bereik.’

DE WEG NAAR DE OUDERS

4. Durf (een beetje) aan te dringen Toen Viviane zich eenmaal goed thuis voelde in ‘haar’ Huis

‘Zoiets werkt zeer goed’, zegt Sare. ‘We gaan ook naar scholen,

van het Kind, vroeg Sare haar om deel uit te maken van de

om er informatie te geven over de Huizen van het Kind, over

gebruikersgroep, een groep gebruikers en vrijwilligers die de

het aanbod, en ouders zelf te vragen naar hun noden. En dan

vinger aan de pols houden binnen het samenwerkingsver-

nodigen we hen uit om met een groepje het Huis van het Kind

band. ‘Het was even wikken en wegen, omdat ik altijd zoveel

te verkennen… We proberen op een positieve manier aan te

aan mijn hoofd heb. Maar Sare liet niet los. We zoeken nu zelf

klampen. Als je mensen naar hun telefoonnummer vraagt, kun

met de gebruikersgroep naar manieren om mensen op een

je hen later nog even bellen.’

positieve manier aan te klampen: door bijvoorbeeld koffie en cake te voorzien, en een tolk die kan vertalen, zodat we be-

‘Ja, want ergens een flyertje leggen, dat helpt niet’, besluit

zoekers op een warme manier kunnen rondleiden door het

Viviane. ‘Dat gaat zo weer uit je hoofd, maar als ze je nog

Huis van het Kind.’

eens bellen, denk je: o, ze willen me er echt wel bij hebben. En dat geeft dan een positief gevoel.’

Op zoek naar het fundament van de Huizen van het Kind

â€˜Het is niet alleen maar leuk wat we doen. Ouders samenbrengen, daar zit veel meer achterâ€™

OP ZOEK NAAR HET FUNDAMENT

Zeven huizen, zeven stemmen De Huizen van het Kind hebben elk een eigen gezicht,

•

Dave Soetewey

een eigen samenwerkingsverband en een eigen aanpak, maar toch willen ze allemaal hetzelfde: gezinnen beter

•

ondersteunen door samen te werken. Hoe loopt dat in de praktijk? En waar liggen de obstakels? We trokken op tournee door Vlaanderen en stelden zeven keer de

Deurne-Noord:

Genk: Hilde Haerden en Nicole Broucke

•

Erpe-Mere – Lede: Joris Coppens en Carine De Meerleer

vraag: hoe doet u het? •

Hoe het begon

Asse: Lotte Verbeyst en Liesbeth Jorissen

Ruwbouwbabbels en de sprong in het onbekende

•

Greet Timmermans

Hoe bouw je een huis? Met stevige funderingen, veel overleg en het nodige geduld om onverwachte problemen op te los-

•

waar het Huis van het Kind begin 2018 openging, moesten de verschillende diensten zich aanpassen. ‘We moesten allemaal

Poperinge – Vleteren: Nele Theunynck

sen. Voor de Huizen van het Kind was dat niet anders. ‘Het was een proces’, zegt Nele Bulens. In Lokeren-Moerbeke,

Sint-Pieters-Leeuw:

•

Lokeren – Moerbeke: Nele Bulens

leren om zaken breder aan te pakken en zo elkaars expertise en aanbod te versterken. Zodra we op de nieuwe loca-

meer gebaseerd op goodwill. Bovendien konden we de on-

tie zaten, verdwenen de weerstanden snel. Intussen loopt het

zichtbare muren tussen de sociale en de medische sector, het

veel spontaner: diensten hebben nu niet meer het gevoel dat

preventieve en het curatieve weghalen.’

ze concurrenten zijn. Ze stappen bij elkaar binnen en toetsen af: wie is het best geplaatst voor welke situatie?’

Ook in Erpe-Mere-Lede, open sinds het najaar van 2017, was de opstart best spannend, vertellen Joris Coppens en Carine

‘In het begin organiseerden we ruwbouwbabbels en recepties

De Meerleer. Joris, die coördinatie op zich nam, had wel al er-

in de ruwbouw van het pand’, zeggen Hilde Haerden en Nicole

varing als coördinator van het lokale sociaal beleid. Dat hij

Broucke van Campus CO – zoals het Huis van het Kind heet in

het mandaat en de tijd kreeg voor het Huis van het Kind, was

Genk. ‘Na de ruwbouwbabbels volgden de campusmomenten.

onontbeerlijk. ‘We hadden ook een goede samenwerking met

We brengen er iedereen die de werkvloer deelt, vrijwilligers

het onderwijs via het Lokaal Overleg Kinderopvang, het begin

en professionals, samen om te feesten en te praten over wat

van een netwerk. Tegelijk was er de sprong in het onbekende.

ons bindt en hoe het loopt.‘ De eerste campus ging open in

Ter voorbereiding hebben we een opleiding rond samenwer-

2015, intussen zijn er al drie locaties: Genk-Zuid, Genk-Centrum

king gevolgd, en twee keer een individuele coaching gehad.

en Genk-Noord. ‘Ons Huis van het Kind is een versterking van

We richtten een stuurgroep op, en verder bracht een bezoek

het netwerk dat er al was vanuit de opvoedingswinkel, maar

aan het Huis van het Kind in Zottegem ons heel wat inspiratie.’

nu is de betrokkenheid van de partners een stuk groter geworden. Vanuit het kader van de overheid kan je de mensen ook meer responsabiliseren; voordien was de samenwerking

OP ZOEK NAAR HET FUNDAMENT

Het is alvast de gouden tip die ze in Lokeren hebben: inves-

‘Doen, springen, durven… Het proces is moeilijk,

teer in goede verbindingen tussen partners. En verder ook

maar neem de tijd. Je stuit op weerstanden die

dit: ‘Doen, springen, durven… Het proces is moeilijk, maar

je niet altijd kunt plaatsen, maar blijf in gesprek

neem de tijd. Je stuit op weerstanden die je niet altijd kunt

gaan. Begrip voor elkaar is heel belangrijk.’

plaatsen, maar blijf in gesprek gaan. Begrip voor elkaar is heel belangrijk.’

Krachten bundelen en bruggen bouwen

Een win-win voor iedereen ‘Keer op keer zijn we verwonderd over wat mogelijk wordt

spelotheek binnen ons Huis van het Kind lagen wat moeilijk,

door samen te werken’, zeggen Lotte Verbeyst en Liesbeth Jo-

tot de bibliotheek mee in dit verhaal dook. Nu is er een mooie

rissen in Asse, waar het Huis van het Kind open is sinds begin

wisselwerking: de spelotheek draait goed, de bibliotheek heeft

2015. Het is een verhaal dat telkens weer terugkomt: dat sa-

hierdoor 700 extra uitleningen per maand en het lokale Kind

menwerking misschien niet altijd vanzelf loopt, maar projec-

en Gezin-team biedt jonge ouders (voor)leestips rond onder-

ten wel vleugels kan geven. Zo speelde het Cultuurcentrum

werpen als zindelijkheid, slapen, broertje of zusje op komst.

met het idee van een familiefestival in de Week van de Op-

Een win-win voor iedereen dus.’

voeding. ‘We sloegen de handen in elkaar: een groep wild enthousiaste mensen, een pak zotte ideeën, met als resultaat het

‘Soms bonst mijn hoofd van alle zaken waarin we betrokken

magische festival Waalborria. Medewerkers uit de bib en het

kunnen worden’, zegt Greet Timmermans in Sint-Pieters-

Cultuurcentrum schreven een spannend verhaal, alle kinde-

Leeuw. ‘Toch is het belangrijk om al die opportuniteiten te

ren gingen daar helemaal in op, en we sloten af met een groot

zien. Bij elke actie die iemand anders onderneemt, gaat dat

gezinsfeest in het Waalborre-park. Zo’n namiddag geeft veel

belletje rinkelen: wat kunnen wij hier betekenen? We komen

energie. Soms gaan dingen traag en log, maar dan heb je die

ook zelf naar buiten om deel te nemen aan andere activiteiten.

magische momenten om aan terug te denken.’

Zo leren gezinnen je op een andere manier kennen en verlaag je de drempel om hier eens binnen te lopen. Tijdens de voorbe-

Nog een project waar ze bijzonder trots op zijn: de opening

reiding van de Week van de Opvoeding, brengen we partners

van de ruilwinkel, die samenviel met de officiële start van het

rond de tafel om een divers programma vorm te geven. Daar

huis, omdat die winkel zoveel facetten verenigt. ‘Het draait

werken we echt samen. Dat gevoel proberen we door te trek-

rond duurzaamheid, materiële ondersteuning van gezinnen

ken doorheen het hele jaar.’

die het moeilijk hebben, en het versterken van de sociale cohesie. Alle gezinnen maken gebruik van de aantrekkelijke win-

Een breed netwerk is de grote troef van Deurne-Noord, open

kel en voelen zich hier thuis.’

sinds december 2014: ze werken nauw samen met organisaties als – onder meer - Kind en Gezin, Recht-Op vzw en Vorming-

Enthousiasme bij de partners is vaak de sleutel tot succes, zeg-

plus. In het grotere netwerk zitten bijvoorbeeld de jeugd-

gen Joris en Carine in Erpe-Mere-Lede. ‘De plannen voor een

dienst, de bibliotheek, het buurthuis en het sociaal restaurant,

én ook de scholen, de sportdienst, de centra voor ontwikke-

komen met papieren die ze niet begrijpen, verwijzen we naar

lingsstoornissen. ‘Een holistische kijk op gezinnen is belang-

het buurthuis, waar ze daar een dienst voor hebben. Omge-

rijk’, zegt Dave Soetewey. ‘Een ouder die werkloos wordt, een

keerd kunnen onze partners naar ons doorverwijzen voor alle

scheiding, een verhuizing: alles wat binnen een gezin gebeurt,

vragen die met kinderen en opvoeding te maken hebben.’

heeft invloed op een kind en zijn opvoeding. Je moet er wel over waken dat je het werkbaar houdt. Wij kunnen niet alles

‘Soms bonst mijn hoofd van alle zaken waarin we

oplossen. Onze taak is mensen doorverwijzen, naar een plaats

betrokken kunnen worden. Toch is het belangrijk

waar ze verder geholpen worden. Als ouders zonder werk

om al die opportuniteiten te zien: wat kunnen wij

zitten, dan leiden we ze toe naar de VDAB. Als mensen hier

hier betekenen?’

OP ZOEK NAAR HET FUNDAMENT

Locatie, locatie

Is het echt een huis? Het woord ‘huis’ roept iets op: je denkt aan een gebouw, met

site is altijd veel beweging. Mensen passeren spontaan op weg

een dak en een voordeur. Toch geldt dat voor de Huizen van

naar de markt of naar het zwembad en scholen komen hier

het Kind niet altijd: soms zijn ze een virtueel netwerk, met dien-

sporten. Na school is dit ook een plek voor verenigingen en

sten op verschillende locaties. Dat was bij de opstart bijvoor-

jongeren kennen de plek door de evenementen in de fuifzaal.

beeld het geval in Sint-Pieters-Leeuw, vertelt Greet.

Dit is een superlocatie om iedereen samen te brengen.’

‘In het begin bestonden we vooral virtueel: gezinnen moesten

Het Huis van het Kind in Poperinge-Vleteren, dat in het

ons vinden via de website. Begin 2018 kregen we een nieuwe

najaar van 2015 van start ging, is dan weer geen fysiek huis,

fysieke locatie, en dat maakt ons echt zichtbaar voor de bur-

omdat dat niet tot de mogelijkheden behoorde. Het is or-

gers. Ze vinden hier het consultatiebureau, de ruilwinkel en de

ganisch gegroeid vanuit de believers van het bovenlokaal

spelen ontmoetingsruimte in één gebouw. Onder hetzelfde

overleg opvoedingsondersteuning. Omdat Vleteren geen con-

dak zitten heeft voordelen. Zo vinden sommige taalklassen van

sultatiebureau Kind en Gezin had, kozen ze ervoor om een

de dienst Integratie hier plaats. Anderstaligen die naar de ruil-

Huis van het Kind voor Poperinge en Vleteren uit te bouwen.

winkel komen, kunnen we heel natuurlijk doorverwijzen naar

Dat vroeg een iets andere aanpak, met antennepunten bij de

de Nederlandse les. De lesgeefster is ook vrijwilliger in de ruil-

kernpartners, zoals het OCMW, het Sociaal Huis, Kind & Gezin

winkel: zij vormt een warme schakel tussen beide diensten.’

en het CLB. ‘Dit jaar wil de stuurgroep de werking evalueren‘, zegt Nele Theuninck. ‘We willen onder andere bekijken of er

In Antwerpen zijn er zeventien fysieke Huizen van het Kind,

misschien minder antennepunten moeten zijn, zodat het al-

wat meer is dan waar ook in Vlaanderen. Die Huizen moet het

lemaal duidelijker is voor de bewoners. We willen ook ver-

liefst centraal liggen, vlot toegankelijk én zichtbaar zijn, zegt

mijden dat de antennepunten gezinnen vooral doorverwijzen

Dave van de locatie in Deurne-Noord. ‘Wij hebben een vrij-

naar het centrale punt.’ Overlappingen wegwerken is nog een

staand gebouw in het hart van Deurne-Noord. In combinatie

uitdaging, klinkt het: ‘We vertrokken van het aanbod van de

met een groot logo van het Huis van het Kind vallen we sterk

kernpartners, maar nu ga ik met de stuurgroep in dialoog,

op in de buurt. Een belangrijke taak van een coördinator is dan

zodat er geen twee infoavonden rond hetzelfde thema in het-

ook de bekendmaking van het Huis. Gezinnen moeten de weg

zelfde seizoen gepland worden.’

kennen en weten wat we te bieden hebben.’

‘Op deze site is altijd veel beweging. Mensen ‘Een fysieke locatie verlaagt de drempel voor ouders’, onder-

passeren spontaan op weg naar de markt of het

vinden ze in Lokeren-Moerbeke, waar het Huis van het Kind

zwembad en scholen komen hier sporten. Jongeren

is ondergebracht in het stedelijk Sport- en Jeugdcomplex. ‘Ou-

kennen de plek door de evenementen in de

ders maken geen onderscheid tussen de verschillende part-

fuifzaal. Dit is een superlocatie om iedereen samen

ners, het is gewoon een plek waar ze terechtkunnen. Op deze

te brengen.’

* VBJK

Een visie uitwerken

Het doen en het denken De lijm tussen de verschillende diensten, dat zijn uiteraard

min of meer op dezelfde lijn zaten, zegt Nele. ‘Gaandeweg

de mensen zelf, maar ook een gedragen visie is belangrijk. Zo

merkte ik dat er toch verschillende meningen waren, bijvoor-

was het in Genk van bij het begin duidelijk dat het Huis van

beeld in het goedkeuren van subsidies voor organisaties en

het Kind geen ‘bedrijvencentrum’ mocht worden, waar ieder-

in het bepalen van acties. Bedoeling is om daar verder aan te

een wel naast elkaar zit, maar geen thema deelt. ‘Iedereen

werken. We inventariseerden al de bestaande visie-elementen.

moet als ultiem doel hebben dat kinderen gezond en veilig

Met methodieken uit het boek Huis van het Kind In Zicht bren-

opgroeien, vanuit een gedeelde visie’, zeggen Nicole en Hilde.

gen we gelijkenissen en verschillen in kaart.’

‘Helaas kent onze sector een komen en gaan van werkkrachten. Je moet daarom kijken wie er nog mee is. Nieuwe vrij-

In Lokeren-Moerbeke zijn ze nog volop bezig met elkaar te

willigers of professionals maken sowieso kennis met de visie

verkennen en samen activiteiten op te zetten, maar het is wel

tijdens verplichte introductiedagen. Zo leren ze de gebruiks-

een droom voor de toekomst om een gezamenlijk visie op te

aanwijzing van dit Huis kennen.’

bouwen. Nele: ‘Het is een droom, maar ook een drempel want ik voel mij eerder een doe-mens. Gelukkig kan ik wel terecht

‘We streven er ook naar om samen met alle partners één ge-

bij een partner die visie-gedreven werkt. Ik moet gewoon wat

zamenlijk kindvisie op te bouwen’, zeggen ze in Asse. ‘Het is

meer lef hebben. Er moet een evenwicht komen tussen beleids-

verleidelijk om tijd te investeren in de organisatie van activi-

matig en structureel werken, en de uitvoerende activiteiten.’

teiten die de zichtbaarheid vergroten en waarnaar veel vraag is, maar het is belangrijk om blijvend aandacht te hebben voor een gedragen structurele aanpak.’

‘Nieuwe vrijwilligers of professionals maken kennis met onze visie tijdens verplichte introductiedagen.

In het begin stonden ze in Poperinge-Vleteren niet zo stil

Zo leren ze de gebruiksaanwijzing van dit

bij hun visieontwikkeling: ze gingen ervan uit dat de partners

Huis van het Kind kennen.’

OP ZOEK NAAR HET FUNDAMENT

Over diversiteit op alle fronten

De kunst om er voor iederéén te zijn Een plek creëren voor alle ouders, met een publiek dat di-

zo. Ons aanbod is er voor iedereen, met acties op maat waar

vers is, dat een andere culturele achtergrond en misschien

nodig. Ook de ruilwinkel is daar een mooi voorbeeld van. Bij

een andere thuistaal heeft: het blijft altijd een beetje toveren.

de start hebben we ingezet op een uitbreiding naar leeftijd en

Of, zoals dat heet: het is een uitdaging.

materiaal met de pamperbank, de spelotheek en de fietsbib. Het is een vrolijke winkel en iedereen ervaart het als fijn. We

‘In een plattelandsgemeente is het moeilijker om kwetsbare gezinnen te bereiken’, klinkt het in Erpe-Mere-Lede. ‘In steden

verkennen nu hoe we spel en ontmoeting hier een plek kunnen geven.’

is er vaak een aanbod per wijk, en zijn er meer organisaties die daarop inzetten. Daarom is Welzijnsschakels zo’n belangrijke

Niet alleen diversiteit is een aandachtspunt, ook de vraag hoe

partner voor ons. Zij brengen de stem van de kwetsbare gezin-

je alle leeftijden bereikt: in principe zijn de Huizen van het

nen in. Telkens als er een aanbod wordt ontwikkeld, denken

Kind er voor jongeren tot 24 jaar. Maar hoe bereik je die tie-

we na over hoe we deze gezinnen kunnen bereiken. Via de

ners, zeker als je focus aanvankelijk op jonge kinderen lag?

Landelijke Kinderopvang is een opvoedingsconsulente zeven

In Sint-Pieters-Leeuw is het consultatiebureau een partner

uur per week beschikbaar. Zij werkt ook sterk outreachend,

in het Huis van het Kind, waardoor ze de jongste leeftijden

via de scholen en Welzijnsschakels. Door haar low profile-aan-

te bereiken. Stilaan breiden ze nu uit. ‘Op onze maandelijkse

wezigheid op bijvoorbeeld de fruit- en groenteverkoop komt

workshops komen ook thema’s als faalangst aan bod. De jon-

ze in contact met ouders. Op het einde van de dag heeft ze een

geren zelf betrekken is niet eenvoudig. Ons gebouw met vro-

aantal afspraken op zak.’

lijke kleuren en het bloemetjeslogo trekt hen niet spontaan aan. We lossen dat op door een goede samenwerking met de

In Genk organiseren ze zelfs een heuse bustour, ‘Genk binnen-

jeugddienst. We willen ook intensiever samenwerken met

stebuiten’ waar je meegenomen wordt in de mijngeschiedenis

het JAC.’

van de stad. ‘Die achtergrond toont waarom kwetsbaarheid, armoede en migratie hier belangrijke thema’s zijn’, zeggen

In Asse hebben ze niet alleen ingezet op contact met de ou-

Hilde en Nicole. ‘Je gaat op die manier ook echt langs in die

ders, maar ook op de communicatie naar andere organisaties.

buurten. Er op af is ook zo’n moment waarop je naar je inwo-

‘In een ideale wereld verwijst iedereen die in contact komt

ners toegaat. We hebben nu afgesproken dat volgend jaar alle

met gezinnen door naar het Huis van het Kind’, zeggen Lotte

nieuwe medewerkers van de stad verplicht zijn om mee te

en Liesbeth. ‘Iedereen ambassadeur! Die bekendmaking is ook

doen aan dat programma. Je komt letterlijk binnen bij Genkse

belangrijk om serieus genomen te worden door de overheid.

gezinnen en hun lokale context.’

