Issuu

Organisatie Personeel, vorming en middelen

01 02

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de Afdeling Milieu-inspectie Milieu- inspectieplan 2001

Specifieke handhavingscampagnes Routinecontroles

Reactieve controles Straf- en administratiefrechtelijk optreden

Samenwerking met anderen Betrokkenheid in overlegstructuren

Internationale contex Bijlagen

04 05

06 07

08 09

10 11

De lezer uitvoerig informeren is de allereerste doelstelling van dit ‘Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie’. Daarenboven moet de verstrekte informatie hem overtuigen van de zin van het bestaan van de afdeling Milieu-inspectie en bijdragen aan een zo ruim mogelijke maatschappelijke en politieke legitimatie van de milieuwetgeving en van de handhaving ervan.

Voorwoord Het verstrekken van een grondig inzicht in de organisatie, de wijze van aanpak en uitvoering van haar handhavingsactiviteiten en de samenwerking met anderen, moet helpen bij de realisatie van deze doelstellingen. In 2001 was de afdeling Milieu-inspectie 10 jaar jong. Een uitstekende aanleiding om een eerste jaarvergadering te houden met alle medewerkers en een bilan op te maken van 10 jaar onverdroten streven naar steeds meer professionalisme en resultaatgericht optreden. Dat dit veranderingsproces nog steeds plaatsgrijpt en moet verder gezet worden, is voor ons allen een feit. Steeds de handhaving op een hoger niveau tillen, door mede zijn eigen persoonlijke grenzen te verleggen, is gemeengoed geworden in onze organisatie. Dit laatste moge tevens blijken uit volgend citaat van de Vlaamse minister van Leefmilieu, naar aanleiding van het ‘Actualiteitsdebat over de toestand van het leefmilieu in Vlaanderen volgens recente milieurapporten’ in het Vlaamse parlement op 27 februari 2002: ‘We moeten over een goede, strenge maar duidelijke wetgeving beschikken die op het terrein wordt gehandhaafd. Verder is er de zeer performante en alerte Milieu-inspectie, die op het terrein optreedt en een signaal aan de bedrijven geeft dat de wetgeving wel degelijk moet worden gerespecteerd’. Ik ben er dan ook, samen met alle medewerkers van de afdeling Milieu-inspectie, van overtuigd dat deze Vlaamse minister van Leefmilieu en met haar de ganse Vlaamse regering, zal opteren om de toekomstige handhavingsentiteit de vereiste personele en andere middelen te verstrekken en te positioneren in de nieuwe structuur van het ministerie van Leefmilieu en Natuur naast de entiteiten voor beleidsformulering en beleidsuitvoering en de leidend ambtenaar van de handhavingsentiteit in de beleidsraad als volwaardig lid zal opnemen. Alleen door in deze beleidsraad mede te beslissen over politiek relevante, organisatorische en strategische onderwerpen, kan de handhaving voldoende autonoom en onafhankelijk zijn. Enkel zo worden de nodige en voldoende voorwaarden gecreëerd om mede de milieukwaliteit in Vlaanderen te verbeteren.

Dr. Sc. Robert Baert inspecteur-generaal afdelingshoofd

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

INHOUD 1 ORGANISATIE

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .7

1. Situering van MI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .7 2. Opdracht . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 3. Bevoegdheden

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8

4. Interne structuur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .9 5. Beleid en strategie 6. Staalkaart

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .10

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .11

7. Integrale kwaliteitszorg

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .12

2 PERSONEEL, VORMING EN MIDDELEN 1. Personeel

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .17

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .17 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .23

2. Personeelsbeleid (PLOEG)

3. Vormingsactiviteiten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .23 4. Gebruik van de kredieten

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .27

3 MILIEU-INSPECTIEPLAN 2001 1. Opstellen van het MIP 2001

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .31

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .31

2. Inhoud van het MIP 2001 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .33 3. Overzicht van het MIP 2001 4. Dossieropvolgingssysteem

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .36

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .36

4 SPECIFIEKE HANDHAVINGSCAMPAGNES 1. Werkgroep Water

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .39

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .39

2. Werkgroep Veiligheid 3. Werkgroep Geluid

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .43

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .50

4. Werkgroep Afval

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .52

5. Werkgroep Lucht

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .60

6. Lichthinder . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .68 7. Genetisch gemodificeerde organismen

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .69

5 ROUTINECONTROLES . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .71 1. Routinemonsternames 2. Routinemetingen

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .71

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .74

3. Routinecontroles exploitatie

6 REACTIEVE CONTROLES 1. Klachten

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .87

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .87

2. Meldingen van voorvallen

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .79

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .92

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

3. Evaluatieverslagen

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .94

4. Kantschriften . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .95 5. Adviesverlening

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .96

6. Parlementaire vragen 7. Hoog toezicht

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .97

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .99

8. Vlaamse Ombudsdienst

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .100

7 STRAF- EN ADMINISTRATIEFRECHTELIJK OPTREDEN 1. Inspecteren

. . . . . . . . . . . . . . . . . .103

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .103

2. Processen-verbaal

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .104

3. Maatregelen nemen

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .104

4. Strafrechtelijke afhandeling

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .109

8 SAMENWERKING MET ANDEREN 1. Samenwerking met de gemeenten

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .111

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .111

2. Samenwerking met de gerechtelijke instanties

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .112

3. Samenwerking met ANRE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .113 4. Samenwerking met de militaire overheid

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .115

5. Samenwerkingscommissie Seveso-Helsinki 6. Overeenkomst dierlijk afval

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .116

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .116

9 BETROKKENHEID IN OVERLEGSTRUCTUREN 1. Technisch Overleg Milieuregelgeving (TOM) 2. Commissie Dierlijk Afval

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .119

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .119

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .119

3. Task Force Mestverwerking

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .120

4. Overleg afvalverbranding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .121 5. Overleg rond ozonafbrekende stoffen

10 INTERNATIONALE CONTEXT 1. IMPEL

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .125

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .125

2. Belgisch EU-voorzitterschap 3. Andere

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .122

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .128

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .130

11 BIJLAGEN

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .135

1. Contactpersonen binnen MI

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .135

2. Contactpersonen samenwerking en overleg

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .136

3. Voordrachten

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .137

4. MI in de pers

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .138

5. Gebruikte afkortingen 6. Adressen

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .139

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .140

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

De afdeling Milieu-inspectie (MI) is hét handhavingsorgaan van de milieuhygiënewetgeving in het Vlaams gewest. Dit hoofdstuk start dan ook met de situering van MI binnen het ministerie van de Vlaamse Gemeenschap. Daarna wordt de aandacht volledig gericht op MI en volgt er een beschrijving van de opdracht, de bevoegdheden en de werking van de afdeling. MI vangt de omvangrijke opdracht en de veelheid en complexiteit van de regelgeving op door een dubbele interne structuur: naast de klassieke verticale structuur werd ook een horizontale structuur in de vorm van werkgroepen per milieucompartiment opgezet. Verder in dit hoofdstuk wordt een beschrijving gegeven van het beleid en de strategie van MI, de staalkaart en het permanent streven naar kwaliteitsverbetering.

Organisatie 1 Situering van MI

vlakken van leefmilieu en infrastructuur, dit zowel in zijn beleidsvoerende als beleidsuitvoerende activiteiten.

MI situeert zich binnen de administratie Milieu-, Natuur-, Land- en Waterbeheer (Aminal). Deze administratie zorgt voor een duurzame en kwaliteitsvolle ontwikkeling van het milieu, ter bescherming van mens, dier en plant. Op haar beurt maakt Aminal deel uit van het departement Leefmilieu en Infrastructuur (LIN), dat zorgt voor een coherente en geïntegreerde benadering op alle raak-

Deze hiërarchische structuur en de diverse entiteiten van het ministerie van de Vlaamse Gemeenschap worden gevisualiseerd in het hiernavolgend organogram. De reorganisatie van de Vlaamse overheid die in 2001 iets concreter werd, zal dit beeld in de nabije toekomst ongetwijfeld grondig veranderen.

Organogram van het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap

Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap

departement Algemene Zaken en Financiën

departement Coördinatie

administratie Algemene Administratieve Diensten

afdeling Algemeen Milieu- en Natuurbeleid

afdeling Bos & Groen

departement Economie, Werkgelegenheid, Binnenlandse Zaken en Landbouw

administratie Milieu-, Natuur-, Land- en Waterbeheer

afdeling Europa & Milieu

departement Leefmilieu en Infrastructuur

administratie Ondersteunende Studies en Opdrachten

afdeling Land

departement Onderwijs

administratie Ruimtelijke Ordening, Huisvestiging, Monumenten en Landschappen

afdeling Milieu-inspectie

departement Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur

administratie Waterwegen en Zeewezen

afdeling Milieuvergunningen

departement Wetenschap, Innovatie en Media

administratie Wegen en Verkeer

afdeling Natuur

afdeling Water

Organisatie

2 Opdracht

3 Bevoegdheden

Het Vlaams parlement en de Vlaamse regering hebben met het milieuvergunningsdecreet en met Vlarem I de ambtenaren van MI gelast met het toezicht op de hinderlijke inrichtingen van klasse 1 en met het hoog toezicht op de inrichtingen van klasse 2 en 3. Deze bevoegdheid wordt nog aangevuld met toezichtsbevoegdheden uit aanverwante milieuhygiënewetgevingen. Dit geheel geeft MI in Vlaanderen een unieke opdracht.

MI put haar bevoegdheden uit de volgende milieuhygiënewetgevingen die van toepassing zijn in het Vlaams gewest:

Bij het toezicht op de klasse 1-inrichtingen streeft MI permanent naar een verhoging van de kwaliteit van de handhaving. Daarbij wordt gelet op een doelmatig, deskundig, uniform en geïntegreerd optreden over heel Vlaanderen en wil MI een voorbeeldfunctie vervullen voor de lagere besturen. Het hoog toezicht wordt zo niet enkel casueel maar ook systematisch ingevuld. Naast MI zijn er ook andere actoren betrokken bij de handhaving van het milieuvergunningsdecreet: de burgemeesters, de afdeling Natuurlijke Rijkdommen en Energie (ANRE), de afdeling Preventieve en Sociale Gezondheidszorg (Gezondheidsinspectie), de reguliere politiediensten (federale en lokale politie) en de gerechtelijke instanties. Elk heeft zijn eigen rol, opdracht en inbreng. Wil de handhaving in haar geheel slagen, dan moeten deze instanties constructief samenwerken. Door de steeds verdergaande Europese integratie en de mondialisering bevindt ook de milieuhandhaving zich meer en meer in een internationale context. MI heeft daarom als taak internationale contacten te leggen en actief deel te nemen aan het realiseren van internationale vernieuwingen en tendensen. Uit het oogpunt van beleidsvoorbereiding en beleidsevaluatie heeft MI de opdracht de Vlaamse minister van Leefmilieu te adviseren over de uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid van de regelgeving. Dat gebeurt door de ervaringen op het terrein terug te koppelen naar de beleidsmakers. Gezien de middelen beperkt zijn, dient MI haar potentieel maximaal te benutten. MI organiseert zich daarvoor zodanig dat de aanwezige technische expertise maximaal uitgewisseld en benut wordt en dat ook individuele initiatieven kansen krijgen. Tot slot heeft MI de opdracht haar optreden en aanpak op geregelde tijdstippen kenbaar te maken en toe te lichten. Hiermee beoogt MI enerzijds transparantie en anderzijds het creëren en behouden van een voldoende breed maatschappelijk draagvlak voor handhaving.

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

- het decreet van 28 juni 1985 betreffende de milieuvergunning (BS 17 september 1985) en de uitvoeringsbesluiten Vlarem I van 6 februari 1991 en Vlarem II van 1 augustus 1995; - het decreet van 5 april 1995 houdende algemene bepalingen inzake milieubeleid (BS 3 juni 1995), inzonderheid titel III van 19 april 1995 betreffende bedrijfsinterne milieuzorg (BS 4 juli 1995); - het decreet van 23 januari 1991 tot bescherming van het leefmilieu tegen verontreiniging door meststoffen (BS 28 februari 1991); - het decreet van 24 januari 1984 houdende maatregelen inzake grondwaterbeheer (BS 5 juni 1984); - het decreet van 2 juli 1981, gewijzigd door het decreet van 20 april 1994, betreffende de voorkoming en het beheer van afvalstoffen (BS 29 april 1994) (de wet van 22 juli 1974 op de giftige afval is opgeheven voor wat het Vlaams gewest betreft, met uitzondering van de artikelen 1 en 7); - het decreet van 22 februari 1995 betreffende de bodemsanering (BS 29 april 1995) en het uitvoeringsbesluit Vlarebo van 5 maart 1996; - de wet van 28 december 1964 op de bestrijding van de luchtverontreiniging (BS 14 januari 1965); - de wet van 26 maart 1971 op de bescherming van de oppervlaktewateren tegen verontreiniging (BS 1 mei 1971); - de wet van 18 juli 1973 op de geluidshinder (BS 14 september 1974) en het Koninklijk besluit van 24 februari 1977 betreffende elektronisch versterkte muziek (BS 26 april 1977); - de wet van 12 juli 1985 betreffende de bescherming van de mens en van het leefmilieu tegen de schadelijke effecten en de hinder van niet-ioniserende straling, infrasonen en ultrasonen (BS 26 november 1985); - het samenwerkingsakkoord van 21 juni 1999 tussen de federale staat, het Vlaams gewest, het Waals gewest en het Brussels hoofdstedelijk gewest betreffende de beheersing van de gevaren van zware ongevallen waarbij gevaarlijke stoffen zijn betrokken (BS 16 juni 2001).

4 Interne structuur

Met respect voor de verticale structuur van MI werd ook een horizontale structuur opgezet. Deze bestaat uit werkgroepen per milieucompartiment. Er zijn eind 2001 vijf actieve werkgroepen: Afval, Geluid, Lucht, Veiligheid en Water. De werkgroep Bodem en Grondwater staat omwille van personeelsgebrek nog steeds op non-actief. Eind 2001 werden de nodige voorbereidende werkzaamheden aangevat voor de opstart van een werkgroep Genetisch Gemodificeerde Organismen (GGO’s). Hiervoor werd alvast één personeelslid aangeworven op de Hoofdinspectie, die zich zal specialiseren in deze complexe materie.

MI heeft een klassieke verticale structuur met een Hoofdinspectie te Brussel en vijf buitendiensten in de hoofdplaatsen van de Vlaamse provincies. Elke dienst wordt geleid door een diensthoofd die overeenkomstig het ambtenarenstatuut aangeduid is als hiërarchische meerdere. De globale leiding van MI berust bij het afdelingshoofd. De Hoofdinspectie initieert en begeleidt de afhandeling van de controles en opsporingsacties die gepland en gecoördineerd ondernomen worden over heel Vlaanderen. Zij staat ook in voor de voorbereiding, de formulering en de evaluatie van het handhavingsbeleid. De Hoofdinspectie zorgt tevens voor de logistieke ondersteuning van de afdeling.

De doelstellingen van de werkgroepen zijn: - de in de afdeling aanwezige knowhow rond een bepaald milieucompartiment samenbrengen, deze knowhow verdiepen en vervolgens verspreiden en benutten binnen de afdeling; - de geplande en gecoördineerde controles organiseren, meer diepgang geven en op een hoger niveau brengen; - een uniforme aanpak en interpretatie van de milieureglementering verzekeren;

De buitendiensten staan in voor de specifieke inspectieopdrachten, het nemen van milieutechnische saneringsmaatregelen, het bijhouden van alle bedrijfsdossiers en het terugkoppelen van de ervaringen op het terrein.

Voorstelling van de verticale en horizontale structuur van MI Verticale structuur Afdelingshoofd Hoofdinspectie

Buitendienst Limburg

Buitendienst Antwerpen

Buitendienst Oost-Vlaanderen

Buitendienst Vlaams-Brabant

Buitendienst West-Vlaanderen

Horizontale structuur Afdelingshoofd

Hoofdinspectie

WERKGROEPEN AFVAL

Buitendienst Antwerpen

BODEM en GRONDWATER

Buitendienst Limburg

GELUID

LUCHT

Buitendienst Oost-Vlaanderen

VEILIGHEID

Buitendienst Vlaams-Brabant

WATER

Buitendienst West-Vlaanderen

Organisatie

- nieuwe evoluties en reglementering opvolgen en voorstellen formuleren voor een gepaste aanpak; - de bevoegde minister adviseren over de handhaafbaarheid en uitvoerbaarheid van de regelgeving en haar tevens voorzien van de nodige terugkoppeling ten behoeve van de beleidsvoorbereiding en beleidsevaluatie.

- de handhaving van het milieuhygiënebeleid uit te dragen naar gemeenten en provincies; - bij te dragen tot beleidsformulering en beleidsevaluatie door terugkoppeling van onze ervaringen vanuit het veld; - een actieve inzet in het Europees IMPEL-netwerk.

Elke werkgroep is samengesteld uit zes leden: een vertegenwoordiger van elke buitendienst en een vertegenwoordiger van de Hoofdinspectie die fungeert als werkgroepgangmaker (projectleider). Bij de samenstelling van de werkgroepen is zoveel mogelijk rekening gehouden met de ervaring en de specialismen van de betrokkenen.

Om aan te geven hoe de medewerkers zich willen gedragen, werden volgende waarden vastgelegd. Wij willen loyale, ondernemende en tevreden medewerkers zijn die: - dicht staan bij de klant en duidelijk maken wat ze doen; - vlot inzetbaar en aanspreekbaar zijn; - snel, dynamisch en realistisch op uitdagingen ingaan; - resultaatgericht en geïntegreerd samenwerken; - door hun visie, creativiteit en deskundigheid een stap voor blijven; - steeds willen verbeteren en houden van hun job; - een gezonde ecologische reflex hebben; - een correcte handhavingsreflex vertonen.

Op de buitendiensten blijven de leden van een werkgroep ook deelnemen aan het routinematige en reactieve inspectiewerk, zij het in beperktere mate. Zij hebben tevens een ondersteunende rol ten opzichte van hun collega's, als specialisten in het specifieke milieucompartiment van hun werkgroep. Bij de geplande en gecoördineerde controles (projecten en acties) spelen de werkgroepen een hoofdrol. Zij trachten de handhavingsactiviteiten in de verschillende milieuhygiënische sectoren op elkaar af te stemmen om uiteindelijk een geïntegreerde controle van hoog niveau te verwezenlijken. Daarbij wordt soms beroep gedaan op externe deskundigheid of worden totaal nieuwe initiatieven genomen of nieuwe controle-instrumenten ingezet. De kennis en ervaring die in de werkgroepen opgebouwd wordt, verspreidt zich zo stelselmatig over de gehele afdeling.

5 Beleid en strategie MI heeft reeds enkele jaren duidelijk de missie, visie en waarden van haar organisatie en haar medewerkers vastgelegd. De verdere optimalisatie van de structuur en de werking van MI worden daardoor gestuurd. Er werd vertrokken van de bestaansreden van MI: het toetsen en bevorderen van de kwaliteit van het milieuhygiënebeleid en de uitvoering ervan, teneinde de milieukwaliteit te verbeteren. De missie (waar staan we nu?) is een verdere uitdieping van deze bestaansreden: wij als afdeling Milieu-inspectie toetsen en bevorderen de kwaliteit van het milieuhygiënebeleid en de uitvoering ervan teneinde de milieukwaliteit te verbeteren. Wij doen dit door: - toezicht te houden; - ambtshalve controles uit te voeren; - opsporingen te doen; - maatregelen te nemen;

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

De visie geeft aan welke organisatie we willen zijn: de afdeling Milieu-inspectie wordt dé organisatie die instaat voor een doelmatig, deskundig, uniform en integraal handhavingsbeleid van de milieuhygiënewetgeving. Om van de huidige toestand (missie) naar de gewenste situatie (visie) te komen, zijn een aantal strategische acties nodig. MI heeft volgende kritische succesfactoren geïdentificeerd om deze overgang succesvol te laten verlopen. Een bedrijfscultuur van voortdurende verbetering creëren waarin iedereen: - achter de visie, missie en waarden staat en ze ook uitdraagt; - samenwerkt en aantoont dat onze organisatie meer is dan de som van de samenstellende delen; - samenwerkt met alle actoren op internationaal, Europees, federaal, gewestelijk en lokaal vlak; - de integratie van het milieu en de coherentie van de milieuzorg in de andere beleidssectoren nastreeft; - zich gewaardeerd voelt en initiatieven neemt; - beschikt over de juiste en relevante informatie; - zich permanent en doelgericht bijschoolt; - de middelen doelmatig inzet; - de regelgeving op een correcte wijze uitvoert. De handhaving als onontbeerlijke schakel in de reguleringsketen moet voldoende sterk zijn. Daarom: - dient een éénvormige en geïntegreerde milieuhygiënewetgeving met goede technische normen voorhanden te zijn; - moet de vergunningverlener de regelgeving correct en

LIJST VAN DE DIRECTE PROCESSEN Proces

Beschrijving

P01

Inspecteren en maatregelen nemen

P01.1

- dossiervoorbereiding

P01.2

- verplaatsing + vaststellingen op het terrein

P01.3

- inspectieverslag + beoordeling vaststellingen

P01.4

- verslaggeving aan Openbaar Ministerie

P01.5

- maatregelen nemen overeenkomstig het MI-instrumentarium

P01.6

- rapportering (intern/extern)

P01.7

- dossieropvolgingssysteem

P02

Plan preventieve controles (vanaf 2001: Milieu-inspectieplan)

P03

Opdrachten aan externe deskundigen

P04

Beleidsformulering en -evaluatie

P05

Uitdragen naar gemeenten & provincies van handhaving milieuwetgeving

P06

Intra-, inter- en supragewestelijke samenwerking met andere (milieu)actoren

volledig implementeren met als resultaat hanteerbare en inzichtelijke vergunningen; - is het nodig dat de complementariteit tussen de strafrechtelijke en bestuursrechtelijke handhaving gerealiseerd wordt; - dienen het opstellen en de implementatie van een handhavingsstrategie gestart te worden. Wat de handhaving zelf betreft dient: - de maatschappelijke en politieke legitimatie voldoende groot te zijn; - binnen de administratie, handhaving naast en niet onder beleidsvoorbereiding en/of -uitvoering te staan; - de slagkracht, autonomie en onafhankelijkheid van MI in het algemeen en de toezichthoudend ambtenaar in het bijzonder gevrijwaard.

6 Staalkaart De staalkaart omvat de delen Personeel, Beleid en Strategie, Middelen en Partners, en Processen, en geeft daarmee een duidelijk beeld van de werking en de doelstellingen van MI. Het is eigenlijk een soort identiteitskaart. Als ‘foto’ van de huidige situatie levert de staalkaart de nodige informatie voor optimalisatie van de huidige werking en een optimale aanpak van nieuwe of geheroriënteerde processen.

Bij het deel beleid en strategie werd vertrokken van de reeds eerder opgestelde missie en visie. Daaruit werden strategische doelstellingen (op lange termijn) afgeleid: - inspecteren; - maatregelen nemen; - beleidsuitvoering; - beleidsformulering en beleidsevaluatie; - actieve inzet in het Europees IMPEL-netwerk; - permanente vorming. Vanuit deze strategische doelstellingen en vanuit de jaarlijkse doelstellingen van het departement en de administratie worden elk jaar operationele doelstellingen (op korte termijn) afgeleid voor de ganse afdeling. Die worden dan op hun beurt in cascade doorvertaald naar persoonlijke doelstellingen van de ambtenaren (zie deel ‘Personeelsbeleid’ in het hoofdstuk ‘Personeel, vorming en middelen’). In het deel processen worden de verschillende processen van MI beschreven. Telkens geeft een stroomschema het verband aan tussen de processtappen. Het omvangrijkste proces ‘Inspecteren en maatregelen nemen’, dat onderverdeeld is in zeven deelprocessen, werd al verder in kaart gebracht en voorzien van een procedurehandboek. Het deel middelen geeft een overzicht van de financiële en materiële middelen die nodig zijn bij de uitvoering van de verschillende processen.

Organisatie

Het deel personeel geeft aan hoeveel personeelsleden betrokken zijn bij de verschillende processen, hoeveel tijd ze daaraan besteden en wat daarbij de belangrijkste activiteiten zijn. De eerste staalkaart werd opgesteld in 1998. Ze werd geïnformatiseerd met het pakket Corporate Modeler. Dit dynamisch document wordt geregeld geactualiseerd en wordt verder gebruikt om managementinformatie van MI te bundelen en is een nuttig instrument bij de verdere optimalisatie van de werking en de organisatie van de afdeling.

7 Integrale kwaliteitszorg 7.1 EFQM-model Het ministerie van de Vlaamse Gemeenschap streeft voortdurend naar een zo goed mogelijke uitbouw van zijn dienstverlening. Dat veronderstelt een organisatiecultuur waarin een permanente zorg voor kwaliteit en kwaliteitsverbetering centraal staat. Ook MI doet hieraan mee. Tijdens de afgelopen jaren werd er eerst aandacht besteed aan het facet ‘Beleid en Strategie’. De missie, visie, waarden en kritische succesfactoren werden duidelijk vastgelegd (1997). Daarna werden de aspecten ‘Personeel’, ‘Middelen en Partners’ en ‘Processen’ toegevoegd. Dat resulteerde in de staalkaart van MI (1998 en geactualiseerd in 1999).

Ondertussen werden nog andere aspecten toegevoegd om te komen tot de invoering van integrale kwaliteitszorg (2000). Daarvoor werd gebruik gemaakt van het model van de European Foundation for Quality Management: het EFQM-model. Dat is een strategisch model dat vanuit een sterk klantgerichte en maatschappelijke oriëntatie alle medewerkers, middelen en processen naar het gewenste resultaat leidt. Het model toont tevens de samenhang van de diverse verbeteringsinitiatieven in het ministerie. Dit model beschrijft een methode die een organisatie (profit en non-profit) kan helpen om excellente resultaten te behalen voor klanten, medewerkers, aandeelhouders en samenleving. Het EFQM-Excellence model is een ‘management-tool’ die toelaat om de gepaste verbeteringsacties te vinden zodat effectief uitmuntende (excellente) resultaten kunnen worden geboekt. Samen met de afdelingen Milieuvergunningen en Water voerde MI in november 2000 een zelfevaluatie uit volgens het EFQM-Excellence model. Deze sneldiagnose gebeurde onder begeleiding van een externe consultant en kaderde in een constant streven naar verbetering. Uit deze sneldiagnose werden verbeteringsacties voor de criteria leiderschap, beleid en strategie, medewerkers, part-

Schematische voorstelling van het EFQM-model

Personeelsresultaten

Personeel

Leiderschap

Beleid & strategie

Middelen en partners

Processen

Klantenresultaten

Maatschappelijke resultaten

Bedrijfsresultaten

nerschappen en middelen, processen en klantenresultaten geformuleerd. MI heeft de resultaten van deze sneldiagnose geëvalueerd en heeft in 2001, ondersteund door de externe consultant, gewerkt aan een omvangrijke verbeteringsactie waarbij het proces ‘Inspecteren en maatregelen nemen’ beter en vollediger gedocumenteerd werd (zie hieronder). De implementatie van deze verbeteringsactie zal ongetwijfeld leiden tot een meer kwalitatieve dienstverlening.

7.2 Kwaliteitsverbetering in 2001 Bij het opstellen van de staalkaart werd het proces ‘Inspecteren en maatregelen nemen’ reeds in kaart gebracht en voorzien van een eerste procedurehandboek. In de loop van 2000 werden nieuwe documenten opgesteld voor de verdere verhoging van de kwaliteit van het optreden van MI en dat zowel voor de strafrechtelijke als voor de administratiefrechtelijke afhandeling van vaststellingen. In 2001 werd gewerkt aan de voltooiing en de implementatie van deze documenten. Daarnaast werden ook procedures uitgeschreven voor monsternames en metingen van afvalwater. Strafrechtelijke afhandeling Om te komen tot een kwaliteitsverbetering en een grote-

re uniformiteit van de processen-verbaal van MI bestond reeds enige jaren een code van goede praktijk voor het opstellen van een proces-verbaal. Nadat de Commissie Vervolgingsbeleid (zie ook ‘Samenwerking met de gerechtelijke instanties’) op 30 mei 2000 de ‘Prioriteitennota Vervolgingsbeleid Milieurecht in het Vlaams gewest’ goedkeurde, werd deze code van goede praktijk aangepast. Einde 2000 werd de geactualiseerde versie definitief goedgekeurd. Sinds 1 januari 2001 wordt deze code van goede praktijk toegepast door alle toezichthoudende ambtenaren. Administratiefrechtelijke afhandeling Om te komen tot een kwaliteitsverbetering en een grotere uniformiteit van de administratiefrechtelijke afhandeling door MI bestond reeds enige jaren een handhavingsinstrumentarium. Dit document werd in de loop van 2000 grondig aangepast en daarbij werd ook een volledig nieuwe ‘Code van goede praktijk voor de administratiefrechtelijke afhandeling’ opgesteld. Het handhavingsinstrumentarium geeft de algemene principes van het optreden van MI aan en visualiseert in diverse stroomschema’s hoe er in elke fase van een dossier opgetreden wordt. Het aangepaste handhavingsinstrumentarium werd eind 2000 definitief goedgekeurd door de staf van de afdeling.