Het is niet alleen leuk wat we doen. Ouders samenbrengen en koffiedrinken, daar zit veel meer achter.’

De samenwerking met het consultatiebureau en de buitenschoolse opvang is een van de sterktes in Poperinge-Vle-

‘In het begin sprak men weleens over het huis van

teren, vindt Nele: ‘Zo toon je dat het Huis van het Kind er is

het probleemkind, maar dat is nu gelukkig niet

voor alle gezinnen. In het begin sprak men weleens over het

meer zo. Ons aanbod is er voor iedereen, met

huis van het probleemkind, maar dat is nu gelukkig niet meer

acties op maat waar nodig.’

OP ZOEK NAAR HET FUNDAMENT

‘We hebben nog altijd niet de sleutel gevonden die maakt

een pretloket waar mensen goedkoper tickets voor cultuur

dat je alle mensen bereikt’, zegt Dave in Deurne-Noord.

of cinema kunnen kopen. We bieden vanuit Kind en Gezin

‘We doen regelmatig bezoekersbevragingen om te zien wat

melkattesten aan waarmee mensen in de apotheek poe-

de noden zijn in de buurt, en we hebben zelfs een gebrui-

dermelk kunnen krijgen, we gaan een luierbank starten…

kersgroep waarbij we ons aanbod aftoetsen. Toch bereiken

We doen dus veel aan materiële hulpverlening, maar we wil-

we soms maar weinig mensen voor een bepaalde workshop.

len een Huis zijn voor iedereen, met een vergrote focus op de

We krijgen ook regelmatig vragen voor materiële hulp. We

moeilijk bereikbare gezinnen.’

hebben een ruilboetiek waar mensen kleren kunnen ruilen,

Het belang van kritische vrienden

Pluim voor de vrijwilligers Tot slot nog even dit: in de Huizen van het Kind draaien vaak

een opvoedingsconsulent en een vrijwilligerscoach. ‘Maar,’ zo

vele vrijwilligers mee. Ze staan in een ruilwinkel of op beur-

zeggen Hilde en Nicole, ‘ze zijn vooral ook de stem van onze

zen, stellen zelf activiteiten voor, helpen met de bekendma-

gezinnen, onze critical friends.’

bepalen ouders zelfs een stuk het aanbod, zo klinkt het elders

Hulde dus aan de ‘kritische vrienden’: als de Huizen van het

in die magazine. In Genk werken ze met vijftig professionals,

Kind er voor iedereen zijn, dan komt dat zeker ook door

en liefst honderd vrijwilligers. Die worden er begeleid door

hun enthousiasme.

* VBJK

king, bij uitstappen, binnen de spelotheek. Op die manier

LEVENSDOMEINEN

Opvoeden is puzzelen Bruggen slaan tussen de levensdomeinen

‘De doelgroep voor een Huis van het Kind is breed: we moeten oog hebben voor diversiteit in samenlevingsvormen, in socio-culturele achtergronden, leeftijden. Iedereen zou zich aangesproken moeten voelen. Iedereen zou de kans moeten krijgen.’ — Karla Van Leeuwen

LEVENSDOMEINEN

Als je werkt rond opvoeden en opgroeien, dan raak je aan vele levensdomeinen tegelijk. Gezinnen leggen immers telkens weer, en op hun manier, de puzzel voor een goed leven: een dak boven het hoofd, zinvol werk, een goede gezondheid, fijne vrije tijd met het gezin, ondersteuning voor de kinderen… Hoe minder barrières ze daarbij ervaren, des te sterker ze staan. Net daar spelen de Huizen van het Kind een wezenlijke rol: ze kunnen mee de muren slopen tussen de verschillende domeinen, binnen hun samenwerkingsverband, of via brede partnerschappen. Hoe werkt het concreet? Experts uit negen levensdomeinen vertellen over goed samenwerken, over de vele voordelen die dat biedt, en - toch ook - over een paar hordes die nog genomen moeten worden.

Negen fundamenten voor de Huizen van het Kind 1.

Onderwijs:

De Huizen van het Kind zijn het instrument om deze

vaak zijn. De Huizen van het Kind kunnen meehelpen

domeinen te verbinden met de domeinen welzijn en ge-

om bruggen te slaan tussen het onderwijs en andere

zondheid, om zo gezinnen integraal te ondersteunen. 6.

Materiële en immateriële dienstverlening verbinden is

Preventieve gezondheidszorg is een van de basispijlers

cruciaal voor een coherente ondersteuning. Het gaat

van de Huizen van het Kind. De Huizen kunnen bijdra-

dan bijvoorbeeld over de verbinding met huisvesting,

gen aan nieuwe evoluties, of die veranderingen mee

inkomen, tewerkstelling. 7.

Sociale cohesie:

Kinderopvang:

Ontmoeting en sociale cohesie behoren tot de funda-

Een goed uitgebouwde basisvoorziening waar ouders

menten van de Huizen van het Kind.

en kinderen komen. Bovendien heeft de kinderopvang een positieve impact op de verbinding tussen gezinnen,

de Huizen van het Kind.

nismaken met diversiteit. Geestelijk welbevinden: Een essentieel onderdeel van opvoeden en opgroeien, al is de link met de Huizen van het Kind nog niet altijd sterk uitgewerkt.

Ouderschap en opvoedingsondersteuning: Opvoedingsondersteuning is een van de basispijlers van

en is het een van de eerste plekken waar kinderen ken-

Socio-economische determinanten:

Gezondheid:

opvolgen. 3.

Cultuur/sport/vrije tijd:

Dit is een van de plekken waar kinderen/jongeren

levensdomeinen. 2.

Jeugdhulp: Zowel vanuit het perspectief van de preventieve gezinsondersteuning als vanuit de jeugdhulp is een goede afstemming noodzakelijk.

LEVENSDOMEINEN - ONDERWIJS

An Victoir VRIJ CLB NETWERK

‘Het is voor de CLB’s nog zoeken: hoe puzzel je een samenwerkings model in elkaar dat goed is voor kinderen en jongeren?’

inderen en jongeren zitten vol talent en creativiteit. Ze

Samen met leerlingen en ouders denken we ook na over vra-

zijn een brok energie als hun interesse eenmaal is ge-

gen als: wat zou jij graag willen bereiken, hoe kunnen we daar

wekt, ze kunnen zuchten aan 6 Beaufort als dat niet zo is,

in haalbare stappen naartoe werken, en wie kan je daarbij

en vooral: er zit geen handleiding bij. Bij het Centrum voor

helpen? Net dan komt het Huis van het Kind om de hoek kij-

Leerlingenbegeleiding ondersteunen we kinderen, jongeren en

ken. Neem nu Sivert (12), die op school ondersteund wordt

hun ouders. We doen dat als er op hun weg hobbels liggen die

voor zijn autismespectrumstoornis. Zijn ouders kunnen met

niet voldoende op te vangen zijn in de zorg op school. Mis-

hun vragen ook bij het CLB en het Centrum voor Ontwikke-

schien niet zo bekend is dat we preventie even belangrijk vin-

lingsstoornissen aankloppen. Maar Sivert heeft in zijn vrije

den. Het potje moet niet eerst overkoken.

tijd nood aan activiteiten met leeftijdgenoten. Liefst met begeleiders die hem ondersteunen als hij voor moeilijke situa-

Zo krijgen we bijvoorbeeld alle kleuters uit de eerste kleuter-

ties staat. Of denk aan de mama van Kobe (7), die er alleen

klas bij ons over de vloer voor het ‘systematisch contactmo-

voor staat en een klankbord bij opvoedingsvragen mist. Via

ment’ en daar hebben we de ouders natuurlijk graag bij. Het

het Huis van het Kind komen die ouders makkelijk in contact

is dé gelegenheid om op een onbevangen manier te praten

met laagdrempelige initiatieven waar hun kinderen aanslui-

over hoe kinderen groeien en leren. We leggen er onze ex-

ting vinden bij andere kinderen, en waar ze zelf leren van an-

pertise graag naast de expertise van ouders. We willen dat ze

dere ouders: dat is échte vermaatschappelijking van de zorg.

voelen: ook nu mijn kind naar school gaat, zijn er professionals die met mij meedenken. Dat waren ze zo gewend bij Kind en Gezin en wij willen dat op een warme manier overdragen naar het CLB.

LEVENSDOMEINEN - ONDERWIJS

Werkt dat? Ja. Kan alles beter? Dat ook! Mensen zullen, af-

partnerschap moet aangaan. Het is voor de CLB’s bovendien

hankelijk van waar ze wonen, een groter of kleiner aanbod

zoeken naar de rol die zij als partner kunnen opnemen in de

vinden in het Huis van het Kind. Het is ook niet altijd even dui-

Huizen van het Kind. Hoe puzzel je een samenwerkingsmodel

delijk wat het doel is van dat aanbod. Een pop-up-leescaravan

in elkaar dat goed is voor de kinderen en de jongeren? Hoe

is leuk, maar als ik als CLB’er niet helder krijg wat men ermee

doe je dat op zo’n manier dat ouders de ‘knip’ niet voelen tus-

wil bereiken, verkleint de kans dat ik dit aanbod kan aanbe-

sen deze en gene partner, en geen enkele partner het gevoel

velen. De variëteit aan initiatieven is zowel de kracht als de

krijgt dat hij wordt ingezet voor de doelen van een andere

mogelijke achilleshiel van een Huis van het Kind.

organisatie? We zijn er nog niet uit, maar we groeien daar wel in. En uiteraard zijn we tevreden dat we in de Huizen van het

We hikken als CLB ook aan tegen de regio-indelingen, waar-

Kind een partner hebben die samen met ons, met de leerlingen

door één CLB met verschillende Huizen van het Kind een

en met de ouders antwoorden op maat kan zoeken.

LEVENSDOMEINEN - ONDERWIJS

Sara De Meerleer AGENTSCHAP VOOR ONDERWIJSDIENSTEN (AGODI)

‘Kwaliteitsvolle kleuterparticipatie is het fundament waarop kinderen hun verdere schoolloopbaan enten’ Een van de decretale opdrachten van de Lokale Overleg

Ook afspraken over de communicatie met ouders en lokale

platforms (LOP’s) basisonderwijs is dat ze afspraken maken

partners is een decretale opdracht voor het LOP. In heel

over het verhogen van de kleuterparticipatie. Daarbij onder-

wat LOP’s werken meerdere organisaties samen rond het

scheiden we drie dimensies, en telkens zijn de Huizen van het

informeren van ouders over de inschrijvingsprocedure,

Kind een betrokken partner.

en bieden ze ouders hulp bij het online aanmelden. Denk aan schoolbesturen, lokaal bestuur, Kind en Gezin, CLB’s,

Dimensie 1

voorschoolse opvang, Huizen van het Kind, de integratiesector,

Werken aan een warme overgang van thuis of de

het OCMW…

kinderopvang naar de kleuterschool. Bij de overgang naar de kleuterschool zijn verschillende par-

Daarnaast zijn er ook afspraken over de opvolging van de

tijen betrokken: ouders en kinderen, scholen, kinderopvang

niet-ingeschreven kleuters (curatief). AGODI bezorgt de LOP’s

initiatieven, andere (voorschoolse) organisaties… LOP’s en de

elk jaar een overzicht van de niet-ingeschreven vier- en

Huizen van het Kind kunnen er samen voor zorgen dat alle be-

vijfjarigen op hun grondgebied. In 2017-2018 waren dat er voor

trokken partijen elkaar ontmoeten en ervaringen uitwisselen.

Vlaanderen 772. Met de betrokken LOP’s werden er afspraken geregistreerd over toeleidingsacties. Ze werken voor deze

Dimensie 2

acties samen met partners met beroepsgeheim. Het OCMW

Afspraken maken over de inschrijvingen

en de regioverpleegkundige van Kind en Gezin worden het

van kleuters.

vaakst vermeld als partner, naast Inloopteams, CLB’s, CAW’s,

Eerst en vooral zijn er (preventief) afspraken over het verloop

wijkgezondheidscentra en huisartsen.

van de inschrijvingen voor alle kleuters. Concreet gaat het hier bijvoorbeeld over de opmaak van een tijdslijn, de keuze om al dan niet gebruik te maken van een aanmeldingsprocedure.

LEVENSDOMEINEN - ONDERWIJS

Dimensie 3 Afspraken maken over het bevorderen van de aanwezigheden van kleuters. Schoolbesturen zijn als eerste verantwoordelijk om de aanwe-

LOP’s en de Huizen van het Kind kunnen een rol opnemen door

zigheden van kleuters op te volgen. Ook andere lokale part-

het thema op de agenda te plaatsen, scholen te wijzen op de

ners kunnen gezinnen mee ondersteunen en de aanwezigheid

publicatie van de kleuterparticipatierapporten, afspraken te

van kleuters stimuleren. Kwaliteitsvolle kleuterparticipatie is

maken over samenwerking, door signalen te geven aan het

immers het fundament waarop kinderen hun verdere school-

lokale bestuur of andere lokale organisaties…

loopbaan enten.

LEVENSDOMEINEN - GEZONDHEID

Veerle Decorte ECK DE KRAAMVOGEL

‘We slagen er beter in om iedereen, tot op wijkniveau, te bereiken’

e Kraamvogel vzw is één van de zes expertisecentra

De werking verloopt via fysieke huizen, en op vele vlakken

Kraamzorg in Vlaanderen. Onze hoofdopdracht is ex-

zien we een meerwaarde in die samenwerking. Ouders kun-

pertise delen rond de periode van zwangerschap, geboorte

nen bijvoorbeeld een sociaal netwerk uitbouwen, en die

en kraamtijd in de Huizen van het Kind van de provincie Ant-

netwerkmogelijkheden kunnen gebruikt worden om hen te

werpen. In de Stad Antwerpen zijn we ook kernpartner van

ondersteunen. Het beleid krijgt meer oog voor de belangen

het samenwerkingsverband Huizen van het Kind. Daarnaast

van zwangere vrouwen, ook diegene in kwetsbare posities.

houden we de perinatale regie. Dat betekent dat we stads-

Verder kunnen we voor de hele stad communiceren met – en

breed waken over een verspreid, kwaliteitsvol en evenwichtig

ook over – de doelgroep. Proportioneel universalisme wordt

aanbod in de verschillende Huizen, met een spreekuur rond

als werkingsprincipe gehanteerd, wat betekent dat er een

zwangerschap en geboorte, en workshops en ontmoetingsmo-

kwaliteitsvol aanbod voor een brede doelgroep is: we slagen

menten voor aanstaande en jonge ouders. We houden ook

er beter in om iedereen, tot op wijkniveau, te bereiken.

het overzicht over alle activiteiten voor ouders in de periode

Als dat nodig is, kunnen we gezinnen vlotter doorverwijzen

voor en vlak na de geboorte van hun kind. Verder zijn we het

en kunnen professionele partners intenser met en rond een

aanspreekpunt voor professionals die een perinatale activiteit

gezin samenwerken. Zo kunnen we een warme plek zijn waar

willen organiseren in de Huizen van het Kind.

àlle ouders – en toekomstige ouders – met hun vragen en bezorgdheden terechtkunnen.

‘De sterkte van de Huizen van het Kind is dat ze voor alle gezinnen bedoeld zijn. Naar een Huis van het Kind gaan, hoort bij het hebben van een kind. Het voordeel is dat je niet stigmatiseert. Bovendien vermijd je dat een aantal gezinnen, waar in eerste instantie geen probleem mee lijkt, toch niet uit de boot vallen. Ondersteuning kan in elk gezin relevant zijn.’ — Sara Willems

LEVENSDOMEINEN - GEZONDHEID

Loes Van Kelst VLAAMS INSTITUUT GEZOND LEVEN

‘Zeker in de perinatale periode zijn ouders erg gevoelig voor gezondheidsboodschappen’ Iedereen de kans geven op een gezond leven: daar maken

Voor gezinnen is gezondheid een belangrijk thema en zeker in

we als Vlaams Instituut Gezond Leven werk van, samen met

de perinatale periode zijn ze erg gevoelig voor gezondheids-

onze vele partners. Ook de Huizen van het Kind spelen hier

boodschappen. Daar van bij de prille start werk van maken,

een belangrijke rol in. Want: de aandacht voor gezondheids

is ook belangrijk omdat de gezondheid van de moeder tijdens

bevordering voor iedereen loopt als rode draad doorheen

de zwangerschap en in de eerste levensjaren zo bepalend is

hun opdracht.

voor die van de baby. Kinderen leren bovendien al op jonge leeftijd te zorgen voor hun gezondheid.

De Huizen van het Kind hebben de taak om te werken aan de gezondheid en het welbevinden van kinderen, jongeren,

De kansen op een gezond leven zijn niet gelijk verdeeld in

hun ouders en andere opvoedingsverantwoordelijken. Hun

onze samenleving. De gezondheid en het welbevinden nemen

aanbod is opgebouwd rond preventieve gezondheidszorg,

af bij mensen met een lagere sociaaleconomische status. Dit

laagdrempelige opvoedingsondersteuning, ontmoeting en so-

toonde de TAHIB-studie van 2010 al aan met cijfers voor Bel-

ciale cohesie.

gië. De gezondheidsenquête van 2019 doet vermoeden dat deze cijfers niet zijn verbeterd. De onderzoekers stellen dat

Dit geven ze vorm vanuit een samenwerkingsverband met

mensen met een lagere sociaaleconomische status vaker ziek

verschillende partners die expertise rond gezondheid en wel-

zijn en dat ziekte bij die groep ook een grotere impact op de

zijn hebben.

kwaliteit van leven heeft.

LEVENSDOMEINEN - GEZONDHEID

Om dat onrecht tegen te gaan, hanteren de Huizen van het

Wat we leerden uit deze trajecten bundelden we in verschil-

Kind het proportioneel universalisme als leidend principe.

lende ondersteuningsmaterialen waaronder het 7-stappen

We gingen binnen het traject ‘Elk Gezin Gezond’ in vijf

plan. Hiermee kunnen andere Huizen van het Kind aan de

piloot-Huizen aan de slag, in samenwerking met het Vlaams

slag voor een gezondheidsbeleid voor iedereen. Meer infor-

Expertisecentrum Alcohol en andere Drugs (VAD) en Sensoa.

matie daarover staat online, op de website van EXPOO:

De vraag was: hoe maken we proportioneel universalisme

expoo.be/elk-gezin-gezond-5-lokale-trajecten

concreet, toegepast op een preventief gezondheidsthema? We werkten rond de volgende vijf thema’s: 1.

Huis van het Kind Geel-Laakdal-Meerhout – mentaal welbevinden bij toekomstige en prille ouders

‘Zeven tandartsen in Kortrijk zijn bereid te werken met een mondzorgcoach zodat meer mensen de weg naar de tandarts vinden. Een tandarts met

Huis van het Kind Kontich

pensioen werd betrokken van bij de start. Zij helpt

– alcohol en drugs

ons bij het bouwen van een draagvlak bij tandart-

Huis van het Kind Kortrijk – mondzorg

Enkele getuigenissen

sen.’ (Huis van het Kind Kortrijk) ‘Wij hebben enkele partners betrokken waar we

Huis van het Kind Linkeroever

vroeger nooit aan hadden gedacht: ook politie en

– gezinsplanning

welzijnsschakels kunnen een belangrijke rol spe-

Huis van het Kind Temse – gezond zwanger zijn

len in het ondersteunen van prille ouders die we anders moeilijk bereiken.’ (Huis van het Kind Geel-Laakdal-Meerhout)

Om verder te geraken dan losse, tijdelijke acties en vanuit

‘Het is heel belangrijk om de beginsituatie goed in

een samenwerkingsverband concrete resultaten te beha-

kaart te brengen. Door te zoeken naar de juiste ach-

len, hadden we een planmatige aanpak nodig. Het was een

tergrondinformatie konden we gangbare veronder-

zoektocht die resulteerde in mooie samenwerkingsverbanden

stellingen over alcohol en druggebruik doorbreken.’

en actieplannen.

(Huis van het Kind Kontich)

LEVENSDOMEINEN - KINDEROPVANG

Barbara Devos en Ann Van den brande VLAAMS WELZIJNSVERBOND

‘De vertrouwensband in de kinderopvang kan het verschil maken voor ouders die even met de handen in het haar zitten’

inderopvang vervult drie functies: een economische, een

Daarnaast is de kinderopvang een plek waar gezinnen elkaar

pedagogische en een sociale. De economische functie is

ontmoeten, en door deel te nemen aan het buurtleven, werkt

historisch gezien de meest bekende. Ouders doen een beroep

de opvang drempelverlagend. Bovendien ontstaan er net-

op de kinderopvang om te kunnen werken of een opleiding te

werken, samenhorigheid en samenwerking. Dat is cruciaal: zo

volgen. De laatste jaren is er meer aandacht voor de pedago-

wordt de toegankelijkheid voor kansengroepen vergroot.

gische en de sociale functie, en terecht. Kinderopvang heeft ten slotte ook een signaalfunctie. De verIn de kinderopvang kunnen baby’s, peuters én schoolgaande

trouwensband kan het verschil maken voor ouders die even

kinderen spelen, groeien, zich ontwikkelen. Dat gebeurt niet

met de handen in het haar zitten. De dialoog stelt ouders ge-

zomaar in het ijle. De voorzieningen werken een pedagogisch

rust en verontrustende situaties worden sneller besproken.

beleid uit, en ze ondersteunen ouders in hun rol als opvoe-

De focus ligt op gedeelde bekommernissen, gedeelde zorg en

der. Door de veelvuldige contacten tussen begeleiders en ou-

doorverwijzing indien nodig.

ders groeit er een vertrouwensband, zodat ze de opvoeding samen waarmaken.

LEVENSDOMEINEN - KINDEROPVANG

Op al die domeinen maakt het een verschil dat we kunnen participeren aan het Huis van het Kind. — Je krijgt als organisator in de kinderopvang een goed zicht op andere initiatieven die gezinnen mee ondersteunen. Door samen te werken kunnen aanbod en werking op elkaar worden afgestemd. De drempel om door te verwijzen ligt lager. De kinderopvang kan ouders meer advies op maat geven en een samenwerking opzetten met gespecialiseerde voorzieningen. Elkaar de hand reiken in precaire situaties is dan een evidentie. — Kinderopvang heeft een zekere opvoedingsverantwoordelijkheid en is daarom een cruciale basisvoorziening. Ze is een schakel in de preventieve gezinsondersteuning. De kinderopvang kan haar expertise bundelen met die van andere partners, en afstemmen op lokale noden. — Andere initiatieven krijgen meer zicht op de werking van de kinderopvang. Daardoor kunnen ze de organisaties kinderopvang in hun sterktes erkennen, en kinderen en hun gezin vaker naar de kinderopvang doorverwijzen. — Je kunt linken leggen naar bestaande lokale samenwerkingsverbanden in de kinderopvang,zoals het lokaal loket kinderopvang en het lokaal overleg kinderopvang.

Tot slot nog dit. Kinderen maken in hun jonge leven heel wat transities door. Naar de kinderopvang, naar school, van de ene klas naar de andere. Bij de medewerkers in de kinderopvang groeit de overtuiging dat die overgangen met meer zorg en warmte moeten verlopen: ook in de continuïteit voor gezinnen en kinderen kunnen zij, samen met de Huizen van het Kind, een belangrijke partner zijn.

LEVENSDOMEINEN - KINDEROPVANG

Ann Lobijn VVSG

‘We zullen de focus op het welbevinden van gezinnen moeten aanvullen met het recht van het kind op vrije tijd, ontspanning en culturele activiteiten’

p 3 mei 2019 bekrachtigde de Vlaamse regering een de-

Een lokaal bestuur moet ook het initiatief nemen om een lo-

creet dat het lokaal bestuur verantwoordelijk maakt

kaal samenwerkingsverband samen te stellen met actoren die

voor de organisatie van de buitenschoolse opvang en de af-

relevant zijn voor buitenschoolse activiteiten. Het decreet ver-

stemming tussen buitenschoolse activiteiten. Dat stelt de lo-

eist niet dat een nieuwe, aparte structuur wordt opgericht,

kale besturen voor een grote uitdaging, maar biedt volgens

want:

de VVSG ook ruimte voor lokaal maatwerk: kinderen krij-

‘De samenwerking kan worden ingebed in een bestaande

gen naschools alle kansen op ontplooiing en spelen, dank-

structuur, zoals een Huis van het Kind.’

zij een samenwerking tussen opvangvoorzieningen, scholen en initiatieven voor jeugd, cultuur, recreatie, sport, deeltijds

De initiatiefnemers van het decreet leggen een paar keer de

kunstonderwijs…

link met het Huis van het Kind, in een adviserende rol en zelfs als structuur om het samenwerkingsverband onder te bren-

De Vlaamse overheid wil met dit decreet dan ook bijdragen

gen. Logisch? Misschien wel. Maar het kan niet zomaar, zon-

tot de verwezenlijking van de rechten van het kind, en dan

der enige kritische reflectie bij de huidige werking van het

vooral van artikel 31: het recht op vrije tijd, ontspanning en

Huis van het Kind. Zo is er ook het decreet over de organi-

culturele activiteiten. Het zet ook in op lokale samenwerking.

satie van preventieve gezinsondersteuning, bekrachtigd door

Het lokaal bestuur krijgt de regie, maar doet dat in overleg

de Vlaamse regering op 29 november 2013: daarin wordt geen

met de relevante actoren, ouders en kinderen. De initiatief-

duidelijk mandaat gegeven aan het lokaal bestuur om een

nemers van het decreet schrijven: ‘Het lokaal bestuur bepaalt

trekkersrol in de samenwerking te vervullen. In de praktijk

zelf op welke wijze het de dialoog organiseert. Het kan daar-

zien we dat het die rol vaak opneemt, maar een mandaat aan

voor een beroep doen op (advies)raden of overlegstructuren.

het lokaal bestuur om trekker te zijn, is wel de voorwaarde

Andere opties zijn het inschakelen van het Huis van het Kind

om beide samenwerkingsverbanden in elkaar te laten opgaan.

of het betrekken van actoren via een inspraaktraject.’

LEVENSDOMEINEN - KINDEROPVANG

Het decreet over de organisatie van preventieve gezinsonder-

Ik ben ervan overtuigd dat elk Huis van het Kind voldoende

steuning kijkt bovendien vooral naar ouders als gebruikers

gedreven is om bij te dragen aan dit zo belangrijke recht, dat

van de Huizen van het Kind, en niet naar kinderen. Het doel

ik nog altijd best gevat vind in een uitspraak van Jan Van Gils:

is gezinnen met kinderen en jongeren te ondersteunen op het

‘Een bekende vraag aan ouders, “mag ik gaan spelen”, is geen

gebied van welzijn en gezondheid. In die rol kan het Huis van

vraag naar iets concreets, wel naar zeggenschap over de tijds-

het Kind een voor de hand liggende partner zijn voor de bui-

besteding, naar goedkeuring om je tijd zelf in te vullen. Een

tenschoolse opvang. Maar dan moeten we de focus op het

“ja” van ouders is een blanco tijdscheque aan hun kinderen.’

welbevinden van gezinnen aanvullen met het recht van het

Die blanco tijdscheque aan kinderen geven, daar hebben we

kind op vrije tijd, ontspanning en culturele activiteiten.

allemaal een rol in te spelen.

LEVENSDOMEINEN - GEESTELIJK WELBEVINDEN

Hilde Seys, Dries Vanderputte, Veerle Umans LIGANT

‘Slechts een klein percentage van de kinderen en jongeren met een psychische kwetsbaarheid heeft nood aan gespecialiseerde geestelijke gezondheidszorg’

et detecteren en opvangen van psychische en psychia-

die met een gezin aan de slag gaan de nodige ondersteuning

trische moeilijkheden is niet alleen een taak van gespe-

bieden. Ligant kan expertise doorgeven aan lokale ketenpart-

cialiseerde medewerkers uit de geestelijke gezondheidszorg.

ners, via psycho-educatie, casusbespreking, intervisie en vor-

Dat is het uitgangspunt van Ligant – het netwerk geestelijke

ming op maat. Zo werkt het netwerk verbindend tussen alle

gezondheid voor kinderen en jongeren in Limburg – en ook

actoren die betrokken zijn op kinderen en jongeren met een

van de andere netwerken rond de geestelijke gezondheid van

psychische kwetsbaarheid.

kinderen en jongeren. Goed bereikbare en lokaal verankerde zorgverleners zoals huisartsen, thuisverpleegkundigen en me-

Samen met de Huizen van het Kind vertaalt Ligant deze cen-

dewerkers van het Huis van het Kind spelen een belangrijke,

trale gedachte op verschillende manieren. Groepssamenkom-

preventieve rol, vooral voor kwetsbare doelgroepen die moei-

sten voor kinderen van wie de ouder lijdt aan een psychische

lijker aansluiting vinden bij de geestelijke gezondheidszorg.

en/of verslavingsproblematiek vinden plaats in een ruimte van het Huis van het Kind - wat veilig voelt en niet stigma-

Slechts een klein percentage van kinderen en jongeren met

tiseert. Ook een groepsprogramma voor jongeren tussen

een psychische kwetsbaarheid heeft écht nood aan begelei-

14 en 23 jaar met beginnend en risicovol middelengebruik en/

ding en behandeling bij de gespecialiseerde geestelijke ge-

of gamegedrag vinden plaats in een aantal Huizen van het

zondheidszorg. Partners uit de GGZ kunnen zorgverleners

Kind. Samen met gespecialiseerde diensten en partners van

LEVENSDOMEINEN - GEESTELIJK WELBEVINDEN

het Huis van het Kind rolt Ligant zorgpaden uit voor kinderen

problematiek, en tegelijk samen met de baby deelneemt aan

met obesitas, en via de methodiek wissel-leren stimuleert het

een ontmoetingsgroep in een Huis van Kind. Dit werkt verster-

netwerk het om elkaars werking en expertise te leren kennen.

kend voor moeder en baby.

Met het vakgebied van de Infant Mental Health richt Ligant

Het is aan Ligant om deze laagdrempelige, maar zo waarde-

zich eveneens op de allerjongste kinderen. Ook daar is een

volle initiatieven nog meer kenbaar te maken. Samen met alle

Huis van het Kind een bevoorrechte partner. Dat voorziet

partners in de geestelijke gezondheidszorg slaan we de han-

immers een laagdrempelig en gevarieerd aanbod voor het

den in elkaar, hopend op nog meer boeiende trajecten met

jonge kind, zoals perinatale consultaties door Kind en Gezin

partners van de Huizen van het Kind.

en vroedvrouwen, een spelotheek, opvoedingsadviezen en ontmoetingsinitiatieven, waar jonge kinderen samen spelen met een volwassene aan wie ze gehecht zijn. Voor de partners van Ligant is dit aanbod van onschatbare waarde en kan het in vele gevallen aanvullend zijn op een gespecialiseerd GGZ-traject. Een voorbeeld hiervan is een mama die in behandeling is bij een psycholoog voor een peripartale psychische

LEVENSDOMEINEN - CULTUUR, SPORT, JEUGD

Ivan Dierckx JEUGDDIENST SCHOTEN

‘Huis van het kind of jeugddienst? De twee werkingen zijn dermate in elkaar opgegaan dat niemand het nog weet. Maar dat doet er ook niet toe’

ij de komst van het decreet preventieve gezinsonder-

Het is onze taak om de verschillende levensdomeinen van ge-

steuning in 2013 was de jeugddienst in Schoten zeer en-

zinnen, zoals vrije tijd, onderwijs of kinderopvang, met elkaar

thousiast: samenwerken zit volgens ons in het DNA van een

te verbinden. Het aanbod moet afgestemd worden op de lo-

jeugddienst. We ervaren vaak het spanningsveld tussen secto-

kale noden. Diverse projecten en gezamenlijke visies later zijn

raal en doelgroepgericht beleid, waar andere regels en belan-

we voor de preventieve gezinsondersteuning ook uitgekomen

gen spelen. Goed overleg is dan noodzakelijk. Bovendien zijn

bij thema’s zoals jeugdwelzijn, flankerend onderwijsbeleid en

er op het grondgebied veel andere organisaties, met ieder hun

kinderopvang. Het doel om in te zetten op een breed jeugd-

expertise.

beleid krijgt dus vorm door de juiste partners samen te brengen. Die sprong vooruit konden we enkel maken nadat het

Vanuit de rol als regisseur binnen het brede jeugdbeleid leek

gemeentebestuur ons het vertrouwen en de middelen had ge-

het ons vanzelfsprekend om de samenwerking binnen het Huis

geven om de regie op ons te nemen. Ondertussen zijn diverse

van het Kind op te zetten. Meteen al wilden verschillende part-

beleidsdoelstellingen van het lokaal bestuur gelinkt aan ons

ners aansluiten, al merkten we wel een sterke focus op het pe-

Huis van het Kind. Of moeten we zeggen aan de jeugddienst?

rinatale en op jonge kinderen. Vanuit de jeugddienst trokken

De twee werkingen zijn dermate in elkaar opgegaan dat nie-

we daarnaast de kaart van de tieners en jongvolwassenen.

mand het nog weet. Maar dat doet er eigenlijk niet toe. De

Verder vinden we het zeker ook belangrijk dat de meest

essentie blijft het aanbod voor de doelgroep. Een van de prio-

kwetsbare gezinnen aandacht krijgen, maar we waken erover

riteiten in het nieuwe bestuursakkoord is een nieuw Huis van

dat we geen sociaal huis of OCMW worden: elk gezin telt.

het Kind in het centrum van Schoten, waarbij rekening wordt gehouden met de noden van alle partners.

LEVENSDOMEINEN - CULTUUR, SPORT, JEUGD

De rol als regisseur houdt een aantal risicoâ€™s in die we vooraf

Het Huis van het Kind leidt ons steeds verder in het uitwer-

misschien niet voldoende hadden ingeschat. Zo blijven andere

ken van het brede jeugdbeleid in al zijn facetten. Het heeft

partners naar de regisseur kijken als initiatiefnemer in de ver-

een impact gehad die we in 2013 niet hadden voorzien, maar

schillende projecten. Het vertrouwen is dus groot, maar we

we blikken terug op een verrijkend proces. We beseffen ook

moeten er wel over waken dat we alle actoren blijven mee-

dat de kansen en vragen zullen blijven komen. Gelukkig zijn er

nemen. Een ander risico is dat je de verantwoordelijkheid op-

voldoende partners om hier samen mee aan de slag te gaan.

neemt om de processen ook van a tot z uit te voeren. Maar we moeten de beperkte tijd bewaken en partners moeten op basis van hun specialisatie worden ingeschakeld: ook dat is een leerproces geweest.

LEVENSDOMEINEN - CULTUUR, SPORT, JEUGD

Filip Stallaert BATALJONG

‘Voor de Huizen van het Kind is het een uitdaging om ook in te zetten op de kracht van kinderen en jongeren’

LEVENSDOMEINEN - CULTUUR, SPORT, JEUGD

ataljong stimuleert beleidsmakers om een ‘kindbril’ op

kloof tussen jongeren en de diensten die voor hen het beleid

te zetten, en dus vanuit een sterk vertrouwen in hen te

maken. Uit leefwereldonderzoek blijkt dat kinderen en jon-

kijken naar welke rol ze kunnen spelen in de samenleving. Zo

geren nood hebben aan duidelijk herkenbare en vertrouwde

ontstaat een discours dat niet enkel over hen gaat, maar dat

aanspreekpunten, het liefst op een plek waar ze sowieso al

je ook met hen voert, of dat ze zelf leiden.

komen. Misschien is het een optie om locaties die mobiel werken te combineren met een klantgerichte toegankelijkheid

Aangezien elk beleidsdomein impact heeft op hun leefwereld,

voor de doelgroepen.

is samenwerken onontbeerlijk. Dat gebeurt ook in de Huizen van het Kind, al zien we daar wel dat de partners vaak

Een andere valkuil is dat men vergeet dat een netwerk heel

vertrekken vanuit een verzorgende en beschermende reflex.

wat tijd en energie kost. Hoe sterker een gemeente de regie

Logisch want kinderen en jongeren zijn kwetsbaar. Alleen

van het netwerk wil bepalen, des te meer zal ze er in moeten

zitten zij – en ook hun ouders – daardoor al snel in de rol

investeren. Elk netwerk heeft nood aan een aanspreekpunt

van niét-expert: zij zijn degenen die hulp nodig hebben. Voor

voor de partners, iemand die verslagen maakt en de officiële

de Huizen van het Kind is het zeker een uitdaging om ook op

communicatie op punt stelt. Hiervoor wordt al dikwijls naar

hun energie in te zetten, en een evenwicht te vinden tussen

het lokaal bestuur gekeken. Als bestuur moet je beseffen dat

kinderen beschermen en hun kracht erkennen. De kindbril

je daarnaast ook nog andere rollen speelt, zoals die van actor,

opzetten, brengt ook het besef mee dat het belang van het

onder meer via het eigen aanbod, of die van richtingbepaler

kind niet altijd gelijkloopt met dat van het gezin. Bijvoorbeeld:

via bijvoorbeeld subsidies. Ten slotte is het ook een uitdaging

ouders hebben nood aan kinderopvang, kinderen willen

om het samen te blijven hebben over de doelgroep en hun

meer gezin- of thuistijd. Of ouders willen veiligheid, kinderen

noden te blijven vertalen. Het gevaar dreigt dat je anders

willen uitdagingen aangaan. Alleen al het benoemen van die

vooral problemen zult oplossen binnen het netwerk.

verschillen is verrijkend. Nu we steeds meer geïntegreerd denken over beleid, zou het Een fysiek Huis van het Kind heeft ongetwijfeld voordelen,

al te gek zijn om de Huizen van het kind en het jeugdbeleid

maar er zijn ook risico’s. Voor kinderen en jongeren is het vaak

naast elkaar te laten functioneren, zonder samen te gaan voor

moeilijk om de juiste dienst te vinden, en om de stap daar

die doelgroep die ze gemeen hebben: de kinderen, binnen en

naartoe te zetten. Hierdoor gaapt in heel wat gemeenten een

buiten hun gezinscontext.