Begin

Nee Risico ernstig dreigend gevaar?

Ja Vergunning (melding) Nee

Voorwaarden nageleefd?

Voorwaarden toereikend?

Nee

Einde

Nee

Maak aanvankelijk of navolgend proces-verbaal

Afweging van de toe te passen middelen 4

Dwangmaatregelen / administratieve rechtshandelingen

Organisatie

De ‘Code van goede praktijk voor de administratiefrechtelijke afhandeling’ legt de vorm en de inhoud vast van de documenten die in de stroomschema’s voorkomen (van het inspectieverslag over de aanmaning tot de dwangmaatregel). Liefst 39 verschillende documenten worden in detail beschreven. Na een principiële goedkeuring eind 2000, werd in 2001 verder gewerkt aan de optimalisatie van de typebrieven en modeldocumenten. Het volledige document werd definitief goedgekeurd in juni 2001. Sinds 1 september 2001 worden het vernieuwde handhavingsinstrumentarium en de bijhorende code van goede praktijk toegepast door alle toezichthoudende ambtenaren. Kwaliteitshandboek voor de afhandeling Het handhavingsinstrumentarium en de beide codes van goede praktijk worden door MI beschouwd als een kwaliteitshandboek. Deze documenten worden door alle toezichthoudende ambtenaren dagelijks gebruikt bij de afhandeling van vastgestelde inbreuken en bij het nemen van maatregelen. De diensthoofden en het afdelingshoofd zijn daarbij aangewezen als kwaliteitsverantwoordelijken. Monsternames en metingen van afvalwater Het deelproces ‘Inspectie ter plaatse’ vormt een belangrijk onderdeel van het proces ‘Inspecteren en maatregelen nemen’. Eén van de vele facetten binnen dit deelproces is het uitvoeren van monsternames en metingen. In 2001 werd gestart met het opstellen van een kwaliteitshandboek voor deze monsternames en metingen. De monsternames en metingen van afvalwater kwamen het eerst aan bod. Naast een algemene procedure voor het

Tijdens de toelichting van het kwaliteitshandboek voor monsternames en metingen was er ook een praktische opleiding voorzien.

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

documentenbeheer, werden drie procedures uitgeschreven voor de monstername van water met schepmonsters of (tijds- of debietsgebonden) mengmonsters, het gebruik van recipiënten en conserveringsmiddelen, en de meting ter plaatse van pH en temperatuur. Een procedure voor de meting ter plaatse van het debiet is nog in voorbereiding. Daarnaast werd ook een werkvoorschrift voor de bediening, kalibratie en onderhoud van de pH-meter opgesteld en werden de bijhorende formulieren uitgewerkt. Het kwaliteitshandboek werd opgesteld door VITO, in overleg met een MI-stuurgroep. Daarbij werd maximaal gebruik gemaakt van de reeds aanwezige ervaring bij MI. Vervolgens werden de voorstellen in de praktijk getest en ten slotte werd de definitieve versie goedgekeurd. Eind 2001 werd het kwaliteitshandboek toegelicht aan alle toezichthoudende ambtenaren. VITO was gastheer voor drie groepen. Telkens werd de theoretische uiteenzetting in de voormiddag gecombineerd met een praktische opleiding in de namiddag (zie ook ‘Opleiding specifiek voor MI’). Daarna werd nog gewerkt aan de logistieke omkadering. Binnenkort zal het kwaliteitshandboek geïmplementeerd worden en zal reeds een eerste audit uitgevoerd worden. In 2002 zal ook gestart worden met de uitbreiding van het kwaliteitshandboek naar andere monsternames en metingen.

Organisatie

In het eerste deel van dit hoofdstuk wordt een overzicht gegeven van het personeel van MI. In vergelijking met vorige jaren is het aantal voltijdse eenheden (VTE) in 2001, voor het eerst in meerdere jaren, gestegen. Daarmee wordt opnieuw het niveau van 19971998 bereikt. Uiteraard blijft deze beperkte aanwerving een druppel op een hete plaat: MI is er na tien jaar bestaan immers nog steeds niet in geslaagd om in Vlaanderen alle hinderlijke inrichtingen die ingedeeld zijn in klasse I éénmaal te controleren. Verder in dit hoofdstuk volgt een beschrijving van de voortdurende inspanningen die MI levert voor de vorming van alle medewerkers. De technische opleidingen voor de toezichthoudende ambtenaren vormen daarvan een belangrijk deel. Ten slotte wordt ook een overzicht gegeven van de financiële middelen waarover MI beschikt.

Personeel, vorming en middelen 1 Personeel In 2001 kon MI voor het eerst sinds jaren nieuwe toezichthoudende ambtenaren aanwerven: - drie statutaire adjuncten van de directeur, waarvan één voor het uitvoeren van Seveso-controles; - twee statutaire ingenieurs, waarvan één bio-ingenieur die zich zal specialiseren in genetisch gemodificeerde organismen (GGO’s); - één statutaire deskundige en twee contractuelen (één adjunct van de directeur en één ingenieur) voor het uitvoeren van Seveso-controles. Daarvoor werden, in samenwerking met Selor en Jobpunt Vlaanderen, vier selectieprocedures georganiseerd. Schriftelijke selectieproeven, vaardigheidstesten en tal van selectie-interviews lieten toe om de juiste vrouw of man voor de juiste plaats te vinden. Tijdens de interviews viel het op dat heel wat jonge mensen de functie van milieuinspecteur zien als een job met heel wat uitdagingen en met een grote maatschappelijke betekenis. Eind 2001 telde MI 116 personeelsleden. Rekening houdend met loopbaanonderbreking en andere vormen van deeltijds werken komt dat overeen met 106,6 VTE. De navolgende tabellen geven de verdeling van het personeel per dienst en per rang. Elke rang wordt aangeduid met een letter en een cijfer. De letter geeft het niveau aan, het cijfer situeert de rang in zijn niveau. De hoogste rang krijgt het hoogste cijfer toegewezen.

Volgende vijf niveaus worden onderscheiden: A

universitair onderwijs en hoger onderwijs van het lange type gelijkgesteld met universitair niveau;

hoger onderwijs van het korte type of daarmee gelijkgesteld onderwijs;

volledig secundair onderwijs of daarmee gelijkgesteld onderwijs;

drie jaar secundair onderwijs of daarmee gelijkgesteld onderwijs;

geen diploma.

De statutaire ambtenaren van de niveaus A en B zijn toezichthoudend ambtenaar. De ambtenaren van de niveaus C, D en E hebben een ondersteunende administratieve functie. De cijfers zijn een weergave van de situatie op 31 december 2001. Alle personeelsleden van het niveau E die in 2001 een gunstige evaluatie kregen (over het planningsjaar 2000), zullen vanaf 1 januari 2002 ingeschakeld worden in het niveau D.

Personeel, vorming en middelen

PERSONEELSAANTAL A2A Inspectoraat-generaal

Hoofdinspectie Buitendienst Antwerpen

Buitendienst Limburg

2,5

8 1

Buitendienst Vlaams-Brabant

Buitendienst Oost-Vlaanderen

Totaal

Buitendienst West-Vlaanderen

2 1

Totaal 3

0,5

9,5

10,5

116

PERSONEELSAANTAL IN VTE A2A Inspectoraat-generaal

1,0

Hoofdinspectie

0,9

10,0

Buitendienst Antwerpen

1,0

Buitendienst Limburg

2,5

12,5 5,5

5,5 0,8

1,0

10,4

5,7

Buitendienst Vlaams-Brabant

1,0

4,5

5,5

11,0

2,0 21,5

Totaal

1,0

3,0

54,9

0,8

1,0

2,8

Buitendienst Oost-Vlaanderen

Buitendienst West-Vlaanderen

Totaal

2,0 1,0

2,9 1,0

0,5

14,0

1,0

2,0

23,0

1,0

0,8

12,9

1,0

2,0

1,8

2,0

14,8

1,0

0,5

2,6

17,1

3,0

8,7

3,0

9,9

0,8

21,9

106,6

NIEUW BIJ MI Datum

Naam

08.02.01

Mathy De Preter

01.06.01

Rang

Dienst

Aard

Buitendienst Vlaams-Brabant

vervanging loopbaanonderbreking

Inge Dils

Buitendienst Antwerpen

aanwerving Seveso-contractueel

01.08.01

Christiane Tackaert

Buitendienst Antwerpen

bevordering

01.09.01

An Swinnen

Buitendienst Antwerpen

vervanging loopbaanonderbreking

01.09.01

Martine Blondeel

Hoofdinspectie

aanwerving statutair

24.09.01

Tina Poels

Buitendienst Vlaams-Brabant

vervanging loopbaanonderbreking

01.10.01

Bart Aubroeck

Hoofdinspectie

aanwerving statutair

01.10.01

Nathalie Janssens

Hoofdinspectie

vervanging kabinetsopdracht

11.10.01

Jo De Baerdemaeker

Buitendienst Antwerpen

aanwerving Seveso-contractueel

01.12.01

Mathy De Preter

Buitendienst Vlaams-Brabant

aanwerving statutair

Dienst

Aard

MI VERLATEN

Datum

Naam

Rang

01.09.01

Jan Mertens

Buitendienst Antwerpen

vrijwillig ontslag

01.10.01

Corrie Vangelder

Hoofdinspectie

mutatie naar afdeling Logistiek

01.11.01

Bart De Raedt

Buitendienst Oost-Vlaanderen

einde vervanging kabinetsopdracht

01.12.01

Tina Poels

Buitendienst Vlaams-Brabant

einde vervanging loopbaanonderbreking

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

OVERZICHT VAN DE VERDELING VAN HET PERSONEEL PER NIVEAU

OVERZICHT VAN DE VERDELING VAN HET VTE PER DIENST

EVOLUTIE VAN HET AANTAL VTE BIJ MI VAN 1995 TOT EN MET 2001

115

110

105

100

90 1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

Personeel, vorming en middelen

Personeelsfotoâ€™s

Inspectoraat-generaal en Hoofdinspectie V.l.n.r.: Hans Delcourt, Louis Daens, Mieke Verleysen, Peter Schryvers, Bart Aubroeck, Nathalie Janssens, Guy Corbeel, Filip FranĂ§ois, Martine Blondeel, Paul Cuypers, Robert Baert, Koen Mandonx, Inge Delvaux, Chris Van Baelen, Paul Bernaert. Ontbreken: Hedwig Stylemans, Daisy Van Calster.

Buitendienst Antwerpen Zittend v.l.n.r.: Hendrik Meulemans, Sandra Broothaers, Chris Tackaert, Gerard Pensaert, Linda Van Geystelen, Ann Devisschere. Rechtstaand v.l.n.r.: Jan Valckx, Ilse Colman, Domien De Reyer, Inge Dils, Michael Allison, Jos Moeskops, Monique Dirickx, Veerle Wiercx, Diane Haelwaeters, An Swinnen, Jo De Baerdemaeker, Wilfried Biesemans, Els De Jonghe, Stijn Sysmans, Hilde Slosse, Lief Mannaerts, Lieve Joos. Ontbreken: Anne Colman, Ludo Segers, Wilfried Van den Acker, Ann Van Deun.

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

Buitendienst Limburg V.l.n.r.: Jos Tits, Freddy Noels, Rudi Rademaekers, Guido Gerits, Peggy Cloostermans, Jan De Paep, Robert Stox, Johan Ballings, Peter Schoups, Rachelle Bervoets, Josée Vanthienen, Kaat Vanmeeren, Ann Janssens, Jos Cleven. Ontbreekt: Irène Poelmans.

Buitendienst Oost-Vlaanderen Boven v.l.n.r.: Myriam Macharis, Els Van Bever, Wilfried Van Vaerenbergh, Paul Van Gijseghem, Luc Verhaeven, Eric Ryckaert. Onder v.l.n.r.: Gert Govaerts, Peter Permanne, Jean Buré, Carmen Bauwens, Greet De Wandeler, Marc Vaes, Dony Vandormael, Peter Wesemael, Antoine Verhelst, Pieter Van Cauwenberge, Frans Van der Cruyssen, Raymond Colle, Jef Algoet, Marie-Louise Roegiers. Ontbreken: Luc Bevernage, André Goossens, Marc Van Kerckvoorde.

Personeel, vorming en middelen

Buitendienst Vlaams-Brabant Boven v.l.n.r.: Theo Strobbe, Dirk Crivits, Omer Vannoppen. Tweede rij v.l.n.r.: Robert Dupont, Jacques Suys, Philippe Verbecq. Derde rij v.l.n.r.: Tina Poels, Christiane Reinquin, Gert Van de Cauter, Wilfried Nijs. Onderaan v.l.n.r.: Frank Verslype, Marc Vanthienen, Jef Feyaerts, Mia Moens, Jacqueline Symoen, Carine Holsbeekx, Frans Van de Maele, Mathy De Preter, Dries Van den Brempt.

Buitendienst West-Vlaanderen Staand v.l.n.r.: Guido Gheysen, Marc De Vos, Georges Van de Walle, Johan Corveleyn, Danny Deygers, Roland Loontiens, Liliane Glibert, Wim Delaere, Peter De Neve, Karel Vandamme, Henri Trypsteen, Geert Van Landschoot. Zittend v.l.n.r.: Godelieve Martens, Joke Lahousse, Godelieve Lust, Lieven Windels, Marc Sevenant, Robrecht Pillen.

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

2 Personeelsbeleid (PLOEG)

3 Vormingsactiviteiten

Elk jaar worden de personeelsleden van het ministerie van de Vlaamse Gemeenschap geëvalueerd. Deze evaluatie kadert in de PLOEG-cyclus. In PLOEG staat P voor Plannen, L voor Leiding geven, O voor Opvolgen en Ondersteunen, E voor evalueren en G voor Gewaardeerd worden. De evaluatie is zinvol wanneer er voldaan wordt aan enkele belangrijke voorwaarden: iedereen moet bij het gebeuren worden betrokken en er moet een algemeen klimaat van communicatie en terugkoppeling worden gecreëerd.

3.1 Opleiding specifiek voor MI

Ieder jaar worden de doelstellingen van het departement geformuleerd en verder uitgebouwd op de resultaten van de doelstellingen van vorige jaren. De departementale doelstellingen worden in cascade doorvertaald naar de verschillende administraties en zo verder naar afdelingsniveau. Ieder personeelslid van MI krijgt, via zijn of haar hiërarchische meerdere, zijn of haar persoonlijke doelstellingen, die verwoord worden in een planningsdocument. Bij de evaluatie wordt getoetst of de afgesproken resultaten bereikt werden en vooral op welke wijze. Het evaluatieverslag moet beschrijvend zijn. Wie een buitengewone prestatie heeft geleverd, ontvangt daarvoor een financiële waardering. Het Vlaams personeelsstatuut voorziet in deze mogelijkheid door middel van een functioneringstoelage. Waardering moet echter niet altijd in een geldelijke compensatie uitgedrukt worden. Plezier in het werk, een aangenaam werkklimaat en een open werkrelatie met de chef zijn eveneens belangrijk. Bij zwak presteren kan het personeelslid via de loonschaalanciënniteit vertraagd worden. Bij onvoldoende presteren wordt er geen schaalanciënniteit opgebouwd en bij twee opeenvolgende evaluaties met een 'onvoldoende' wordt het personeelslid afgedankt wegens beroepsongeschiktheid. Begin 2001 werden alle personeelsleden van MI geëvalueerd voor de prestaties van het werkjaar 2000. Het is opvallend dat ieder personeelslid van MI zich nauw betrokken voelt met de ganse organisatie en dat ieder het beste van zichzelf geeft. De extra inzet werd beloond door het toekennen van een functioneringstoelage aan 15 MI-ambtenaren: tien van niveau A, twee van niveau B, één van niveau C en twee van niveau D. Deze functioneringstoelage lag tussen 3 % en 8 %. Er werd geen enkel personeelslid vertraagd of als onvoldoende geëvalueerd.

Zoals de voorbije jaren heeft MI ook in 2001 zelf een aantal interne opleidingen voor haar ambtenaren georganiseerd. Zo vond voor het eerst - en dat ter gelegenheid van het tienjarig bestaan van MI - een jaarvergadering plaats met alle medewerkers. Daarnaast werden opnieuw enkele ‘technische’ opleidingen voor alle toezichthoudende ambtenaren ingericht. Deze keer kwamen de monsternames en metingen bij emissies van enerzijds (rook)gassen en anderzijds afvalwater aan bod. Het jaar werd afgesloten met een seminarie waar het milieu-inspectieplan 2002 werd besproken. Deze opleidingen kaderden volledig in de strategische doelstelling ‘permanente vorming’ van MI: doelgerichte bijscholing organiseren voor de medewerkers van MI, zodat de afdeling dé organisatie wordt die instaat voor een doelmatig, deskundig, uniform en integraal handhavingsbeleid van de milieuhygiënewetgeving. Jaarvergadering van MI Naar aanleiding van het tienjarig bestaan van MI werd op 13 juni 2001 een jaarvergadering gehouden in het Natuuren Milieueducatief Centrum ‘De Helix’ te Grimminge. Alle medewerkers van MI waren present en kregen een gevarieerd programma voorgeschoteld met een mix van inspanning en ontspanning.

Groepsfoto van MI, genomen tijdens de jaarvergadering te Grimminge.

Het afdelingshoofd verwelkomde iedereen en schetste als inleiding de inspanningen en resultaten van MI op het gebied van het handhaven van de steeds uitbreidende en complexer wordende milieuhygiënewetgeving.

Personeel, vorming en middelen

Tijdens de opleiding "Monsternames en metingen van afgasen rookgasemissies" ging er ook aandacht naar de technische aspecten van luchtemissiemetingen.

De hoofdbrok van de jaarvergadering handelde over het dossieropvolgingssysteem (DOS) van MI: een databank waarin naast basisgegevens van bedrijven en milieuvergunningen, alle handhavingsactiviteiten van MI worden geregistreerd en opgevolgd.

Na deze toelichting werd de praktische toepassing en het nut van het DOS in het kader van de projectwerking van MI belicht door een werkgroepgangmaker. Het systeem laat een nauwkeurige en overzichtelijke opvolging toe van de verschillende projecten en acties.

De applicatiebeheerder van het DOS begon met de historiek van het dossieropvolgingssysteem binnen MI, startend vanuit de diverse registratiesystemen in elke buitendienst met zelf ontworpen programmaatjes tot aan de huidige versie van het DOS die moet instaan voor uniforme gegevens en rapportering.

Na het theoretisch deel kwam de ontspanning waarbij de collegaâ€™s verhalen uitwisselden in het unieke kader in en rond het Natuur- en Milieueducatief Centrum. Velen toonden zich enthousiast over het initiatief en kijken reeds uit naar het beloofde vervolg.

Ondertussen werd al duidelijk dat de huidige versie niet meer voldoet om de grote hoeveelheid gegevens te verwerken en werd een nieuwe toepassing ontwikkeld om alle toezichthoudende ambtenaren toe te laten zelf hun gegevens in het DOS in te voeren en te raadplegen. De nieuwe versie werd kort voor de jaarvergadering goedgekeurd en de ontwikkelaar van deze toepassing demonstreerde dan ook met veel enthousiasme (en met het gebruikelijke vastlopen tijdens een demonstratie) zijn resultaten. Zo kregen alle ambtenaren een voorsmaakje van hun toekomstig werkinstrument. Na deze demonstratie werd ook al vooruitgeblikt en de toekomstplannen voor de verdere uitbreiding en aanpassing van het DOS werden toegelicht: - de verhoging van de flexibiliteit, de gebruiksvriendelijkheid en de performantie; - de samensmelting van de huidige vijf databanken tot ĂŠĂŠn databank voor heel Vlaanderen; - het beheer van alle documenten in het kader van de afhandeling van een dossier; - de koppeling met andere databanken van MI.

Tijdens de opleiding "Monsternames en metingen van afvalwater" kon iedere TA o.a. leren werken met de pH-meter.

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

Monsternames en metingen van afgasen rookgasemissies Op 26 juni 2001 organiseerde MI een opleiding van een halve dag voor alle toezichthoudende ambtenaren rond de uitvoering van de technische controle inzake de luchtverontreiniging. De toelichtingen werden verzorgd door medewerkers van het referentielaboratorium van VITO. De bedoeling van deze opleiding was tweeledig. Enerzijds werd een toelichting gegeven over de technische aspecten van de monstername en de meting van afgasen rookgasemissies. Dat moet bijdragen tot een betere basiskennis voor de beoordeling van de uitvoering van emissiemetingen op het terrein. Anderzijds werd ingegaan op de manier waarop de berekening en omrekening van de meetresultaten gebeurt en waarop de emissiemeetwaarden en -grenswaarden worden uitgedrukt. Dat moet leiden tot meer inzicht in de meetrapporten en een beter begrip van de wettelijke voorschriften. Na de definities en de algemene principes van monsternames en metingen van emissies naar de lucht, werd uitleg gegeven over referentiemetingen en over de technische aspecten van emissiemetingen. Ten slotte werden

een aantal items onder de aandacht van de toezichthoudende ambtenaren gebracht zodat zij zich een beter oordeel kunnen vormen bij het bijwonen van emissiemetingen op het terrein. Monsternames en metingen van afvalwater Na de definitieve goedkeuring van het kwaliteitshandboek voor monsternames en metingen van afvalwater (zie ook ‘Kwaliteitsverbetering in 2001’) werd dit kwaliteitshandboek toegelicht aan alle toezichthoudende ambtenaren. Deze opleiding duurde voor elk van de drie groepen een volledige dag. De opleiding startte met een algemene uiteenzetting over de eisen van een kwaliteitssysteem volgens de internationale norm ISO 17025. Zowel de managementseisen als de technische eisen van het kwaliteitssysteem kwamen daarbij aan bod. Vervolgens werd toelichting gegeven bij de procedures, werkvoorschriften en formulieren van het kwaliteitshandboek. De aandacht ging daarbij voornamelijk naar de eisen die een aanpassing van de huidige gewoontes inhouden, maar ook de belangrijkste aandachtspunten bij een kwaliteitsvolle monstername of meting kwamen ruim aan bod. In de namiddag werd verder gewerkt in kleinere groepjes die in een rotatiesysteem uitleg kregen over een aantal aspecten van het handboek en daarbij ook zelf deze aspecten konden oefenen: pH-kalibratie, pH-meting, nemen van een schepmonster, tijds- en debietsgebonden monstername en debietsmeting. Deze praktische opleiding vond plaats in de laboratoria en op de terreinen van VITO en probeerde de reële moeilijkheden tijdens een inspectie op het terrein na te bootsen.

vingsactiviteiten. Naast de projectmatige en gecoördineerde campagnes bevat het plan nu ook de routinecontroles en de reactieve controles. Op die manier probeert MI haar aanpak af te stemmen op de Europese vereisten inzake minimum criteria voor inspecties (zie ook hoofdstuk ‘Milieu-inspectieplan 2001’). Ter voorbereiding van dit seminarie was een ontwerpplan opgesteld met bijdragen van alle werkgroepen en met voorstellen voor de invulling van de routinecontroles, de reactieve controles en de controles voor de opvolging van openstaande dossiers. Dit ontwerpplan was zeer uitgebreid en deze maximale invulling vereiste meer VTE’s dan momenteel beschikbaar. Het seminarie had daarom tot doel prioriteiten vast te leggen en eventueel sommige voorstellen te schrappen of over te dragen naar het volgende jaar. Alle voorstellen werden gepresenteerd en vervolgens besproken in vijf werkgroepen. De bevindingen werden de avond van de eerste dag plenair voorgesteld en na een nachtje rijpen ook plenair besproken. Gezien de prioriteitsbepalingen bij voorkeur een zo breed mogelijk draagvlak krijgen, werd er in de volledige groep ook gediscussieerd over het duidelijk aflijnen van de inhoudelijke doelstelling van de handhavingsacties en dat met een maximaal geïntegreerde aanpak en afstemming van de vooropgestelde activiteiten voor ogen. Het seminarie werd besloten met een uitgewerkt en realistisch voorstel van het milieu-inspectieplan voor het jaar 2002. Dit voorstel werd enkele dagen later door de staf-

De combinatie van theoretische en praktische opleiding werd gesmaakt door de toezichthoudende ambtenaren en zal herhaald worden bij de afwerking van de procedures voor andere monsternames en metingen. Seminarie milieu-inspectieplan Op 17 en 18 december 2001 organiseerde MI in Wenduine een seminarie voor de bespreking en afwerking van het milieu-inspectieplan 2002. Dit tweedaags seminarie met 21 MI-ambtenaren was de afsluiter van het werkjaar 2001 en, met de bespreking van de planning voor 2002, reeds een voorbereiding voor het volgende jaar. De ruime delegatie moest de betrokkenheid van de diverse diensten en personeelsleden bij de opmaak en de uitvoering van dit plan doen toenemen. MI stelt jaarlijks een milieu-inspectieplan op. Het doel van dit plan is de organisatie en bundeling van alle handhaHet Milieu-inspectieplan 2002 werd gefinaliseerd tijdens een tweedaags seminarie in Wenduine.

Personeel, vorming en middelen

BIJGEWOONDE STUDIEDAGEN

Onderwerp

Organisator

Plaats

Datum

Infodag Gezondheid en Milieu

Gezondheidsinspectie

Brussel

16 februari

Afvalstromen … naar een globale benadering

KVIV

Antwerpen

20 februari

Provinciale infodagen "Beleidsaanpak bedrijfsafvalwater in functie van optimalisatie RWZI's en saneringsaanpak gevaarlijke stoffen

Vlaamse provincies, Aminal, Aquafin en VMM

elke provincie

februari maart

Studiedag Seveso

Kluwer opleidingen

Antwerpen

3 maart

Audits and Inspections related to Chemical Accident Prevention, Preparedness and Response

OESO

Madrid

6 - 9 maart

NOXCONF 2001 international conference on industrial atmospheric pollution

Infomil ADEME

Parijs

21 en 22 maart

Derdelijnscontrole bij wateranalysen

VITO

Mol

4 april

De bevoegdheden van de Vlaamse ombudsman in het kader van het "medebewind"

Vlaamse Ombudsdienst

Brussel

26 april

Centrale koeling: de geïntegreerde aanpak

Energik

Beerse

9 mei

Trefdag voor gemeente en OCMW

VVSG

Gent

9 mei

Forum voor wateronderzoek in Vlaanderen

Vlaams waternetwerk

Brussel

17 mei

Corrosie

KVIV

Antwerpen

29 en 31 mei

Interactie en spanningsvelden tussen Milieu en Veiligheid

KVIV

Antwerpen

31 mei

Strategie voor een reële afzet van afvalwaterzuiveringsslib in Vlaanderen

KVIV

Antwerpen

7 juni

Lessons Learnt from accidents

Franse overheid

Reims

12 en 13 juni

Europees Afvalforum

BIM

Brussel

21 en 22 juni

BBT Workshop

GOM

Gent

22 juni

Beste beschikbare technieken voor betonproductie, afvalproductie en de kleiverwerkende nijverheid

GOM

Zemst

3 oktober

Progress in European research on major accidents hazards

Federeale overheid

Antwerpen

10 oktober

Overheid en Consulting: dat smaakt naar meer

Federatie van wervingsen selectiebureaus

Brussel

13 november

Geluidshinder

KVIV

Antwerpen

13 en 20 november

Dioxins in the air

Vlaamse Overheid

Brugge

19 en 20 november

Symposium 10 jaar Vlarem

Afdeling Milieuvergunningen

Gent

5 december

Waterproblematiek in de textielindustrie

Centexbel en Febeltex

Nazareth

10 december

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

vergadering van MI goedgekeurd en zal in 2002 uitgevoerd worden. Daarover leest u meer in het volgende milieuhandhavingsrapport.

3.2 Individuele vorming De medewerkers van MI maken veelvuldig gebruik van het vormingsaanbod van het ministerie van de Vlaamse Gemeenschap. Meestal is het deelnemen aan een dergelijke opleiding een ontwikkelingsgerichte jaarafspraak voor het personeelslid. Informatica-opleidingen komen daarbij frequent voor, maar ook andere vormingssessies worden gevolgd (time-management, vergaderingen leiden, …). Daarnaast namen heel wat personeelsleden deel aan externe studiedagen of symposia, zowel in het binnenland als buiten de grenzen. Het doel is daarbij de evolutie binnen de betrokken milieusector op de voet te volgen en daarna de informatie binnen MI te verspreiden zodat de toezichthoudende ambtenaren er gebruik van kunnen maken bij de beoordeling van hun vaststellingen.