LEVENSDOMEINEN - CULTUUR, SPORT, JEUGD

Ellen Hanssens DEPARTEMENT CULTUUR, JEUGD EN MEDIA

‘Samen genieten en verwonderd zijn. Het zijn vaak mooie momenten waarop ouders hun kind op een andere manier leren kennen’

unst en cultuur kunnen een bijzondere rol spelen in de

Cultuurorganisaties zijn vragende partij voor samenwerking,

ontwikkeling van kinderen en jongeren. Een theater-

en via de Huizen van het Kind kunnen ze een divers publiek

voorstelling bijwonen, zelf zingen en dansen of deelnemen aan

bereiken. De Huizen van het Kind kunnen kinderen en gezin-

een creatieve workshop in het museum: het draagt allemaal

nen helpen om de drempels te overwinnen die ze ervaren om

wezenlijk bij aan hun persoonlijke en sociale ontwikkeling, en

deel te nemen aan cultuur. Dat kan op verschillende manieren:

het biedt bijzondere ontplooiings- en ontmoetingskansen. — als informatieplek: door te communiceren over het Door in gezinsverband deel te nemen aan kunst en cultuur,

cultuuraanbod in de omgeving en het te promoten, leren

kunnen ouders en kinderen samen genieten, verwonderd zijn,

ouders de mogelijkheden kennen. Deze informatie kan

nieuwe werelden ontdekken en verbeelden… Het zijn vaak

door de Huizen van het Kind zowel offline (in fysieke

mooie momenten waarop ouders hun kind op een andere ma-

vorm) als online aangeboden worden. Meer info vindt u

nier leren kennen. Bovendien versterkt de gedeelde beleving

op expoo.be.

de band tussen ouder en kind. Uit onderzoek blijkt bovendien dat kennismaking met kunst en cultuur op jonge leeftijd en in familieverband de kans op een rijk cultureel leven sterk doet toenemen. Helaas zijn kunst en cultuur nog steeds te veel voorbehouden voor kinderen die opgroeien in families met een hoge sociaaleconomische status. Alle kinderen gelijke kansen geven om te participeren aan cultuur, is dan ook een belangrijke doelstelling van het cultuurbeleid. Daarom worden de deuren van cultuurhuizen wijd opengezet, maar treden cultuurorganisaties ook naar buiten, zoeken ze connecties met de buurt én zijn ze op zoek naar strategische partnerschappen.

— als belevingsplek: Huizen van het Kind kunnen zelf culturele activiteiten organiseren: een leeshoek inrichten, een theater-, dans- of filmvoorstelling programmeren, creatieve workshops of een museumbezoek organiseren... Activiteiten in het Huis van het Kind laten kinderen en hun ouders toe om in een veilige context cultuur te beleven. Er samen op uit trekken verlaagt dan weer de drempel om een museum, een cultuurcentrum, een theaterhuis of de bibliotheek te bezoeken. Zo leren kinderen en gezinnen welke ‘culturele codes’ er gelden, en het maakt het aanbod zichtbaar, bereikbaar én betaalbaar. — als kennispartner: met cultuurorganisaties kan kennis gedeeld worden over hoe kwetsbare en moeilijk bereikbare kinderen en gezinnen aan te spreken.

LEVENSDOMEINEN - CULTUUR, SPORT, JEUGD

Op zoek naar een cultuurorganisatie waarmee je kunt samenwerken? UiTmetVlieg.be is de meest volledige vrijetijdsagenda voor Vlaanderen en Brussel voor kinderen tot en met 12 jaar. Er zijn ook heel wat culturele organisaties die op verplaatsing komen, met hun beschikbare aanbod of met aanbod ontwikkeld op maat. Verder kan een vrijetijds-, jeugd- of cultuurcoรถrdinator helpen bij het zoeken naar een geschikte partner.

LEVENSDOMEINEN - SOCIO-ECONOMISCHE DETERMINANTEN

Dirk Van Noten en Wendy Broos DEPARTEMENT WELZIJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZIN

‘Kwetsbare mensen helpen: wat we samen doen, doen we meestal beter’

ls regionale beleidsmedewerkers bieden wij onder meer

de lokale netwerken binnen kinderarmoedebestrijding en de

ondersteuning op maat van lokale besturen. We gaan

Huizen van het Kind zijn ook dikwijls dezelfde mensen binnen

in op hun vragen en informeren hen over het Vlaamse be-

een lokaal bestuur.

leid en over projectoproepen, maar we bieden ook coaching en procesbegeleiding aan. Daarnaast hebben we een ‘collec-

Uiteraard zien we ook een link met het lokaal sociaal beleid en

tief’ ondersteuningsaanbod: we organiseren studiedagen en

het geïntegreerd breed onthaal (GBO). Het geïntegreerd breed

trefdagen, ondersteunen lokale projecten, helpen bovenlokale

onthaal focust in een opstartfase op een afgebakende kwets-

netwerken, en we organiseren provinciale lerende netwerken,

bare groep en biedt een onthaaltraject aan. Maar als daarbij

bijvoorbeeld rond kinderarmoedebestrijding.

ondersteuning nodig is op het vlak van kinderen, wijst alles in de richting van de Huizen van het Kind. Omgekeerd kun-

De bestrijding van kinderarmoede is belangrijk, en die gebeurt

nen wij de Huizen bijstaan om te werken volgens de princi-

onder meer via de Huizen van het Kind. Het is een van de

pes van het GBO. We kunnen dus een beroep doen op elkaar.

expliciete doelen van de Huizen van het Kind dat ze kwets-

Bovendien kunnen wij als regionale beleidsmedewerkers aan-

bare gezinnen versterken om de armoede terug te dringen.

geven welke mogelijke partners er bovenlokaal zijn. En we

Het komt er dus op aan de krachten te bundelen en onze geza-

capteren ook signalen en geven die door aan het centrale

menlijke doelstellingen te realiseren op de juiste manier: door

Vlaamse beleid.

participatie, kwaliteitsvolle en toegankelijke dienstverlening, verbetering van de inkomenssituatie, door oog te hebben voor de binnenkant van armoede…

‘De Huizen van het Kind moeten een Gelukkig bestaat er al heel wat. Denk maar aan KOALA (Kind-

plaats zijn waar mensen hun sociale

en Ouderactiviteiten voor Lokale Armoedebestrijding), de in-

rechten toegekend krijgen.’

loopteams, de expertisecentra kraamzorg… De ‘trekkers’ van

— Wim Van Lancker

* VBJK

LEVENSDOMEINEN - SOCIO-ECONOMISCHE DETERMINANTEN

Onze afdeling bereidt momenteel de nieuwe Sociaal Werk-

Als het gaat over opvoedingsondersteuning gebruiken de Hui-

conferentie 2022 voor. De krachtlijnen voor een sterk sociaal

zen van het Kind vaak het Afrikaans gezegde â€˜it takes a whole

werk voor de toekomst sporen volledig met de werking van

village to raise a childâ€™. Dit is bij uitbreiding toepasbaar op

de Huizen van het Kind. Denk maar aan nabijheid, verbindend

sociaal werk en sociaal beleid. We moeten het eigen gelijk en

werken, generalistisch werken en het sociaal werk als demo-

onze ivoren toren verlaten, en samen kwetsbare mensen hel-

cratische praktijk.

pen. Op die manier kan iedereen een eigen zinvolle plek in de samenleving innemen. Deze invulling van vermaatschappelijking beschouwen we als een essentieel onderdeel van lokaal sociaal beleid.

LEVENSDOMEINEN - SOCIALE COHESIE

‘De maatschappij wordt steeds complexer, maar als er iets is wat iedereen belangrijk vindt, dan is het de gezondheid en het welzijn van de kinderen. Dat brengt mensen samen. Het is een gedeelde sociale identiteit. De Huizen van het Kind kunnen nog meer inzetten op het delen van die sociale identiteit en het creëren van een warme samenleving.’ — Sara Willems

LEVENSDOMEINEN - SOCIALE COHESIE

Melissa Dierckx UGENT

‘Als Huis van het Kind zet je in op ontmoeting en sociale cohesie, maar wat betekent dat precies?’

et decreet preventieve gezinsondersteuning (2013)

culturen in de huidige samenleving omvat. Daarnaast wordt

noemt ontmoeting en sociale cohesie voor het eerst als

sociale cohesie vaak in één adem genoemd met sociale steun

centrale doelstelling van de preventieve gezinsondersteuning.

en ontmoeting. Maar ook ontmoeting is als concept rijk aan

Die doelstelling kan onder meer bereikt worden via de spelen

ambigue invullingen. Het kan gaan om een verbreding van het

ontmoetingsfunctie van de Huizen van het Kind. In de Huizen

opvoedingsmilieu, om een verbetering van de interactie tus-

van het Kind komen ouders samen vanuit de gemeenschappe-

sen ouder en kind, om sociale steun of een bijdrage aan sociale

lijke ervaring dat ze een kind hebben: de zorg voor kinderen

cohesie. Het ontbreken van een eenduidige invulling kan lei-

verbindt mensen.

den tot verdere versnippering.

Dat het decreet en de hierop volgende uitvoeringsbesluiten

Een andere valkuil is de ‘mythe van de homogeniteit’: sociale

inzetten op ontmoeting en sociale cohesie is ongetwijfeld een

cohesie gaat niet over de verbinding van mensen vanuit wat

meerwaarde. De vertaling naar de praktijk vraagt echter aan-

ze gemeenschappelijk hebben (bonding), het gaat over de ver-

dacht voor verschillende valkuilen. Door het regelluwe kader

binding van mensen over verschillende culturen, sociaal-eco-

dat het decreet schetst en de autonomie op het lokale terrein

nomische milieus, geslacht en andere vormen van diversiteit

ontstaan vaak verschillende, versnipperde initiatieven. Boven-

heen (bridging). Deze ‘mythe van homogeniteit’ versterkt het

dien zet een Huis van het Kind in op ontmoeting en sociale co-

doelgroepdenken en zet universeel werken onder druk. Het is

hesie, maar wat betekent dat precies?

echter net het universele karakter van de Huizen van het Kind dat maakt dat alle ouders welkom zijn en dat inzetten op so-

Literatuur over sociale cohesie is het erover eens: er bestaat

ciale cohesie mogelijk maakt.

niet zoiets als één definitie die de veelheid van waarden en

LEVENSDOMEINEN - SOCIALE COHESIE

Ine Van Elskens - GEZINSBOND

‘Al praten ouders het liefst met gelijkgezinden, toch is het belangrijk dat ze verhalen doorkrijgen van mensen in andere situaties’

ezinnen samenbrengen en ondersteunen, dat is wat de

Het aanbod voor gezinnen zit vaak sterk verspreid. Dit be-

Gezinsbond doet. Door gezinsactiviteiten maar ook door

tekent dat gezinnen mobiel moeten zijn. Bovendien bemoei-

lobbywerk willen we onze samenleving kind- en gezinsvrien-

lijken de verschillende locaties het om relaties met andere

delijker maken. We zijn er vooral ook voor àlle gezinnen, in

gezinnen op te bouwen. Een Huis van het Kind bundelt het

elke fase van het leven. Als sociaal-culturele vereniging vin-

aanbod, waardoor het overzichtelijk wordt en je overaanbod

den we het belangrijk ontmoetingskansen te creëren. Het zijn

vermijdt. Bovendien zitten verschillende organisaties soms op

kansen om sociale netwerken én de draagkracht van gezin-

één locatie: dat verhoogt de herkenning, en maakt het ook

nen te versterken. Ouders kunnen elkaar erkenning, steun of

mogelijk dat ouders elkaar terugzien op een volgende activi-

een klankbord bieden, en ze krijgen bovendien de kans om

teit. Door met meerdere organisaties samen te werken, zijn er

met verschillen te leren omgaan. Want ook al praten ze het

bovendien heel wat mogelijkheden om in te zetten op hiaten

liefst met gelijkgezinden, toch is het belangrijk dat ze verhalen

in het aanbod. Doelgroepen of onderwerpen die niet aan bod

doorkrijgen van mensen in andere situaties. Zo groeit het be-

komen, kunnen zo toch de nodige aandacht krijgen.

grip voor de diversiteit aan opvoedingssituaties. Een Huis van het Kind zien wij als een sterke partner om de afstand tussen gezinnen te verkleinen. Verschillende organisa-

‘Mensen die in armoede leven, hebben niet

ties bereiken verschillende doelgroepen. Een vereniging waar

veel woorden nodig om elkaar te begrijpen, en

armen het woord nemen samen met een afdeling van de Ge-

die bonding moet er zijn. Maar even belangrijk

zinsbond, een consultatiebureau samen met een CLB: door de

is bridging, de relatie die je hebt met anderen:

mix van partners bereik je meer mensen. De samenwerking

anders blijft je sociaal kapitaal beperkt. Om

tussen partnerorganisaties kan ook gestimuleerd worden. Zo

bonding en bridging te laten ontstaan, heb je

zijn er voorbeelden van Huizen van het Kind waar partners

een zo ruim mogelijk publiek nodig.’

via een partnersubsidie aangemoedigd worden om een activi-

— Michel Vandenbroeck

teit samen te organiseren.

LEVENSDOMEINEN - SOCIALE COHESIE

Dit betekent niet dat een Huis van het Kind een groot ge-

de woorden van een van de afdelingen: ‘Onze laagdrempe-

bied moet overspannen. We zien net de kleinschaligheid als

lige ontmoetingsactiviteiten bieden voor ouders en kinderen

een meerwaarde. Wil je de banden versterken tussen mensen

een opening om nieuwe contacten te leggen en ervaringen te

uit de buurt, dan is het belangrijk dat een Huis van het Kind

delen. Ook na de activiteit blijven gezinnen regelmatig hangen

ook in die buurt is gelegen. Op een plaats die toegankelijk én

voor een gezellige babbel. Hierdoor bieden we een inspirerend

herkenbaar is voor de gezinnen uit de directe omgeving. In

aanbod en versterken we de sociale cohesie.’

LEVENSDOMEINEN - OUDERSCHAP EN OPVOEDINGSONDERSTEUNING

Kristien Nys KENNISCENTRUM GEZINSWETENSCHAPPEN (ODISEE)

‘De stap naar formele vormen van opvoedingsondersteuning is vaak groot’

erwijl het merendeel van de ouders weleens met andere

leggen daarvoor de link naar onder meer groeimee.be. Een

mensen praat over het ouderschap, de ontwikkeling en

werkvorm om individueel advies te verstrekken is het spreek-

de opvoeding van de kinderen, blijkt de stap naar formele on-

uur. Terwijl het ene huis dat op één locatie aanbiedt, neemt het

dersteuningsvormen vaak groot. Een van de initiatieven om

andere die functie op meerdere locaties op. Er zijn ook Huizen

die drempel te verlagen, is de Week van de Opvoeding: sinds

van het Kind die bij de gezinnen thuis pedagogisch advies ver-

de lancering in 2005 heeft die zich op lokaal niveau en met

strekken. Verder zijn er nog tal van bijeenkomsten: spelen ont-

ondersteuning van EXPOO verder uitgerold. Voor veel Huizen

moetingsinitiatieven, oudergroepen, oudercafés – plekken waar

van het Kind is dat hét moment om zichzelf via spel-, ontmoe-

ouders vaak een grote inbreng hebben.

tings-, informatie-of vormingsactiviteiten bekend te maken en om ouders en kinderen samen te brengen.

Ouders vinden het verder ook belangrijk dat er rekening gehouden wordt met hun gezins- en leefcontext. Ze verwachten

Daarnaast schuiven heel wat Huizen van het Kind het aan-

onder meer dat er naar hen geluisterd wordt, dat ze erken-

bod rond ouderschap en opvoeding uitdrukkelijk naar voren

ning krijgen voor hun inbreng, voor hun vragen en bezorgd-

in hun communicatie. De bevraging van de Huizen van het

heden én dat ze gerustgesteld worden als ze zich zorgen

Kind in 2016 leerde ons ook dat ‘ouderschap en opvoeding’ als

maken. Kortom, werken op maat van de ouders betekent dat

thema bij een ruime meerderheid van de Huizen op de agenda

de verschillende functies van opvoedingsondersteuning (zoals

stond. Ze werken daarbij vaak actief samen met partners die

emotionele steun, informatie en advies, doorverwijzing) goed

heel wat expertise opgebouwd hebben om kwetsbare ouders

afgestemd zijn op wat zij nodig hebben.

naar het opvoedingsondersteunend aanbod toe te leiden of die daar zelf een actieve rol in opnemen. Denk bijvoorbeeld aan de inloopteams, buurtwerkingen, OCMW’s, verenigingen waar armen het woord nemen… Over de Huizen van het Kind heen komt een brede waaier aan opvoedingsondersteunende activiteiten aan bod. Dat zie je bijvoorbeeld aan de vele thema-avonden en workshops in de Uit-kalender. Het aanbod voor ouders met jonge kinderen komt daarin evenwel het meest uitgesproken naar voren. Ook op de websites van heel wat Huizen van het Kind is thematisch geordende informatie en soms ook advies te vinden. Andere huizen

Groeimee.be is een product van EXPOO met maandelijks nieuwe opvoedinformatie op maat van ouders en opvoedverantwoordelijken. Aan de slag met Groeimee.be: expoo.be/ opvoedinformatie-ontsluiten-en-delen

LEVENSDOMEINEN - OUDERSCHAP EN OPVOEDINGSONDERSTEUNING

Wendy Verdickt OPVOEDINGSWINKEL MECHELEN

‘Het is niet alleen voor ouders fijn om te weten dat ze er niet alleen voor staan: we ervaren dat zelf ook dagelijks’

oor ons in Mechelen is het evident dat de opvoedings-

Doordat het Huis van het Kind in het Sociaal Huis gevestigd

winkel niet alleen een partner is in het Huis van het

is, merkten we al snel dat samenwerken met partners veel

Kind, maar ook een belangrijke rol opneemt in de fysieke lo-

makkelijker was, ook voor andere levensdomeinen: denk aan

catie. Onze medewerkers zijn voor de Mechelse gezinnen het

financiële ondersteuning of huisvesting. We krijgen nu zelf

eerste aanspreekpunt in het Huis van het Kind. Zij staan in

ook meer doorverwijzingen van andere partners in huis, dus

voor het onthaal, geven basisinfo, voeren pedagogische ad-

we bereiken een ander publiek dan voorheen. Het is voor ons

viesgesprekken en hebben een belangrijke doorverwijsfunctie

dan weer fijn om binnenshuis te kunnen doorverwijzen naar

naar andere partners. Dat zijn taken die we vóór de komst

spreekuurpartners met hun eigen expertise zoals groeipakket,

van het Huis van het Kind al op ons namen en waarin we dus

kinderopvang, eerstelijnspsycholoog, zwangerschap en ge-

expertise hebben opgebouwd. Volgens ons horen ze ook thuis

boorte… Op die manier kunnen we makkelijk andere expertise

in een fysiek Huis van het Kind. Heel wat partners hebben er

inschakelen, maar we wisselen ook onze deskundigheid uit en

immers de nodige expertise rond jonge kinderen, maar de op-

leren zo veel van elkaar. Bovendien kunnen we de krachten

voedingswinkel biedt opvoedingsondersteuning aan ouders

bundelen, bijvoorbeeld om het aanbod bekend te maken.

met kinderen tot 24 jaar. Binnen de opvoedingswinkel streven we er al jaren naar om Achter de schermen van de opvoedingswinkel bestond overi-

dé plaats te zijn waar alle Mechelse gezinnen terechtkunnen

gens al jaren een samenwerkingsverband opvoedingsonder-

met al hun vragen. Met de komst van het Huis van het Kind

steuning. De stap naar een Huis van het Kind was dus snel

maken we dat meer dan ooit waar: zelfs al werkten we ook

gemaakt. Bovendien konden we als opvoedingswinkel verder

vroeger al veel samen, nu maken we echt deel uit van een

evolueren naar een nauwere samenwerking met partners. We

groter geheel. Het is niet alleen voor ouders fijn te weten dat

ervaren dit dan ook als een meerwaarde, zowel voor onze

ze er niet alleen voor staan, als opvoedingswinkel ervaren we

medewerkers, voor de samenwerking met partners als voor

dat nu ook dagelijks.

de Mechelse gezinnen.

LEVENSDOMEINEN - JEUGDHULP

Raf Van Hoof AGENTSCHAP JONGERENWELZIJN

‘In elk gezin zit kracht, zelfs op momenten dat het moeilijk gaat’ 2014 was een scharnierjaar voor het Vlaamse beleid rond

immers verder dan hulpverlening. Het gaat ook over advies

jeugdhulp en gezinsondersteuning. Het decreet integrale

rond opvoedingsvragen, of informatie over verenigingen.

jeugdhulp trad in werking en de eerste Huizen van het Kind werden mogelijk. De hervormingen hadden vele doelen, maar

Dankzij de invoering van het decreet integrale jeugdhulp kun-

vonden niet toevallig in dezelfde periode plaats. Gezinnen

nen gezinnen en jongeren rechtstreeks een beroep doen op

moeten voortaan makkelijk de weg vinden naar ondersteu-

minder ingrijpende vormen van jeugdhulp. Dit haalde heel

ning en wie ze vraagt, is niet langer ‘bijzonder’. Want elk gezin

wat drempels weg, maar er blijft een capaciteitsprobleem en

kan op een bepaald moment met vragen zitten of tegen zijn

mensen weten ook niet altijd waar ze terechtkunnen. Als or-

grenzen aanlopen. Een laagdrempelig ondersteuningsaanbod,

ganisaties die jeugdhulp aanbieden partner worden in een

dat varieert in intensiteit maar beschikbaar is wanneer de

Huis van het Kind, kunnen ze meer inzicht bieden in welke

nood er is, daar draait het om.

ondersteuning wel en niet mogelijk is. Ze kunnen hun expertise delen met de medewerkers van een Huis van het Kind, en

In elk gezin zit kracht, zelfs op momenten dat het moeilijk gaat.

zelf kunnen ze zich toeleggen op de meer specifieke vragen.

Het decreet integrale jeugdhulp zet op die kracht in, maar net

Bovendien vinden ze door de Huizen van het Kind beter aan-

daarom is het belangrijk dat de juiste hulp tijdig kan starten.

sluiting bij de leefwereld van gezinnen.

De nadruk op intersectorale samenwerking maakt dat er verschillende partijen hulp kunnen bieden. In de jeugdhulp wil

De jeugdhulp kan haar aanbod ook breder inzetten, door

het project ‘één gezin – één plan’ ertoe aanzetten om met alle

trainingen voor medewerkers te geven, of door binnen een

betrokkenen samen te werken aan één gezinsplan: het gezin

Huis van het Kind vormingen te organiseren voor ouders en/

zit aan het stuur en de kloof tussen gezinsondersteuning en

of jongeren. Zo’n groepsaanbod is veel minder ingrijpend, en

laagdrempelige hulp wordt overbrugd. Vanuit deze evolutie

soms even zinvol als de ‘klassieke’ jeugdhulp. Tot slot heeft de

is het logisch dat de jeugdhulp daarnaast ook onderzoekt hoe

toenadering tussen jeugdhulp en de Huizen van het Kind niet

ze mee vorm kan geven aan het continuüm tussen laagdrem-

alleen voordelen op lokaal vlak. Ook tussen de agentschappen

pelige gezinsondersteuning en gespecialiseerde hulpverlening.

is de meerwaarde van samenwerking duidelijk. Niet toevallig fuseerden Kind en Gezin en het agentschap Jongerenwelzijn

Een Huis van het Kind staat dicht bij gezinnen met kinderen,

intussen tot het nieuwe agentschap Opgroeien. Het kan er al-

het wordt gevormd door partners met een laagdrempelig

leen maar voor zorgen dat we nog dichter bij de gezinnen

aanbod, en is lokaal georganiseerd. Hierdoor beschikt het over

staan, en nog beter in staat zijn om samen elk kind, elke jon-

een fijnmazige kennis van wat er aan ondersteuning beschik-

gere, elke ouder, te laten groeien.

baar is, ook buiten de hulpverlening. Denk aan een lokaal georganiseerde jeugdvereniging voor kinderen met een beperking of een project rond huiswerkbegeleiding. Ondersteuning gaat

LEVENSDOMEINEN - JEUGDHULP

Leen De Schuymer 1GEZIN, 1PLAN GENT

‘Je zet een belangrijke stap naar actie als je vertrekt vanuit de vraag wat je voor elkaar kan betekenen’

eugdhulp werkt niet geïsoleerd: we slaan bruggen naar andere organisaties en zij verwijzen op hun beurt naar

— Binnen de jeugdhulp is er een positieve tendens naar meer vraaggericht werken. We stellen echter vast dat

ons door. Het is belangrijk om ook vanuit jeugdhulp toegang

een deel van de gezinnen eenvoudigweg geen vraag

te hebben tot diensten die betekenisvol zijn in het leven van

stelt, ook al zijn noden zichtbaar.

gezinnen, zoals vrije tijd en opvang, onderwijs, gezondheids-

Dat maakt de koppeling van de Huizen van het Kind

zorg… Het gezin wordt daardoor binnen zijn context gezien,

naar de (vrijwillige) jeugdhulpverlening niet evident.

drempels om een beroep te doen op hulp kunnen worden verlaagd, en we hebben bij jeugdhulp kennis van minder intensieve vormen van ondersteuning. Een goede instroom, doorstroom en uitstroom is een constant streven binnen de jeugdhulp, en de samenwerking met de Huizen van het Kind kan ons daarbij helpen. Een aantal moeilijkheden lijken echter wel inherent verbonden te zijn met die samenwerking.

— Door samenwerking kan iedereen zijn rol zuiverder opnemen: een jeugdwerker kan een jeugdwerker zijn, een hulpverlener een hulpverlener, enzovoort. Toch lukt dat niet altijd. Een gezin, een ouder, een kind, een jongere kijken immers niet naar welke pet je op hebt, ze vragen zich vooral af of je oké lijkt. — Verder zijn er heel wat verzuchtingen rond de toegankelijkheid. Het jeugdhulplandschap is zeer divers en er zijn vaak wachtlijsten: dat maakt het vaak moeilijk om vanuit het Huis van het Kind door te verwijzen.

LEVENSDOMEINEN - JEUGDHULP

Het ligt in onze aard dat we bij moeilijke situaties snel gaan

Op diverse platformen worden bezorgdheden rond ge-

oordelen over anderen, en wat ze wel of net niet deden. Net

zinnen gedeeld. Om de ernst van die ongerustheid in te

dan is het een kracht om onbevooroordeeld te luisteren, na te

schatten, kan je het best met het gezin aan tafel zitten.

denken over wat je eigen meerwaarde kan zijn, en te bekijken

Omdat professionals het effect op de vaak broze relatie

hoe je knelpunten samen kunt op lossen. Twee voorbeelden

met het gezin vrezen, vraagt dit om goede omkadering.

uit Gent:

Als dat niet gebeurt, zien we dat professionals vaak vrij alleen staan, en enigszins verlamd worden. Het Gents

In Nieuw Gent, een Gentse wijk met heel wat armoede,

overleg rond gezinnen in een precaire verblijfsituatie

zijn jeugdwerk en buurtsport actief. Soms zien ze er no-

neemt vanuit die vaststelling het initiatief tot intervisies

den voor kinderen of jongeren, maar het valt op dat er

tussen partners van Huis van het Kind Gent en mede-

in deze buurt weinig vragen naar (vrijwillige) jeugdhulp

werkers van gemandateerde voorzieningen. Het respect

doorstromen. Het zorgt voor druk op jeugdwerkers en

voor de verschillende perspectieven van waaruit met

ongenoegen over de jeugdhulp. Na diverse intervisies,

gezinnen wordt gewerkt, biedt een verbindend kader.

waarbij jeugdwerk en jeugdhulp samen aan tafel zaten, ontstond een open dialoog. Jeugdwerkers en hulpver-

Deze voorbeelden illustreren de nood aan verbinding tus-

leners komen er nu samen, onder impuls van de sociale

sen partners binnen de Huizen van het Kind en binnen jeugd-

regisseur, en experimenteren om jeugdhulpexpertise

hulp. Ze tonen ook dat je een belangrijke stap naar actie kunt

dichter bij gezinnen en jeugdwerkers te brengen.

zetten als je vertrekt vanuit de vraag wat je voor elkaar kan betekenen.

JONGEREN AAN HET WOORD

Tekening Ph

ebe Deprez

Kinderen en jongeren aan het woord

“Bij ‘Huis van het Kind’ denk ik aan een mooie plaats waar alle Bas Popelier,

kinderen en jongeren terecht kunnen.”

kinderburgemeester Izegem, 12 jaar

“Kinderen moeten de weg kunnen vinden naar het Huis van het Kind en geen drempelvrees hebben.” “Luisteren naar kinderen is belangrijk. Bijvoorbeeld op de kindergemeenteraad.”

JONGEREN AAN HET WOORD

“We willen graag een plek om te kunnen chillen met onze vrienden, misschien kan dat Huis van het Kind daar wel bij helpen om zo’n plek te zoeken.” Kim, 16 jaar

“Het is moeilijk om een vakantiejob te vinden, zeker als je nog maar 15 jaar bent. Kan Huis van het Kind die zoektocht vergemakkelijken? Zo leren jongeren namelijk ook al werken.” Ahmed, 15 jaar

“Om meer jongeren naar het Huis van het Kind te krijgen, is promotie belangrijk. Een YouTube filmpje met tekeningen of een affiche, maar dan wel eentje die onze aandacht trekt. En social media natuurlijk.” Raïsa, 16 jaar

KINDERRECHTENCOMMISSARIS AAN HET WOORD

Zet de deur wijd open voor kinderen

inderen en jongeren voelen situ-

ouder. Kinderen wiens ouders scheiden,

De Huizen van het Kind met hun

aties haarscherp aan. Ze vragen

zoeken steun als ze hun verhaal aan de

vele partners zijn daarbij een ideale

om hen vaker te betrekken bij beslis-

familierechter gaan vertellen. Ook vra-

startplek voor gezinnen.

singen die hun leven beïnvloeden.

gen over ‘ouderschap en kinderrech-

Hun blik opent vaak andere wegen

ten’ komen ieder jaar terug. Ouders

We stellen vast dat dit aanbod brood-

om tot oplossingen te komen. Ze wil-

zijn op zoek naar juridische kapstok-

nodig, maar nog altijd veel te weinig

len mee de touwtjes in handen nemen

ken die hun opvoedingsbeslissing kun-

bekend is. Misschien trap ik met deze

als het over hun leven gaat. Kinde-

nen onderbouwen. Ze hopen dat het

suggestie een open deur in, maar het

ren en jongeren hebben het recht om

Kinderrechtenverdrag dit hen kan bie-

is zeer belangrijk dat deze deur altijd

gehoord te worden.

den. Kinderen en jongeren zoeken hou-

open blijft, ook voor kinderen en jon-

vast om beslissingen van hun ouders

geren zelf. Het Huis van het Kind, met

‘Er is nog werk aan de winkel

in vraag te stellen of bespreekbaar te

de Opvoedingswinkel, de Opvoedings-

om kinderen overal

maken. Ouders en kinderen worstelen

lijn en andere partners, zijn dé experts

écht te horen’

met de grens tussen ouderlijk gezag

in het luisteren naar alles wat baby’s,

en de rechten van kinderen. Wat bete-

kinderen en jongeren aangaat. Deze

Kinderen en jongeren kloppen bij het

kenen de rechten van kinderen thuis?

professionals zoeken dagelijks naar ma-

Kinderrechtencommissariaat aan om

Hoe verhouden die rechten zich tot het

nieren om nog meer gehoor te geven

raad en hulp. Weg van het grote pu-

ouderlijk gezag? Vooral straf, privacy,

aan kinderen en jongeren. Want ze

bliek vertellen ze hun ervaringen. Vaak

inspraak en geweld komen aan bod.

weten dat échte aandacht vraagt dat

is het een vraag om meer gehoord te worden, bijvoorbeeld op school.

je je kan openstellen voor verandering: Wij geven informatie en adviezen van-

‘Real listening (to children) is a willing-

uit kinderrechtenperspectief. Dat doen

ness to let the other person change

Ze snappen niet waarom ze van school

we door de verschillende zienswijzen

you.' (Alan Alda)

gestuurd worden. Of ze voelen dat

te verhelderen en suggesties te doen

ze meer ondersteuning nodig hebben

om spanningen tussen ouders en kin-

Caroline Vrijens,

zodat ze ook met hun beperking een se-

deren bespreekbaar te maken. Maar

kinderrechtencommissaris

cundair diploma kunnen halen.

niet alle vragen houden een mogelijke schending in van de rechten van kin-

Ook ouderschap en opvoeding zijn te-

deren. Vaak zijn ouders op zoek naar

rugkerende thema’s die vragen rond de

bevestiging en ondersteuning in hun

rechten van kinderen oproepen. Donor-

belangrijke opvoedingstaak. Dan is

kinderen zijn op zoek naar informatie

het belangrijk dat we ouders, kinde-

over hun donorvader. Adoptiekinderen

ren en jongeren begeleiden naar laag-

willen weten of we hen kunnen helpen

drempelige diensten en organisaties

in hun zoektocht naar hun biologische

met expertise over opvoedingsvragen.

KINDERRECHTENCOMMISSARIS AAN HET WOORD

Fotografie: Koen Broos

Caroline Vrijens stelde haar eerste jaarverslag voor als Vlaamse kinderrechtencommissaris in het Vlaams Parlement.

Link jaarverslag: https://bit.ly/2YUX3oo

Inspiratiegids werkingsprincipes De bouwstenen en de werkvloer 70

INSPIRATIEGIDS WERKINGSPRINCIPES

Alle gezinnen ondersteunen door samen te werken: dat is waar het om draait in de Huizen van het Kind. Het betekent ook dat vele handen en hoofden zich engageren voor één doel, en dan kan het helpen als je een aantal werkingsprincipes voor ogen houdt. Waar wil je naartoe, welke visie staat centraal en hoe werk je die concreet uit? In deze Inspiratiegids vind je alle bouwstenen, én heel wat voorbeelden van op de werkvloer.

OPROEP! We weten dat we nog heel wat inspirerende voorbeelden missen. Daarom verzamelen we de komende maanden sterke praktijken die we zullen publiceren op de webpagina. Heb jij een mooi voorbeeld, laat het ons dan zeker weten. Zo bouwen we samen verder aan een Inspiratiegids Huis van het Kind.

AANSLUITEN BIJ LOKALE NODEN

Wat hebben we hier nodig? AANSLUITEN BIJ LOKALE NODEN Bij de lokale uitbouw van je Huis van het Kind moet je eerst en vooral één uitgangspunt voor ogen houden: het welzijnslandschap en de actoren in de gezinsondersteuning zijn in elke gemeente anders, en ook de noden van gezinnen kunnen verschillen van locatie tot locatie. Door aan te sluiten bij de lokale noden van gezinnen en bij het lokale sociaal beleid krijgen de Huizen van het Kind in Vlaanderen en Brussel kleur. De kern is dezelfde van De Panne tot Hamont-Achel, de uitwerking en invulling zijn couleur locale. In het ene Huis van het Kind is er vooral een aanbod voor jonge kinderen, een ander werkt samen met de jeugddienst een aanbod uit voor ouders van tieners. Op de ene plaats wordt sterk ingezet op kinderarmoedebestrijding, op de andere richten ze zich op onderwijs. Maar hoe kom je nu te weten wat er in jouw huis moet gebeuren? Ook dat is voor elk Huis van het Kind een nieuwe zoektocht, al kunnen goede voorbeelden wel helpen.

Inspirerende voorbeelden: 1.

Een vruchtbaar rondetafelgesprek in Geraardsbergen

Een Kangoeroe-plek voor aanstaande ouders in Roeselare

Geraardsbergen is een uitgestrekte gemeente van 33.000 in-

In Roeselare bekijken ze nieuwe projecten en subsidieaanvra-

woners, met veel kansarmoede, vooral in het centrum van de

gen binnen preventieve gezinsondersteuning met de stuur-

stad. Op een bepaald moment liep het kansarmoedecijfer op

groep. De partner die de aanvraag doet, toont de nood aan,

tot 21 procent. Dat was het signaal voor het bestuur om met

de stuurgroep geeft richting aan het project: die geeft onder

maatregelen te komen, waarbij ook volop werd ingezet op

meer het advies om relevante actoren te betrekken. Zo groeit

het potentieel van het Huis van het Kind. Er kwam een rond-

er van bij de start een draagvlak en geraken de partners al

etafelgesprek om de situatie in kaart te brengen en concrete

snel betrokken bij een nieuwe aanbod. Een voorbeeld: de ge-

voorstellen te verzamelen. Driekwart van de huidige wer-

zinsondersteuner van Kind en Gezin en de verantwoordelijke

king van het Huis van het Kind is daaruit ontstaan. Andere

van het ontmoetingsproject voor baby’s en peuters merkten

acties die toen zijn ontwikkeld, zijn het schoolkostenfonds, de

dat toekomstige ouders nood hadden aan ontmoeting. Ze stel-

taalcoaches en de buddy’s voor gezinnen. Ondertussen is het

den hun idee voor aan de ruimere groep van partners binnen

kansarmoedecijfer wat gezakt, naar 18 procent, en volgens de

de perinatale gezinsondersteuning. Het project kreeg vanuit

medewerkers heeft het Huis van het Kind daar zeker mee een

die groep (het ‘perinataal netwerk’) verder vorm en werd

rol in gespeeld.

AANSLUITEN BIJ LOKALE NODEN

ingediend als een ‘Elk-telt-project’. Jaarlijks kent Stad Roeselare onder die noemer subsidies toe aan projecten die gelijke kansen bevorderen en die in samenwerking tot stand kwamen. De jury kende subsidies toe en het project ging heel snel van start. Dat was de start van De Kangoeroe, een ontmoetingsplek voor aanstaande ouders. Partners werken enthousiast mee aan de bekendmaking, omdat ze het gevoel hebben dat het project ook beetje van hen is. 3.