3.3 Opleiding voor het Seveso-team Voor de controles van de zogenaamde Seveso-bedrijven (zie ook in het hoofdstuk ‘Specifieke handhavingscampagnes’) werd, door interne reorganisatie en door werving, binnen MI een multidisciplinair team samengesteld. Aangezien het een complexe materie betreft, werden bijkomende kwalificatie-eisen gesteld aan de teamleden: ze moesten beschikken over een getuigschrift preventieadviseur niveau 1 of bereid zijn deze opleiding te volgen. De voorgaande jaren behaalden al drie teamleden het getuigschrift. In 2001 voltooide een vierde lid de twee jaar durende opleiding en verdedigde met succes zijn eindwerk. Drie nieuwe teamleden vingen in de loop van het laatste kwartaal van 2001 aan met de vorming. Het in 2001 verdedigde eindwerk behelsde een risicoanalyse van de overslagactiviteiten in een belangrijk opslag-

bedrijf. De vrijzetting van gevaarlijke producten bij de overslag is immers één van de problemen waarmee Sevesobedrijven geconfronteerd worden. Dergelijke vrijzettingen vormen een gevaar zowel voor de interne veiligheid als voor de veiligheid van de omwonenden en het leefmilieu. Het doel van de studie was het vastleggen en het implementeren van de meest geschikte preventieve en mitigerende maatregelen. Bij de risico-analyse kwamen zowel de ervaring en de bedrijfskennis van de veiligheidsverantwoordelijken van het bedrijf als inspectie-ervaring van de toezichthoudend ambtenaar aan bod. Aan de hand van deze risico-analyse werden zowel de preventieve als de mitigerende maatregelen besproken, vastgelegd en geïmplementeerd.

4 Gebruik van de kredieten 4.1 Laboratoriumkosten Ter ondersteuning van haar sleutelproces ‘Inspecteren en maatregelen nemen’ sluit MI overeenkomsten af met erkende laboratoria voor het meten, bemonsteren en analyseren van allerhande stoffen en emissies. Voor de meting, monstername en analyse van enerzijds afvalwater, grondwater en oppervlaktewater en anderzijds bodem, afvalstoffen, meststoffen en grondwater werden per provincie overeenkomsten afgesloten. Voor het uitvoeren van emissiemetingen op de schouw van verbrandingsinrichtingen en procesinstallaties werd een opdracht met twee percelen afgesloten, afhankelijk of er al dan niet dioxinemetingen uitgevoerd worden. Ten slotte werd ook een overeenkomst afgesloten voor het onderzoek van riolen en kleine leidingen. Naast de hierboven vermelde algemene overeenkomsten werden ook enkele overeenkomsten afgesloten voor een aantal specifieke dossiers.

Tijdens een Seveso-inspectie gaat veel aandacht naar de opslag van gevaarlijke producten.

Personeel, vorming en middelen

OVERZICHT VAN DE LABORATORIUMKOSTEN Afvalwater, grondwater en oppervlaktewater Antwerpen Limburg Oost-Vlaanderen Vlaams-Brabant West-Vlaanderen Totaal

Bedrag in euro 179.685,79 94.181,44 166.852,82 94.243,49 157.527,11 692.490,66

Bodem, afvalstoffen, meststoffen en grondwater Antwerpen Limburg Oost-Vlaanderen Vlaams-Brabant West-Vlaanderen Totaal

101.041,40 63.088,90 142.836,25 50.793,38 107.139,58 464.899,52

Luchtemissiemetingen Perceel I (met dioxinemetingen) Perceel II (4 types installaties) Totaal

191.612,40 89.923,38 281.535,77

Camera-onderzoeken Camera-onderzoeken in riolen en leidingen

13.716,35

Specifieke dossiers Emissiemetingen bij asfaltcentrales Monstername en analyse van eindproducten van dierlijk afval Totaal

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

72.846,86 5.608,05 1.531.097,21

Terreinwagens geven de TA’s de mogelijkheid om zich ook in de meest extreme omstandigheden ter plaatse te begeven.

4.2 Onderzoekskosten In bepaalde omstandigheden is het ook noodzakelijk bijkomende onderzoeken te laten verrichten door gespecialiseerde laboratoria of deskundigen. Zo kunnen bijvoorbeeld niet-courante analyses worden uitgevoerd of kan de milieu-impact van een specifiek bedrijf worden onderzocht. Deze onderzoeken gebeuren ter ondersteuning en ter voorlichting van MI. Naast deze onderzoeken die specifiek gericht zijn op één of meerdere bedrijven, werden ook een aantal algemene onderzoeksopdrachten uitgevoerd. Laboratorium- en onderzoekskosten worden vastgelegd op één begrotingsartikel. De totale vastlegging van 1.968.192,39 euro bedraagt meer dan 99% van het beschikbare budget.

4.3 Werkingskosten Om de goede werking van de afdeling te waarborgen beschikt MI over een aantal kredieten die haar in de mogelijkheid stellen de noodzakelijke aankopen te realiseren. Zo werd een budget voorzien van 153.421,30 euro voor specifieke werkingskosten: - abonnementen op publicaties i.v.m. handhaving van de milieuhygiënewetgeving en de aankoop van boeken die noodzakelijk zijn om de evoluties in de (handhaving

van de) milieuhygiënewetgeving op de voet te volgen; - abonnementen en gesprekken van de GSM-toestellen; - onderhoud en ijking van inspectiematerieel; - uitrusting van de dienstwagens voor de persoonlijke bescherming van de toezichthoudende ambtenaren en voor het koelen van de genomen monsters zodat deze in zo optimaal mogelijke omstandigheden naar het laboratorium kunnen worden vervoerd. Voor algemene werkingskosten werd een budget voorzien van 128.160,95 euro: daaronder vallen het onderhoud en het brandstofverbruik van de dienstwagens. In 2001 werden er twee nieuwe terreinwagens aangekocht als vervanging van twee afgeschreven terreinwagens. Deze terreinwagens moeten de toezichthoudende ambtenaren toelaten om zich in de meest extreme omstandigheden ter plaatse te begeven en ook elke plaats van een bedrijfsterrein bereikbaar maken. Ten slotte werd voor 2001 een budget voorzien van 42.513,74 euro voor de aankoop van duurzaam materieel: gutsboren voor de bemonstering van afvalstoffen, bijkomende uitrusting voor de geluids- en trillingsmeters, GSM toestellen voor de nieuwe dienstwagens en allerhande meetapparatuur voor het uitvoeren van de inspectietaken.

OVERZICHT VAN DE ONDERZOEKSKOSTEN Geuronderzoeken

Bedrag in euro

Wasmiddelenproducent, Vlaams-Brabant (uitbreiding) Industriezone, Oost-Vlaanderen (uitbreiding) Producent van smaakstoffen, Antwerpen Industriezone, Vlaams-Brabant Totaal

2.526,78 8.896,82 37.211,35 74.930,95 123.565,90

Veiligheidsonderzoeken Opslagbedrijf, Antwerpen Raffinaderij, Antwerpen Chemisch bedrijf, Limburg Discotheken, Vlaanderen Totaal

14.907,20 7.864,99 9.075,01 10.648,27 42.495,47

Onderzoek van de waterhuishouding Chemisch bedrijf, Limburg Textielveredelingsbedrijf, West-Vlaanderen Totaal

56.681,77 9.292,81 65.974,58

Onderzoek van de grondwaterverontreiniging Stortplaats, West-Vlaanderen

25.205,79

Akoestisch onderzoek Industrieterrein, Limburg

4.067,44

Algemene onderzoeksopdrachten Bepaling en beperking van fugitieve VOS-emissies in Vlaanderen Modaliteiten van een veilige gasopslag Opstellen van het kwaliteitshandboek voor monsternames en metingen van afvalwater Ondersteuning bij de gunningsprocedure i.v.m. meting, bemonstering en analyse van afvalwater, koelwater en oppervlaktewater Totaal

74.875,25 56.434,40 32.994,63 11.482,13 437.095,59

Personeel, vorming en middelen

Het milieu-inspectieplan (MIP) 2001 was het vijfde jaarplan dat MI opstelde. Het planmatig uitvoeren van controles is een basiskeuze voor MI, die invloed heeft op de hele werking en organisatiestructuur van de afdeling. In het MIP wordt het kader geschetst waarbinnen MI opereert en worden de opties en randvoorwaarden van het plan toegelicht. Het hoofdbestanddeel is een bundeling van de controles voor een volledig werkjaar. Het vijfde jaarplan van MI droeg een nieuwe naam: milieu-inspectieplan. Dit terwijl de voorgaande jaren werd gesproken van een ‘Plan Preventieve Controles’. De opzet van het plan werd namelijk verruimd: niet langer alleen de projectmatige en gecoördineerde campagnes maar alle handhavingsactiviteiten van MI werden erin behandeld. Op die manier probeert MI haar aanpak af te stemmen op de toekomstige Europese vereisten en wordt invulling gegeven aan de beleidslijnen van de Vlaamse regering, namelijk de voorkeur voor een planmatige aanpak boven ad hoc toevalstreffers.

Milieuinspectieplan 2001 1 Opstellen van het MIP 2001 1.1 Waarom een milieu-inspectieplan? Het is al geruime tijd de overtuiging van MI dat handhaving best op een planmatige wijze aangepakt wordt. De vier vorige jaarplannen van MI beperkten zich tot de activiteiten die gecoördineerd en ondersteund worden door de werkgroepen. Daarmee werd enkel het preventieve luik van de handhaving gepland. De handhavingsactiviteiten van MI omvatten echter veel meer. In het milieu-inspectieplan wordt daarom getracht alle handhavingsactiviteiten van MI in kaart te brengen en te begroten qua budget en personeelsinzet. Daarvoor zijn er verschillende redenen. Enerzijds zijn er de beleidslijnen van de Vlaamse regering waarin gesteld wordt dat alle handhavingsacties moeten worden uitgevoerd op basis van een diepgaand inzicht, waarbij het toezicht op de naleving van de milieuwetgeving evolueert van toevalstreffers naar een planmatige handhaving. De uitwerking kan gebeuren via jaarprogramma’s voor de handhaving, waarin de prioriteiten voor een bepaald werkjaar worden vastgelegd en de handhavingsacties worden gepland. Anderzijds is er de algemene Europese trend naar een meer systematische, planmatige en gecoördineerde handhaving. Deze trend werd in 2001 bevestigd in de ‘Aanbeveling van het Europees Parlement en de Raad van 4 april 2001 betreffende minimumcriteria voor milieu-inspecties in de lidstaten (2001/331/EG)’. Deze aanbeveling kwam tot stand met medewerking van het IMPEL-netwerk en geeft duidelijk de criteria aan waaraan milieu-inspecties minstens zouden moeten voldoen.

Minimumcriteria voor milieu-inspecties Volgens de aanbeveling moeten milieu-inspecties in de lidstaten worden uitgevoerd volgens minimumcriteria met betrekking tot de organisatie, uitvoering, opvolging en bekendmaking van de resultaten van die inspecties. Op die manier wordt in alle lidstaten de naleving van de communautaire milieuwetgeving kracht bijgezet en bijgedragen aan een meer consequente uitvoering en handhaving. In de aanbeveling gaat veel aandacht naar het opstellen van milieu-inspectieplannen door de lidstaten, waaruit moet blijken dat alle milieu-inspectieactiviteiten van tevoren worden gepland. Bovendien zouden dergelijke plannen openbaar moeten worden gemaakt. De plannen mogen op nationaal, regionaal of plaatselijk niveau worden opgesteld, maar de lidstaten moeten ervoor zorgen dat de plannen toepasselijk zijn op alle milieu-inspecties van gecontroleerde installaties op hun grondgebied. De milieu-inspectieplannen moeten worden opgesteld op basis van: - de EG-voorschriften die moeten worden nageleefd; - een register van de gecontroleerde installaties in het gebied waarop het plan betrekking heeft; - een algemene evaluatie van de belangrijke milieuvraagstukken in het gebied waarop het plan betrekking heeft en een algemene beoordeling van de mate waarin de EG-voorschriften in de gecontroleerde installaties worden nageleefd; - eventuele gegevens over eerdere inspectieactiviteiten. De milieu-inspectieplannen moeten passen bij de inspectietaken van de betrokken instanties. Er dient rekening te

Milieu-inspectieplan 2001

worden gehouden met de aard van de gecontroleerde installaties, de risico's en milieueffecten van emissies en lozingen en de relevante beschikbare informatie betreffende specifieke lokaties of types van gecontroleerde installaties. De informatie kan komen uit rapporten en gegevens van de zelfcontrole van de exploitanten en van eerdere inspecties. Daarnaast vormen gegevens uit milieuaudits en milieuverklaringen, met name diegene opgesteld voor de gecontroleerde installaties die zijn aangemeld volgens het communautaire milieubeheer- en milieuauditsysteem (EMAS), eveneens een relevante gegevensbron. Ieder milieu-inspectieplan moet ten minste: - het geografische gebied aangeven waarop het betrekking heeft (het gehele grondgebied van de lidstaat of een deel daarvan); - betrekking hebben op een bepaalde periode (bijvoorbeeld een jaar); - specifieke bepalingen betreffende de herziening van het plan bevatten; - de specifieke locatie of het type van de gecontroleerde installaties vermelden; - programma's voor routinematige milieu-inspecties voorschrijven, rekening houdend met milieurisico's; deze programma's zouden zonodig de frequentie van de plaatsbezoeken aan de diverse typen gecontroleerde installaties of nader genoemde installaties moeten omvatten; - procedures (en de beschrijving ervan) voor reactieve milieu-inspecties voorzien, waarin moet worden gereageerd op klachten, ongevallen, incidenten en gevallen van niet-naleving van de voorschriften; - voorzien in de coĂśrdinatie tussen de verschillende inspectie-instanties (indien van toepassing). Het MIP 2001 werd opgesteld eind 2000, op het ogenblik dat er nog volop onderhandeld werd over de aanbeveling. Toch heeft MI in het MIP 2001 reeds de meeste van de in de aanbeveling opgesomde richtlijnen inzake milieu-inspectieplannen toegepast. De aanbeveling bevat ook een aantal richtlijnen voor het rapporteren van milieu-inspectieactiviteiten in het algemeen. De aanbeveling stelt dat het milieuhandhavingsrapport ter beschikking moet worden gesteld van een zo ruim mogelijk publiek en gegevens moet bevatten over het personeel en andere middelen waarover MI beschikt. Tevens moet het beknopte gegevens over de uitgevoerde milieu-inspecties verstrekken en een overzicht geven van het aantal behandelde zaken. Ook de maatregelen die werden getroffen naar aanleiding van projecten, acties, ernstige klachten, ongevallen, incidenten en gevallen van niet-naleving van de voorschriften, moeten vermeld worden. De nieuwe structuur van dit milieuhandhavingsrapport tracht hieraan te voldoen.

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

1.2

Doelstellingen van het MIP

De doelstellingen van het MIP situeren zich op verschillende niveaus. Op het niveau van de organisatie heeft het plan een doelmatige, deskundige, uniforme en integrale aanpak van de controles tot doel. Een tweede belangrijke doelstelling situeert zich op het vlak van de effectiviteit van de controles: het plan voorziet diepgaande en zo mogelijk geĂŻntegreerde controles bij klasse 1-inrichtingen die sterk milieubelastend zijn en/of ernstige veiligheidsrisicoâ€™s voor de omgeving inhouden. Bij de selectie van de bedrijven wordt rekening gehouden met de milieureputatie van de bedrijven en met het feit of er voldoende milieu- en veiligheidsmaatregelen werden getroffen. Een derde belangrijke doelstelling voor het opmaken van een jaarplan is het proberen beheersen van het werkvolume en de werkdruk. MI wordt immers geconfronteerd met een groot aantal en een grote diversiteit aan te controleren inrichtingen. Een goed jaarplan moet prioriteiten leggen en daardoor helpen om werkvolume en werkdruk te beheersen. Dat is echt nodig aangezien de toezichthoudend ambtenaar geconfronteerd wordt met volgende lange lijst van mogelijke aanleidingen voor inspecties: - meldingen van calamiteiten en voorvallen; - mondelinge interpellaties van de minister; - acute klachten in verband met klasse 1-bedrijven;

Een belangrijke doelstelling van het MIP is komen tot geïntegreerde controles van sterk milieubelastende bedrijven.

het beantwoorden van parlementaire vragen; het reageren op kabinetsopdrachten en -klachten; vragen van parketten om technische expertise; adviesvragen inzake particuliere waterzuiveringsinstallaties, EMAS en investeringsaftrek; - vragen van de Ombudsdienst; - klachten klasse 1-bedrijven; - controle van bijzondere milieuvergunningsvoorwaarden, weigeringsbesluiten en proefvergunningen; - uitvoeren van ambtshalve controles; - inspecties hoog toezicht; - kantschriften van de parketten bij processen-verbaal die door MI opgesteld zijn; - kantschriften van de parketten bij processen-verbaal die niet door MI opgesteld zijn; - vrije velddelicten; - klachten klasse 2- en 3-bedrijven en niet-ingedeelde inrichtingen. Daarvoor ontvangt MI een veelheid aan documenten, gaande van klachten over meldingen tot allerhande besluiten van de vergunningsverlenende overheden.

1.3 Totstandkoming van het MIP Zoals reeds vermeld in het vorige milieuhandhavingsrapport organiseerde MI in 2000 voor 15 medewerkers een opleiding projectmanagement. De daar geleerde beginselen van professioneel projectmanagement werden reeds toegepast bij de opstelling van het MIP 2001: zo werden o.a.

projectbladen opgesteld, mijlpalenplannen uitgetekend en de doelstellingen, verantwoordelijkheden en criteria voor succes werden duidelijk vastgelegd. Voor elk item werden ook de nodige tijd (in VTE) en financiële middelen begroot. Heel wat medewerkers hadden een inbreng in de totstandkoming van het MIP. Zij zorgden voor een ontwerp dat uitgebreid besproken werd door de staf van MI. Op 20 december 2000 volgde de goedkeuring van het MIP 2001. Dit document werd daarna voorgelegd aan de Vlaamse minister van Leefmilieu. Het MIP 2001 was een zeer ambitieus en maximalistisch ingevuld jaarplan dat beschouwd werd als een uitdaging voor de ganse afdeling. Voor de uitvoering van dit plan werden daarom alle interne diensten en personeelsleden van MI maximaal geresponsabiliseerd.

2 Inhoud van het MIP 2001 Zoals u reeds kon lezen in het eerste hoofdstuk is de bestaansreden van MI ‘het toetsen en bevorderen van de kwaliteit van het milieuhygiënebeleid en de uitvoering ervan, teneinde de milieukwaliteit te verbeteren’. Deze bestaansreden wordt vertaald in een aantal opdrachten. Daarvan zijn toezicht houden en maatregelen nemen zeker de belangrijkste. Deze twee opdrachten vormen ook het onderwerp van het MIP.

Milieu-inspectieplan 2001

In het kader van project P212 Wasserijen werden geïntegreerde controles uitgevoerd in een vijftigtal grote wasserijen.

MI beschouwt handhaving, het onontbeerlijke sluitstuk van de reguleringsketen, immers als haar kerntaak. ‘Inspecteren en maatregelen nemen’ is het belangrijkste proces bij de handhaving. Zonder handhaving blijft de wet veelal ‘dode letter’.

2.1 Handhavingsactiviteiten In het MIP 2001 werd getracht al de handhavingsactiviteiten van MI te begroten. Die activiteiten zijn echter talrijk en verscheiden. Ze werden gegroepeerd volgens hun aard en oorsprong. De verschillende handhavingsactiviteiten worden hieronder gedefinieerd en komen daarna uitgebreid aan bod in de vier volgende hoofdstukken van dit rapport. Specifieke handhavingscampagnes Specifieke handhavingscampagnes zijn de handhavingsactiviteiten die op een geplande en gecoördineerde manier worden uitgevoerd. Deze groep werd nog verder onderverdeeld in projecten, acties en onderzoeksopdrachten. Projecten zijn éénmalig, vernieuwend en hebben een goed afgelijnde inhoud en een goed afgebakend begin en einde. Bij de projecten spelen de werkgroepen een hoofdrol en de inrichtingen of sectoren die worden geselecteerd moeten sterk milieubelastend zijn. Acties zijn gecoördineerde opdrachten in een bepaalde sector. Een actie wordt duidelijk gedefinieerd door de werkgroepen en is vooral uitvoerend. De coördinatie van de uitvoering en de rapportering van de acties gebeurt door de buitendiensten. De werkgroepen zorgen voor de nodige ondersteuning. Onderzoeksopdrachten worden gebruikt wanneer het aangewezen is het handhavingswerk van MI te laten ondersteunen door wetenschappelijk onderzoek. Er kunnen verschillende soorten onderzoeken worden onderscheiden: de meer algemene sectorgebonden onderzoeken, opdrachten

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

In 2001 werd tijdens inspecties bijzondere aandacht besteed aan transformatoren (Actie A616) in het kader van het PCB-verwijderingsplan.

in het kader van projecten of acties en dossiergebonden opdrachten ter advisering en voorlichting van MI. Behalve de projecten, acties en onderzoeksopdrachten werd in het MIP 2001 ook rekening gehouden met de verdere afhandeling van projecten uit de vorige jaren. Een aantal van die projecten had immers een looptijd van langer dan een jaar of werd om de ene of andere reden niet binnen de voorziene termijn afgerond. Bij de specifieke handhavingscampagnes wordt er gestreefd naar de aanpak van sectoren met een hoge milieurelevantie, een evenwichtige spreiding van de dossiers over de buitendiensten en een uniforme strategie voor het hele Vlaamse gewest. Bij de keuze van de sectoren bieden de Europese richtlijnen een leidraad (bv. GPBVrichtlijn, Seveso II-richtlijn). Er wordt bovendien getracht de activiteiten in de verschillende milieucompartimenten op mekaar af te stemmen en te laten resulteren in geïntegreerde controles. Door te kiezen voor een geïntegreerde aanpak wordt er expliciet invulling gegeven aan de doelstellingen van de GPBV-richtlijn. Routinecontroles Routinecontroles vormen de basis voor de aanwezigheidspolitiek op het terrein en zorgen er voor dat de kans op controle niet verbonden is aan bijvoorbeeld een campagne of een klacht. Deze activiteiten worden gecoördineerd door de buitendiensten. Een aantal routine-opdrachten hebben specifiek betrekking op één milieucompartiment. De routinemonsternames (afval, bodem, grondwater en water) en routinemetingen (lucht, geluid en trillingen) zijn typische voorbeelden. Andere routine-opdrachten hebben betrekking op de exploitatie van hinderlijke inrichtingen in het alge-

Typische voorbeelden van routinestaalnames: het nemen van een schepstaal of afval- of bodemmonster.

meen. De controle naar aanleiding van een weigeringsbesluit en de controle van bijzondere vergunningsvoorwaarden zijn slechts twee voorbeelden. Het is de toezichthoudend ambtenaar die, in samenspraak met het diensthoofd en overeenkomstig de gestelde prioriteiten of andere gemaakte afspraken, beslist of een bepaalde controle wordt uitgevoerd. Reactieve controles Reactieve controles worden uitgevoerd naar aanleiding van een appel dat wordt gedaan op MI. Aangezien er pas een optreden kan komen, nadat daarvoor een oproep werd gelanceerd, is het bijzonder moeilijk om reactieve controles effectief te plannen. In het MIP werd aan de hand van de gegevens van de voorbije jaren een poging gedaan om de nodige tijd in te schatten voor het optreden bij de ontvangst van een klacht, een melding van een voorval, een vraag voor een evaluatieverslag bij een proefvergunning, een kantschrift van het parket, een parlementaire vraag en een vraag tot adviesverlening (een dossier voor investeringsaftrek, de registratie als EMAS-locatie of de vrijstelling van de afvalwaterheffing bij een particuliere waterzuiveringsinstallatie).

van de gevallen aanleiding geeft tot het opstellen van een proces-verbaal. Tegelijkertijd wordt ook de administratiefrechtelijke afhandeling van een dossier gestart. Het handhavingsinstrumentarium en de codes van goede praktijk vormen daarbij de leidraad om te komen tot een sanering van de vastgestelde tekortkomingen. Aangezien de verdere opvolging van een controle erg dossiergebonden is, is het moeilijk om bij elk van de voorgaande handhavingsactiviteiten een goede inschatting te maken van de tijd die nodig is voor deze opvolging. Daarom werd bij de opmaak van het MIP geopteerd om bij de inschatting van de benodigde tijd voor een handhavingsactiviteit slechts de volgende deelprocessen te beschouwen: dossiervoorbereiding, verplaatsing en vaststellingen ter plaatse, inspectieverslag en beoordeling vaststellingen, verslaggeving aan het Openbaar Ministerie en geven van een eerste aanmaning, rapportering (intern en extern). De tijd die nodig is voor alle verdere opvolging werd globaal begroot en als een apart item na de handhavingsactiviteiten vermeld.

2.2 Tijdsbesteding Aangezien al de handhavingsactiviteiten werden opgenomen, is er bij de opmaak van het MIP zorg voor gedragen dat de tijd nodig voor de activiteiten zo zorgvuldig mogelijk werd ingeschat.

Opvolging (handhavingsinstrumentarium) ‘Het werk van een toezichthoudend ambtenaar begint pas als de inspectie is afgelopen’. Het is een ietwat boude bewering die meer dan een grond van waarheid bevat. Tijdens een inspectie worden allerhande vaststellingen gedaan, die steeds moeten worden getoetst aan de vigerende regels. De beoordeling van alle informatie en de verdere afhandeling van vastgestelde inbreuken kan veel meer werk vragen dan de eigenlijke inspectie ter plaatse.

Voor dit plan werd uitgegaan van de tijdsregistratie die door de hele afdeling werd uitgevoerd in het najaar van 1998. Een belangrijke conclusie van de tijdsregistratie was dat een toezichthoudend ambtenaar gemiddeld 77,5% van zijn of haar tijd besteedt aan het proces ‘Inspecteren en maatregelen nemen’. Dit cijfer werd vermenigvuldigd met de beschikbare VTE en de daaruit resulterende tijd gold als een bovengrens voor de planning.

Uit de cijfers van de vorige milieuhandhavingsrapporten kan worden afgeleid dat een inspectie in ongeveer 10%

Het overige deel van de beschikbare tijd gaat naar een aantal processen met rechtstreekse resultaten (het opmaken

Milieu-inspectieplan 2001

van een jaarplan, het gunnen van opdrachten aan deskundigen, beleidsformulering en -evaluatie, het uitdragen van de handhaving van de milieuhygiënewetgeving naar gemeenten en provincies, en intra-, inter- en supragewestelijke samenwerking met andere (milieu)actoren) en naar een aantal ondersteunende processen waarin o.a. de vorming een belangrijk aandeel heeft.

2.3 Plannen en prioriteiten

De uitvoering van specifieke handhavingscampagnes behoort tot de groep met zeer hoge prioriteit. Een gevolg kan zijn dat minder prioritaire taken of opdrachten (bv. sommige reactieve controles of routinecontroles) niet geheel volgens de planning zullen (kunnen) worden uitgevoerd.

3 Overzicht van het MIP 2001

De grote verscheidenheid aan en vooral het zeer grote aantal te controleren inrichtingen maken het werkvolume van MI zeer groot. Het opstellen van een plan is een manier om het werkvolume en de werkdruk beter te beheersen.

De tabel op de volgende bladzijde geeft een overzicht van de diverse items die opgenomen zijn in het MIP 2001. Meer informatie over de uitvoering vindt u in de volgende vier hoofdstukken.

De ervaring leert echter dat, hoe nauwgezet een plan ook wordt opgemaakt, het werkvolume te groot blijft. Er moeten dus prioriteiten worden gesteld en deze prioriteiten maken deel uit van het MIP.

4 Dossieropvolgingssysteem

Bij het opstellen van een prioriteitenlijst worden de verschillende activiteiten gerangschikt volgens hun belangrijkheid en dringendheid door ze te toetsen aan verschillende criteria. Al in 1998 heeft MI die toetsing uitgevoerd. De gehanteerde criteria zijn vermeld in onderstaande tabel. De toetsing heeft geleid tot een prioriteitenlijst waarin de taken en opdrachten worden ingedeeld in volgende groepen: - hoogste prioriteit: taken en opdrachten die dadelijk moeten worden uitgevoerd: totdat deze taak of opdracht is uitgevoerd, worden andere taken en opdrachten uitgesteld; - zeer hoge prioriteit: taken en opdrachten die zeker moeten worden uitgevoerd binnen de vastgestelde termijnen; - hoge prioriteit: taken en opdrachten die moeten worden uitgevoerd; desgevallend kunnen ze worden uitgesteld; - niet prioritair: taken en opdrachten die omwille van tijdsgebrek niet altijd kunnen worden uitgevoerd.