De coördinator luistert in Erpe-Mere/Lede

Asse vraagt ouders wat ze willen

Bij de start van het Huis van het Kind werden de noden onderzocht, onder leiding van de VVSG. Een jaar lang was een ervaringsdeskundige armoede aan de slag om ouders te bevragen. Ook een algemene bevraging van ouders staat nog op de planning, zodat alle doelgroepen worden bereikt. Bovendien brengt een bredere bekendmaking het Huis van het Kind ook in contact met meer gezinnen, die dan vaak spontaan hun vragen en noden kenbaar maken. Rond de noden ontstonden werkgroepen, maar die zijn gaandeweg veranderd: zodra pro-

De sterkte van het Huis van het Kind in Erpe-Mere/lede is dat

jecten goed lopen, worden ze minder noodzakelijk. Tegelijk

het snel inspeelt op signalen van partners. De coördinator

rezen er gaandeweg nieuwe noden, waardoor weer andere

stemt af, brengt mensen samen en overtuigt het lokaal be-

organisaties op de voorgrond zijn gekomen. Doordat de focus

stuur. Zo gaven de scholen en Welzijnsschakel de nood aan

in Asse ligt op aanstaande ouders en gezinnen met jonge kin-

huiswerkbegeleiding aan. Hiervoor hebben ze een specifieke

deren (tot zes jaar) zijn ook meer ziekenhuizen, vroedvrou-

werking (de ‘Katrolwerking’) opgestart.

wen en gynaecologen betrokken als partners. Omdat andere partners zo minder aangesproken worden, werkt het Huis van het Kind nu onder meer rond de vraag hoe ze de secundaire

* VBJK

scholen kunnen betrekken.

AANSLUITEN BIJ LOKALE NODEN

Huis en school vinden elkaar in Sint-Katelijne-Waver

Een paar kinderen die enkel Portugees praatten, zouden star-

kinderopvang, kinderarmoedebestrijding en het breed jeugd-

ten in een school in Sint-Katelijne-Waver. In het Huis van het

beleid. Die expertise maakt de samenwerking makkelijker. De

Kind kenden ze een andere school die veel ervaring had met

scholen zien ook een voordeel in de samenwerking: hoe beter

kinderen en gezinnen die geen Nederlands praatten, en dus

men hen kent bij het Huis van het Kind, hoe vlotter ook de

brachten ze beide scholen met elkaar in contact. Het is een van

ondersteuning vanuit de gemeente kan gebeuren. Dat bestuur

de vele momenten waarop het Huis van het Kind samenwerkt

krijgt dan immers heldere informatie over waar de noden

met scholen: zij helpen, maar krijgen daar ook veel voor terug.

van de scholen liggen. Verder heeft het Huis van het Kind ook

Zo worden ook locaties gedeeld, en gebruikt men bijvoorbeeld

een grote doorverwijsrol. Het heeft contact met alle welzijn-

ruimte van de scholen voor de vakantiewerking. Het maakt

sorganisaties uit de regio, dus als een school met vragen zit

een groot verschil dat de coรถrdinator ook het flankerend on-

rond bijvoorbeeld het geestelijk welzijn van hun leerlingen,

derwijsbeleid van de gemeente trekt, en dat dit domein in

dan kunnen de medewerkers mee nadenken over wie hen

hun Huis van het Kind ingebed is, net als de buitenschoolse

kan ondersteunen.

AANSLUITEN BIJ LOKALE NODEN

Een alerte speelpleinanimator in Mortsel

Afstemmen op de buurt in Deurne-Noord

Op een bepaald moment geraakte een animator van de speel-

In Deurne-Noord proberen ze het aanbod zoveel mogelijk op

pleinwerking in gesprek met de buurtmonitor. Die wilde graag

de buurt af te stemmen. Een gebruikersgroep kan bovendien

weten hoe het brengen en afhalen op het speelplein verliep

mee aangeven wat ze nodig hebben in het Huis van het Kind.

om – indien nodig – ook linken te kunnen leggen met kwets-

Tegelijk moet het Huis zelf ook wel keuzes maken, zonder aan

bare mensen uit de buurt. De animator vertelde het verhaal

schijnparticipatie te doen. Soms merken ze immers dat ze din-

van een jongetje in de groep dat moeilijk gedrag vertoonde.

gen doen op vraag van de buurt en dat daar dan niet zoveel

’s Avonds werden de ouders daarover aangesproken, waarop

volk op af komt. Dat kan dan aan verschillende factoren lig-

zij reageerden dat ze het zelf ook heel moeilijk hadden met

gen: het weer, het feit dat ouders op dat moment met heel

het gedrag van hun zoon. Naar aanleiding daarvan gaven de

andere dingen bezig waren… Soms schrijven mensen zich in,

mensen van de opvoedingswinkel aan de monitoren van de

maar komen ze niet opdagen. Toch blijven de medewerkers

speelpleinwerking een mini-opleiding over hoe omgaan met

luisteren naar de stem van de gebruikers via bevragingen. Ook

moeilijk gedrag. Dat gaf de monitoren ook rust in de omgang

via het onthaal zijn er nog extra bevragingen om te achterha-

met de ouders: ze konden nu beter uitleggen hoe ze met de

len of de mensen het Huis kennen, of ze tevreden zijn met het

kinderen waren omgegaan en waarom. En daar gaat het in

aanbod, enzovoort. Met die resultaten gaan de medewerkers

de praktijk vaak over: mensen zitten samen, en spelen in op

dan aan de slag.

de signalen die ze opvangen. Datzelfde voorval werd besproken op de stuurgroep van het Huis van het Kind, waarop de opvoedingswinkel een vormingspakket over het thema voorstelde en de mogelijkheid tot vorming aanbood aan de partners.en de mogelijkheid tot vorming aanbood aan de partners.

Verwacht in het voorjaar van 2020 Na een projectoproep van minister Vandeurzen gingen zes buurtgerichte netwerken aan de slag met de ‘proeftuinen’. Bedoeling is om kennis te verzamelen over de betekenis van buurtgerichte netwerken voor kinderen en gezinnen. Momenteel maken de zes proeftuinen een nodenanalyse en schrijven ze een bondige en concrete handleiding. In die handleiding werken ze de eerste stappen uit van een zelfevaluatietraject, met onder meer een degelijke nodenanalyse vanuit de doelgroep.

‘Een huis van het kind mag niet zomaar een praatbarak zijn: je moet vooral overleggen en nadenken over wat je kunt betekenen voor kinderen en gezinnen.' — Hester Hulpia en Liesbeth Lambert

PROPORTIONEEL UNIVERSALISME

Genoeg voor iedereen PROPORTIONEEL UNIVERSALISME Proportioneel universalisme is een vertrouwd begrip binnen de Huizen van het Kind, maar wat betekent het ook weer? Heel beknopt komt het hierop neer: de dienstverlening is voor iedereen (universeel) en ze varieert in schaal en intensiteit (proportioneel). We ontlenen het begrip aan de strategische aanpak van gezondheidsongelijkheid: daar werd het ontwikkeld op basis van praktijkonderzoek naar wat het best werkt. Een proportioneel universele dienstverlening steunt op een mensen- en kinderrechtenperspectief en vertrekt van de diversiteit in de samenleving en de verscheidenheid aan noden. In de praktijk blijft het vaak een – boeiende – evenwichtsoefening om kwetsbare gezinnen te ondersteunen en toch ook een warme plek te blijven voor àlle gezinnen.

Inspirerende voorbeelden: 1.

Hokjes slopen in de Antwerpse Pothoek

Ontmoetingsruimte wordt smeltkroes in De Haan

In de Pothoek wonen heel wat gezinnen met veel noden. Er

Door het proportioneel universalisme te integreren binnen de

zijn dan ook veel partners (zoals het OCMW en het Inloopteam)

werking, merken ze in De Haan dat ze gezinnen bereiken met

die voor deze gezinnen werken. Daardoor dreigde het Huis van

verschillende socio-culturele achtergronden. Zo is de ontmoe-

het Kind weleens over te komen als een huis van het probleem-

tingsruimte van het Huis van het Kind, de Kelle, een smelt-

kind. Samen maakten de partners werk van de beeldvorming.

kroes van culturen en sociale achtergronden. Iedereen is er

Ze gingen bijvoorbeeld anders communiceren, en vervingen de

evenwaardig en vindt op zijn manier aansluiting bij het ac-

slagzin ‘heb je een vraag over opvoeden’ door een nieuwe: ‘het

tiviteitenaanbod. Grootouders, toeristen, modale gezinnen,

huis van het kind, een warme plek voor gezinnen’. Er zijn geen

kwetsbare gezinnen, allochtone gezinnen: ze nemen samen

aparte ingangen meer per aanbod: alle deuren staan open,

deel aan de activiteiten. Het mooie hiervan is dat het inclu-

zodat alle aanbod beschikbaar is voor iedereen.

sieve concept voor iedereen verrijkend werkt.

Niemand moet zich een uitzondering voelen in Roeselare

De rechtenverkenners van Geraardsbergen, Ninove en Denderleeuw

Een aantrekkelijk aanbod voor iedereen en meer doen voor

In Geraardsbergen, Ninove en Denderleeuw zijn drie Huizen

wie meer nodig heeft: het is ook de kern van het Huis van het

van het Kind betrokken bij het project ‘Meer kinderkansen’.

Kind in Roeselare. Een concreet voorbeeld is de babytheek: die

Dat project houdt in dat er twee ‘rechtenverkenners’ langs-

is er voor iedereen, maar kwetsbare ouders krijgen wel an-

gaan bij alle gezinnen met kinderen tot drie jaar die daarom

dere voorwaarden. Binnen het Huis van het Kind werken ze

vragen. Ze hebben checklists ontworpen waarop staat waar

hard aan toegankelijkheid, zodat niemand zich een uitzonde-

gezinnen recht op hebben, en aan de hand daarvan gaan ze

ring voelt. Wel merken ze dat het niet altijd eenvoudig is om

na van welke ondersteuning de gezinnen al gebruikmaken.

duidelijk te maken dat ze er voor iedereen zijn, maar dat ze

Bij kwetsbare gezinnen wordt iets dieper ondersteund: daar

tegelijk volgens behoefte werken.

kunnen de rechtenverkenners bijvoorbeeld meegaan naar diensten om papieren in orde te brengen of ondersteunen ze

PROPORTIONEEL UNIVERSALISME

uitgebreider wanneer er online zaken moeten worden aange-

Zij krijgen extra steun door middel van huisbezoeken, waar-

vraagd. Wanneer het gezin nood heeft aan meer ondersteu-

bij er ook aandacht kan zijn voor andere levensdomeinen. Er

ning, kan het aantal huisbezoeken worden opgetrokken of

worden financiële tussenkomsten voorzien, en voorbehouden

kunnen de rechtenverkenners doorverwijzen naar andere vor-

plaatsen voor gezinnen. Dit vraagt om een vlotte samenwer-

men van ondersteuning. Gezinnen moeten zelf de vraag stellen,

king tussen gemeente en OCMW, en een sterke verbinding tus-

maar diensten als Kind en Gezin of onthaalouders weten van

sen de beleidsdomeinen in de gemeente.

het bestaan van het project en maken ouders erop attent. Dit project loopt tot 2021; intussen wordt er gewerkt aan een systeem voor de automatische toekenning van rechten. 5.

Het begint met een website in Heusden-Zolder

Eeklo verlegt (en sloopt) grenzen

Opvoeden en opgroeien, gezondheid en het versterken van de sociale cohesie zijn universele thema’s. Elke ouder heeft er weleens vragen over, maar vaak bereiken initiatieven slechts

In Heusden-Zolder, waar bijna één kind op vijf kansarm is, wil-

een deel van de doelgroep: omdat de informatie niet door-

den ze het rijke aanbod rond sport, cultuur en jeugd bekend-

stroomt en het aanbod niet op maat is van alle ouders.

maken bij iedereen, met bijzondere aandacht voor kwetsbare gezinnen. Ze merkten immers dat die kinderen die het meeste

Het Huis van het Kind Eeklo timmert al een viertal jaar aan

baat konden hebben bij dit aanbod vaak het moeilijkst de weg

de weg voor een toegankelijk aanbod, en het proportioneel

vonden. De website AAP ( helpt de bewoners nu om op een

universalisme is hierbij een belangrijke leidraad. Door de jaren

eenvoudige manier het gepaste vrijetijdsaanbod en alle prak-

heen zijn heel wat drempels overwonnen. Dat kon onder

tische informatie te vinden.

meer dankzij een brede samenwerking met Wijkcentrum de Kring, een vereniging waar armen het woord nemen, en het

De website wordt breed bekend gemaakt, bij ouders, maar

OCMW. Zo kon het Huis van het Kind grenzen verleggen – én

ook bij scholen en welzijnsorganisaties, maar een website al-

wegnemen – zowel op het vlak van de bekendmaking van ini-

leen is niet genoeg. Daarnaast zijn er andere acties om het

tiatieven (outreachend, laagdrempelig en aanklampend) als op

vrijetijdaanbod beter te ontsluiten voor kwetsbare gezinnen.

het vlak van de uitwerking.

Meer informatie, duiding en praktijkvoorbeelden In 2017 stond het EXPOO-congres in het teken van proportioneel universalisme. Het volledige verslag en een uitgebreide themapagina vind je terug op: http://expoo.be/themas/proportioneel-universalisme

PARTICIPATIE

Meedoen en meepraten PARTICIPATIE Participatie is een begrip dat vele ladingen dekt. In essentie gaat het erover dat mensen mogen, willen en kunnen deelnemen aan de vele processen en activiteiten in de samenleving. Bij de Huizen van het Kind gebruiken we vaak de invalshoeken ‘deelnemen’ en ‘deelhebben’. ‘Deelnemen’ betekent dat ouders, kinderen en gezinnen meedoen aan activiteiten of gebruik maken van een dienst. De focus ligt op de toegankelijkheid van het aanbod. Acties om participatie te verhogen, zijn dan gericht op het wegnemen van drempels, maar stellen het aanbod zelf weinig in vraag. Binnen deze benadering passen inspanningen om potentiële gebruikers beter te informeren, hen te bevragen en het aanbod gerichter bekend te maken. ‘Deelhebben’ houdt in dat ouders, kinderen en gezinnen mee de beslissings- of realisatieprocessen vormgeven. Ze zijn mede-eigenaar van het aanbod, en de focus verschuift naar betekenisgeving en cocreatie. Acties om de participatie te verhogen, zijn gericht op de dialoog met de nog niet bereikte doelgroep: hoe kun je meer betekenen voor de gezinnen die je zelden of nooit ziet?

Inspirerende voorbeelden: 1.

De kracht van bonnetjes in Zemst

Het Huis van het Kind in Zemst maakt het aanbod op veel

zijn, krijgen een enveloppe met bonnetjes die ze op een evene-

verschillende manieren toegankelijk voor iedereen. Er is een

ment kunnen besteden, bijvoorbeeld bij de afterschoolparty, bij

stevige samenwerking met de armoede-organisatie Bind-

foodtrucks… Dat werkt drempelverlagend omdat de zorg over

kracht, en ook de samenwerking tussen partners groeit. Zo

wat dat allemaal moet kosten dan wegvalt.

zetten de Gezinsbond en de inclusieve kinderopvang zich nu samen in om de baby-oppas toegankelijk te maken voor gezin-

Feedback krijgen ze bij het Huis van het Kind momenteel al vaak

nen met een kindje met specifieke behoeften. Verder is er ook

van ouders na de activiteiten: ouders kunnen bij een hapje en

een zeer geëngageerde vrijwilligersploeg, die gezinnen vertelt

drankje achteraf vertellen hoe het voor hen was. Daarnaast is

over de activiteiten van het Huis van het Kind, die de pamper-

er ook een burgerpanel in de maak voor het Huis van het Kind.

bank promoot… Tenslotte is ook een vast, vertrouwd gezicht ontzettend beHet aanbod is zo veel mogelijk gratis en als er een betalende ac-

langrijk binnen dit Huis van het Kind: dat wekt vertrouwen

tiviteit is (zoals EHBO) dan wordt die kost in alle discretie weg-

en maakt het voor ouders vaak makkelijker om een vraag

gelaten voor kwetsbare gezinnen. Gezinnen die in begeleiding

te stellen.

PARTICIPATIE

Netwerken tussen de groenten in

Het lokaal bestuur vond het belangrijk om bottom-up te wer-

Erpe–Mere /Lede

ken, de vrijwilligers wilden hun projecten graag uitbouwen

Via Landelijke Kinderopvang is een opvoedingsconsulente zeven uur per week beschikbaar. Zij werkt sterk outreachend, via de scholen en Welzijnsschakels. Door haar low profile aanwezigheid op bijvoorbeeld de fruit- en groenteverkoop komt ze in contact met ouders, zodat ze op het einde van de dag al met een paar mensen een afspraak heeft gemaakt voor een gesprek. Vorig jaar kreeg dit spreekuur opvoedingsondersteuning de trofee voor laagdrempeligheid van Welzijnsschakels. 3.

los van de politiek. Uiteindelijk werden er binnen het Huis een aantal werkgroepen opgericht aan de hand van de noden die door de burgers werden gesignaleerd, rond huiswerk, spelen, onthaal, diversiteit, jongeren en duurzaamheid. Ondertussen zijn participatietrajecten gemeengoed geworden binnen de gemeente: er werd met de jongeren participatief gewerkt rond de verhuizing van het skatepark, met alle inwoners rond de uitbouw van het gemeentepark en recent rond het aanbod buitenschoolse kinderopvang, naar aanleiding van

Flyers nalezen in Asse

het nieuwe decreet.

In Asse zijn er veel gezinnen met een andere culturele achtergrond en thuistaal. Ze werken dan ook nauw samen met de dienst Integratie om de toegankelijkheid te vergroten. Alle flyers en alle info die ze lanceren, worden nagelezen op begrijpbaarheid. Op de website proberen ze ervoor te zorgen dat iedereen zich herkent. 4.

Vrijwilligers bepalen mee het aanbod in De Haan

Ouders (ongeacht hun afkomst of sociale achtergrond) krijgen de kans om vrijwilliger te zijn binnen het Huis van het Kind. Deze vrijwilligers bieden zelf activiteiten aan, helpen met de bekendmaking, op beurzen en evenementen, binnen de spelotheek. Zo bepalen ze voor een stuk het aanbod.

Een huis met een inspraaktraject in Hamont-Achel

Toen er een fysiek Huis van het Kind zou komen, koos Hamont-Achel ervoor om dit samen met de burgers uit te werken: er werd een participatietraject opgestart. Burgers werden uitgenodigd op een focusgroep, en de gekende partners spraken mensen persoonlijk aan, zodat alle lagen van de bevolking betrokken waren. De thema’s vrije tijd, welzijn en opvang kwamen het sterkst naar voren, waarbij mensen aangaven dat ze die graag gecombineerd zagen.

‘Er is veel vraag naar ondersteuning en er is ook een aanbod, maar die twee zijn niet altijd op elkaar afgestemd. Mensen lopen verloren. Een Huis van het Kind heeft net die meerwaarde dat het een laagdrempelige plek is waar gezinnen kunnen binnenstappen om een gepast aanbod te vinden.’ — Karla Van Leeuwen

PARTICIPATIE

Aan de slag met ‘Ouders in huis’ De methodiekendoos ‘Ouders in huis’ biedt ondersteuning in

‘Kids in Huis’ vormt hierbij de uitbreidingsset. Deze doos helpt

het participatieproces dat je met ouders aangaat. Ze bevat

teams op weg om te werken rond kinderparticipatie en om

twee concrete werkvormen om ouders een stem te geven in

met kinderen zelf aan de slag te gaan. Zo zitten er tools in

de werking van het Huis van het Kind: de thematische metho-

voor zelfreflectie over kinderparticipatie en om gesprekken

diek en de aanbodtoets.

met kinderen te ondersteunen.

Via de thematische methodiek denken ouders na over

Tot slot vind je in de doos nog wat ideeën om een positieve

wat het Huis van het Kind voor hen kan betekenen. Wat

participatiecultuur uit te dragen in je gemeente.

zijn hun verwachtingen en behoeften rond het aanbod,

welke suggesties hebben zij, hoe zien zij de rol van ou-

Dit pakket is gratis te ontlenen bij EXPOO. Je kan de metho-

ders in het Huis ?

diekendoos ‘Ouders in Huis’ en ‘Kids in Huis’ (beide samen) ook

Dankzij de aanbodtoets kun je, met behulp van pictogrammen, samen met ouders aftoetsen in welke mate

aankopen voor 145 euro. Bij interesse kan je een mail sturen naar info@expoo.be

de dienstverlening en het aanbod afgestemd zijn op hun behoeften. Hoe toegankelijk is het aanbod, hoe toegankelijk zijn de dienstverleners, wat waarderen ouders en welke drempels ervaren zij?

‘Ouders echt ondersteunen, is zeggen: ‘Wij zijn samen verantwoordelijk.’ En het is vragen: ‘Wat wil je dat wij doen?’ — Michel Vandenbroeck

PARTICIPATIE

Meer informatie, duiding en praktijkvoorbeelden vind je op de themapagina expoo.be/themas/participatie

GEÏNTEGREERD WERKEN

Lijm in tijden van versnippering GEÏNTEGREERD WERKEN Uit internationaal onderzoek weten we dat je met een versnipperde diensten hulpverlening niet langer tegemoet kunt komen aan de vragen van ouders binnen een complexe maatschappelijke context. Vandaar dat we inzetten op geïntegreerd en holistisch werken. Dat betekent dat je aandacht hebt voor ouders en kinderen in al hun aspecten, en het vereist een verregaande samenwerking tussen organisaties die expert zijn binnen verschillende levensdomeinen. Samenwerkingsverbanden zoals Huizen van het Kind en buurtgerichte netwerken kunnen dan ook echt het verschil maken als ze inzetten op die integratie.

Wordt verwacht

EXPOO werkt samen met het VBJK aan een themapagina over dit onderwerp. We willen de inzichten, praktijken en instrumenten uit (internationaal) onderzoek bundelen en toegankelijk maken.

Inspirerende voorbeelden:

Loket wordt klein Huis in Sint-Katelijne-Waver

In Sint-Katelijne-Waver hebben ze geen fysiek Huis van het

In de Voorkempen stoppen ze niet aan de gemeentegrens

Kind, wel een één- loket-functie. Dat is als het ware een klein fy-

Het Huis van het Kind Voorkempen is een samenwerkingsver-

siek Huis binnen het gemeentehuis, waar mensen aankloppen

band van vijf gemeenten. Dat maakt dat de partners over de

met allerlei vragen. Ze kunnen zich aanmelden aan het onthaal,

gemeentegrenzen heen werken, en dat het Huis van het Kind

met eender welke vraag. Intern is afgesproken dat iedereen de

de hele regio bestrijkt. In 2019 besloten ze om een gemeen-

eerstelijnsvragen moet kunnen beantwoorden. Alle medewer-

schappelijke visie te ontwikkelen over de thema’s van het Huis

kers zijn daar ook toe opgeleid, en af en toe wordt die ken-

van het Kind. Vervolgens is er een stand van zaken voor de

nis dan nog eens opgefrist. Voor de tweede lijn, met vragen die

regio opgemaakt en zijn er een aantal duidelijke doelstellingen

dan bijvoorbeeld gaan over betalingen, inschrijvingen of klach-

voor de regio ontwikkeld. Die doelstellingen willen ze samen

ten over een bepaalde werking, is die aanpak niet evident: het

verwezenlijken tegen 2030. Op de oproep tot samenwerking

vraagt dat je thuis bent in heel wat verschillende domeinen.

hebben heel veel mensen enthousiast gereageerd.

Tegelijk leidt dat wel weer tot veel betere samenwerkingen; zo werkt men samen aan de rechtencheck voor gezinnen.

GEÏNTEGREERD WERKEN

Samenwerken van bij het onthaal in Mortsel

Iedereen is ambassadeur in Asse

In Mortsel zorgt de stedelijke dienst Welzijnsregie ervoor dat

Bij de dienst Integratie in Asse organiseren ze ‘infopunten’ in

thema’s als kinderarmoede en kindvriendelijkheid in alle clus-

de buitenschoolse opvang, waar ouders met al hun vragen

ters van het stedelijk dienstenaanbod ter sprake komen en

kunnen komen. Omdat daar ook vaak vragen rond kinderen

dat daarrond wordt samengewerkt. De aanzet voor die bre-

aan bod komen, noemden ze zichzelf in een gesprek ‘een soort

dere samenwerking is gegeven door het Huis van het Kind.

van ambassadeur van het Huis van het Kind’. Dat vonden ze

Op het gezinsoverleg waken de kinderkansencoördinator, de

bij het Huis van het Kind dan weer zo mooi dat ze hierop door

perinatale begeleider en maatschappelijk werkers samen over

zijn gegaan. ‘Iedereen ambassadeur’ betekent zoveel als: er is

een goede doorstroom naar de werking van het Huis van het

altijd een link met het Huis van het Kind. Denk aan een mede-

Kind. Ze kunnen ouders bijvoorbeeld verwijzen naar het Speel-

werker op de technische dienst die iemand bijstaat rond een

huisje, waar ze elke week welkom zijn. Die speelruimte ligt

bouwaanvraag en iets opvangt als: ‘Verbouwen met kinde-

naast het consultatiebureau van Kind en Gezin en doet dan

ren, da’s stevig.’ Of aan een loketbediende bij wie een bewo-

ook dienst als wachtruimte voor de consultatie. De mensen

ner zijn kindje komt registreren. Ook zij kunnen ouders helpen

van de buitenschoolse kinderopvang zitten ook op diezelfde

door op de website de eerste vragen te bekijken, en ze kunnen

verdieping. Die ruimtelijke organisatie maakt dat er als vanzelf

doorverwijzen naar het Huis van het Kind. Bij sommige dien-

al veel wordt samengewerkt, maar de brede kijk is er al van

sten werkt het idee intussen heel goed: zij weten het Huis van

bij het onthaal. Als mensen zich daar melden met een vraag

het Kind goed te vinden. Ook de website wordt vaak bezocht,

over kinderopvang, dan is het uiteraard in eerste instantie de

en er komen steeds meer opvoedingsvragen bij het Huis, vaak

bedoeling dat die opgenomen wordt door de mensen van die

van mensen die zijn doorverwezen door andere diensten.

dienst. Maar als daar niemand aanwezig is, dan moeten de

Toch merken ze dat ze nog veel linken missen, en blijven som-

mensen van de zorgintake daar ook heel laagdrempelig info

mige diensten/mensen nog vastzitten in het ‘hokjesdenken’.

en folders over kunnen meegeven.

Het is work in progress, zeggen ze zelf. Stapje per stapje iedereen meekrijgen in de visie, het aanbod blijven bekendmaken, tot echt iederéén ambassadeur is.

‘Vroeger werkte iedereen meer op een eiland. Het is belangrijk dat er bruggen gebouwd worden. Voor ons is de kern van een Huis van het Kind samenwerken, de krachten bundelen tussen organisaties, zodat de kinderen en de gezinnen zich ondersteund voelen.’ — Hester Hulpia en Liesbeth Lambert

GEÏNTEGREERD WERKEN

Een Koala met open armen in Hoboken

Het gebouw toont de weg in Schaarbeek

Koala in Hoboken is een samenwerkingsverband van verschil-

In Schaarbeek willen ze ouders graag een bredere, geïnte-

lende partners: het Inloopteam, Huis van het Kind, Atlas vzw,

greerde dienstverlening bieden, zodat gezinnen op één plaats

basiseducatie, kinderopvang. Binnen het Huis van het Kind

terechtkunnen voor alles wat ze nodig hebben om zich te ont-

heb je dan ook nog eens heel wat partners: de opvoedings-

plooien. De bedoeling is de lokale informatie- en ondersteu-

winkel, een vroedvrouw, het regioteam Kind en Gezin, een

ningsplaats te zijn voor alle gezinnen, van de kinderwens tot

spel –en ontmoetingsplaats… En dan zijn er ook nog de part-

op het moment dat de kinderen in de lagere school zitten en

ners in de buurt, zoals de bibliotheek, scholen, het vrijetijds-

zelfs later.

aanbod, CAW, OCMW. Tijdens verschillende contactmomenten in het kinderdag Centraal staat het engagement om verbindingen te creëren

verblijf vertelden ouders waar ze nood aan hadden. Dat ging

tussen ouder en kind, tussen gezinnen, tussen professionals

van de behoefte aan ontmoetingen met andere ouders tot de

en gezinnen, en ook tussen professionals onderling. Door de

nood aan een veilige buitenruimte om samen met hun kind

uitbreiding van het informeel en formeel netwerk kan je ge-

te spelen. Als kinderdagverblijf organiseerde het Huis van het

zinnen versterken en hun keuzemogelijkheden vergroten. Je

Kind al oudercafés, maar door samen te werken met andere

kunt informatie verspreiden, de competenties van gezinnen

organisaties konden ze die regelmatiger en systematischer re-

en professionals zichtbaar maken, en zowel praktische als

aliseren. Het plan is te evolueren naar een wekelijks aanbod

emotionele ondersteuning bieden.

van spel en ontmoeting.

Een schets van hoe Koala in de praktijk werkt: de bijeen-

De drempels zijn aanzienlijk verlaagd doordat de organisa-

komsten vinden plaats in het Huis van het Kind Hoboken, in

ties nu samenhuizen: het is veel makkelijker doorverwijzen

samenwerking met inloopteam Zuidrand, Atlas VZW, Basis

naar een organisatie in hetzelfde gebouw. Bij de indeling en

educatie en de reguliere kinderopvang. Eerst is er een warm

inrichting van het Huis van het Kind heeft men het de ouders

onthaalmoment waarbij ouders, kinderen en begeleiders de

bovendien makkelijker gemaakt om te zien wat en wie er al-

kans krijgen om elkaar te ontmoeten. Daarna volgt een in-

lemaal aanwezig is. Als je voor de kinderopvang komt, pas-

teractiemoment tussen moeder en kind: ouders ervaren daar

seer je op weg naar de leefgroep van je kind de polyvalente

hoe ze kunnen inspelen op ontwikkelingsnoden van hun kin-

ruimte of de tuin waar een groepsactiviteit bezig is. Zo komen

deren. Vervolgens vindt er een themagerichte groepsactiviteit

de bezoekers op een laagdrempelige en ongedwongen manier

plaats, en dan wordt er informele kinderopvang voorzien in

in contact met het andere aanbod.

een aangrenzende ruimte. Verder zijn er op regelmatige basis uitstappen naar andere organisaties en het dienstverleningsaanbod in het Huis van het Kind in de buurt. Tijdens die uitstappen kunnen gezinnen gebruikmaken van de reguliere kinderopvang. Voor die opvang is dan weer een wenbeleid uitgewerkt: ouders gaan er naartoe in groep, een ouder uit de reguliere kinderopvang deelt zijn ervaringen, er is individuele ondersteuning voor de administratie en de kinderen uit de reguliere kinderopvang spelen samen met de kinderen uit de Koala-groep, zodat ze elkaar leren kennen.

‘Waar we van dromen, is een plek waar kinderen, moeders, vaders en andere opvoedingsverantwoordelijken kunnen komen en waar ze het gevoel hebben: dit is echt een plek voor mij. Waar het ruikt naar koffie en koffiekoeken.Waar er kinderstemmetjes te horen zijn. Waar je het gevoel hebt: hier ben ik thuis, hier ben ik welkom.’ — Hester Hulpia en Liesbeth Lambert

Nog meer voorbeelden In het inspiratieboek voor gezinsondersteunende netwerken ‘Huis van het Kind In–Zicht’ (VBJK-VCOK, Gent, 2017) beschrijven de auteurs Hester Hulpia en Liesbeth Lambert ook heel wat voorbeelden, zoals deze:

Geïntegreerd werken vanuit een

Geïntegreerd werken door over

gemeenschappelijke kernvisie

levensdomeinen heen te kijken

Huis van het Kind Zottegem vertrekt vanuit een

Dilbeek heeft VONK, het ondersteuningsnetwerk

kinderrechtendiscours. Vanuit dit kader zocht

voor gezinnen met jonge kinderen. Het is een sa-

het partners: OCMW Zottegem werkt mee met

menwerking tussen Kind en Gezin, OCMW, CKG,

de buitenschoolse opvang, de spelotheek, de ont-

Welzijnsschakel, CAW en de kinderopvang. Het

moetingsruimte en de Katrol-werking (die opvoe-

netwerk zet sterk in op gezinnen in armoede. Met

dingsondersteuning en huiswerkbegeleiding aan

de begeleiding aan huis wil VONK hen integrale

huis biedt). Ook het lokale team van Kind en Gezin,

ondersteuning bieden. Het gaat om relationele on-

het consultatiebureau van Kind en Preventie, het

dersteuning, administratieve hulp, het verkennen

CAW Aalst en CKG Zonneheuvel zijn partners.

van rechten, materiële steun en educatie.

Geïntegreerd werken door de

Geïntegreerd werken door het bundelen

samenstelling van partners

van (werk)krachten

STORZO is een intergemeentelijke vzw van

Huis van het Kind Leuven verdeelt de vragen die

Zoutleeuw, Linter, Kortenaken en Geetbets. Het

per e-mail of telefonisch binnenkomen over de ver-

Huis van het Kind heeft een holistische kijk op ge-

schillende medewerkers. Voordien beantwoordde

zinnen. Ouders worden niet enkel aangesproken

enkel de opvoedingswinkel al deze vragen.

op hun ouderschap, er is plaats voor verschillende levensdomeinen van gezinnen: tewerkstelling, huisvesting, kinderopvang, vrije tijd, gezondheid en opvoeding. De inbedding in een vzw, die verschillende domeinen omvat, zorgt mee voor die integrale benadering.

Internationale toolkit Een goede samenwerking tussen organisaties maakt het verschil voor gezinnen, maar komt niet vanzelf tot stand. Het INTESYS-project onderzocht in vier pilootprojecten in Portugal, Italië, Slovenië en België welke de belangrijkste bouwstenen zijn om een kwalitatief partnerschap tussen verschillende lokale organisaties te realiseren. Het resultaat is een toolkit die interessante achtergrondinformatie bevat en inspirerende tools aanreikt om samen te werken. Je kunt de toolkit downloaden via: europe-kbf.eu/en/projects/early-childhood/intesys/toolkit

COMMUNICATIE

Heb je ons al gezien? COMMUNICATIE EN PROFILERING Je Huis van het Kind bekend maken is belangrijk, maar het is vaak ook een uitdaging, waar je het best met alle partners samen werk van maakt. Vanuit Vlaanderen werden een aantal ondersteunende tools aangeboden die daarbij kunnen helpen. Denk maar aan de huisstijlgids, de publiekscampagne met video, posters, de online UIT-agenda... Grasduinen in dit aanbod kan op expoo.be/communicatie-en-profilering Verder is het natuurlijk altijd inspirerend om even rond te neuzen bij andere Huizen: hoe pakken zij dat aan?

Inspirerende voorbeelden: 1.

Persoonlijk contact in Lokeren

Er werden flyers ontworpen en verspreid in alle boekentassen van de basisscholen, via de kinderopvang, in de bibliotheek en ook op plaatsen waar ouders moeten wachten (huisarts, apotheek…). Omdat de respons beperkt bleef, nam het Huis van het Kind ook contact op met zoveel mogelijk ouders, op

gemeenten. Daarnaast wordt ingezet op digitale kanalen: het aanbod verschijnt in het tweemaandelijkse gemeentelijke infoblad, de wekelijkse digitale nieuwsbrief en op de gemeentelijke website. 3.

Een taalmap met pictogrammen in Antwerpen

oudercontacten en op events waar gezinnen komen. Daar-

Het Huis van het Kind Antwerpen Pothoek is één van de ze-

naast werd geïnvesteerd in een goed aanbod, en ook in de

ventien Huizen van de stad Antwerpen. De communicatie

contacten met partners die dat mee konden helpen versprei-

is een stadsbreed verhaal, en de niet-talige doelgroep is een

den. Toen het Huis van het Kind in 2018 naar een nieuwe loca-

uitdaging. Daarom ontwikkelde men een taalmap met picto-

tie verhuisde, met alle partners onder één dak, kreeg dat alles

grammen en gescande documenten voor het onthaal.

een stevige boost. Een uitdaging voor de nabije toekomst is de uitwerking van de website en Facebookpagina. Daarnaast willen ze in Lokeren verder zoeken hoe ze moeilijk bereikbare doelgroepen toch kunnen aanspreken. 2.

Digitale kanalen in Wachtebeke

Schoolpoortactie in Roeselare

In Roeselare wilde het Huis van het Kind de aandacht van de ouders vestigen op de extra dienstverlening die ze hadden voorzien: een website met een overzicht van het aanbod preventieve gezinsondersteuning, en een infopunt waar ou-

In Wachtebeke is er geen fysiek Huis van het Kind en de ge-

ders terechtkunnen met vragen over hun kinderen. Aan de

meente heeft ook geen consultatiebureau, maar wel een

schoolpoort van iedere basisschool stonden elke woensdag-

samenwerkingsverband met de consultatiebureaus van

en vrijdagochtend twee medewerkers die de ouders kort aan-

Lochristi en Zelzate. Er worden flyers verspreid via alle la-

spraken en hen een postkaart meegaven van het Huis van Het

gere scholen, de kinderopvang, de buitenschoolse opvang, de

Kind. Ze voorzagen ook een kop koffie en een goed zichtbare

onthaalouders en de consultatiebureaus van de omliggende

banner. Door zelf naar ouders te stappen, koos men voor een

COMMUNICATIE

warme benadering en kreeg het Huis van het Kind meteen

ook extern - meer te stroomlijnen. Wat het effect daarvan is,

ook een gezicht. Bovendien vonden de medewerkers aan de

wordt afgetoetst via een bevraging bij ouders in armoede, en

schoolpoorten als vanzelf een mix van gezinnen. Nog een

bij ouders in het algemeen: vinden zij hun weg, is bepaalde

voordeel was dat zo ook contacten werden gelegd met de

info volgens hen overbodig, of missen ze nog iets?

leerkrachten en de directie. Nadeel was dan weer dat het zeer intensief was en ook veel vroeg van de medewerkers. 5.