De verschillende delen van het milieu-inspectieplan komen ook terug in het dossieropvolgingssysteem van MI. In deze databank worden de gegevens van de bedrijven verzameld én alle informatie over de inspecties en de (strafrechtelijke en administratiefrechtelijke) afhandeling van deze inspecties. Door het invoeren van een coderingssysteem werd het mogelijk om voor elke handhavingsactiviteit van het MIP cijfers te genereren over de uitgevoerde inspecties. Door het gebruik van een uniforme databank in de verschillende provincies en door het toepassen van uniforme afspraken, zou de inhoud van de cijfers, die samengesteld zijn uit subtotalen van vijf provincies, steeds dezelfde moeten zijn. In de volgende hoofdstukken worden meerdere cijfers gegeven. Vermits de gegevens slaan op een periode van een kalenderjaar, is het mogelijk dat bij bepaalde tabellen de opeenvolgende kolommen niet strikt vergeleken kunnen worden. Zo kan bijvoorbeeld een klacht ontvangen in 2000 pas behandeld of opgelost zijn in 2001.

GEHANTEERDE CRITERIA BIJ HET OPSTELLEN VAN DE PRIORITEITENLIJST VAN ACTIVITEITEN

Criterium

Toelichting

Aard

Milieu-impact

Hoe erg lijdt het leefmilieu en/of de mens eronder als MI deze taak of opdracht niet (onmiddellijk) uitvoert?

Belangrijk

Termijnen

Worden er termijnen opgelegd of legt MI zichzelf termijnen op?

Dringend

Beschikbare middelen

Zijn er voldoende financiële middelen, (gekwalificeerde) mensen en materiële middelen om deze taak of opdracht naar behoren uit te voeren?

Belangrijk

Hiërarchie van opdrachten of opdrachtgever

Over welke soort taak of opdracht gaat het of wie is de opdrachtgever?

Belangrijk en dringend

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

OVERZICHT VAN HET MIP 2001

REACTIEVE CONTROLES

ROUTINE

Acties Onderzoek Projecten van vorige jaren

SPECIFIEKE HANDHAVINGSCAMPAGNES

Projecten

AARD

THEMA

TITEL

Water

- GeĂŻntegreerde controle van wasserijen

Veiligheid

- Instrument initiĂŤle inspectie drempel 1-inrichtingen - Onderzoeksmethodiek externe risico's

Afval

- Controle gebruik ozonafbrekende stoffen - Illegale praktijken bouwen slooppuin

Lucht

- Raffinaderijen 2001 - Fugitieve VOS-emissies

Water

- Controle van RWZI's - Grondige scanning van de waterproblematiek van bedrijven

Veiligheid

- Inspecties in het kader van het Seveso II-inspectieprogramma - Opslag van biociden

Geluid

- Vliegvelden

Afval

Lucht

- Geuronderzoeken 2001 - Houtafvalverbranding - Asfaltcentrales

Mest

- Controle landbouwbedrijven

Water

- Opstellen van een kwaliteitshandboek voor metingen en monsternames op het terrein

Veiligheid

- Veiligheidsonderzoeken - TWOL Onderzoek naar de modaliteiten voor een veilige VR-plichtige opslag van zeer licht en licht ontvlambare gassen

Geluid

- Geluids- en trillingsstudies

Water

- Onderzoeksopdracht i.v.m. de sectorale lozingsnormen van de groenteverwerkende industrie (beleidsvoorbereidend)

Veiligheid

- Distributeurs-transporteurs

Controle uitvoering PCB-verwijderingsplan Gebruik van toeslagstoffen in steenbakkerijen Grondwaterverontreiniging rond stortplaatsen Controle secundaire grondstoffen

Geluid

- Geluidsstudie Genk Zuid 3

Afval

- Controle stortplaatsen

Lucht

Water

- Rioolcamera-inspecties - Routinestalen afvalwater + vernieuwen contract

Veiligheid

- Controle van benzinestations

Emissiebepaling MAK bij een bedrijf Scanning petroleumraffinaderijen (deel 1) Scanning spaanplaatbedrijven Geuronderzoeken 2000 Audit continue meetapparatuur Onderzoek gebruik en uitstoot fakkels Stookinstallaties glasteeltbedrijven Ontwikkeling meetmethodieken VOS (deel 2)

Geluid

- Ad hoc geluidsmetingen

Afval

- Routinestalen afvalstoffen, bodem, grondwater en mest - Bemonstering eindproducten dierlijk afval

Lucht

- Ad hoc emissiemetingen

Exploitatie

- Weigeringsbesluiten - Bijzondere voorwaarden -

Klachten Voorvallen Evaluatieverslag proefvergunning Kantschriften Adviesverlening (PWZI, investeringsaftrek, EMAS) Parlementaire vragen

OPVOLGING (HANDHAVINGSINSTRUMENTARIUM)

Milieu-inspectieplan 2001

De specifieke handhavingscampagnes zijn de handhavingsactiviteiten die op een geplande en gecoördineerde manier worden uitgevoerd. Deze groep wordt in het MIP onderverdeeld in projecten, acties, onderzoeksopdrachten en verdere afhandeling van de projecten van de voorbije jaren. Elke werkgroep coördineerde een aantal campagnes en dit hoofdstuk rapporteert over deze activiteiten per werkgroep. De volgorde volgt de indeling van het milieu-inspectieplan.

Specifieke handhavingscampagnes 1 Werkgroep Water De werkgroep Water bundelde binnen MI de handhavingsexpertise van alle aspecten in verband met water én stond ook in voor de coördinatie van een geïntegreerd project bij de wasserijen waarbij de verschillende facetten tijdens één geïntegreerde en multidisciplinaire inspectie gecontroleerd werden.

1.1. Geïntegreerd project wasserijen Bij het opstellen van het MIP 2001 werden volgende redenen aangehaald voor het uitvoeren van een geïntegreerd project bij de wasserijen: problemen met afvalwater, aanwezigheid van vele gevaarlijke stoffen in het effluent (zowel organische stoffen als zware metalen), grote stoom- en/of stookinstallaties, grote opslag van gevaarlijke stoffen, veel grondwaterwinningen, problematiek van de gebruikte solventen (voornamelijk bij droogkuis) en nogal frequent voorkomen van geluidsklachten. De doelstelling was de geïntegreerde controle van een vijftigtal grote industriële wasserijen met de nadruk op de wasserijen voor werkkledij, tapijten en ziekenhuislinnen. Wassalons en niet aan een wasserij gekoppelde droogkuis werden niet in dit project opgenomen. De in een geselecteerde wasserij aanwezige droogkuisinstallatie werd natuurlijk wel aan een controle onderworpen. De projectgroep startte begin 2001 met een studie van de relevante wetgeving. VITO gaf daarbij een uiteenzetting over de relevante BBT-studies. Daaruit werd een checklist voor de geïntegreerde controle en een toelichtend document opgesteld. Beide documenten samen moesten zorgen voor een volledige controle die door alle

toezichthoudende ambtenaren op een uniforme manier wordt uitgevoerd. Tijdens dit project werden 58 wasserijen aan een geïntegreerde controle onderworpen. Daarbij werden 166 monsters van het geloosde afvalwater genomen. Bij heel wat wasserijen werd een debietsgebonden monsternamecampagne uitgevoerd. Bij de andere wasserijen werden enkel schepmonsters genomen. Voor de uitvoering van de geïntegreerde controle, de bemonstering van de effluenten en voor de opvolging van de sanering van vastgestelde inbreuken werden 240 controles uitgevoerd. Tijdens deze controles waren de inspecteurs meer dan 520 uur ter plaatse. De belangrijkste vaststellingen tijdens dit geïntegreerd project zijn onder te brengen in twee groepen. Enerzijds zijn er heel wat tekortkomingen op het vlak van de volledigheid en de juistheid van de vergunning en anderzijds zijn er de tekortkomingen bij het naleven van de vergunningsvoorwaarden. In verband met de vergunningstoestand werd vastgesteld dat slechts bij een zeer beperkt aantal wasserijen de vergunningstoestand overeen kwam met de reële toestand: voornamelijk de opslag van gevaarlijke stoffen, stoomketels, stookinstallaties, compressoren en de lozing met gevaarlijke stoffen vormden daarbij een probleem. Zo werd o.a. vastgesteld dat het overgrote deel van de wasserijen bedrijfsafvalwater met gevaarlijke stoffen loost terwijl slechts ongeveer de helft hiervoor effectief vergund is, en dat de opslag van gevaarlijke stoffen bij één op drie bedrijven niet correct vergund is. Anderzijds werd ook vastgesteld dat slechts twee van de gecontroleerde

Specifieke handhavingscampagnes

De doelstelling van het project wasserijen was de geïntegreerde controle van een vijftigtal grote industriële wasserijen.

bedrijven geen vergunning hebben voor het gebruik van grondwater. Bij de controle van de naleving van de vergunningsvoorwaarden werden volgende vaststellingen gedaan: - bij de overschrijdingen van lozingsnormen bleken voornamelijk de parameters BZV, CZV, PER (perchloorethyleen), TRI (trichloorethyleen), chloroform, fosfor en allerlei zware metalen een probleem te vormen; - de verplichte zelfcontrole van de stookinstallaties werd bij de helft van de wasserijen niet (volledig) uitgevoerd, maar bijna alle beschikbare resultaten bleken te voldoen aan de normen; - het PER-destillatieslib bleekt de belangrijkste gevaarlijke afvalstof: dit slib werd afgevoerd naar een erkend verwerker; het afvalstoffenregister was bij één op vijf bedrijven niet volledig volgens de bepalingen van Vlarea; - één op drie bedrijven leefde de voorwaarden voor de opslag van gevaarlijke stoffen niet na; - één op vijf bedrijven kon geen keuringsverslag van de elektrische installatie voorleggen en meer dan de helft van de bedrijven had geen actueel verslag van het overleg met de brandweer. Naar aanleiding van deze controles werd bij 30 wasserijen een aanvankelijk proces-verbaal opgesteld. Haast alle bedrijven ontvingen een aanmaning om de vastgestelde tekortkomingen te saneren. Daarin stonden 92 deelaanmaningen, ongeveer een derde daarvan was eind 2001 al gesaneerd. De andere deelaanmaningen worden nog opgevolgd.

1.2 Scanning van de waterproblematiek Sinds 1997 worden jaarlijks een aantal potentieel sterk milieubelastende bedrijven geselecteerd om hun (afval)waterproblematiek door te lichten. Elke scanning werd opgevat als een studie-opdracht waarvan het resultaat

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

een waarheidsgetrouw beeld dient op te leveren van de waterhuishouding van het bedrijf. Zodoende verkrijgt men een beter inzicht in de verschillende (afval)waterstromen. De studie-opdrachten worden uitgevoerd door erkende milieudeskundigen. In 2001 werden twee dergelijke opdrachten gestart. Scanning van een textielveredelingsbedrijf MI wenste een grondige doorlichting uit te voeren van de waterhuishouding van één van de grootste textielveredelingsbedrijven in Vlaanderen. Het bedrijf was in het bezit van een grondwatervergunning van 1993, die afliep op 1 juni 1999, voor het oppompen uit de Sokkel van 4.500 m3 per dag en 1.000.000 m3 per jaar uit vijf putten. Een hernieuwing van de vergunning werd aangevraagd en in oktober 2000 verleende de Vlaamse minister van Leefmilieu, in beroep, een proefvergunning tot 1 december 2001 voor het oppompen van 3.500 m3 per dag en 600.000 m3 per jaar uit zes putten in de Sokkel. Het bedrijf bleef hiermee de grootste gebruiker van diep grondwater uit de regio Waregem-Kortrijk en is daardoor mee verantwoordelijk voor de peildaling in deze grondwaterlaag. Om aan de Vlaamse minister van Leefmilieu een gemotiveerd advies te kunnen uitbrengen over de proefvergunning, opteerde MI ervoor een grondige scanning van de waterproblematiek van dit bedrijf te laten uitvoeren door een erkend MER-deskundige in de discipline Water. Tijdens deze studie werden alle waterstromen in het bedrijf kwalitatief en kwantitatief doorgelicht en werden volgende belangrijke conclusies bekomen: - er is een relatief hoog specifiek waterverbruik in het bedrijf; - er wordt reeds een aanzienlijke hoeveelheid warm

In 2001 werd een grondige scanning uitgevoerd van de waterproblematiek in een textielveredelingsbedrijf.

water gerecupereerd; - tijdens het weekend gaat warm water verloren; - er is een gebrek aan afkoelingswater waardoor teveel proceswater gebruikt wordt; - een efficiëntere reinigingsmethode zou veel water kunnen besparen. De studie stelde diverse waterbesparingen voor en tevens werd berekend welke hoeveelheden opgepompt grondwater zouden kunnen worden vergund in de toekomstige grondwatervergunning. Het bleek duidelijk dat er een groot potentieel voor waterbesparing is. Het resultaat van het onderzoek werd opgenomen in het verslag van MI over de proefvergunning. Dit verslag vormde de basis voor de beperking van het debiet van het gebruikte grondwater in de definitieve vergunning die eind 2001 door de Vlaamse minister van Leefmilieu werd afgeleverd. Een progressieve daling van het toegelaten opgepompt grondwater wordt opgelegd tot een verbruik van maximaal 470.000 m3 in 2006. Scanning van Tessenderlo Chemie Ham De milieu-impact van het bedrijf Tessenderlo Chemie op de waterlopen waarin het afvalwater geloosd wordt, is reeds enkele decennia een belangrijk aandachtspunt. Hoewel er de afgelopen jaren grote saneringen gerealiseerd werden, bleef er in het afvalwater een aanzienlijke zoutbelasting aanwezig. MI startte in 2001 met het onderzoek van de waterhuishouding van dit bedrijf. Tessenderlo Chemie exploiteert in Ham een fabriek voor scheikundige producten, die verschillende productie-eenheden omvat : zwavelzuurafdeling, sulfaatafdeling en fosfaatafdeling. Daarnaast zijn er een aantal andere activiteiten die een kleinere bijdrage leveren aan het afval-

Een goed functionerende waterzuivering moet de milieu-impact van het geloosde bedrijfsafvalwater verminderen.

water: laad- en losinstallaties, diverse werkplaatsen, opslagplaatsen van grondstoffen en afgewerkte producten, labo, transformatoren en dergelijke. Vanuit de verschillende afdelingen wordt het bedrijfsafvalwater naar de waterzuivering geleid. De lozing van het gezuiverd bedrijfsafvalwater gebeurt op oppervlaktewater via één lozingspunt met venturi en monsternametoestel. Een gedeelte (ca. 300 m3/u) gaat naar de Laak (Netebekken), het andere gedeelte (ca. 700 m3/u) gaat naar de Winterbeek (Demerbekken). De geloosde zoutvrachten (ca. 40 ton/dag) hebben een erg negatieve invloed op de beide stroombekkens. Het onderzoek van MI heeft als opzet om via een studie enerzijds de globale waterhuishouding van Tessenderlo Chemie Ham in kaart te brengen en anderzijds om via een ‘water pinch analyse’ mogelijke verbeteringspistes te identificeren om de impact op het ontvangende oppervlaktewater te verminderen. De studie wordt uitgevoerd door VITO. Ze ging van start in september 2001 en loopt door in 2002. Het eerste gedeelte van de studie, het in kaart brengen van de waterhuishouding, zal resulteren in een waterbalans voor het globale bedrijf en voor de verschillende afdelingen met hun onderlinge relatie. Deze balans wordt opgesteld voor zowel debieten als voor vrachten van de relevante lozingsparameters. Het doel van het tweede deel van de studie, de ‘water pinch analyse’ is om via een systematische methodologie het besparingspotentieel van het bedrijfsafvalwater te identificeren met daaraan gekoppeld een mogelijke daling van de vuilvrachten van de verschillende stoffen.

Specifieke handhavingscampagnes

Bij de controle van RWZI’s ging de aandacht vooral naar de uitvoering van het zelfcontroleprogramma.

1.3 In kort bestek Controle van RWZI's De voorbije jaren lag de nadruk bij de controles van de rioolwaterzuiveringsinstallaties (RWZI’s) op de volledigheid van de milieuvergunning en het naleven van de vergunningsvoorwaarden. Ondertussen resulteerden haast alle aanmaningen in effectieve saneringen. Sinds 2000 ging de aandacht voornamelijk naar de controle van het effluent. Dat gebeurde op basis van de zelfcontrole. Dat is immers de wettelijk vastgelegde basis om de controle van de emissievoorwaarden uit te voeren. In eerste instantie werd de rapportering van de enorme hoeveelheid analyseresultaten naar MI vastgelegd. Vervolgens ging in 2001 de aandacht naar de uitvoering van het zelfcontroleprogramma met als belangrijkste item de frequentie van de debietsgebonden monsternames. De exploitant werd daarbij aangemaand om alle toepasselijke wettelijke bepalingen te volgen. Dat hield in dat bij een aantal installaties aanpassingen werden uitgevoerd, voornamelijk om debietsevenredige 24-uursmonsternames te kunnen uitvoeren.

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

Ook de resultaten van het zelfcontroleprogramma werden geëvalueerd. Daarbij werden de reeds gekende problemen i.v.m. de stikstofverwijdering bij oudere en te renoveren installaties bevestigd. MI zal de renovatie van deze installaties proberen te bespoedigen en van nabij opvolgen. Kwaliteitshandboek voor monsternames en metingen van afvalwater Hierover kan u meer lezen in de delen Kwaliteitsverbetering in 2001 en Vorming. Onderzoeksopdracht i.v.m. de sectorale lozingsnormen van de groenteverwerkende industrie (beleidsvoorbereidend) MI stelde in het verleden een grote heterogeniteit vast bij de vergunningsvoorwaarden voor de groente- en fruitverwerkende bedrijven. Dat is zeker het geval bij de lozingsvoorwaarden van het bedrijfsafvalwater. Daarnaast stelden de TA’s vast dat de samenstelling van het afvalwater zeer sterk beïnvloed kan worden door de groenteof fruitsoort die verwerkt wordt en dus per seizoen grote schommelingen vertoont. Bij bedrijven die voor alle seizoenen dezelfde lozingsnormen hebben, bestaat er dan

het gevaar dat in bepaalde seizoenen de lozingsnormen zeer soepel zijn en op andere ogenblikken zeer streng. Het doel van deze onderzoeksopdracht is daarom de campagnegevoeligheid van lozingsnormen in de sectoren diepvriesgroenten, conserven, aardappelverwerking en fruitsappen in kaart te brengen en om daaruit een voorstel te formuleren voor het inbouwen van seizoensafhankelijkheid in de lozingsnormen van groente- en fruitverwerkers.

2 Werkgroep Veiligheid Het grootste deel van de activiteiten van de werkgroep Veiligheid stond in het teken van de Seveso II-richtlijn en het Samenwerkingsakkoord betreffende de beheersing van zware ongevallen waarbij gevaarlijke stoffen betrokken zijn. Daarnaast was er ook aandacht voor aspecten van externe veiligheid bij andere bedrijven of sectoren.

2.1 Preventie van zware ongevallen Dit onderzoek startte begin 2000 en liep, omwille van de monsternames in de verschillende seizoenen, een volledig jaar. Begin 2001 voltooide VITO het rapport, dat als input voor de beleidsvoorbereiding aan de Vlaamse minister van Leefmilieu werd bezorgd. Het rapport besloot met een voorstel voor uniforme of seizoensafhankelijke normen. Voor de aardappelsector is het mogelijk om, op de parameter totaal-fosfor na, uniforme lozingsnormen op te stellen wegens de geringe veranderingen in samenstelling van het geproduceerde afvalwater. Voor totaal-fosfor werd een versoepelde norm voorgesteld voor de periode waarin nieuwe aardappelen worden verwerkt.

Voor de groenteverwerkende sector werd voorgesteld seizoensafhankelijke lozingsnormen op te leggen.

Voor de groenteverwerkende nijverheid werd voorgesteld seizoensafhankelijke normen op te leggen waarbij er een versoepeling is in de periode waarin schorseneren worden verwerkt. Voor de parameter totaal-fosfor werd ook een versoepeling in de periode van de spinazieverwerking voorgesteld.

Seveso II-richtlijn en het Samenwerkingsakkoord Op 26 juni 2001 werd het â€˜Samenwerkingsakkoord van 21 juni 1999 tussen de federale staat, het Vlaams gewest, het Waals gewest en het Brussels hoofdstedelijk gewest betreffende de beheersing van de gevaren van zware ongevallen waarbij gevaarlijke stoffen betrokken zijnâ€™ (verder kortweg Samenwerkingsakkoord) van kracht. Daarmee werd in belangrijke mate de omzetting van de zogenaamde Seveso II-richtlijn gerealiseerd. Het doel van die richtlijn is de realisatie van een hoog beschermingsniveau voor mens en milieu. Omdat volgens de Europese Unie verschillen in de regelingen voor inspecties door de bevoegde autoriteiten tot verschillende beschermingsniveaus kunnen leiden, stelt de richtlijn ook hoge eisen aan de inspectie door de overheid. In het Samenwerkingsakkoord worden de vereisten van de richtlijn vertaald naar de Belgische situatie met gedeelde bevoegdheden voor de federale staat (arbeidsbescherming) en de gewesten (bescherming van de omgeving, mens ĂŠn milieu). Per gewest moet een inspectieteam worden opgericht met alle betrokken inspectiediensten, op basis van gelijkwaardigheid en met behoud van alle bevoegdheden. Elk inspectieteam is verantwoordelijk voor de uitbouw van een inspectiesysteem dat voldoet aan de gestelde eisen: een inspectieprogramma voor alle Seveso II-inrichtingen (zowel de zogenaamde drempel 1- als de VR-plichtige drempel 2inrichtingen), een rapport van elke inspectie en terugkoppeling naar de bedrijfsleiding. Het is belangrijk aan te geven dat de inspecties niet afhankelijk zijn van de ontvangst van een veiligheidsrapport en dat bij de inspecties de technische, organisatorische en managementsystemen planmatig en systematisch moeten worden onderzocht. De doelstellingen van de inspecties zijn na te gaan of de exploitant kan aantonen dat hij de nodige preventieve en mitigerende (of gevolgbeperkende) maatregelen heeft getroffen, en of het veiligheidsrapport de situatie in de inrichting trouw weergeeft. De inspectieteams hebben ook taken inzake ongevallenonderzoek en de rapportering daarvan aan de Europese

Specifieke handhavingscampagnes

Bij Seveso-inspecties gaat veel aandacht naar de petrochemische industrie.

Commissie, en het opleggen van een exploitatieverbod (volgens bestaande regelgeving) indien blijkt dat de exploitant duidelijk onvoldoende maatregelen heeft getroffen ter voorkoming van zware ongevallen en ter beperking van de gevolgen ervan voor mens en milieu. Seveso II-handhavingsysteem In 2001 startte MI met de ontwikkeling van een Seveso IIhandhavingsysteem dat voldoet aan de gestelde eisen. De keuze voor een handhavingsysteem in plaats van een inspectiesysteem is gebaseerd op de vaststelling dat het Samenwerkingsakkoord handhaving (inspecteren én maatregelen nemen) impliceert en op de overtuiging van MI dat rekening moet worden gehouden met de realiteit van de noodzakelijke opvolging. Ook het tweede deel van het woord handhavingsysteem is belangrijk. Het Samenwerkingsakkoord legt immers erg de nadruk op de systematische aanpak van de inspecties. Volgens Van Dale is een systeem ‘een stelsel, geleed en geordend geheel, complex, geschikt volgens een ordenend

Bedrijfsidentificatie & Programmatie

Bedrijfsbeheersing

HANDHAVING

Bedrijfsanalyse

Bedrijfsevaluatie

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

beginsel’. Om van een handhavingsysteem te kunnen spreken, moeten er dus verschillende delen kunnen worden onderscheiden die onderling samenhangen en een geheel vormen. MI koos voor een cyclisch systeem met onderdelen die de belangrijkste deelprocessen van handhaving weerspiegelen. In de stap ‘bedrijfsidentificatie en programmatie’ worden een aantal bedrijfsgegevens verzameld (administratieve gegevens, vergunningen, historiek bij MI, …) en wordt er onderzocht óf en hoe een bedrijf onder het toepassingsgebied van het Samenwerkingsakkoord valt (drempel 1 of drempel 2). De basisinspectiefrequentie wordt vastgelegd met behulp van een techniek die op een snelle manier het gevarenpotentieel inschat op basis van de aard en de hoeveelheid van de gevaarlijke producten en een aantal proces- en opslaggevens. Voor de snelle inschatting van de milieugevaren moet de techniek nog worden geëvalueerd. Daartoe zal in de loop van 2002 een opdracht worden gegeven aan een deskundige. De periodiciteit kan dan worden verhoogd in functie van de grootte en de complexiteit van de inrichting en rekening houdend met de inspectie-ervaringen, allerhande informatie (veiligheidsrapport, vergunningen, …), wijzigingen, …. De kern van het handhavingsysteem is de ‘bedrijfsanalyse’, die de inspectie ter plaatse omvat. Het belangrijkste doel van een inspectie is, volgens het Samenwerkingsakkoord, na te gaan of een exploitant (kan aantonen dat hij) alle nodige preventieve en mitigerende maatregelen heeft getroffen. De maatregelen zijn dus de toetssteen en kunnen vanuit verschillende invalshoeken worden onder-

Een belangrijk aandeel van de chemische industrie bevindt zich in de Antwerpse haven.

zocht. Er zijn met andere woorden verschillende inspectietypes mogelijk, die in het kader van het MIP werden en worden ontwikkeld. Na de bedrijfsanalyse wordt de risicobeheersing van het bedrijf gewogen in het onderdeel ‘bedrijfsevaluatie’. De preventieve maatregelen én de mitigerende maatregelen worden geëvalueerd. De exploitant moet immers kunnen aantonen dat hij alle nodige maatregelen heeft getroffen. Alle nodige maatregelen zijn: - de maatregelen die alleszins vereist zijn door de regelgeving (niveau 1); - maatregelen op basis van ervaringsgegevens: normen, standaarden, codes van goede praktijk, lessen uit ongevallen, … (niveau 2); - bedrijfsspecifieke maatregelen resulterend uit een risico-analyse (niveau 3). Het ultieme doel van de handhaving is ervoor te zorgen dat het gecontroleerde bedrijf evolueert naar niveau 3. Die evolutie wordt bewerkstelligd in de stap ‘bedrijfsbeheersing’. Het Samenwerkingsakkoord geeft de inspectiediensten de bevoegdheid mondelinge of schriftelijke raadgevingen, aanmaningen en bevelen te geven. Zij kunnen een termijn bepalen om zich in regel te stellen en processen-verbaal opmaken. De inspectiediensten kunnen met andere woorden een aantal handhavingsmaatregelen treffen die de bedrijven moeten aanzetten tot een pro-actieve veiligheidscultuur. Tijdens deze laatste stap wordt eveneens de terugkoppeling gedaan naar de ‘bedrijfsidentificatie en programmatie’ zodat de handhavingscirkel wordt gesloten.

2.2 Seveso II-inspectieprogramma Door het ruime toepassingsgebied van de richtlijn en de hoge industrialisatiegraad in Vlaanderen is het aantal inrichtingen dat aan de verplichtingen van het Samenwerkingsakkoord moet voldoen erg groot. Voor de drempel 2-inrichtingen, die een veiligheidsrapport moeten opmaken en een veiligheidsbeheersysteem moeten invoeren, hanteert MI momenteel een lijst van 110 bedrijven. Het aantal drempel 1-inrichtingen, die een kennisgeving moeten indienen en een preventiebeleid inzake zware ongevallen moeten voeren, is nog steeds onbekend. Aminabel heeft een lijst samengesteld met ruim 150 kandidaat-drempel 1-inrichtingen, maar er wordt aangenomen dat het aantal nog zal toenemen. Voor 83 bedrijven werd, op basis van de beschikbare gegevens (kennisgevingen, inspecties, …), onderzocht of ze inderdaad onder het toepassingsgebied van het Samenwerkingsakkoord vallen. Zij werden als dremOverzicht van het aantal Seveso bedrijven in Vlaanderen drempel 2

drempel 1

90 80 70 60

50 40

30 20

10 0

13 12

Antwerpen

Limburg

5 16

OostVlaanderen

VlaamsBrabant

WestVlaanderen

Specifieke handhavingscampagnes

Tankenparken met opslag van gevaarlijke stoffen vereisen bijzondere veiligheidsmaatregelen.

pel 1-inrichting opgenomen in het Seveso-OpvolgingsSysteem (SOS) van MI. Dat SOS bevat eveneens 37 drempel 0-inrichtingen, bedrijven waarvan de status ten opzichte van het Samenwerkingsakkoord nog niet duidelijk is of waarvan werd vastgesteld dat ze buiten het toepassingsgebied van het Samenwerkingsakkoord vallen, maar toch enige interesse van het Seveso-team verdienen. Controles in 2001 In 2001 heeft de werkgroep Veiligheid 140 inspecties uitgevoerd bij 50 drempel 2- en 31 drempel 1-inrichtingen. Een groot aantal controles werd uitgevoerd samen met de collega’s van de Directie chemische risico’s van het federale ministerie van Tewerkstelling en Arbeid (bevoegde federale inspectiedienst). Op basis van deze controles werden 11 processen-verbaal opgesteld. De vastgestelde overtredingen hadden vooral betrekking op het niet naleven van exploitatievoorwaarden (het uitvoeren van keuringen op opslagtanks, de registratie van gevaarlijke producten, …). In heel wat meer gevallen werden er opmerkingen gegeven. Net als voorgaande jaren betrof het leeuwendeel van deze opmerkingen de opslag van gevaarlijke producten. De vastgestelde gebreken waren een combinatie van administratieve en technische tekortkomingen. Verder werden ook de stand van zaken betreffende het preventiebeleid voor zware ongevallen en, voor de drempel 2bedrijven, het veiligheidsbeheersysteem onderzocht. Er werd vastgesteld dat het uitvoeren van risico-analyses nog te veel ad random gebeurt en dat vele (milieu)risico’s niet worden onderkend of worden onderschat. Ook de link tussen de vastgestelde risico’s en de voorgestelde maatregelen is nog

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

onvoldoende duidelijk. Tijdens de controles pleitte MI voor een geïntegreerde aanpak inzake risicobeheer: de Seveso II-richtlijn impliceert immers zelf een geïntegreerde aanpak van de interne en externe veiligheid. Daarom moeten de bedrijven bij het uitwerken en het voeren van hun preventie-beleid inzake zware ongevallen de milieurisico’s steeds incorporeren, onder andere door het stellen van milieucriteria bij risico-evaluaties en door de betrokkenheid van de milieucoördinator in het preventiebeleid. In 2001 werd eveneens een aantal controles uitgevoerd naar aanleiding van incidenten of ongevallen op Sevesobedrijven. In het hoofdstuk ‘Reactieve controles’ worden enkele van deze voorvallen beschreven. Het ongevallenonderzoek gebeurde conform de bepalingen van het Samenwerkingsakkoord. Uitsluitingsbepalingen van het Samenwerkingsakkoord Tijdens de controles werd ook aandacht besteed aan de interpretatie van de uitsluitingsbepalingen in het Samenwerkingsakkoord. Zo is de tijdelijke opslag tijdens het vervoer uitgesloten uit het Samenwerkingsakkoord. Bij open overslagbedrijven van gevaarlijke producten moet daarom zorgvuldig worden uitgemaakt of het Samenwerkingsakkoord van toepassing is. Het meest essentiële kenmerk van open overslagbedrijven zijn de voortdurend wijzigende aanwezige producten, zowel in aard als in hoeveelheid. Bij de vaststelling of een open overslagbedrijf onderworpen is aan het Samenwerkingsakkoord, stelt zich daarom vooral een probleem van aantoonbaarheid: kan een bedrijf voor de overslaggoederen aantonen hoe de transportketen zal

worden verder gezet en kan een bedrijf aantonen dat de vergunde hoeveelheden en/of de Seveso-drempels nooit zullen worden overschreden. Tijdens de controles werd bijgevolg vooral gekeken naar de vergunningstoestand en naar de kwaliteit van het registratiesysteem voor de aanwezige gevaarlijke producten.

drempel 1-inrichtingen: geen voorafgaande veiligheidsrapportering, wel een schriftelijk preventiebeleid inzake zware ongevallen, minder groot en vaak minder complex dan de drempel 2-inrichtingen, vaak minder goed uitgebouwde ondersteuning van en door milieucoördinator en/of preventie-adviseur, ... .

Er werd vastgesteld dat vele registratiesystemen niet toelaten alle elementen eigen aan een fluctuerende goederenstroom te onderscheiden (datum in en uit, EG-indeling gevaarlijke producten, transportdocumenten, …). In een aantal gevallen werd een discrepantie tussen de computergegevens en de fysieke voorraad vastgesteld. Een ander probleem in dat verband zijn de verschillende classificaties van gevaarlijke producten (de verschillende transportreglementeringen ADR, RID, IMDG versus de EG-indeling). De registratiesystemen hanteren te vaak alleen de indeling volgens de transportreglementeringen.

Het project resulteerde in een aantal sjablonen voor documenten: een inspectieverslag en een brief aan het bedrijf. Het inspectieverslag volgt het stramien van de handhavingcyclus, kan worden gebruikt bij de voorbereiding van de controle en dan worden aangevuld na de inspectie ter plaatse. Volgende onderwerpen kunnen aan bod komen bij een initiële controle: toetsing aan het toepassingsgebied van het Samenwerkingsakkoord, kennisgeving, vergunningstoestand en naleving exploitatievoorwaarden, preventiebeleid zware ongevallen. In de loop van het project werd beslist een uitbreiding te maken naar de initiële controle bij drempel 2-inrichtingen. De inhoud van deze controle is zeer analoog, maar er kan bijkomend worden gepeild naar het veiligheidsrapport en het veiligheidsbeheersysteem.

Een tweede uitsluiting in het Samenwerkingsakkoord betreft de stortplaatsen voor afval. Afvalverwerkingsinstallaties kunnen echter wel onder de bepalingen van het Samenwerkingsakkoord vallen. Voor de indeling van de afvalstoffen geldt in deze niet de afvalreglementering, maar moet er worden nagegaan of afvalstoffen voldoen aan de indelingscriteria voor giftigheid, licht ontvlambaarheid, … zoals vastgelegd door het Samenwerkingsakkoord. Een probleem daarbij is dat bij afvalverwerkers verschillende afvalstromen kunnen toekomen waarvan de eigenschappen kunnen variëren van niet tot zeer (eco)toxisch, van niet ontvlambaar tot zeer licht ontvlambaar, … en dat niet elke partij kan worden getoetst aan de indelingscriteria. In dergelijk geval geldt een conservatieve benadering: partijen die mogelijk (zeer) giftig of milieugevaarlijk of (zeer) licht ontvlambaar zijn, moeten in rekening worden gebracht tot er uitsluitsel is omtrent de gevaarseigenschappen. In 2001 werden verscheidene afvalverwerkers geïdentificeerd als Seveso-bedrijf. Ze werden opgenomen in het SOS en zullen onderworpen worden aan systematische inspecties.

2.3. Ontwikkeling van inspectie-instrumenten Om een systematisch onderzoek van de Seveso-inrichtingen mogelijk te maken en invulling te geven aan de stap ‘bedrijfsanalyse’ van de handhavingscyclus, werden in 2001 twee inspectie-instrumenten ontworpen. Het doel van een eerste project was de ontwikkeling van een instrument dat kan worden gebruikt voor een eerste controle bij een drempel 1-inrichting. Het instrument moest aangepast zijn aan de specifieke kenmerken van

In een tweede project werd de OnderzoeksMethodiek Externe Risico’s (OMER) verder ontwikkeld. De aanzet werd gegeven in het eindwerk van twee teamleden. Een scenariobenadering ligt aan de basis van de methodiek. Volgens het Samenwerkingsakkoord is een zwaar ongeval ‘een mogelijke gebeurtenis, zoals een zware emissie, brand of explosie die het gevolg is van ongecontroleerde ontwikkelingen tijdens de exploitatie van de inrichting, die als ze zich voordoet, hetzij onmiddellijk, hetzij na verloop van tijd een ernstig gevaar kan opleveren voor de gezondheid van de mens binnen of buiten de inrichting of voor het milieu en waarbij één of meer gevaarlijke stoffen betrokken zijn ‘. Zware ongevallen zijn in de meeste gevallen toe te schrijven aan de ongewenste vrijzetting van gevaarlijke stoffen of van de plotse vrijzetting van een gevaarlijke hoeveelheid energie naar de omgeving. Een scenario van een zwaar ongeval wordt omschreven als ‘alle gebeurtenissen die kunnen leiden tot een vrijzetting van een gevaarlijke stof of een gevaarlijke hoeveelheid energie (oorzaken), en alle gebeurtenissen die na de vrijzetting kunnen leiden tot een zwaar ongeval (gevolgen)’ en kan worden voorgesteld met behulp van het vlinderdas- of zandlopermodel waarin de ongewenste vrijzetting centraal staat. De maatregelen moeten dan worden aanzien als barrières die worden opgeworpen. De maatregelen die worden getroffen om te voorkomen dat er een vrijzetting plaatsvindt, worden preventieve maatregelen genoemd. De maat-

Specifieke handhavingscampagnes

Een scenario van een zwaar ongeval, voorgesteld met het zandlopermodel.

TIJD PLAATS

AANWEZIGHEID GEVAARLIJKE PRODUCTEN IN VOLDOENDE HOEVEELHEID

ONVEILIGE SITUATIES

VRIJZETTING

INCIDENT

ONGEVAL

ZWAAR ONGEVAL

POTENTIELE AANWEZIGHEID VAN SCHADEDRAGERS MENS FAUNA FLORA INFRASTRUCTUUR

Het veiligheidsonderzoek van een raffinaderij werd toegespitst op de LPG-sferen omwille van het belang in de berekende risico’s.

regelen die moeten voorkomen dat een vrijzetting escaleert tot een zwaar ongeval zijn mitigerende maatregelen. In het project werd een beleidsdocument opgesteld waarin de achtergronden en de principes van de onderzoeksmethodiek zijn opgenomen. Bovendien werden er sjablonen ontwikkeld voor het inspectieverslag en een brief aan het bedrijf waarin de doelstelling van een OMER-controle wordt toegelicht en wordt gevraagd een document voor te bereiden waarin, rekening houdend met een aantal aanbevelingen, de scenario’s en de bijhorende preventieve en mitigerende maatregelen op een overzichtelijke wijze worden voorgesteld.

Aangezien de te onderzoeken materie een zeer doorgedreven kennis vereiste, werd aan erkende VR-deskundigen de opdracht gegeven tot het voeren van een onderzoek ter advisering en ter voorlichting van MI. De opdrachten voorzagen in een veiligheidsrondgang ter plaatse en in een risicostudie, die een onderzoek van de beschikbare gegevens, een kritische beoordeling van de door de exploitant uitgevoerde studies, een identificatie en evaluatie van de risico’s op zware ongevallen met mogelijke gevolgen voor de omgeving (mens én milieu) en een kritische evaluatie van de door de exploitant getroffen maatregelen omvatte. Daarbij moest de nodige aandacht worden besteed aan de scenario’s die een belangrijke bijdrage leverden aan het berekende risico en moest een inschatting worden gemaakt van de invloed van de getroffen maatregelen op het berekende risico.

2.4 Veiligheidsonderzoeken Er werden eveneens veiligheidsonderzoeken uitgevoerd of gestart bij drie drempel 2-inrichtingen met een berekend groepsrisico dat niet voldoet aan de criteria uit het MIRA-rapport. Het doel van die onderzoeken was na te gaan welke risico’s gepaard gaan met de aanwezigheid en de exploitatie van de inrichting, en te beoordelen of de exploitant de nodige maatregelen heeft getroffen ter voorkoming van zware ongevallen en ter beperking van de gevolgen ervan voor mens en milieu.

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

Slechts één van de drie veiligheidsonderzoeken kon volledig worden afgerond in 2001. Het onderzoek betrof een raffinaderij en werd toegespitst op de LPG-sferen. De scenario’s van de sferen wogen immers zeer zwaar door in de berekende risico’s. Dat is trouwens een weerkerende vaststelling: als op een bedrijf gassferen aanwezig zijn, dan zullen de scenario’s aan de sferen (catastrofaal falen, BLEVE, …) een zeer grote bijdrage leveren aan de berekende risico’s. Om die problematiek op een meer fundamentele manier te onderzoeken en om een inspectieinstrument te ontwikkelen aan de hand waarvan MI kan

Biociden worden in tal van inrichtingen opgeslagen, o.a. bij loonsproeiers.

oordelen of een exploitant de nodige preventieve en mitigerende maatregelen heeft getroffen om een veilige exploitatie van gassferen mogelijk te maken, werd eind 2001 een onderzoeks-opdracht gegund aan een erkend VR-deskundige. Dat onderzoek zal in 2002 zijn beslag krijgen. Voor het onderzoek bij de raffinaderij kwam de deskundige tot de conclusie dat het bedrijf voldoende zorg heeft gedragen voor het vaststellen van de bestaande risico’s op zware ongevallen met mogelijke gevolgen voor de omgeving. Daarnaast stelde hij dat alle essentiële preventieve en mitigerende maatregelen werden getroffen, zodat de huidige situatie aanvaardbaar is. Het lopende actieprogramma van het bedrijf om tegen eind 2002 nog bijkomende maatregelen te treffen moet evenwel onverkort worden uitgevoerd. Volgens de deskundige is er echter geen absolute dwang om dat actieprogramma versneld uit te voeren. In zijn rapport formuleerde de deskundige een aantal aanbevelingen die het risico nog beter moeten helpen beheersen. Enkele voorbeelden zijn het aantal bodemaansluitingen beperken, het ontwerpen en implementeren van een aantal inspectieprocedures en de herziening van het concept van het sferenpark (inkuiping, bodem, …). MI gaf in een aanmaning het bedrijf de opdracht de aanbevelingen te onderzoeken en aan te geven op welke manier er gevolg aan zal worden gegeven.

Er werd eveneens gesteld dat een integratie van de verschillende identificatie- en analysemethodieken voor de luiken interne en externe veiligheid moet worden nagestreefd, evenals een uniforme voorstellingswijze voor de scenario’s en de bijbehorende maatregelen. Deze aspecten zullen bij volgende controles door MI in het kader van het Samenwerkingsakkoord zeker aan bod komen. Ze zijn immers erg belangrijk voor de aantoonbaarheid van de naleving van de zorgplicht inzake zware ongevallen.

2.5 Opslag van biociden De werkgroep Veiligheid ondersteunde in de loop van 2001 een actie rond de opslag van biociden. Door hun aard is het van groot belang dat de opslag van biociden op een voor het milieu verantwoorde manier gebeurt. De mogelijke problemen zijn het feit dat deze opslag is onderworpen aan zowel federale als gewestelijke regelgeving, dat biociden bij tal van inrichtingen worden opgeslagen (producenten, groot-handelaars, loonsproeiers en eindgebruikers) en dat de opslag seizoensgebonden is. Het doel van de actie was het verwerven van een inzicht in de sector: welke zijn de betrokken inrichtingen en in hoeverre wordt de regelgeving door deze inrichtingen nageleefd. Een eerste stap was het opstellen van een checklist, nadien volgden een inventarisatie van de betrokken bedrijven en het uitvoeren van de controles in deze bedrijven.

Specifieke handhavingscampagnes

In het totaal werden 52 controles uitgevoerd, zowel bij kleinere opslagplaatsen als bij Seveso-bedrijven met een grote opslag van biociden. Er werden vijf processen-verbaal opgesteld. De vastgestelde overtredingen hadden voornamelijk te maken met het niet naleven van de vergunningsvoorwaarden: registratie van de opgeslagen producten, opslag van gevaarlijke producten zonder inkuiping, ontbreken van de nodige attesten en verslagen zoals het keuringsverslag van de elektrische installatie, een brandweerverslag en de verslagen van de periodieke onderzoeken van de opslagtanks. Telkens werd het bedrijf aangemaand om zich in orde te stellen met de milieuregelgeving. Uit deze actie kan een aantal besluiten getrokken worden. De meeste van de bedrijven zijn ingedeeld in de tweede klasse en vallen daardoor in eerste instantie onder het toezicht door de gemeentelijke overheid. Er wordt vastgesteld dat het toezicht op deze inrichtingen beperkt of onbestaande is. De meeste bedrijven hielden zich aan de vergunde hoeveelheden. Wel was in een aantal gevallen de relatie tussen de rubrieken 5 (biociden) en 17 (opslag gevaarlijke producten) van de indelingslijst van Vlarem I problematisch. Heel wat biociden hebben immers gevaarseigenschappen (ontvlambaarheid, (eco)toxiciteit, …) en moeten dus worden ingedeeld in rubriek 17. Er werd vastgesteld dat dit niet altijd het geval was.

3 Werkgroep Geluid De meeste aandacht van de werkgroep Geluid ging naar de behandeling van geluids- en trillingsklachten. Daarover kan u meer lezen in het hoofdstuk ‘Routinecontroles’. Daarnaast werd in 2001 voornamelijk aandacht besteed aan de problematiek van de geluidshinder van vliegvelden en werd er ook gestart met de opmaak van een handleiding ter beoordeling van akoestische onderzoeken.

3.1 Vliegvelden Eind 2000 werden de starten landingsbanen van de vliegvelden van Wevelgem, Oostende, Antwerpen en Zaventem vergund. In geen van de milieuvergunningen staan expliciete geluidsnormen, tenminste niet voor 2001. Vanaf 2002 dient de luchthaven van Zaventem wel aan geluidsnormen te voldoen. De uitbaters van de vier vliegvelden moesten op basis van hun vergunning toch een aantal acties ondernemen ter beperking van de geluidshinder. Enkele voorbeelden zijn het berekenen van geluidscontouren, het opstellen van saneringsplannen, het aanbesteden van meetapparatuur en het oprichten van overlegcommissies. De werkgroep Geluid volgde het naleven van die verschillende verplichtingen van nabij op.

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

Vooral in de nabijheid van woongebieden zorgen vliegvelden voor veel geluidshinder.

Start- en landingsbanen zijn slechts één onderdeel van een milieutechnische eenheid. In combinatie met de opvolging van de verplichtingen i.v.m. geluidshinder werden ook de diverse andere aspecten van deze vier luchthavens geïnspecteerd. De aandacht ging naar de controle van de vergunningsplicht en het naleven van milieuvoorwaarden. Bij drie van de vier vliegvelden werd vastgesteld dat de vergunning niet de volledige exploitatie behelst en dat de exploitanten een bijkomende vergunning moeten aanvragen. De vier vliegvelden moeten aanpassingen uitvoeren, bijvoorbeeld voor het verwijderen van de afval van chemische toiletten van de vliegtuigen. Deze substantie wordt niet als afvalwater beschouwd maar als vloeibare afval en moet verwerkt worden volgens de daarvoor geldende regels.

3.2 Mina-plan 2 Geluidshinder is een algemeen milieuprobleem waarmee een groot gedeelte van de bevolking te maken heeft. Zo zou volgens het Groenboek van de Europese Commissie (1996) 20% van de inwoners van West-Europa leven bij geluidsniveaus die wetenschappers en gezondheidsdeskundigen onaanvaardbaar achten en waarbij de meeste mensen hinder ondervinden, hun slaap ernstig verstoord

wordt en zelfs nadelige gevolgen voor het hart- en vaatstelsel kunnen optreden. Alhoewel noodzakelijk, volstaat het duidelijk niet om geluidshinder alleen maar plaatselijk, als het ware ad hoc te bestrijden. Het lawaaiprobleem moet planmatig d.m.v. het beleid worden aangepakt. Er zijn echter verschillende knelpunten waarvan het ontbreken van eenduidige methodes om geluidsemissie en geluidsimmissie te berekenen of te meten niet de minst belangrijke is. Om aan dat laatste knelpunt te verhelpen werden in het Vlaamse milieubeleidsplan 1997-2001 (MINA-plan 2) twee acties opgenomen. Actie 84 betreft het uitwerken van modellen om het geluidsvermogen van bronnen en de geluidsimmissie van verkeer en industrie te berekenen. De actie houdt rekening met het feit dat geluidshinder vooral afkomstig is van het verkeer en in tweede instantie van de industrie. Actie 80 heeft als titel ‘Geluidshinder van hinderlijke inrichtingen saneren’ maar heeft ook tot doel de in actie

geluidscontouren (EMOLA) en twee berekeningsmethoden voor de geluidsimmissie van enerzijds industrie en anderzijds spoorverkeer (BEGIS). BEGIS-industrie steunt op de norm ISO 9613-2, BEGIS-treinverkeer is hier verder van geen belang. Met EMOLA wordt het geluidsvermogenniveau bepaald via geluidskaarten die bekomen worden door middel van geluidsdrukniveaumetingen op een voldoende groot aantal meetpunten gelegen op de snijpunten van een raster in een meetvlak waarbinnen de bronnen of het brongebied gelegen is. De onderlinge afstand tussen de meetpunten bedraagt bij voorkeur vijf of tien meter. De geluidscontouren worden uiteindelijk bekomen door interpolatie tussen de rasterpunten. De metingen gebeuren grotendeels op de terreinen van de betreffende brongebieden (bedrijven) zodat het heel praktisch is om, zoals MI, vrije toegang tot de bedrijven te hebben. Vermits actie 80 ook wil saneren, een taak bij uitstek van MI, lag de keuze van onze afdeling als actieverantwoordelijke voor de hand. De eerste stap bij het uitvoeren van de actie bestond in de keuze van de bedrijven. Onmiddellijk bleek een eerste beperking van EMOLA: de methode is alleen toepasselijk bij bedrijven met een continu geluidsniveau. Ook bleek dat de geluidskaart zich bij aanwezigheid van hoge bronnen over een grote (toegankelijke !) oppervlakte dient uit te strekken. Gezien de doelstellingen van actie 80 (saneren), dienden bedrijven te worden gekozen waarvan kon worden verwacht dat ze de normen van Vlarem II overschreden. Vermits uit de beschikbare documentatie bleek dat in het Antwerpse havengebied ‘s nachts hoge geluidsniveaus bestaan, werd contact opgenomen met de plaatselijke overheden omtrent het bestaan van klachten. Aan de hand van die inlichtingen en na een aantal doelgerichte metingen werden uiteindelijk vier bedrijven gekozen waarvan er één wegviel omdat het de nachtelijke activiteiten grotendeels stopzette. Van twee van de drie resterende bedrijven werden de geluidsstudies ondertussen aanbesteed.

Geluidskaart bekomen door interpolatie van geluidsdrukniveaumetingen uitgevoerd op een groot aantal punten.

84 bekomen modellen in de praktijk toe te passen. MI is hier actieverantwoordelijke. Uit actie 84 resulteerde een methode voor de bepaling van het immissierelevante bronvermogen van geluidsbronnen of brongebieden in open lucht door middel van

Voor het eerste bedrijf waren 2.500 meetpunten nodig, voor het andere 3.000. De kostprijs bedroeg telkens ongeveer 25.000 euro. De eigenlijke metingen zijn in 2000 uitgevoerd. De resultaten van de overdrachtsberekeningen werden begin 2001 afgeleverd. Deze resultaten werden geanalyseerd. Uit één van de studies bleek een nieuwe beperking van de meetmethode EMOLA: als de afmetingen van het perceel waarop de lawaaierige installaties staan in alle horizontale richtingen niet ongeveer gelijk zijn, is er zeer veel ruimte nodig om de contouren van de lagere geluidsniveaus te sluiten.

Specifieke handhavingscampagnes

vervaardiging voedingsmiddelen chemische nijverheid

12% 32%

groothandel

Een veel belangrijker conclusie is echter dat de methode waarschijnlijk onbetrouwbaar is. Er wordt namelijk geen of te weinig rekening gehouden met de afscherming van het geluid door de eigen installaties. Om één en ander uit te klaren werd nog een derde studie besteld. Die zal begin 2002 beëindigd zijn.

3.3 Beoordeling akoestische onderzoeken

opslag en transport dienstverlening ziekenhuizen

7% 7%

10%

andere

25%

Overzicht van de gecontroleerde sectoren

Aminabel heeft een evaluatiesysteem voor milieudeskundigen in de discipline geluid en trillingen. MI werkt hieraan mee door het beoordelen van akoestische onderzoeken die de betrokken deskundigen uitvoeren. Aminabel vroeg ook in 2001 het advies van MI i.v.m. het verlenen van erkenningen aan geluidsdeskundigen. Er werden zestien adviezen gegeven. Voor de beoordeling van akoestische onderzoeken startte de werkgroep met het opmaken van een handleiding voor de toezichthoudende ambtenaren. Dat moet het mogelijk maken dat akoestische onderzoeken op een uniforme manier geïnterpreteerd worden zodat overal dezelfde aanpak gevolgd wordt bij de sanering van geluidsproblemen. Deze handleiding zal in 2002 worden afgewerkt.

4 Werkgroep Afval De werkgroep Afval coördineerde enerzijds de handhaving bij de verwijdering en verwerking van afvalstoffen en speelde anderzijds een centrale rol bij de handhaving i.v.m. het gebruik van ozonafbrekende stoffen.

4.1 Controle op het gebruik van ozonafbrekende stoffen MI wil bijdragen tot de uitvoering van actie 4 van MINAplan 2. De basisdoelstelling van deze actie is de introductie van ozonafbrekende stoffen in het milieu zo veel mogelijk terugdringen. MI heeft in dit kader in 2001 meer dan 60 grote bedrijven gecontroleerd. De aandacht ging voornamelijk uit naar emissies van ozonafbrekende koelgassen, maar daarnaast werd ook het illegale gebruik van verboden koelmiddelen gecontroleerd. In meer dan tien procent van de dossiers werd proces-verbaal opgesteld. De niet-naleving van de milieuwetgeving situeerde zich dit jaar opnieuw in het gebruik van verboden koelmiddel, het niet beschikbaar houden van het wettelijk verplicht attest, het niet onderhouden van de installaties volgens een code van goede praktijk en het ontbreken van een correcte vergunning. In één bedrijf werd geverbaliseerd op basis van het voorzorgsbeginsel, omdat de koelinstalla-

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

Controle op het gebruik van ozonafbrekende stoffen.

ties te veel koelmiddel verbruikten ten gevolge van lekken. Bijna één op drie van de genomen koelgasmonsters bevatte nog CFK’s, zij het in lage concentratie. Dat is waarschijnlijk een gevolg van het feit dat vele exploitanten zich in het verleden hebben laten verleiden tot het gebruik van zogenaamde ‘drop-in’-mengsels. Dat zijn koelmiddelmengsels die rechtstreeks aan het CFK-koelmiddel in de koelmachine mogen toegevoegd worden ter vervanging van de hoeveelheid CFK-koelmiddel die verloren ging ten gevolge van lekken. ‘Drop-in’-mengsels hebben weliswaar vergelijkbare fysische eigenschappen als CFK’s maar tasten de ozonlaag veel minder aan. Toen de beschikbaarheid van CFK’s op de markt in het gedrang kwam omwille van beperkende milieuvoorschriften, waren ‘drop-in’-mengsels als vervangingskoelmiddel een aanlokkelijk alternatief t.o.v. de duurdere aanpassingswerken aan koelmachines, om die met een milieuvriendelijk koelmiddel te kunnen laten werken.

Detectiefrequentie van de bemonsterde koelgassen 100%

80%

60%

40%

20%

0% CFK11

CFK12

CFK115 halon1301 HCFK22 HCFK123 HCFK124 HCFK142b HFK125 HFK134a HFK143a

Opeenvolgende bijvullingen van zulke mengsels aan het koelmiddelcircuit ter compensatie van de koelgasverliezen van de installatie, verdunnen weliswaar het CFK-gehalte van het koelmiddel, doch kunnen de aanwezigheid van CFK in het koelmiddel vrijwel niet elimineren. Bovendien heeft elke bijvulling tot gevolg dat nagelaten wordt lekken te detecteren en te dichten. Dit ondoordacht bijvullen is geen aanvaardbare praktijk, omdat dit de verdere introductie van CFK’s in het milieu bestendigt, en omdat het koelmiddelcircuit het verboden CFK blijft bevatten. In sommige ingedeelde koelinrichtingen is naast een aantal grote industriële koelmachines een groot areaal van kleinere koelinstallaties aangetroffen. Ze zijn meestal al wat ouder en gebruiken veelal nog CFK als koelmiddel. Omdat het gebruik van CFK in ingedeelde koelinrichtingen – de grote koelmachines én de kleinere koeltoestellen – verboden is, werden de exploitanten aangemaand ook hun kleinere CFK-houdende koelapparaten te verwijderen of aan het gebruik van een milieuvriendelijk koelmiddel aan te passen.

PFK218

propaan n-butaan isobutaan onbekend

De inschatting van de koelgasemissies wordt bemoeilijkt doordat vaak noch exploitant noch koeltechnicus gedisciplineerd alle bijvullingen registreren. Onderhoudsregisters en facturen kunnen onvolledig of misleidend zijn. De inschatting vergt telkens een bijzondere inspanning van MI, daar waar de exploitant als normaal zorgvuldig ‘huisvader’ eigenlijk bij wijze van zelfcontrole zelf nauwlettend eventuele emissies zou moeten opvolgen en zonder dralen bijsturen. EG-verordening 2037/2000 legt immers op dat alle uitvoerbare voorzorgsmaatregelen getroffen moeten worden opdat de emissies tot het strikte minimum beperkt blijven. Telkens een inschatting van de koelgasemissies mogelijk was, werd vastgesteld dat jaarlijks ruim meer dan een tiende van de normale koelmiddelinhoud door de koelinstallatie werd uitgestoten naar het milieu. Met duizenden niet-hermetisch afgesloten koelinstallaties in Vlaanderen, stemt dat tot nadenken. De gecontroleerde exploitanten van zulke installaties werden aangemaand al hun installaties te onderzoeken en binnen een redelijke termijn te saneren. MI heeft ook een theoretisch meetprincipe voorgesteld om de grootte van koelgasemissies uit industriële koelinstallaties te meten. Zij heeft een onderzoeksinstelling gelast dit principe op lab-schaal uit te testen en verder uit te werken tot een handige meettechniek, die praktisch toepasbaar is op reële installaties. De onderzoeksinstelling is vrij goed in haar opdracht geslaagd. MI zal de gevatte bedrijvigheidssectoren confronteren met de nieuwe meettechniek. Daarnaast zal zij bijkomende fondsen zoeken om in situ-metingen uit te voeren in voorbereiding van een eerste wettelijke emissienorm voor koelgassen uit koelinstallaties. In het kader van een onderzoek naar de naleving van de EG-verordening 2037/2000 heeft een gerichte controle in een bedrijf aan het licht gebracht dat dit bedrijf ettelijke tonnen per jaar van een ozon-onvriendelijk solvent in de atmosfeer bracht, als gevolg van een toepassing die reeds sinds het midden van de 90’er jaren verboden was. Door een kordaat optreden van MI heeft de exploitant zijn productieproces bestudeerd en aangepast, zodat deze schadelijke uitstoot eind 2001 definitief beëindigd was.