Een aparte werkgroep in Hoogstraten

De kartonnen huisjes van Merelbeke

Omdat het Huis van het Kind in Merelbeke geen fysieke locatie heeft, viel het niet mee om het bekend te maken bij de opvoe-

In Hoogstraten werd bij de start van het Huis van het Kind

ders en inwoners uit het werkingsgebied (Merelbeke-Melle).

een werkgroep bekendmaking opgericht. In eerste instantie

Liever dan te investeren in één folder over het netwerk en

richtte die zich vooral naar medewerkers van de partners

alle partners, wilde men de bewoners triggeren met korte in-

en naar mogelijke doorverwijzers (zoals de scholen, gezins-

formatiefolders, met een doorverwijzing naar de Facebook-

verenigingen). Dat gebeurde onder meer via een gezamenlijk

pagina: daarop valt dan nog meer informatie terug te vinden.

infomoment over de globale werking en het aanbod van de

Om dat aantrekkelijk te presenteren kwamen er tien karton-

partners, gekoppeld aan een broodjesmaaltijd. Later is het

nen huisjes die telkens met een slinger met informatieve flyers

halfjaarlijks forum of trefmoment ontstaan, waar ruimte is

werden afgewerkt. De huisjes worden bij verschillende part-

voor netwerken en participatie. Bij de brede bevolking werd

ners geplaatst. De bedoeling is dat kinderen in de huisjes spe-

het Huis van het Kind bekendgemaakt met diverse materia-

len, en erop kleuren en schilderen. Dat ze het ‘Huis van het

len (zoals een koelkastmagneetje en een snack-/ fruitbox) met

Kind kleur geven’. Voor de ouders zijn er stickers met de tekst

het logo en de vermelding van de website. Er is ook een uit-

‘Wie woont er in mijn huisje?’ en een QR-code die leidt naar

leenbaar infostandje, met een roll-up-banner en een rek met

de Facebookpagina.

flyers en folders: dat kan zowel binnen de eigen werking als door partners, scholen… worden gebruikt. De bekendmaking

Verder krijgen ook de partners een belangrijke rol: als zij aan

verloopt uiteraard ook via diverse activiteiten als de geboor-

ouders kunnen uitleggen wat het Huis van het Kind precies is

tedrink, vormingsavonden, enz. Intussen zijn er ook sjablonen

en doet, wordt de werking ook concreter.

ontwikkeld om de communicatie intern - en waar mogelijk

‘Mijn droom is dat het Huis van het Kind bekend is bij iedereen, en een stevige reputatie geniet als een huis van vertrouwen.' — Karla Van Leeuwen

BLIK OP HET BUITENLAND

Blik op... Finland

Het thuisgevoel in het Family Center In Finland maken ze sinds het einde van de jaren tachtig werk van een eigen model om gezinnen te ondersteunen: het Family Center. De inzet is breed, maar altijd gericht op kinderen, jongeren en ouders, zo schrijven onze Finse collega’s. Aan het eind van de jaren tachtig richtte de ngo Mannerheim League for Child Marjatta Kekkonen,

Welfare een aantal centra op voor activiteiten die toegankelijk waren voor alle

Senior researcher, Finnish Institute

kinderen en gezinnen. Begin 2000 hebben de gemeenten laagdrempelige cen-

for Health and Welfare

tra voor opvoedingsondersteuning ingericht. Vervolgens lanceerde het natio-

Helsinki, Finland

nale FAMILY- project (2005-2007) het idee van een Family Center. Dat moest een geïntegreerd netwerk worden met universele diensten die vroege ondersteuning bieden op vlak van gezondheid, kinderopvang in combinatie met onderwijs, voor- en vroegschoolse educatie en welzijnsaanbod. In het begin ging de aanpak van die Family Centers nog alle kanten uit. Sommige centra focusten op gezondheidszorg, bij andere ging het vooral om opvang en onderwijs voor jonge kinderen. Ondertussen werden de centra hertekend en zijn het profiel en het aanbod nu ook duidelijker omschreven. Het kloppend hart van elk Family Center is de open ontmoetingsplaats.

Het DNA van de Family Centers: netwerken en ontmoeting

en jeugdhulp. Het Family Center werkt bovendien samen met

Het Finse model stoelt op een geïntegreerd geheel van dien-

gespecialiseerde medische zorg. Verder zijn er ook ngo’s, lokale

sten voor kinderen en gezinnen. Alle partners slaan de handen

gemeenschappen en en voorschoolse voorzieningen (ECEC) be-

in elkaar om al zeer vroeg gezinnen optimaal te ondersteunen.

trokken. Een belangrijk doel is een laagdrempelig knooppunt

Samen willen ze de gezondheid en het welbevinden van ge-

creëren waar gezinnen voor verschillende diensten terechtkun-

zinnen bevorderen en groei en ontwikkeling ondersteunen. Zo

nen op één fysieke locatie of toch zeker bij een netwerk van

krijgt elk gezin en elk kind de steun die het nodig heeft. Het

diensten. Even centraal staan ontmoetingsmogelijkheden voor

aanbod is ruim. Het gaat van een aanbod voor zwangeren en

alle gezinnen, in een Family Center of door inloopactiviteiten in

kersverse ouders, over praktische steun bij het opvoeden zoals

bestaande organisaties als familycafés of kinderopvang, of in de

babysit en gezinshulp, gezinsondersteuning tot sociale diensten

publieke ruimte van parken en speelpleinen.

onderwijs, de sectoren cultuur en vrije tijd en indien nodig met

BLIK OP HET BUITENLAND

Kinderen, jongeren en ouders centraal

De dienstverlening houdt rekening met de diversiteit van ge-

Vrijwel alle gezinnen met kinderen maken gebruik van de pre-

zinnen, zoals migratieachtergrond. Men zet in op het vergro-

ventieve gezondheidsdiensten die vanaf de zwangerschap wor-

ten van sociale cohesie, door de verbinding tussen ouders

den aangeboden door kraamklinieken en consultatieÂbureaus.

te stimuleren.

Door dat grote bereik slagen de Family Centers erin om ver-

Omdat gezinnen vaak complexe noden hebben, versterkt het

schillende functies te combineren. Zowel gezondheidspromo-

Family Center de samenwerking tussen alle domeinen. Het

tie als aandacht voor ouderschap en relatieondersteuning,

centrum kan ook op dezelfde locatie gevestigd zijn als de kin-

maar ook ondersteuning voor ouders in scheiding of hulp

derwelzijnsdiensten, die werken met kinderen, jongeren en

voor gezinnen waar risico is voor huiselijk geweld.

gezinnen die in moeilijke omstandigheden leven. Het is de bedoeling om het aantal kinderen dat die diensten nodig heeft te verminderen, door de noodzakelijke ondersteuning vroeger te verlenen.

BLIK OP HET BUITENLAND

Kansen op ontmoeting Soms zijn de activiteiten georganiseerd als individuele ontmoetin-

Nationale kwaliteitscriteria

gen tussen professionals en kinderen, jongeren en ouders. Daar-

De Family Centers kunnen worden georganiseerd door de re-

naast zijn er ook groepsactiviteiten, zoals de begeleiding in een

gio’s of de gemeenten. Op strategisch niveau stuurt een mul-

kraamkliniek voor alle gezinnen die hun eerste kind verwachten,

tidisciplinaire stuurgroep de centra aan. Het operationele

of ondersteuningsgroepen voor gezinnen met een eerste kind.

leiderschap ligt in handen van de betrokken diensten. Verder

Ontmoeting is hoe dan ook een belangrijk aandachtspunt. De

zijn er nationale kwaliteitscriteria voor de activiteiten in de

ontmoetingsplaatsen verwelkomen alle kinderen, tieners en ge-

context van het Family Center. De criteria zijn een leidraad om

zinnen op een evenwaardige manier. Hun sterkte is te danken

open activiteiten te ontwikkelen die overeenstemmen met de

aan professionals die kinderen, tieners en gezinnen ontmoeten

doelstellingen van de ontmoetingsplaats. De criteria omvatten:

en naar hen luisteren. Vanuit respect en participatie komen gezinnen in hun kracht te staan. Onderlinge verbindingen zijn het middel om gevoelens van eenzaamheid te verminderen.

• Integratie in het Family Center, • Systematische werking,

Uitlaatklep voor ouders en kinderen Ook in die open ontmoetingsplaatsen hebben de werknemers de nodige expertise om eventuele problemen bij individuele kinderen, tieners of ouders ter sprake te brengen. Gezinnen hebben vaak een uitlaatklep nodig om te praten over de groei en opvoeding van hun kind, het ouderschap, de relatie met de partner of tegenslagen zoals werkloosheid of financiële problemen. De ontmoetingsplaatsen bieden dus ook laagdrempelige ondersteuning in de vorm van kennis en expertise, begeleiding, welzijnszorg en hulp bij de toegang tot andere

• Coördinatie van activiteiten, • Toegankelijkheid, • Kameraadschap en samenhorigheid, • Contacten en ondersteuning, • Informatie over activiteiten • Competentie en een professionele houding.

diensten. Veelbelovende voorbeelden zijn proefprojecten waarbij een verpleegkundige, een psycholoog, een gezinsbegeleider of een logopedist een bezoek brengt aan de open plaats. Gezinnen verwachten laagdrempelige diensten in toegankelijke gebouwen die vlot bereikbaar zijn. En met uitgebreide openingsuren, onder meer ‘s avonds. Vooral vaders stellen dat op prijs. Dat de meeste ontmoetingsplaatsen kinderen kansen bieden om te leren en spelen, vinden de ouders ook belangrijk. Allemaal stellen ze positieve contacten, gemeenschapszin en samenhorigheid op prijs. Ook de mogelijkheid om vrijwilligers-

Het evaluatiemodel voor de ontmoetingsplaatsen is gebaseerd op deze criteria. Dat kwam er in het kader van het project ‘Focus on Families!’, en op initiatief van de Central Union of Child Welfare in samenwerking met het Finse Instituut voor Gezondheid en Welzijn. In het najaar van 2019 werd het model in verschillende regio’s getest. Zo verzamelde men nationale informatie over de kwaliteit van de ontmoetingsplaatsen, om ze nog beter af te stemmen op de toekomst en de noden van gezinnen.

werk te doen, vinden ze waardevol.

BLIK OP HET BUITENLAND

Blik op... Noorwegen

Een ‘hus’ met verdiepingen Zoals je in een huis verdiepingen hebt met een eigen functie, zo werkt het ook in het Familiens Hus. Afhankelijk van hun noden krijgen gezinnen een ander aanbod, zodat de medewerkers hen op maat kunnen begeleiden. Een bericht van onze collega’s uit Noorwegen.

Mariann Bellika Hansen, Docent Faculty of Health Sciences UiT The Arctic University

roeger hadden ze het in Noorwegen over een gezinscentrum (Familiesenter), later sprak men ook van een gezinshuis (Familiens Hus). Momenteel worden

deze twee termen min of meer door elkaar gebruikt voor een aanpak die is geïnspireerd op het Zweedse gezinscentrale model.

Tromso, Norway In Noorwegen zijn er 356 gemeenten, waarvan er 132 hun diensten volgens het model van het Familiens Hus organiseren. Dat model werd in 2002 in Noorwegen ingevoerd met de bedoeling om meer preventief te werken en een betere dienstverlening te bieden aan kinderen, jongeren en gezinnen. Een interdisciplinaire samenwerking tussen de verschillende diensten moest dat mogelijk maken. Het doel van het Familiens Hus is het welzijn en de gezondheid van gezinnen te bevorderen, en de omstandigheden waarin kinderen en jongeren opgroeien te verbeteren. Dat doen de huizen door:

• De fysieke, psychische en sociale uitdagingen voor kinderen in een vroeg stadium te identificeren • Toegankelijke steun en maatregelen aan te bieden • Ouders in hun zorgende en opvoedende rol te ondersteunen en te versterken • Ervoor te zorgen dat het sociale netwerk van kinderen, jongeren en hun gezin verstevigd wordt

• Goede communicatie- en werkmethodes te ontwikkelen • Een goede, gecoördineerde en interdisciplinaire dienstverlening voor de gebruikers te ontwikkelen • Toegankelijk te zijn als ontmoetingsplaats op die plekken waar de mensen wonen • Relevante informatie door te geven

BLIK OP HET BUITENLAND

Het Noorse Familiens Hus omvat vele vormen van ondersteu-

De gemeentelijke diensten zijn wel altijd sterk gericht op sa-

ning voor (aanstaande) ouders. Denk bijvoorbeeld aan de ge-

menwerking. Langzamerhand wordt het ook gebruikelijk dat

meentelijke

opvoedingsondersteuning,

de diensten die zich op kinderen en jongeren richten, ook

praktische pedagogische ondersteuning, kinderopvang/open

een aanbod organiseren samen met de school en de medi-

kleuterschool en preventieve diensten voor jeugdbescher-

sche diensten.

gezondheidsdienst,

ming. De waaier is breed, en net als in Vlaanderen is er wel een algemeen concept, maar is de gemeente verantwoordelijk

Het model wordt vaak geĂŻllustreerd als een huis met drie

voor de implementatie. Er zijn dus heel wat verschillen op het

verdiepingen, waar de verschillende initiatieven activiteiten

vlak van partners, aanbod, naamâ€Ś

plaatsvinden. Uiteraard gaat het dan niet om verdiepingen die letterlijk in het Familiens Hus zijn voorzien.

BLIK OP HET BUITENLAND

Tweede verdieping – Geïndiceerde initiatieven kinderen, jongeren en gezinnen met bijzondere behoeften, met een verhoogd risico

Eerste verdieping – Selectieve initiatieven groepen van kinderen, jongeren en gezinnen met een enigszins verhoogd risico

Benedenverdieping – Universele initiatieven alle kinderen en jongeren met hun gezin

BLIK OP HET BUITENLAND

Het professionele fundament Op de tweede verdieping wordt hulp geboden aan kinderen, jongeren en gezinnen met grote en complexe problemen. Deze groepen hebben ook gemeen dat ze behoefte hebben aan intensieve follow-up op lange termijn. Hier zal vaak een nauwe samenwerking nodig zijn tussen de professionele begeleiders van het gezinshuis, de gespecialiseerde gezondheidsdienst, de gemeentelijke psycholoog, de basisschool en de kleuterschool. Op de eerste verdieping kunnen ouders en kinderen individuele begeleiding krijgen, maar er is ook een aanbod voor groepen

gezinnen

met

gemeenschappelijke

problemen.

Het gaat dan bijvoorbeeld om een aanbod rond slaapproblemen, teamwork-training of om groepen voor jonge moeders. Samen met de vaste professionele begeleiders van het gezinshuis kunnen ook begeleiders van de dienst voor kinderen gezinswelzijn en de gemeentelijke psycholoog een bijdrage leveren. Op de benedenverdieping bevindt zich het universele aanbod, zoals gezondheidsdiensten en zwangerschapszorg. Deze beide diensten zijn bij wet aan de gemeenten opgelegd. Ook de open kleuterschool bevindt zich op deze verdieping. Een van de doelstellingen is hier dat gezinnen de kans krijgen om hun sociale netwerk uit te breiden, terwijl ze ook baat hebben bij de interdisciplinaire samenwerking tussen de verschillende dienstverleners. Voorbereidende cursussen, begeleiding voor ouders, eerste-hulpcursussen en baby-ontmoetingen kunnen bijvoorbeeld op de benedenverdieping worden aangeboden. Daar kunnen begeleiders ook vaststellen welke kinderen en ouders behoefte hebben aan meer begeleiding.

WOUTER BEKE

Huizen van het kind bundelen krachten en bouwen bruggen

Wouter Beke, Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid, Gezin en Armoedebestrijding

WOUTER BEKE

et is met veel trots dat ik de derde editie van het EXPOO-

Het is voor mij een groot voordeel om op deze sterke fundamen-

magazine mag afsluiten. Een magazine dat volledig in

ten verder te kunnen bouwen. Mijn ambitie is om de Huizen van

het teken staat van de Huizen van het Kind, een initiatief dat

het Kind verder op de kaart te zetten als uitvalbasis voor gezin-

ik een warm hart toe draag.

nen voor alles wat met opgroeien en opvoeden heeft te maken. We zullen daarbij verder uitgaan van de kracht van de lokale

Het “Huis van het Kind”: kan een naam nog meer geborgenheid

verankering met het oog op lokaal maatwerk. Daarom zullen

uitstralen? En geborgenheid, dat is precies wat je hier als ge-

lokale besturen, als belangrijke partner voor een geïntegreerd

bruiker – als mama of papa – zal vinden. Waar je vroeger van

gezinsbeleid, worden versterkt in hun regierol. Zo kunnen ze in

hot naar her, werd gestuurd, kan je nu op één plaats terecht

een verrijkende samenwerking met de vele (vrije) initiatiefne-

met al je vragen rond opgroeien en opvoeden. Dat is niet alleen

mers en middenveldorganisaties de Huizen van het Kind in de

een verbetering voor gezinnen die het erg druk hebben. Ook

toekomst meer slagkracht geven.

voor kwetsbare mensen is het een grote stap vooruit. Zij hebben nu maar één plek meer te vinden. Een plek die bovendien laag-

Het werk is nog niet af. Om de ambitie waar te maken zullen een

drempelige ondersteuning garandeert. Op die manier sluiten we

aantal uitdagingen moeten worden overwonnen. Een eerste is

dus beter aan bij de nieuwe realiteit met nieuwe gezinsvormen

het verder afbreken van muren. Om van de Huizen van het Kind

en een toenemende diversiteit. En ook voor lokale overheden

een duurzaam verhaal te maken zullen we onze dienstverlening

zijn de Huizen van het Kind een welkom beleidsinstrument om

meer moeten integreren. Dat is wat de gezinnen terecht van ons

het lokale gezinsbeleid vorm te geven. Elke gemeente heeft zijn

verwachten. De samenwerkingsverbanden zijn zeer breed en

eigen identiteit. Dit lokale maatwerk is een echte troef.

bestrijken vele levensdomeinen, er zijn al veel goede praktijken en ik geloof er sterk in dat we nog vooruitgang kunnen boeken.

Een van de eerste publieke optredens kort na m’n aantreden als minister was de opening van een Huis van het Kind. Ik kende de

Een tweede uitdaging is het sterker betrekken van de hardere

Huizen van het Kind natuurlijk vanuit mijn periode als burge-

sectoren, zoals wonen en werken. Het is net door materiële en

meester van m’n thuisstad, en zag daar al het grote potentieel.

immateriële ondersteuning te verbinden dat we voor tal van

Als minister heb ik daar nu een nog breder en rijker zicht op.

(kwetsbare) gezinnen een fundamenteel verschil kunnen maken.

Het is intussen (ruim) vijf jaar geleden dat het decreet preven-

Ten derde, en daar zijn we al op goede weg, moeten de Huizen

tieve gezinsondersteuning in werking is getreden. De Huizen

van het Kind lokaal mee zorgen voor de nodige sociale cohesie.

van het Kind zijn het “vlaggenschip” van dit decreet. Op dit mo-

In de Huizen van het Kind komen gezinnen samen omdat ze met

ment zijn er in bijna 300 gemeenten erkende en gesubsidieerde

z’n allen iets delen, met name kinderen. Daarin zit een enorm

Huizen van het Kind, in allerlei soorten, vormen en maten. En

potentieel om verbinding te maken tussen ouders onder elkaar

in die Huizen worden – meer dan we hadden durven dromen

en tussen ouders en kinderen. Het is daar, waar de gezinnen sa-

– krachten gebundeld en bruggen gebouwd om (aanstaande)

menkomen en elkaar ontmoeten, dat we echt kunnen bouwen

gezinnen met kinderen zo goed mogelijk te ondersteunen. De

aan een warm Vlaanderen. De Huizen van het Kind spelen daar

Huizen van het Kind staan op de kaart, dankzij de inzet van

een cruciale rol in.

zo veel verschillende lokale, bovenlokale en Vlaamse partners en organisaties.

Samen de Huizen van het Kind verder uitbouwen om nog meer gezinnen nog beter te ondersteunen, in de gemeenten, in de buurten, waar ze wonen, werken en leven. Daar wil ik mij met veel enthousiasme voor engageren.

* Wouter Appeltans

Kom kennis maken en halen EXPOO is het Expertisecentrum Opvoedingsondersteuning en maakt deel uit van Opgroeien.

EXPOO Hallepoortlaan 27 1060 Brussel

EXPOO bouwt mee aan een positieve leefomgeving waar het info@expoo.be

voor kinderen en jongeren goed is om op te groeien.

expoo.be Door samen in een open netwerk kennis en expertise te verzamelen, te ontwikkelen en te verspreiden, wil EXPOO mensen

Vind ons ook op:

en organisaties inspireren, ondersteunen en verbinden.

D/2020/4112/1 - Verantwoordelijke uitgever: Katrien Verhegge - Opgroeien - Vlaams Agentschapâ€ƒ

is kansrijk opgroeien