Een koeltechnicus voert metingen uit bij de compressor van een koelinstallatie.

Specifieke handhavingscampagnes

In Vlaanderen resulteert de afbraak van bouwwerken jaarlijks in ongeveer 5 miljoen ton bouwen sloopafval.

4.2 Illegale praktijken in de bouwen sloopsector Zeer veel Vlamingen worden geboren met de spreekwoordelijke baksteen in de maag. Allen willen ze wel eens wonen in een eigen huis. Er wordt bijgevolg gebouwd. Gezien ruimte in ons gewest schaars is, zijn onze beleidsmensen al enige jaren bezig met het opstellen van regels die het optimaal gebruik van de beschikbare ruimte moeten bevorderen. Er mag niet zomaar overal gebouwd worden. Maar de zones waar wél mag gebouwd worden, zijn haast volledig ingenomen. Daarom worden ook heel wat bouwwerken afgebroken om plaats te maken voor nieuwbouw. Als we spreken van bouwwerken, hebben we het niet enkel over woningen maar ook over bedrijfsgebouwen, wegen, kunstwerken (sluizen, bruggen, dijken, …). Al deze activiteiten brengen afval met zich mee: bouwen sloopafval. In totaal ruwweg vijf miljoen ton per jaar. Vertaald komt dat neer op ongeveer een container per jaar per twaalf inwoners. Bouw- en sloopafval is alle afval dat tijdens bouwen sloopactiviteiten wordt geproduceerd: steen- en betonpuin, asfaltpuin, houtafval, metaalafval, kunststofafval, glasafval, verpakkingsafval,… . De steenachtige of puinfractie is de belangrijkste en maakt ongeveer 90% van het totaal geproduceerde bouwafval uit. Tot een tiental jaren geleden moest puin terechtkomen op een categorie 3-stortplaats. Heel wat puin werd echter illegaal aangewend om vochtige en laaggelegen percelen op te hogen of als onderfundering bij de aanleg van kleinere wegen en opritten. In 1995 werd een 'uitvoeringsplan bouwen sloopafval' opgesteld. Met dit document engageerde de Vlaamse regering zich ertoe om tegen 2000 75% van het puin te laten hergebruiken, liefst in hoogwaardige toepassingen. Dit streven werd vastgelegd in Vlarea waarin onder meer geregeld wordt onder welke voorwaarden bepaalde afvalstoffen kunnen worden gebruikt als secundaire grondstof.

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

Bouwpuin wordt voornamelijk illegaal gebroken in tijdelijk opgestelde, onvergunde brekers.

Bouw- en slooppuin werd onderscheiden in een aantal categorieën. Het hergebruik ervan is, op enkele uitzonderingen na, enkel mogelijk na verwerking in een vergunde installatie. Bovendien wordt meestal een keuringslabel, gekend als de 'COPRO-certificering', geëist. COPRO is de meest ingeburgerde keuringsinstantie. De regelgeving laat ook vergelijkbare keuringslabels toe. Eén van de basispijlers van een COPRO-certificering is een degelijk acceptatiebeleid van de bedrijven die bouwen slooppuin ontvangen om het te verwerken. Enkel zuiver puin mag aanvaard worden. De nieuwe regelgeving dwong de aannemerssector tot een totaal nieuwe manier van handelen. Een bouwwerk moet nu selectief, d.i. elke afvalstroom netjes gescheiden, worden afgebroken. Bouw- en slooppuin mag niet meer te pas en te onpas, zonder voorbewerking, gebruikt worden om een nat perceel te 'saneren'. Bovendien kan bouwpuin van een afbraak niet zomaar gebracht worden naar een mobiele breekinstallatie die tijdelijk in de buurt is opgesteld naar aanleiding van een andere afbraak. Deze activiteit vereist immers een milieuvergunning. En hier begon het schoentje te knellen. Het gros van de aannemers schikte zich niet naar de nieuwe regelgeving. Bouwpuin werd, voor zover het al gebroken werd, voornamelijk illegaal gebroken in tijdelijk opgestelde, onvergunde breekinstallaties. Eind mei 2000 vroeg de Vlaamse minister van Leefmilieu aan MI om een actieplan uit te werken om de gangbare, illegale praktijken in de bouwen sloopsector aan te pakken. Tijdens het opstellen van dit plan kwamen een aantal inconsistenties en onduidelijkheden in de regelgeving aan de oppervlakte. MI heeft bijgedragen tot het inventariseren en oplossen van de bestaande juridische onduidelijkheden en heeft zelf een aantal pragmatische stand-

Het gebroken puin wordt gezeefd en gesorteerd.

punten ingenomen. In het MIP 2001 werd een project uitgewerkt rond illegale praktijken in de sector van bouwen sloopafval. Met de juridische zekerheden die op dat moment bestonden ging MI op het terrein na in welke mate de vergunningsplicht voor het opslaan en verwerken van puin nageleefd werd, in hoever de opgelegde vergunningsvoorwaarden opgevolgd werden en in welke mate het aangewende puin verontreinigd was. Op 113 locaties (opslagplaatsen van puin, terreinen met een puinbreker en/of -zeef, terreinen van aannemers van bouwwerken of afbraakwerken, categorie 3-stortplaatsen, sorteerbedrijven, betoncentrales) werden uitgebreide controles uitgevoerd aan de hand van een door de werkgroep opgestelde checklist. Op 74 van de gecontroleerde locaties was een vaste puinbreker en/of –zeef aanwezig tijdens de inspectie, in zeven gevallen stond een tijdelijke breker en/of zeef op het terrein. Meer dan een kwart van de vast opgestelde puinbrekers maken deel uit van een bedrijf waar puinbreken niet de hoofdactiviteit is, zoals sorteerbedrijven, stortplaatsen voor inerte afvalstoffen en betoncentrales. Een vijfde van de controles vond plaats op werven of terreinen van aannemers. Slechts in drie gevallen werden puinbehandelingsinstallaties aangetroffen die niet vergunningsplichtig waren omdat ze ingezet werden op een afbraakwerf waar geen extern puin aangevoerd werd. In de volgende tabel wordt weergegeven welke totale hoeveelheden onverwerkt en verwerkt puin tijdens de controlebezoeken in het kader van dit project geregistreerd werden. In 21 bedrijven werd minder dan 1000 m3 opgeslagen puin aangetroffen. Alle andere dossiers (92) zijn ingedeeld als klasse 1-inrichtingen. Bij de vijf grootste bedrijven werd 43% van de totale hoeveelheid ‘projectpuin’ aangetroffen.

In de meerderheid van de gecontroleerde dossiers bleken de exploitanten te beschikken over vergunningen die alle activiteiten omvatten. Toch werden nog 14 inrichtingen (waaronder zeven met een puinbreker) gecontroleerd waar de milieuvergunning totaal ontbrak. In zes gevallen ging het daarbij om activiteiten op bedrijfsterreinen van aannemers.

Aangetroffen hoeveelheden puin tijdens de inspecties Aard van het puin

Hoeveelheden in ton

Beton- en metselwerkpuin Ongebroken - visueel zuiver - visueel onzuiver totaal

742.182 224.643 966.825

Gebroken en gezeefd - visueel zuiver - visueel onzuiver totaal

305.806 21.641 327.447

Breek- en zeefzand

178.575

Totaal

1.472.846

Asfaltpuin ongebroken gebroken Totaal

47.847 78.250 126.097

Specifieke handhavingscampagnes

FREQUENTIE VAN EEN AANTAL OVERTREDINGEN TIJDENS DE CONTROLES IN DE BOUW- EN SLOOPSECTOR Werkplan niet goedgekeurd door MI

58 %

Werkplan (zoals bedoeld in art. 5.2.1.3. van het Vlarem II) niet aanwezig

51 %

Geen mogelijkheid tot totaliseren van register per afvalstoffenrubriek

50 %

Geen afschrift van de milieuvergunning en het werkplan in inrichting

50 %

Uithangbord bij de toegangspoort niet in orde

49 %

Werkplan onvolledig of niet actueel

44 %

Groengordel niet of onvolledig aanwezig

43 %

39 %

37 %

Weegbrug niet in orde

27 %

Toegankelijkheid van het terrein (omheining, poort, …) niet in orde

18 %

Vloeistofdichte vloer onvoldoende

16 %

Hinder veroorzaakt (stof, trillingen, geur, …)

Zindelijkheid van het terrein onvoldoende

Verbod op afvalstoffenverbranding niet nageleefd

Ontbrekende milieucoördinator

OVERZICHT VAN DE PAK-NORMEN IN VLAREA VOOR HET GEBRUIK VAN PUINZEEFZAND ALS BODEM EN NIET VORMGEGEVEN BOUWSTOF (NVB) EN DE NORMEN IN VLAREBO

PAK’s

Vlarea

Vlarebo

Vlarebo-saneringsnorm

bodem

Bijlage 8

III

NVB

[mg/kg]

160

320

Vlarea

Naftaleen

0,005

1,5

Benzo(a)pyreen

0,1

0,3

0,5

Fenantreen

0,08

0,3

0,5

300

Fluoranteen

0,2

1,3

2,5

270

Benzo(a)antraceen

0,06

350

Chryseen

0,15

3,6

400

800

400

Benzo(b)fluoranteen

0,2

0,6

350

Benzo(k)fluoranteen

0,2

0,6

350

Benzo(ghi)peryleen

0,1

1,8

3,5

350

Indeno(1,2,3-cd)pyreen

0,1

0,3

0,5

350

0,5

3,5

6,5

8,5

Verdeling van de PAK-gehaltes in 52 monsters van puinzeefzand (BNS I,II,III,IV, V = bodemsaneringsnorm voor de bestemmingstypes) 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0

benzo(a)pyreen naftaleen

fenantreen

fluoranteen chryseen benzo(k)fluoranteen indeno(1,2,3-cd)pyreen benzo(a)antraceen benzo(b)fluoranteen benzo(ghi)peryleen

<= norm Vlarea-bodem

<=BSN I en II

<= BSN IV

<= Vlarebo-bijlage 8

<= BSN III

<= BSN V

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

> BSN V

Bij 23 gecontroleerde dossiers beschikten de exploitanten over een ontoereikende milieuvergunning. De meest aangetroffen overtreding was de overschrijding van de vergunde hoeveelheden puin (negen dossiers). Een aantal exploitanten met een vergunning voor een klasse 2-activiteit baatten bijgevolg feitelijk een klasse 1-inrichting uit. In twee gevallen was de puinbreker niet vergund en in vijf dossiers waren de asfaltopslag en -verwerking niet opgenomen in de vergunning. Andere onvolledigheden in de milieuvergunning hadden te maken met het opslaan van ander dan puinafval, met de grondwaterwinning en met de hoogspanningstransformator. MI stelde in 17 van de 113 gecontroleerde dossiers geen enkele inbreuk vast op de bepalingen van de milieuvergunning. Tien inrichtingen werden betrapt op een lichte overtreding. Om na te gaan in welke mate het aanwezige puin verontreinigd was werden in totaal 114 stalen genomen van het puin. Hoofdzakelijk werden puinzeef- en puinbrekerzand bemonsterd (69 monsters). In mindere mate ook uitgezeefde grond en kleinere puinfracties (beton, asfalt, metselwerk). Puinzeefzand en puinbrekerzand kunnen volgens Vlarea enkel gebruikt worden als secundaire grondstof als bouwstof indien de samenstelling ervan beneden de Vlarea-normen bijft én er een COPRO-certificaat voor bestaat. Uit de analyses is duidelijk geworden dat de normen voor gebruik als bouwstof gehaald worden. Puinzeefzand is echter bouwtechnisch geen echte geschikte bouwstof en er werden tot nu toe nog zelden COPRO-certificaten voor afgeleverd. Aangezien Vlarea het gebruik als bodem niet toelaat, blijft de enige mogelijke bestemming een stortplaats. De op stapel staande wijziging aan Vlarea voorziet wel dat puinzeefzand kan toegepast worden als bodem. De voorwaarden hiertoe zijn de Vlarebovoorwaarden voor het hergebruik van uitgegraven grond. Beschouwen we even de PAK-gehaltes van de 52 monsters van puinzeefzand, dan blijkt dat slechts drie ervan voldoen om als bodem gebruikt te worden. Alle andere stalen hebben hogere PAK-gehaltes dan die vermeld in bijlage 8 van het Vlarebo. Concreet betekent dit dat deze partijen zeefzand enkel als bodem zouden kunnen toegepast worden indien de PAKconcentraties van het ontvangende perceel hoger zouden liggen dan de concentraties aangetroffen in de bemonsterde partij zeefzand. Zoniet, horen ze afgevoerd te worden naar een stortplaats. De regelgeving laat de mogelijkheid open om het verontreinigde zeefzand te gebruiken als opvulmateriaal voor groeven, graverijen of uitgravingen. Dat kan slechts indien een studie aantoont dat er geen risico bestaat

op bijkomende grondwaterverontreiniging. Omdat de meeste bedrijven pas eind 2001 gecontroleerd werden, is de opvolging van deze dossiers nog niet helemaal afgehandeld. Van de bemonsterde partijen gebroken puin bevatten slechts vijf stalen (vier gebroken asfalt en één asfaltbetonmengsel) meer PAK’s dan toegelaten voor het gebruik als bouwstof. Tijdens het hele project werden 28 exploitanten geverbaliseerd voor de vastgestelde overtredingen en werden er 53 aanmaningen geschreven. Met de nakende Vlarea-wijziging zal het gebruik als bouwstof van slooppuin dat niet vergezeld is van een COPRO-certificaat, nog slechts in zeer beperkte mate mogelijk zijn. Alleen particulieren zullen niet-verontreinigd puin afkomstig van de afbraak van een (deel van) eigen woning nog ter plaatse kunnen gebruiken als bouwstof (als fundering of in beton).

4.3 Controle op de uitvoering van het PCB-verwijderingsplan Tot de jaren ’80 werden PCB-houdende oliën veelvuldig gebruikt in transformatoren en condensatoren omwille van hun interessante technische eigenschappen. PCB’s zijn echter zeer slecht afbreekbaar in de natuur en lossen gemakkelijk op in vet. Zo bestaat het risico dat ze zich ophopen in de voedselketen waardoor ze een reële bedreiging vormen voor mens en milieu. Bij ongecontroleerde verbranding kunnen bovendien gevaarlijke dioxines vrijkomen. Op 17 maart 2000 werd het PCB-verwijderingsplan goedgekeurd door de Vlaamse regering. Dit plan zou moeten leiden tot de vernietiging van nagenoeg alle PCB’s in Vlaanderen tegen 31 december 2005. In 2001 heeft MI bij haar bedrijfscontroles extra aandacht besteed aan de elektrische installatie van de gecontroleerde bedrijven. Bij aanwezigheid van PCB-houdende apparaten werd nagegaan of voldaan werd aan de bepalingen van Vlarem II en het PCB-verwijderingsplan. In totaal zijn bij 841 bedrijven 2438 transformatoren en condensatoren gecontroleerd. Hiervan bleken 542 apparaten (22,3 %) nog gevuld te zijn met in totaal meer dan 306.000 kg PCB-houdende olie. In 20 gevallen werden aanwijzingen gevonden van lekkende toestellen. Reeds voor 1 januari 1999 moesten alle PCB-houdende apparaten gemeld zijn aan OVAM. Niet-gemelde apparaten moesten voor 17 november 2000 buiten gebruik worden gesteld en voor 17 mei 2001 verwijderd zijn.

Specifieke handhavingscampagnes

In 2001 besteedde MI tijdens inspecties extra aandacht aan de elektrische installaties.

PCB-houdende apparaten waarvan het bouwjaar niet gekend is of waarvan het bouwjaar dateert van voor 1971 moesten voor 31 december 2000 verwijderd zijn. Omdat OVAM de inventaris van de PCB-houdende apparaten beheert, werd een informatiekanaal georganiseerd tussen MI en OVAM zodat MI na elke bedrijfscontrole de correcte melding bij OVAM van de aangetroffen apparaten kon verifiëren. Van de 542 aangetroffen PCB-houdende apparaten bleken er 101 (19 %) niet in de OVAM-inventaris opgenomen te zijn. Bijna 30% van de gecontroleerde bedrijven had nagelaten om PCB-houdende apparaten te melden. Tijdens deze actie heeft MI 74 bedrijven geverbaliseerd wegens een overtreding van de bepalingen van Vlarem II inzake PCB’s of van het PCB-verwijderingsplan. De bedrijven waar apparaten werden aangetroffen die niet gemeld waren bij OVAM of die de opgelegde verwijderingsdatum hadden overschreden, werden door MI aangemaand de nodige maatregelen te nemen om de niet reglementaire PCB-houdende apparaten buiten gebruik te stellen en ze op een wettelijke wijze te verwijderen. In totaal werden 72 aanmaningen gegeven. Bijna 30% van de aanmaningen werden reeds opgevolgd.

4.4 Gebruik van toeslagstoffen in steenbakkerijen In steenbakkerijen worden courant toeslagstoffen toegevoegd aan de kleimengsels om hetzij het bakproces, hetzij de kenmerken van het eindproduct te beïnvloeden. MI wenste de aard en de herkomst van deze toeslagstoffen in kaart te brengen en na te gaan of de toeslagstoffen legaal werden ingezet: als grondstof, als secundaire grondstof (indien nodig met een geldig gebruikscertificaat) of als afvalstof (het gebruik van de afvalstof als toeslagstof moet geregeld zijn via een rubriek 2 in de milieuvergunning). Daarvoor werd een actie opgenomen in het MIP 2001. In het kader van de actie werden 30 steenbakkerijen onder-

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

zocht. Er werden zes monsters van toeslagstoffen genomen. Bij negen steenbakkerijen werd een proces-verbaal opgesteld wegens het illegaal verwerken van toeslagstoffen (zaagmeel, houtkrullen, bekalith, zwarte en rode schist). De bedrijven werden aangemaand om hetzij een milieuvergunning, hetzij een gebruikscertificaat aan te vragen voor het gebruik van de toeslagstof. Bij twee bedrijven werd aan de burgemeester gevraagd om het gebruik van bepaalde toeslagstoffen te verbieden. Als voorlopige conclusie kan gesteld worden dat er nog onduidelijkheid is over het statuut van een aantal gebruikte toeslagstoffen (zoals cokesgruis, bedcokes, glasmeel) en over de correcte indelingsrubriek voor het verwerken van afvalstoffen als toeslagstof: rubriek 2.3.4 ‘verbranding van afvalstoffen’ of rubriek 2.2.5 ‘fysicochemische verwerking van afvalstoffen’. MI zal dat verder opvolgen.

4.5 Controle secundaire grondstoffen Waar preventie haar grenzen bereikt heeft, moeten het hergebruik, de recyclage en de terugwinning van afvalstoffen maximaal gestimuleerd worden. Vlarea bepaalt de voorwaarden waaronder bepaalde afvalstoffen als secundaire grondstof kunnen ingezet worden. Voor het gebruik van sommige afvalstoffen is een door OVAM verleend gebruikscertificaat verplicht. Dit document moet elke partij afvalstoffen die als secundaire grondstof ingezet wordt, vergezellen. Afvalstoffen die als secundaire grondstoffen aangewend worden, moeten in elk geval voldoen aan een aantal voorwaarden inzake samenstelling: bepaalde maximumgehalten mogen niet overschreden worden. Zo kan waterzuiveringsslib van bepaalde voedingsbedrijven in aanmerking komen om als meststof gebruikt te worden in de landbouw. Voor bepaalde slakken van de ferro- of non-ferro-industrie is een gebruikscertificaat afgeleverd voor gebruik als bouwstof.

Bepaalde waterzuiveringsslibs mogen niet meer gebruikt worden in de landbouw.

In 2001 heeft MI 91 secundaire grondstoffen bemonsterd om na te gaan of aan de opgelegde samenstellingscriteria voldaan werd. In drie gevallen werden bij slibs van voedingsbedrijven normoverschrijdingen vastgesteld. In de loop van 2001 werd omwille van de BSE-problematiek het gebruik van bepaalde waterzuiveringsslibs beperkt. Slib van slachthuizen en uitsnijderijen waar dierlijk afval wordt geproduceerd waarvan vermoed wordt dat het BSE kan overbrengen, wordt niet meer in de landbouw toegelaten. Het aanwenden van slib van RWZI’s op cultuurgrond is sinds 1 december 1999 eveneens verboden.

4.6 Grondwaterverontreiniging rond stortplaatsen Elke exploitant van een stortplaats is verplicht meetputten rond de stortplaats te installeren en het grondwater uit de meetputten geregeld te laten analyseren. De grondwatercontrole gebeurt voor categorie 1- en 2-stortplaatsen halfjaarlijks en voor categorie 3-stortplaatsen jaarlijks. In 1998 heeft VITO in opdracht van MI een databank uitgebouwd waarin alle reeds beschikbare analysegegevens rond stortplaatsen werden ingevoerd. Deze databank wordt verder door MI beheerd en aangevuld met actuele gegevens. De studie van VITO omvatte eveneens een evaluatie van de grondwaterkwaliteit rond de verschillende stortplaatsen. Rond meerdere stortplaatsen werd in meer of mindere mate verontreiniging vastgesteld. Verdere verontreiniging ten gevolge van de actuele exploitatie moet ten alle prijze vermeden worden om de kwaliteit van het grondwater voor de toekomstige generatie te vrijwaren.

Het afdekken van stortplaatsen met een folie moet grondwaterverontreiniging voorkomen.

enkel de stortplaatsen in aanmerking genomen die momenteel nog in uitbating zijn. Er werd nagegaan of de huidige exploitatie nog bijkomende grondwaterverontreiniging veroorzaakt of kan veroorzaken. Verder werd bepaald bij welke stortplaatsen een bijkomende studie noodzakelijk is om tot deze conclusie te komen. Omwille van budgettaire beperkingen werden prioritaire dossiers aangeduid waar bijkomend studiewerk verricht zou worden. Aan de hand van een aantal beoordelingscriteria werd per stortplaats een evaluatie gemaakt van de noodzaak tot het uitvoeren van een verder onderzoek of het treffen van andere maatregelen. Het oordeel hield rekening met de evaluatie van de grondwaterkwaliteit in de VITO-studie, de grondwaterkwetsbaarheid van het gebied, de conclusies van het oriënterend bodemonderzoek over de grondwaterkwaliteit, de inrichting van de stortplaats en de nabijheid van grondwaterwinningen. Er werd per stortplaats ook nagegaan of er in het kader van het bodemsaneringsdecreet eventueel beschrijvende bodemonderzoeken lopende waren of saneringsprojecten uitgevoerd werden. Op basis van deze evaluatie werden een aantal stortplaatsen geselecteerd die prioritair in aanmerking komen voor verder onderzoek. Voor vier stortplaatsen werd inmiddels een studie-opdracht uitgeschreven. Bij één stortplaats werd in 2001 een grondwateronderzoek uitgevoerd op basis van een onderzoeksopdracht die al eind 2000 toegewezen werd. Hierover leest u meer in het hoofdstuk ‘Reactieve controles’.

De bevindingen van MI bij de controles van de stortplaatsen in 2000 en de resultaten van de VITO-studie hebben als basis gediend om in 2001 de grondwateraspecten bij stortplaatsen nader te bekijken. Daarbij werden

Specifieke handhavingscampagnes

De atmosferische destillatietoren van een petroleumraffinaderij.

De DIAL-meetwagen maakt het mogelijk om concentraties van stoffen in de atmosfeer van op een afstand te meten.

5 Werkgroep Lucht De werkgroep Lucht coördineerde binnen MI alle aspecten die verband houden met luchtverontreiniging en richtte zijn aandacht in 2001 naar een aantal specifieke sectoren en hun emissies van o.a. dioxinen en vluchtige organische stoffen (VOS). Daarnaast werden ook de diverse geuronderzoeken gecoördineerd.

5.1 Chemische en petrochemische nijverheid Scanning van de petroleumraffinaderijen In 1998 liet MI de totale (geleide en diffuse) uitstoot van VOS en benzeen bij twee (kleinere) petroleumraffinaderijen meten. Aanvullend werden in 2000 en 2001 emissiemetingen uitgevoerd op de schouwen (geleide bronnen) om de uitstoot van de klassieke verontreinigende stoffen zoals stof, SO2 en NOx te kennen. De beoordeling van de meetresultaten werd bemoeilijkt doordat voor petroleum-raffinaderijen het ‘stolp-principe’ van toepassing is: de emissiegrenswaarde geldt enkel voor de gemiddelde uitstoot van het geheel van de installaties. Bij één bedrijf werd vastgesteld dat een slechte afstelling van de branders van de destillatie-eenheid zorgde voor een sterk verhoogde uitstoot van koolstofmonoxide (CO). MI legde de nodige maatregelen op. Daarenboven werden deze installaties in 2001 onderworpen aan een geïntegreerde controle waarbij de aandacht ging naar de verschillende milieucompartimenten. Zo kwamen lucht, afvalwater, afvalstoffen en externe veiligheid aan bod. Vooral voor dit laatste aspect werden heel wat controles uitgevoerd, met onder meer veel aandacht voor de opslagtanks, die ook een belangrijke emissie van VOS kunnen veroorzaken. Daarnaast werd er werk gemaakt van de

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

doorlichting van de methodologie die deze bedrijven hanteren voor de zelfcontrole van de emissie naar de lucht. Ook het afvalwater en de afvalstoffen werden gecontroleerd. Dat alles resulteerde in een tussentijdse globale evaluatie van de beide bedrijven, die begin 2002 zal worden geactualiseerd. Een gelijkaardige intensieve aanpak zal de komende jaren worden gebruikt bij de andere (grotere) petroleumraffinaderijen. Emissie van benzeen bij een chemisch bedrijf In januari en februari liet MI de totale uitstoot van benzeen bepalen bij een chemisch bedrijf. Hiervoor gebruikte de Engelse contractant een speciaal uitgeruste DIALmeetwagen (een systeem met laser, spectroscopische apparatuur en modellering). Dit systeem laat toe de concentraties van stoffen in de atmosfeer van op een afstand te meten. Rekening houdend met de meteorologische omstandigheden kan hiermee de totale uitstoot van een bron worden berekend. Door de positionering van de meetwagen kon bij dit bedrijf onder meer de uitstoot van de procesinstallaties, van de opslagtanks en bij het laden van een schip met benzeen in kaart worden gebracht. Er werd ook aandacht besteed aan een vijftal installaties met een potentiële benzeenemissie, in de omgeving van het chemisch bedrijf. De merkwaardigste conclusie van de metingen was dat de grootste bron van benzeen een shredder van autowrakken was, gelegen in de omgeving van het bedrijf. Andere beduidende bronnen situeerden zich bij de waterzuiveringsinstallatie en een opslagtank voor afvalwater in

De dioxine-uitstoot bij de staalindustrie werd ook in 2001 door MI verder opgevolgd.

het chemisch bedrijf. Deze drie bronnen waren samen verantwoordelijk voor 72% van alle emissies van de afzonderlijke bronnen die tijdens het onderzoek werden gemeten. De benzeenemissies tijdens het laden van een schip met benzeen waren klein, wat er op wijst dat de door het bedrijf genomen voorzorgsmaatregelen, om het ontsnappen van benzeen te voorkomen, effectief waren. Uit een vergelijking van de meetresultaten van het DIALsysteem en die van een bedrijfsintern meetsysteem bleek dat de afwijkingen, bij de gemeten lage concentraties, zeer beduidend waren, met gemiddeld hogere waarden gemeten door het bedrijfsintern meetsysteem.

5.2 Dioxine-emissie De werkgroep lucht volgde in 2001 een aantal sectoren of installaties met een (potentieel) hoge uitstoot van dioxinen, verder op. Huisvuilverbrandingsinstallaties Bij deze installaties stelden zich in 2001 geen noemenswaardige grote problemen. Bij één installatie werd een nieuwe verbrandingslijn in gebruik genomen, wat in de opstartfase leidde tot enkele problemen met de uitstoot. De exploitant greep op een correcte manier in, conform de bepalingen van Vlarem II en de met MI gemaakte afspraken. Sinterfabrieken van het staalbedrijf Sidmar De dioxine-uitstoot van deze installaties bleef in 2001 ongeveer op hetzelfde peil als in 2000. De doorgevoerde end-of-pipe-maatregelen bewezen hun degelijkheid, met enkele verhoogde meetwaarden ten gevolge van het tijdelijk gebruik van een minder performant adsorbens. De gemiddelde emissieconcentratie lag in 2001 beneden

0,5 ng TEQ/Nm3. Ook de metingen in de omgeving (dioxinedepositie en hoevemelk) bevestigden de aanhoudend gunstige trend. Umicore Bij twee vestigingen van Umicore (ex-Union Minière) werd de voorbije jaren een belangrijke uitstoot van of verontreiniging met dioxinen vastgesteld, met name te Olen en te Hoboken. In Olen evolueerde de toestand in 2001 verder in gunstige zin. De uitstoot van de grootste bron, de kopersmelter, bleef steeds beneden de emissiegrenswaarde van 1 ng TEQ/Nm3. Bij twee andere dioxine-emitterende processen binnen de koperafdeling werden de dioxine-beperkende maatregelen geoptimaliseerd. Bij de sproeiroostovens van de kobaltafdeling begaf de eerst opgestelde katalytische dioxinefilter het omwille van corrosieproblemen, maar na aanpassingen lijkt dit probleem verholpen en kan de uitstoot voortdurend beneden 0,1 ng TEQ/Nm3 worden gehouden. In Hoboken ligt de problematiek al enige tijd iets complexer, omdat tot nu toe nog geen geleide bronnen (schouwen) zijn gevonden, waarvan de uitstoot een verklaring kan zijn voor de vastgestelde verhoogde dioxinedepositie. Intern onderzoek naar potentiële bronnen legde bloot dat op het terrein producten liggen opgeslagen, die sterk met dioxinen zijn beladen. In functie van de bevindingen op en rond het bedrijfsterrein zal MI haar verdere handhavingsstrategie bepalen. Crematoria In Vlaanderen zijn er zes crematoria in exploitatie, die elk beschikken over meerdere ovens (2 tot 5). Deze inrichtingen zijn sinds 1999 ingedeeld als hinderlijke inrichtingen

Specifieke handhavingscampagnes

(rubriek 58 van de indelingslijst van Vlarem I) en Vlarem II bevat onder meer sectorale emissiegrenswaarden voor stof, kwik, zwaveldioxide, stikstofoxiden en dioxinen. Gelet op de overgangsbepalingen moeten de bestaande inrichtingen pas vanaf 1 januari 2003 aan deze grenswaarden voldoen. De concentratie aan dioxinen en furanen in de rookgassen moet al wel sinds 2000 jaarlijks worden bepaald. Eind 2000 stelde MI vast dat de crematoria deze meetverplichting niet of onvolkomen waren nagekomen en wees alle exploitanten hier uitdrukkelijk op. In het voorjaar van 2001 gebeurden (aanvullende) emissiemetingen op de rookgassen van alle ovens. Uit deze metingen kwam naar voor dat er grote problemen waren met de uitstoot van stof en vooral van dioxinen en furanen. Daarbij vielen de erg grote concentratieverschillen op tussen de verschillende crematoria. Voor deze grote verschillen was niet altijd een verklaring voorhanden. Belangrijke factoren die de uitstoot beïnvloeden, zijn enerzijds de samenstelling van de kist (vernis, armaturen) en de inhoud (bijvoorbeeld lijkzakken in PVC) en anderzijds de temperatuur en verblijftijd van de rookgassen in de (na)verbrandingszone. In functie van de sterk uiteenlopende meetresultaten koos MI voor een gedifferentieerde aanpak. Als finale doelstelling werd uiteraard de volledige naleving opgelegd van alle emissiegrenswaarden tegen het verstrijken van de overgangstermijn (meestal 1 januari 2003). In de tussentijd dienden de exploitanten de uitstoot maximaal te beperken door aanpassingen aan het verbrandingsproces. Tijdens de overlegvergaderingen met MI wezen de exploitanten uitdrukkelijk op de problematiek van de controle op de naleving van de voorschriften inzake de samenstelling en inhoud van de doodskisten. Het zogenaamde ‘verlof tot verbranding’ wordt door de burgemeesters voor elke crematie verleend, hoewel een groot deel van de kisten niet zou voldoen aan de wettelijke voorwaarden. De Vlaamse minister van Leefmilieu gaf over dit onderwerp in juli 2001 een persconferentie, waarbij de stand van zaken en de aanpak van MI werden toegelicht. In het najaar van 2001 lieten de meeste exploitanten nieuwe emissiemetingen uitvoeren, die in de meeste gevallen op een duidelijke verbetering van de toestand wezen. Bij de installaties waar begin 2001 een zeer lage dioxine-uitstoot werd gemeten, lagen de waarden in het najaar echter beduidend hoger, wat er opnieuw op duidt dat er zeer sterk schommelende emissies kunnen voorkomen. In 2001 zijn alle exploitanten gestart met de concrete uitvoering van de nodige saneringsmaatregelen (nageschakel-

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

de rookgasreiniging) en bij één crematorium zijn volledig nieuwe ovens in opbouw. Het ziet ernaar uit dat tegen eind 2002 alle crematoria zullen zijn uitgerust met voorzieningen, die de naleving van de grenswaarden moeten mogelijk maken.

5.3 Geuronderzoeken Algemeen Klachten over geurhinder komen nog steeds zeer frequent voor: geurhinder blijft, met geluidshinder, één van de meest voorkomende vormen van milieuhinder. Bij gebrek aan duidelijke criteria rond de aanvaardbaarheid van geurhinder, blijft de beoordeling van geurproblemen nog altijd een subjectief gegeven en kan de intensiteit waarbij de geur als hinderlijk wordt ervaren, heel erg variëren van persoon tot persoon. Rond heel wat bedrijven blijft, ook na de uitvoering van initiële saneringen, geur waarneembaar. MI moet in dit geval kunnen uitmaken of de geur hinderlijk is en of het bedrijf alle mogelijke maatregelen heeft genomen om de geuruitstoot te beperken. Hiervoor is vaak externe ondersteuning noodzakelijk. In industriezones liggen soms verschillende potentiële geuremittoren dicht bij elkaar, wat het niet gemakkelijk maakt om het aandeel van deze bronnen tot de waargenomen geur(hinder) vast te stellen. Met externe ondersteuning en een bedrijfs- en omgevingsonderzoek lukt dat wel en wordt het mogelijk om gerichte geurbeperkende maatregelen af te dwingen bij de belangrijkste geuremittoren. Bij de geurstudies in opdracht van MI wordt, voor zover mogelijk en relevant, de methodologie gehanteerd die de laatste jaren is gebruikt bij de voorbereiding van het opstellen van een geurnormering voor een aantal homogene sectoren. Bij omgevingsonderzoek worden de hinderlijkheid en geuremissie van de verschillende bronnen bepaald, onder meer door geurwaarnemingen (snuffelmetingen door de deskundige en door toezichthoudende ambtenaren), enquêtering, het bijhouden van een geurdagboek door de omwonenden en modelberekeningen. Verder worden er zoveel mogelijk vaststellingen binnenin de bedrijven gedaan, onder meer via een doorlichting van de relevante processen en de uitvoering van emissiemetingen (met olfactometrische en/of chemische analyse). Bij de bedrijfsdoorlichtingen worden ook de reeds uitgevoerde en nog bijkomend haalbare emissiebeperkende maatregelen geëvalueerd. Hieronder worden de resultaten beschreven van de onderzoeken die in 2001 werden afgewerkt. In alle gevallen gaat het om bedrijven of industriezones waarover MI reeds meerdere jaren geurklachten ontvangt.

Toezichthoudende ambtenaren voeren snuffelmetingen uit in het kader van geuronderzoeken.

Naast de vermelde onderzoeken startte in 2001 ook nog een onderzoek in en rond vier bedrijven in een industriezone in Vlaams-Brabant. Daarover leest u zeker meer in het volgende rapport. Industriezone Om de inbreng van de potentiële bronnen tot de totale geurimmissie te kunnen bepalen, liet MI een geuronderzoek uitvoeren in en rond deze industriezone, met de klemtoon op vier geselecteerde bedrijven. Het project liep van eind juli 2000 tot augustus 2001. Elk bedrijf werd bezocht om alle kritische punten binnen de bedrijfsvoering te bekijken en te evalueren. Aan de belangrijkste emissiepunten werden metingen uitgevoerd. De impact van de geuremissie van de verschillende bedrijven op de omgeving werd nagegaan via het bijhouden van een geurdagboek door omwonenden en snuffelmetingen door MI en de deskundige. Hieruit bleek dat één bedrijf verantwoordelijk was voor 90 % van de geuroverlast op bepaalde dagen en bij bepaalde weersomstandigheden; dat de geur van een tweede bedrijf minder frequent werd waargenomen en voornamelijk voor kwam op zeer warme dagen en dat de geur van de twee andere bedrijven weinig bijdroeg tot de lokale geurproblematiek. Het bedrijf dat verantwoordelijk was voor de grootste geuremissie werd door MI aangemaand om saneringsmaatregelen uit te voeren. Het ging daarbij om: - het verbeteren van de werking van de biofilter; - het afvoeren van de niet-condenseerbare dampen uit de productiehallen naar de stoomketel; - een betere controle en optimalisatie van het afzuig-

Geurcontouren rond een stortplaats, berekend met behulp van een verspreidingsmodel op basis van snuffelwaarnemingen in de omgeving.

systeem; - het volledig dicht maken en het sluiten van alle poorten van de productiehallen; - het geregeld reinigen van de productiehallen en de terreinen. Het bedrijf bevestigde dat de gevraagde maatregelen zullen worden uitgevoerd in 2002. Na het beëindigen van de saneringswerken zal het bedrijf zelf een geurstudie laten uitvoeren om het resultaat te evalueren. Producent van smaakstoffen Eind jaren negentig werd bij dit bedrijf, na een aanmaning van MI, een biofilter in gebruik genomen. Deze ingreep bleek niet te volstaan om de klachten te doen stoppen. In de loop van 2000 werden nog aanvullende emissiebeperkende maatregelen genomen, zoals een verbeterde afzuiging en extra gaswassers. In 2001 besliste MI om bij dit bedrijf zelf een geuronderzoek te laten uitvoeren om een inschatting te maken van de resterende geuremissie en de bronnen van deze emissie. Deze studie moest ook een beoordeling maken van de mate waarin de beste beschikbare technieken zijn toegepast voor de beperking van de geuroverlast voor de omgeving. Uit de studie blijkt dat het bedrijf nog steeds ernstige geurhinder veroorzaakt door de installaties waarvan de emissies nog niet worden afgezogen en omwille van een onvoldoende rendement van de bestaande gaswassers en de biofilter. Als aanbeveling werden de volgende maatregelen voorgesteld: de overblijvende emissiepunten uit de hal aansluiten op het afzuigsysteem (met plaatsing van een grotere ventilator), het rendement van de bestaande gaswassers verbete-

Specifieke handhavingscampagnes

In het kader van de geurstudies werden ook enquĂŞtes uitgevoerd naar het hindergevoel van de omwonenden.

ren, de installatie van een bijkomende basisch-oxidatieve gaswasser of een bio-trickling filter voor verwijdering van de zwavelhoudende (sterk geurende) componenten en het optimaliseren van de bestaande klassieke biofilter. Over de resultaten van dit onderzoek zal een overleg plaatsvinden met de directie van het bedrijf. Het bedrijf zal aangemaand worden tot het uitvoeren van de voorgestelde geurbestrijdingstechnieken onder begeleiding van een deskundige firma naar keuze, en het opstellen van een realistische planning. De uitvoering van het saneringsplan zal door MI worden opgevolgd. Producent van schuimrubber De bedoeling van het geuronderzoek bij dit bedrijf was enerzijds het in kaart brengen van de oorzaak van de geuremissie (stoffen, processen, sleutelparameters) en anderzijds het voorstellen van technologische aanpassingen die de geuremissie mogelijk kunnen tegengaan (rekening houdend met het BBT-principe). Er werd geen omgevingsonderzoek voorzien. De studie liep van september 2000 tot maart 2001 en leverde volgende resultaten op: de eliminatie van een aantal denkpistes omtrent de oorzaak van de geur; een rangschikking van de emissiebronnen op basis van olfactometrische metingen en een veel beter inzicht in het verloop van het droogproces (als belangrijkste bron van de geuremissie). Ten slotte formuleert de studie een aantal overwegingen waaruit de noodzaak tot een veel betere sturing van het droogproces blijkt en worden een aantal concrete voorstellen ter beperking van de geuremissie geformuleerd. Op basis van de onderzoeksresultaten werd het bedrijf aangemaand de nodige saneringen uit te voeren. Ondertussen

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

werden de eerste maatregelen genomen. De verdere uitvoering en opvolging van de aanmaningen zal mogelijk nog enkele jaren in beslag nemen, omdat onder meer de stapsgewijze vervanging of grondige aanpassing van het grootste deel van de productielijnen is gepland. Wasmiddelenproducent Door de geurproblematiek van dit bedrijf vanuit een zo ruim mogelijk perspectief te bekijken, hoopte MI de sanering van de probleemtoestand te versnellen. De opdracht omvatte onder meer een toestandsbeschrijving van het bedrijf en de omgeving, een klachteninventarisatie en -evaluatie, enquĂŞtering naar het hindergevoel van omwonenden, het bijhouden van een geurdagboek, emissiemetingen bij de relevante bronnen met verspreidingsberekeningen en een opsomming van geurbestrijdende maatregelen. Het onderzoeksrapport was klaar in het voorjaar van 2001. De resultaten toonden aan dat het bedrijf wel degelijk hinder veroorzaakte in het dichtbevolkte centrum van de gemeente. De hinder ging vaak samen met minder gunstige meteorologische omstandigheden. Er werd een verband vastgesteld tussen de schouwtemperatuur en de hoeveelheid uitgestoten geureenheden. Door de schouwtemperatuur bij ongunstige meteorologische omstandigheden te beperken tot een aanvaardbare waarde wordt nu hinder voorkomen. Omdat geen nieuwe investeringen moesten gebeuren in dure rookgasreinigingstechnieken, bleven de kosten voor het bedrijf beperkt tot een verminderd energetisch rendement. Stortplaats In het najaar van 1999 werd een stortplaatsencomplex uitgerust met een gasextractiesysteem op de afgewerkte gedeelten. Daarbij wordt het stortgas gevaloriseerd als

Opstelling voor bemonstering van afgassen op een stortplaats, voor bepaling van de geuremissie (Lindvalldoos).

energiebron. Als gevolg hiervan daalde het aantal klachten wegens geurhinder in de buurt drastisch. Toch werd MI ook daarna nog op geregelde tijdstippen geconfronteerd met geurklachten. In een geuronderzoek dat MI in 2000 en 2001 liet uitvoeren, kwamen de klassieke elementen van een geurstudie aan bod, maar werd ook de haalbaarheid onderzocht van het opzetten van een meetsysteem dat in staat zou zijn in de omgeving van de stortplaatsen de geursituatie op te volgen. Het onderzoek wees uit dat methaan, dat zelf reukloos is, maar als hoofdcomponent van het stortgas vrijkomt, de enige goed detecteerbare component is die een indicatie geeft van de emissies van de stortplaatsen. Naar aanleiding van klachten voerde MI eind 2001 een intensieve controlecampagne uit naar geurhinder in de woonwijken rondom de stortplaatsen. Daarbij werd gedurende enkele weken meermaals per dag nagegaan of er windafwaarts van de stortplaatsen geur kon worden waargenomen. Er werd vastgesteld dat, afhankelijk van windrichting en weersomstandigheden, er nog beperkte geurhinder kan optreden in de woonwijken in de omgeving van de stortplaats. Tijdens deze inspectiecampagne werden er evenwel geen geurklachten ingediend door omwonenden. In een recente milieuvergunning wordt aan de stortplaatsexploitant opgelegd dat hij een voorstel van geurmonitoring op basis van meting van methaanconcentraties moet voorleggen aan MI. De exploitant zal ook nog gasmotoren bijplaatsen en bijkomende gasextractie voorzien.

Bij de verbrandingsinstallaties van vijf spaanplaatbedrijven werden luchtemissiemetingen uitgevoerd.

5.4 Houtafvalverbranding Emissiemetingen De houtafvalverbrandingsinstallaties in Vlaanderen maken al enige tijd het onderwerp uit van acties en metingen door MI. Alhoewel er al heel wat saneringen zijn gerealiseerd, blijven er bij veel installaties problemen om de emissiegrenswaarden voortdurend na te leven. De belangrijkste probleemparameters daarbij zijn stof, CO, dioxinen en furanen. De problematiek stelt zich bij heel wat meubelbedrijven, waar het eigen houtafval wordt verbrand in kleine of middelgrote installaties. De praktijk leert dat, zelfs wanneer een volledig nieuwe oven wordt gebouwd, het naleven van de grenswaarden geen sinecure is. De manier van exploiteren (dosering, temperatuur, turbulentie, …) is daarbij van zeer groot belang. Sommige exploitanten wensen de noodzakelijke investering in een nieuwe oven zolang mogelijk uit te stellen. Een praktijkgeval leert dat daarbij zelfs flagrant wordt ingegaan tegen de adviezen van de constructeur. Zo werd er bij één oven voor geopteerd om enkel stoffilters te plaatsen, hoewel ook de uitstoot van CO veel te hoog was. Het valt dan ook met grote zekerheid te voorspellen dat deze ingreep onvoldoende effect zal hebben. Uiteraard vergen dergelijke dossiers een blijvende aandacht van MI. Scanning van de spaanplaatbedrijven In de loop van 2001 liet MI emissiemetingen uitvoeren bij telkens één installatie van de vijf West-Vlaamse spaanplaatbedrijven. Bij deze bedrijven wordt in de verbrandingsinstallaties meestal een mengsel van houtstof, schuurstof, houtafval en zware stookolie verbrand. De ovens fungeren als warmtebron voor het drogen van spanen via rechtstreeks contact

Specifieke handhavingscampagnes

met de warme rookgassen (directe droging) of via een thermische olie- of stoomcircuit (indirecte droging). Door de bestaande verwarring over het statuut van de brandstoffen (grondstoffen, secundaire grondstoffen of afvalstoffen) en de onduidelijke normering, is er heel wat discussie over de emissiegrenswaarden waaraan deze verbrandingsinstallaties en/of drogers moeten voldoen. De meetcampagne toonde aan dat er bij vrijwel alle installaties overschrijdingen voorkomen van ĂŠĂŠn of meerdere emissiegrenswaarden, maar de ernst van deze overschrijdingen hangt uiteraard sterk af van de set grenswaarden die wordt gehanteerd. Bij de productie van spaanplaten wordt bij alle bedrijven in min of meerdere mate gebruik gemaakt van behandeld houtafval, maar de resten van de spaanplaten worden volgens de definities van Vlarem II gecatalogeerd als onbehandeld houtafval. Op die manier kunnen, naargelang het geval en de capaciteit, zowel de voorwaarden voor verbranding van behandeld houtafval, verbranding van onbehandeld houtafval, houtdrogers en stookinstallaties op vaste brandstoffen (onbehandeld hout, als grondstof of secundaire grondstof) in aanmerking worden genomen. Omwille van de aanhoudende onduidelijkheid, waarin deze emissiemetingen onvoldoende uitklaring konden brengen, opteerde MI ervoor om in 2002 een grondigere scanning van deze sector door te voeren, met de bedoeling ook een gefundeerde terugkoppeling van de bevindingen op het terrein naar de beleidsmakers te kunnen verzorgen en voorstellen voor aanpassing van de huidige normering te kunnen indienen.

5.5 In kort bestek Verkennend onderzoek naar fugitieve VOS-emissies Aansluitend bij een IMPEL-project, startte MI eind 2001 een project over de bepaling en de beperking van de niet-geleide (fugitieve) emissies van VOS. De doelstellingen zijn enerzijds de stand van zaken in Vlaanderen inventariseren en evalueren en anderzijds concrete aanbevelingen formuleren om de bepaling en beperking van deze emissies op een grotere schaal toepassing te laten vinden. Dat omvat onder meer een kritische doorlichting en uitwerking van methodes voor emissiebepaling en -beperking, waarbij zeker rekening wordt gehouden met de handhaafbaarheid. In het najaar van 2001 werd de uitvoering van dit project toegewezen. De uitvoering zal heel 2002 in beslag nemen. Emissies naar de lucht van asfaltcentrales In Vlaanderen zijn een twintigtal asfaltcentrales in bedrijf. Bij deze installaties kan, zowel ten gevolge van het verbrandingsproces (warmtevoorziening van de droogtrommel) als

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

Bij alle asfaltcentrales in Vlaanderen zullen emissiemetingen worden uitgevoerd.

van de bijmenging van bitumen, een belangrijke emissie van verontreinigende stoffen naar de lucht optreden. Een bijzonder probleempunt bij sommige installaties is de uitstoot van geurveroorzakende stoffen, die tot hinder in de omgeving kan leiden. Dat hangt veelal samen met nietgeleide emissies, bijvoorbeeld bij het verladen van de asfalt. Bij de geleide emissies zijn mogelijke probleemparameters stof, CO, koolwaterstoffen, zware metalen, dioxinen en PAK. Momenteel werkt het BBT-kenniscentrum van VITO aan de opstelling van een document 'Beste Beschikbare Technieken' voor deze sector. Via een specifieke sectorale meetcampagne wil MI de samenstelling van de geĂŤmitteerde rookgassen laten bepalen bij alle asfaltcentrales in Vlaanderen, met het oog op de controle van de naleving van de geldende emissiegrenswaarden. Op basis van de resultaten van deze metingen en aanvullende informatie zal ook een globaal overzichtsrapport worden opgemaakt, waarin een samenvatting wordt gegeven van de meetresultaten en een overzicht van de belangrijkste conclusies en meet- en milieutechnische knelpunten. De toewijzing van de opdracht gebeurde eind 2001 en de metingen zullen in het voorjaar van 2002 worden uitgevoerd.

Het finale eindrapport zal begin 2002 beschikbaar zijn. Het moet dienen als aanzet voor komende controlecampagnes en als insteek voor nieuwe wetgevende initiatieven. Audit van de continue meetapparatuur bij industriĂŤle procesinstallaties MI liet VITO, het referentielaboratorium lucht, bij zes procesinstallaties een audit uitvoeren ter controle van de uitgevoerde keuring van de vast opgestelde continue meetapparatuur. Dat ging ook gepaard met vergelijkende emissiemetingen. Bij installaties, waarvan de uitstoot van verontreinigende stoffen de in Vlarem II opgenomen massadrempel overschrijdt, dient een continue analyse van de rookgassen te gebeuren. De gebruikte apparatuur dient minstens om de drie jaar te worden gekeurd door een erkend deskundige, in overeenstemming met de code van goede praktijk.

In opdracht van MI werd een onderzoek gestart naar het gebruik en de uitstoot van fakkels in Vlaanderen.

Gebruik en uitstoot van fakkels in Vlaanderen In 2000 werd in opdracht van MI een onderzoek gestart naar het gebruik en de uitstoot van fakkels in Vlaanderen. Procesfakkels komen frequent voor in de (petro)chemische industrie, waar ze in hoofdzaak zouden moeten fungeren als veiligheidsvoorziening. De ervaring leert dat bij sommige bedrijven de fakkel soms aangewend wordt voor het verbranden van restproducten (afvalstoffen). Ook bij staalbedrijven worden er grote hoeveelheden gas afgefakkeld. Daarnaast zijn er nog de biogasfakkels, bv. bij waterzuiveringsinstallaties of op stortplaatsen. Dit onderzoek had in de eerste plaats als doel algemene informatie te verzamelen over fakkels en over de aanwezigheid en het gebruik ervan bij de Vlaamse bedrijven. Er werd bijzondere aandacht geschonken aan de emissiebeperkende maatregelen en mogelijkheden om de emissie te bepalen. Ook andere milieuaspecten (geluid, lichtvervuiling) kwamen aan bod. Het onderzoek leidde tot een inventarisatie van de fakkels in Vlaanderen, een overzicht van de bestaande technieken van affakkelen, met aandacht voor de impact op het milieu en een aantal maatregelen om deze impact te beperken. Puttend uit bestaande regelgeving in het buitenland, werden een aantal suggesties gedaan van mogelijke nieuwe voorwaarden, op te nemen in Vlarem II. Er werd ook een overzicht opgenomen van de resterende knelpunten.

Bij ĂŠĂŠn installatie kon de keuring nog niet gebeuren, aangezien het bedrijf, na opmerkingen van MI, nieuwe meetapparatuur zal laten installeren, die beter geschikt is voor de continue bewaking van de emissie(grenswaarde). Uit de uitgevoerde audits en vergelijkende metingen bleek bij drie van de vijf installaties de uitgevoerde keuring onvoldoende grondig te zijn gebeurd om uitsluitsel te kunnen geven over de kwaliteit van de resultaten van de continue meetapparatuur. Bij twee van deze installaties was de keuring gebeurd door een deskundige, die hiervoor niet erkend was. MI zal de exploitanten aanmanen om deze keuring opnieuw te laten uitvoeren door een erkend deskundige en rekening te houden met de opmerkingen van het referentielaboratorium. Ontwikkeling van meetmethodieken voor VOS in emissies (deel 2) Begin 2001 werd het onderzoek naar het opstellen van bruikbare en op het terrein gevalideerde meetmethoden voor het bepalen van VOS in geleide emissiestromen afgerond. De resultaten van dit onderzoek werden eind juni 2001 voorgesteld tijdens een workshop waarop erkende laboratoria, deskundigen en vertegenwoordigers uit de bedrijfswereld aanwezig waren. Via opname in het compendium Lucht van VITO zullen deze methoden ingang vinden bij de dagelijkse uitvoering van emissiemetingen door erkende deskundigen lucht. Stookinstallaties bij glasteeltbedrijven De afwerking van het project rond de uitstoot van de stookinstallaties in de glasteeltsector werd uitgesteld. Aanvullend overleg met deskundigen en vertegenwoordigers van de sector moet zorgen voor een verdere uitwerking van een aantal knelpunten. Het finaal eindrapport wordt verwacht in het voorjaar van 2002.

Specifieke handhavingscampagnes

5.6 Erkende laboratoria lucht MI stelde in het verleden vast dat bij emissiemetingen, in eigen opdracht of in opdracht van de bedrijven, de erkende laboratoria het niet allemaal even nauw nemen met de norm-voorschriften voor de bemonstering van rookgassen. Vooral het ‘scannen’ van de schouwdiameter bij het bepalen van het debiet of het stof wordt vaak veronachtzaamd. Gelet op het belang van de meetresultaten bij de handhaving, hecht MI een groot belang aan de kwaliteitsvolle uitvoering van emissiemetingen. De monstername is daarbij zeker de meest kritische en minst gecontroleerde stap. Bij het huidige systeem van erkenningen voor laboratoria lucht gebeurt enkel bij de aanvraag een audit van de procedures en een onderzoek naar de precisie van de analyse. Er is momenteel geen controle op de manier van bemonsteren en er is geen actieve opvolging voorzien van de uitvoering van de metingen op het terrein door de erkende laboratoria. Voortgaand op deze ervaringen, vroeg MI aan VITO, het referentielaboratorium lucht, om een actieve kwaliteitscontrole op het terrein te starten. Als proefproject voerde VITO een beperkt aantal audits uit tijdens emissiemetingen door erkende laboratoria. Over de bevindingen ervan zal een terugkoppeling gebeuren naar de erkende laboratoria.

6 Lichthinder 6.1 Campagne van 2000 Tijdens de Nacht van de Duisternis van 2000 (4-5 november) stelden een 50-tal toezichthoudende ambtenaren bij een gecoördineerde actie 203 gevallen van relevante lichthinder vast, vooral op bedrijfsterreinen en bijbehorende parkings. Voor al deze vaststellingen werd een schriftelijke of mondelinge raadgeving gegeven om maatregelen te nemen om de lichthinder ongedaan te maken tegen 1 december 2000. Evaluatie in 2001 Halfweg 2001 werd het resultaat van deze campagne geevalueerd. Van de 203 gevallen van relevante lichthinder waren er 164 (81%) gesaneerd tot een aanvaardbaar niveau. De overige 39 situaties (19%) bleven tot dan zo goed als ongewijzigd. Het (nog) niet gesaneerd zijn van nagenoeg één op vijf van de gevallen na meer dan een half jaar heeft meerdere oorzaken. Een belangrijke oorzaak is het gebrek aan concrete normen in de regelgeving. Dat draagt ertoe bij dat lichthinder door de bedrijven als weinig relevant of subjectief wordt ervaren. Daarnaast is er de discussie rond het aspect veiligheid. Vaak wordt het terrein verlicht om redenen van veiligheid, bij-

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

De inspecteurs op pad tijdens de Nacht van de Duisternis © Lieven Van Assche.

voorbeeld voor het onderhoudspersoneel. Andere bedrijven roepen het argument veiligheid in om te verlichten zonder dat er sprake is van enige vorm van activiteit en zonder aanwezigheid van personen. Daarbij wordt de term ‘veiligheid’ gebruikt in de betekenis van beveiliging, bijvoorbeeld om inbrekers af te schrikken of om bewaking toe te laten. Een aantal exploitanten voeren de beperkte bijdrage van de bedrijfsverlichting t.o.v. de overvloedige openbare wegverlichting aan om niet te saneren. Veel bedrijven zijn ook onwetend over het bestaan van reglementering m.b.t. lichthinder. Verder is het zo dat MI alleen eerstelijnstoezicht uitoefent op klasse 1-bedrijven terwijl veel klasse 2- en 3-bedrijven en niet ingedeelde inrichtingen ook grote lichtvervuilers zijn. Ten slotte is er de grote tijdsdruk waaronder MI werkt, waardoor de bestrijding van lichthinder niet als prioritair wordt beschouwd.

6.2 Aanbevelingen: 5-puntenplan In haar voortgangsverslag van 4 oktober 2001 aan de Vlaamse minister van Leefmilieu stelde MI haar 5-puntenprogramma voor om de problematiek van de lichthinder efficiënter te kunnen aanpakken. Dit programma werd tijdens de Nacht van de Duisternis van 2001 (24-25 november) voorgesteld aan de pers. 1 Aanpassing van de Vlarem II-regelgeving De bestaande Vlarem II-regelgeving ter beheersing van lichthinder bij zowel ingedeelde als niet-ingedeelde inrichtingen moet worden aangepast zodat ze duidelijker wordt en beter handhaafbaar. De belangrijkste voorstellen tot wijziging van de regelgeving zijn het invoeren van een verbod op het gebruik van skytracers en lasers in open lucht en van het principe 'geen activiteit, geen licht'. Daarnaast dient het principe

van de beperking van de intensiteit van licht tot het niveau van de straatverlichting uitgebreid te worden van lichtreclame naar alle lichtbronnen van het bedrijf in open lucht. Het verlichten om redenen van beveiliging moet door het inschrijven van een definitie voor functionele en nietfunctionele lichtoverdracht in Vlarem II ondubbelzinnig uitgesloten worden. Alleen redenen van veiligheid in de zin van bescherming van de integriteit van personen kunnen de noodzaak tot verlichten verantwoorden. Daarom kan verlichting alleen worden toegestaan wanneer er bedrijfsactiviteit is en mits de intensiteit niet hoger is dan die van de meest nabije straatverlichting. Klemtoonverlichting, d.i. licht om de aandacht te trekken of om het verlichte onderwerp te accentueren, moet gedoofd worden van middernacht tot 6 uur indien er geen bedrijfsactiviteit is. Hetzelfde moet gelden voor lichtreclame, tenzij de straatverlichting vroeger dan middernacht wordt gedoofd. In dit geval moet de lichtreclame tegelijkertijd met de straatverlichting worden gedoofd. Deze voorstellen werden ter bespreking opgenomen in het kader van de komende Vlaremherziening. 2 Informatie- en sensibiliseringscampagne Aangezien veel bedrijven niet op de hoogte zijn van het bestaan van Vlarem II-regelgeving m.b.t. de beperking van lichthinder is het belangrijk om hen in te lichten via een informatie- en sensibiliseringscampagne via de geschreven en audiovisuele pers. 3 Afsluiten van convenanten Het afsluiten van convenanten biedt mogelijkheden om de beperking van lichthinder meer preventief en gestructureerd aan te pakken. Het is de bedoeling dat de meest lichtvervuilende sectoren zich via een convenant t.o.v. de overheid verbinden tot een welbepaald resultaat gekoppeld aan een welbepaalde termijn. Grote winkelketens, distributiebedrijven, benzinestations en tuinbouwbedrijven zijn de meest aangewezen sectoren voor deze aanpak. 4 Administratieve geldboete Het instellen van een administratieve geldboete zou het bestraffen en herstellen van inbreuken op de regelgeving m.b.t. lichthinder kunnen vereenvoudigen en meer doeltreffend maken. MI dringt aan op het onderzoeken en initiëren van deze piste.

5 Handhavingsstrategie MI oefent het eerstelijnstoezicht uit bij de klasse 1-inrichtingen. Gezien het tijdstip waarop de hinder zich voordoet, zal MI haar controles uitvoeren in het kader van de opdrachten buiten de diensturen. Bovendien zullen deze controles zich, omwille van de hoge tijdsdruk, beperken tot de meest flagrante gevallen van lichthinder. Belangrijk voor het bestrijden van lichthinder is de rol die gemeenten toebedeeld krijgen. Zij voeren immers het eerstelijnstoezicht uit op zowel klasse 2- en 3-bedrijven als op niet-ingedeelde inrichtingen. Naar aanleiding van de bevindingen van MI stuurde de Vlaamse minister van Leefmilieu een brochure over de problematiek van de lichthinder naar alle gemeenten.

7 Genetisch gemodificeerde organismen Momenteel zijn er vele vragen en onduidelijkheden omtrent biotechnologie en de veiligheid van mens en milieu, zowel bij de beleidsmakers als de publieke opinie. Daarom is het noodzakelijk dat MI inzicht verwerft in de milieu- en veiligheidsproblemen m.b.t. genetische modificatie om een gepast handhavingsbeleid te kunnen voeren. Bovendien dienen alle inrichtingen die onder rubriek 51 (biotechnologie) van de indelingslijst van Vlarem I vallen, te beschikken over een milieuvergunning klasse 1, zodat de controle van deze bedrijven tot de bevoegdheden van MI behoort.

Het biohazard symbool moet o.a. aanwezig zijn op de toegangsdeuren van lokalen waar gewerkt wordt met GGO’s vanaf risicoklasse 2.

Eind 2001 werd begonnen met de voorbereidingen voor de opstart van een werkgroep Genetisch Gemodificeerde Organismen (GGO’s). Hiervoor werd alvast één personeelslid aangeworven op de Hoofdinspectie, die zich in een eerste fase verdiept heeft in de relevante wetgeving en de verschillende aspecten van bioveiligheid en biotechnologie. In 2002 zullen contacten worden gelegd met andere actoren in Vlaanderen, en met de Nederlandse collega’s. Hierdoor zal MI zich kunnen inwerken en geleidelijk aan verdiepen in deze complexe materie en de noodzakelijke ervaring opdoen om een uniforme en deskundige inspectiecampagne op afdelingsniveau mogelijk te maken.

Specifieke handhavingscampagnes

Routinecontroles vormen de basis voor de aanwezigheidspolitiek op het terrein en zorgen ervoor dat de kans op controle niet verbonden is aan bijvoorbeeld een campagne of een klacht. Deze activiteiten worden gecoördineerd door de buitendiensten. In het eerste deel van dit hoofdstuk wordt in detail ingegaan op de monsternames en metingen, telkens per milieuhygiënische sector. Heel wat monsternames en metingen worden door de toezichthoudende ambtenaren zelf uitgevoerd. De andere monsternames en metingen én alle analyses worden uitgevoerd door daartoe erkende laboratoria. Vervolgens worden de andere routine-opdrachten besproken. Deze hebben betrekking op de exploitatie van hinderlijke inrichtingen in het algemeen. De controle naar aanleiding van een besluit tot weigering van een vergunning en de controle van bijzondere vergunningsvoorwaarden zijn de voorbeelden die besproken worden. Alle items worden geïllustreerd met één of meerdere reële dossiers.

Routinecontroles 1 Routinemonsternames

1.1 Routinemonsternames water

De toezichthoudend ambtenaar kan met de eigen zintuigen heel wat vaststellingen doen, maar in veel gevallen is het noodzakelijk om monsters te nemen om een correcte en volledige technische vaststelling mogelijk te maken of om de juiste graad van verontreiniging of niet-conformiteit met de regelgeving te bepalen. In onderstaande tabel wordt duidelijk dat er in 2001 heel wat monsters genomen werden. Rekening houdend met het feit dat elk monster geanalyseerd wordt op verschillende parameters, betekent dit dat er vele duizenden analyses uitgevoerd werden. Overzicht van het aantal monsternames Afval Bodem Grondwater Water Totaal

490 97 40 1.967 2.594

Verdeling van de monsternames.

afval | 19% bodem | 4% grondwater | 2% water | 75%

De routinemonsternames van afvalwater worden telkens op voorhand gepland. Einde 2000 werd een planning opgesteld voor de uit te voeren afvalwatercontroles in 2001. Er werd daarvoor verder gewerkt met het begrip ‘basisfrequentie’, zoals dat voor de planning 2000 voor het eerst gebruikt werd. De basisfrequentie is de minimale frequentie waarmee een bepaald bedrijf zal worden gecontroleerd. De regels voor het bepalen van deze basisfrequentie werden vastgelegd in functie van het debiet van de lozing, de bestemming van de lozing (RWZI of oppervlaktewater) en het al dan niet aanwezig zijn van gevaarlijke stoffen in het effluent. Deze regels worden jaarlijks geëvalueerd en eventueel aangepast en houden rekening met het beschikbaar budget en personeel. Na het bepalen van de basisfrequentie werd de reële planning opgesteld door per bedrijf rekening te houden met de resultaten van de voorbije jaren. Het is immers reeds lang duidelijk dat een grondige evaluatie van de resultaten van de uitvoering van de vorige jaarplanning leidt tot een beter gefundeerde en gemotiveerde afvalwatercontrole. De routinematige afvalwatercontroles vallen in grote lijnen uiteen in twee categorieën. Enerzijds voert MI een aanwezigheidspolitiek door het uitvoeren van steekproeven. Dat zijn onaangekondigde afvalwatercontroles waarbij een schepmonster van het op dat ogenblik geloosde afvalwater wordt genomen. Deze controles vinden zowel tijdens als buiten de diensturen plaats (ook in het weekend). Anderzijds werd er in 2001 opnieuw heel wat aan-

Routinecontroles

Tijdens routinematige afvalwatercontroles worden ook metingen ter plaatse uitgevoerd.

dacht besteed aan debietsgebonden monsternamecampagnes. Daarbij plaatst MI zelf een monsternametoestel en wordt de lozing gedurende één of enkele weken continu gevolgd. Dergelijke monsternamecampagnes zijn een belangrijke stap bij het beoordelen van ‘probleemlozingen’. Naast de routinematige afvalwatercontroles worden ook heel wat monsternames en analyses uitgevoerd in het kader van specifieke handhavingscampagnes en in mindere mate bij reactieve controles. In totaal werden 1.967 monsters geanalyseerd. Al deze analyses gebeuren door daartoe erkende laboratoria. Voor deze monsternames en analyses werd een bedrag van 685.696,76 euro besteed. Onderstaande tabel geeft de uitvoering voor het werkjaar 2001 in cijfers weer. Twintig procent van de bedrijven werden uitgebreid gecontroleerd (meer dan twee monsternames), 22% van de gecontroleerde bedrijven werd in 2001 in overtreding bevonden.

Resultaten afvalwatercontroles 2001 Gecontroleerde bedrijven - met steekproef - met uitgebreide controle Aantal monsters Bedrijven één of meermaals in overtreding Bedrijven met één of meer aanmaningen Bedrijven met sanering doorgevoerd

869 696 173 1.967 191 161 208

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

Met behulp van een debietsgebonden monsternametoestel kan de lozing van bedrijfsafvalwater continu gevolgd worden.

Sanering bij een slachthuis Van 1991 tot 1998 stelde MI tegen een slachthuis talrijke processen-verbaal op wegens overschrijding van de opgelegde lozingsnormen. Er werden saneringsstudies uitgevoerd en verbeteringen aangebracht. Tijdens een uitgebreide meetcampagne in 1999 werden toch weer dagelijks overschrijdingen van de normen voor BZV, CZV, debiet en vuilvracht gemeten. Er werd ook vastgesteld dat de opvolging van de gehele waterzuivering te wensen overliet. Op 28 september 1999 legde MI het slachthuis een dwangmaatregel op tot het stopzetten van de lozing van het bedrijfsafvalwater, totdat de normen terug konden worden gehaald. Het slachthuis heeft tegen deze dwangmaatregel beroep aangetekend bij de Vlaamse minister van Leefmilieu met de vraag om de lozingsnormen te versoepelen gedurende de periode die vereist is voor het bijbouwen van een biologische zuiveringstrap. Tot op heden is er nog steeds geen uitspraak over het beroep van de exploitant tegen deze dwangmaatregel. Op 20 december 1999 keurde de exploitant de bouw van een biologische afvalwaterzuiveringsinstallatie goed. Een begeleidend studiebureau werd aangesteld en op 1 september 2000 startte de bouw van deze installatie. In juli 2001 was ze operationeel en de normen voor de lozing in oppervlaktewater werden gehaald. Enige tijd later moest door het slecht functioneren van de voorzuivering de biologische afvalwaterzuiveringsinstallatie terug worden stilgelegd. De fysico-chemische voorzuivering moest eveneens worden gerenoveerd.

De rioolcamera wordt gebruikt om illegale lozingen te zoeken.

MI stelde ondertussen ook vast dat het afvalwater van de wasplaats van de veewagens rechtstreeks werd geloosd, zonder over de waterzuivering te worden gestuurd. Ook hier werden de nodige saneringen gerealiseerd door de exploitant. De totale saneringskosten werden geraamd op 640.000 euro. In februari 2002 zou de gesaneerde afvalwaterzuiveringsinstallatie van het slachthuis volledig in orde moeten zijn. De exploitant heeft een exploitatiecontract afgesloten en een externe firma staat in voor de processturing en onderhoud van de waterzuivering. Het slachthuis zal in 2002 dan ook moeten bewijzen dat de normen uiteindelijk gehaald worden. 2002 wordt het jaar van de waarheid voor het slachthuis. Rioolcamera-inspecties In het kader van de controle van de lozing van afvalwater voert MI sinds 1997 ook rioolcamera-inspecties uit. Daarbij werden al bij enkele bedrijven ongeregeldheden vastgesteld waaronder illegale lozingen, onbekende aansluitingen en abnormale (vet)afzettingen in de riool. Dat toont aan dat het instrument rioolcamera zeer nuttig kan zijn. Zonder de rioolcamera konden deze vaststellingen immers niet worden gedaan. In 2001 werden vijf inspecties uitgevoerd, samen met een daartoe erkend laboratorium. In 2001 werd ook een test gedaan met een kleinere camera voor het onderzoek van (kleinere) leidingen. Deze test was succesvol en dit type camera zal in de toekomst verder ingezet worden voor de plaatsen waar de ‘klassieke’ rioolcamera geen oplossing kan bieden.

In de loop van een kalenderjaar neemt een TA gemiddeld drie tot vier routinestalen van bodem of afvalstoffen.

1.2 Routinemonsternames afval, bodem en grondwater In tegenstelling tot de routinebemonstering van afvalwater bestaat voor de bemonstering van afval, bodem en grondwater geen afgesproken basisfrequentie waarmee bepaalde afvalproducerende of –verwerkende bedrijven bemonsterd worden. Gemiddeld nemen toezichthoudende ambtenaren in de loop van een kalenderjaar drie tot vier routinestalen van bodem of afvalstoffen. De redenen om over te gaan tot bemonstering kunnen van uiteenlopende aard zijn. Bij afvalverwerkende bedrijven zullen binnenkomende partijen afvalstoffen geregeld bemonsterd worden om na te gaan of ze voldoen aan de aanvaardingscriteria voor dat bedrijf. Afvalstromen die voorbestemd zijn om, eventueel na een voorbehandeling, als secundaire grondstof aangewend te worden, worden geregeld bemonsterd om te controleren of de samenstelling voldoet aan de voorgeschreven normen. Niet-geïdentificeerde recipiënten op een bedrijf worden bemonsterd om na te gaan of de inhoud ervan geen gevaarlijke afvalstoffen bevat. Naar aanleiding van klachten over stofneerslag van een bedrijf worden de afgezette deeltjes bemonsterd om de schadelijkheid ervan te controleren. De microbiële zuiverheid van eindproducten bij verwerkers van dierlijke afvalstoffen wordt gecontroleerd via bemonstering door een gespecialiseerd laboratorium. Naast de routinestaalnames worden ook stalen genomen bij de uitvoering van gecoördineerde projecten en acties. Toezichthoudende ambtenaren hebben de mogelijkheid om analysepakketten aan te vragen voor een monster. Hieronder wordt weergegeven hoe vaak elk van deze pakketten werd aangevraagd in 2001.

Routinecontroles

Overzicht van de aangevraagde parameterpakketten Pakket Aantal Aanvaardingscriteria categorie 1-stortplaatsen 31 Aanvaardingscriteria categorie 2-stortplaatsen 31 Samenstellingscriteria afgewerkte olie 6 Vlarebo-parameters (bodem) 109 Beperkte Vlarebo-parameters (bodem) 6 Vlarebo-parameters (grondwater) 3 Beperkte Vlarebo-parameters (grondwater) 2 Vlarea-parameters 65 (meststof /bodemverbeterend middel) Vlarea-parameters (niet-vormgegeven bouwstof) 128 Vlarea-parameters (bodem) 63 Gevaarlijke afvalstoffen 5 Uiteraard bestaat de mogelijkheid om voor elk individueel staal specifieke parameters aan te vragen. Indien zeer specifieke, gevaarlijke of grote aantallen stalen moeten genomen worden, kunnen toezichthoudende ambtenaren ook beroep doen op het laboratorium voor de bemonstering zelf. In totaal werden in 2001 nagenoeg 500 stalen genomen van afvalstoffen, ongeveer 100 van bodem en 40 van grondwater. Het globaal budget voor de bemonstering en analyse van afval, bodem en grondwater bedroeg 464.900 euro. Bodemverontreiniging bij schroothandelaar. In 1998 voerde MI een gecoördineerde campagne uit bij schrootopslagbedrijven. De meeste aandacht ging daarbij naar mogelijke bodemverontreinigingen. Eén van de gecontroleerde bedrijven is gelegen in een beschermingszone van een waterwingebied en werd bijzonder onzorgvuldig uitgebaat. Het aanwezige schroot en de voertuigwrakken verhinderden de monstername van bodem en grondwater. Na herhaalde inspecties en aanmaningen werd het geviseerde terrein eindelijk voldoende ontruimd zodat in 2001 relevante monsters konden worden genomen. Uit de resultaten van dit oriënterend bodemonderzoek bleek dat het grondwater ter hoogte van het bedrijf ernstig vervuild was, o.a. met benzeen. De concentratie overschreed 23 maal de bodemsaneringsnorm. In het onderzoeksrapport waren er aanwijzingen dat de verontreiniging een ernstige bedreiging vormde voor mens en leefmilieu. In de bodem werden ook nog verhoogde gehaltes gevonden aan cadmium, lood en zink. De bodemsaneringsnormen werden voor deze elementen evenwel niet overschreden. De overtreder werd geverbaliseerd en aangemaand om onmiddellijk de nodige maatregelen te nemen. De aanmaningen leidden tot een eerste resultaat en inmiddels werden bijna alle schroot en voertuigwrakken afgevoerd.

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

Bodemonderzoek op de terreinen van een schroothandelaar.

De burgemeester, de Vlaamse Maatschappij voor Watervoorziening en OVAM werden van de verontreiniging op de hoogte gebracht. OVAM kan indien noodzakelijk veiligheidsmaatregelen opleggen en/of een beschrijvend bodemonderzoek afdwingen. Indien dit beschrijvend bodemonderzoek de hierboven vermelde verontreiniging bevestigt, zal de exploitant moeten overgaan tot sanering van de verontreinigde site.

2 Routinemetingen Net zoals de monsternames zijn de metingen noodzakelijk om een efficiënte controle mogelijk te maken of om de juiste graad van verontreiniging of overtreding te bepalen. In onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van het aantal uitgevoerde metingen. Overzicht van het aantal metingen Lucht Geluid en trillingen Totaal

111 72 183

Perceel I is specifiek gericht op de uitvoering van emissiemetingen bij installaties, met een potentieel beduidende dioxine-uitstoot. Het gaat daarbij telkens om metingen met inbegrip van een dioxinebepaling, gespreid over drie meetdagen. Perceel II omvat vier soorten ‘type’-metingen, met elk een specifiek pakket aan te bepalen parameters. De metingen gebeuren daarbij slechts op één meetdag. Onderstaande tabel geeft een overzicht van de mogelijke metingen. De soorten installaties die bij perceel II staan vermeld, zijn niet limitatief. Op vraag van MI kunnen dezelfde of analoge parameters ook bij andere types installaties worden gemeten.

In het kader van de routinemetingen lucht worden door erkende laboratoria emissiemetingen uitgevoerd in opdracht van MI.

In de rij lucht worden de verschillende meetdagen opgegeven. De metingen van in de lucht geloosde stoffen gebeuren door een erkend laboratorium op vraag van en onder supervisie van de toezichthoudend ambtenaar. Op één dag worden er dan verschillende parameters gemeten en verschillende monsters genomen. In de rij geluid wordt het aantal geluidsmetingen en het aantal trillingsmetingen opgegeven. Daarbij moet worden opgemerkt dat een geluidsmeting verschillende uren kan duren. Een beperkt akoestisch onderzoek dat uitgevoerd wordt door MI kan verschillende geluidsmetingen behelzen.

2.1 Routinemetingen lucht In september 2000 sloot MI een jaarlijks te hernieuwen contract af met erkende laboratoria lucht voor het uitvoeren van emissiemetingen op de schouw van verbrandingsinrichtingen en procesinstallaties. De opdracht is opgedeeld in twee percelen, die elk aan een ander laboratorium werden toegewezen. De lopende contracten werden in september 2001 met één jaar verlengd.

Overzicht van de mogelijke emissiemetingen Parameters - referentie: rookgasdebiet, temperatuur/druk, zuurstofgehalte, CO2-gehalte, watergehalte; - rookgassamenstelling (voor perceel II wordt enkel een selectie hiervan gemeten): stof, CO, SO2, NOx, HCl, HF, zware metalen in de stoffractie, zware metalen in de gasfase, totaal koolwaterstoffen (FID-meting), dioxinen en furanen. Perceel I verbrandingsinrichtingen en procesinstallaties waar verondersteld wordt dat dioxinen in de afgassen aanwezig zijn. Perceel II verbrandingsinrichtingen en procesinstallaties waar verondersteld wordt dat geen significante hoeveelheid dioxinen in de rookgassen aanwezig is. Type installaties 1 grote verbrandingsinrichtingen en procesinstallaties; 2 kleine en middelgrote stookinstallaties op vloeibare of vaste brandstoffen; 3 verbrandingsinstallaties of stookinstallaties, gevoed met onbehandeld houtafval of afval vergelijkbaar met onbehandeld houtafval; 4 naverbrandingsinstallaties. Door deze contracten is het voor MI mogelijk op eenvoudig verzoek emissiemetingen te laten uitvoeren op een installatie naar keuze. Op die manier kan vlot worden ingespeeld op acute vragen en komen nieuwe bedrijven en installaties gemakkelijker aan bod. De tabel op de volgende bladzijde geeft een overzicht van het aantal installaties waar MI in het kader van dit contract in 2001 emissiemetingen liet uitvoeren.

Routinecontroles

Overzicht van het aantal installaties waar luchtemissiemetingen gebeurden Perceel I (met dioxinemetingen) Perceel II - type 1 - type 2 - type 3 - type 4 Totaal

16 4 30 7 4 61

Bij installaties waar uit de resultaten van de metingen bleek dat de emissiegrenswaarden niet werden nageleefd, stelde MI een proces-verbaal op en werden de nodige aanmaningen gegeven om maatregelen te nemen zodat de grenswaarden worden gerespecteerd. De onderstaande tabel geeft per verontreinigende stof een overzicht van het aantal beduidende overschrijdingen van de emissiegrenswaarden die tijdens de voornoemde metingen in 2001 werden vastgesteld. Bij de cijfers in deze tabel valt op dat de overschrijdingen zich vooral voordoen voor stof, CO en dioxinen. Bij vijf van de zestien dioxinemetingen werd tijdens één of meerdere dagen een overschrijding van de grenswaarde gemeten. Bij type 1 van perceel II werden enkel metingen uitgevoerd bij individuele installaties van petroleumraffinaderijen. Aangezien voor deze inrichtingen een ‘stolp’-emissiegrenswaarde geldt voor het gemiddelde van alle installaties, kon geen rechtstreekse vergelijking van de meetresultaten met de emissiegrenswaarde gebeuren. Dat verklaart waarom er hier geen enkele overschrijding voorkomt. Overzicht van het aantal overschrijdingen van de emissiegrenswaarden per verontreinigende stof perceel I parameter stof CO SO2 NOx KWS HCl HF zware metalen Hg PCDD/PCDF

2 4 0 0 1 3 1 1 0 5

type 1 0 0 0 0 0 0 0 0 -

perceel II type 2 type 3 type 4 1 3 0 5 6 0 0 0 0 2 0 0 1 0 4 0 2 0 0 -

Dioxineprobleem bij een afvalverbrandingsinstallatie MI liet in februari een driedaagse meetcampagne uitvoeren op de rookgassen van een afvalverbrandingsinstallatie. In deze installatie worden eigen bedrijfsafvalstoffen, vergelijkbaar met huishoudelijk afval, verbrand. De installatie

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

Rookgasmetingen bij een producent van methylamine.

beschikt over een natte rookgaswassing met injectie van actieve kool. Uit de metingen bleek dat de emissiegrenswaarde voor dioxinen (0,1 ng TEQ/Nm3) tijdens één van de drie meetdagen licht werd overschreden. Deze inbreuk werd geverbaliseerd en het bedrijf werd aangemaand tot het nemen van maatregelen en het minstens om de 14 dagen laten uitvoeren van emissiemetingen van dioxinen. Het bedrijf liet een volledig nazicht en onderhoud van de installatie uitvoeren, met een bijsturing van de actieve kooldosering. Uit de resultaten van de tweewekelijkse dioxinemetingen bleek dat de emissiegrenswaarde voor dioxinen soms nog licht werd overschreden. Omdat er geen aanwijsbare reden voor deze overschrijdingen kon worden gevonden, legde het bedrijf in november op eigen initiatief en rekening houdend met eerdere aanmaningen van MI, de verbrandingsinstallatie stil. De installatie zal pas terug gestart worden na de ingebruikname van een nieuwe installatie voor de reiniging van de rookgassen. De nieuwe droge rookgasreiniging wordt geïnstalleerd tegen juni 2002. Rookgasmetingen bij een producent van methylamine In een groot chemisch bedrijf dat methylamine produceert, werden de destillatieresten verbrand in een afvalverbrandingsoven. Omdat deze oven de in Vlarem II voorziene emissiegrenswaarde voor stikstofoxiden (NOx) niet kon halen, bouwde het bedrijf een nieuwe aangepaste verbrandingsoven met een capaciteit van 100 kg afvalgas per uur. Deze oven werd uitgerust met een installatie om de uitstoot van NOx te beperken (DENOX).

Verwerking van geluidsmetingen.

Injectie van ammoniak in de DENOX-reactor zorgt voor een reactie met de aanwezige NOx waarbij de stikstofoxides omgezet worden tot water en stikstof. MI liet in december 2000 een driedaagse meetcampagne op de rookgassen uitvoeren om na te gaan wat het effect was van deze nieuwe rookgaszuivering. Tijdens de eerste meetdag werd vastgesteld dat het NOx-meettoestel niet naar behoren werkte en zeer onstabiel was. Na grondig onderzoek bleek dat dit toestel was verstoord door de aanwezigheid van een grote hoeveelheid ammoniak in de gassen. Er werd daarom onmiddellijk besloten om ook de concentratie aan ammoniak in de afgassen te bepalen. Er werd daarbij effectief een onverwacht hoge emissie van ammoniak vastgesteld. De oorzaak hiervan bleek te liggen in een overdosering van ammoniak in de DENOXreactor. MI maande het bedrijf aan om de emissie van ammoniak ongedaan te maken door het uitvoeren van aanpassingswerken aan de DENOX-reactor. Deze aanpassingswerken werden onmiddellijk uitgevoerd door het bedrijf. Op 9 maart 2001 werden door het bedrijf nieuwe emissiemetingen uitgevoerd. De resultaten toonden aan dat de concentratie aan ammoniak beneden de detectielimiet lag en dat de emissieconcentratie van NOx op een derde van de emissiegrenswaarde lag.

2.2 Routinemetingen geluid en trillingen Geluids- en trillingsmetingen worden als routinemetingen beschouwd maar worden in een overgrote meerderheid van de gevallen slechts uitgevoerd als een reactieve con-

trole naar aanleiding van een klacht. Voor de controle van geluid en trillingen beschikt MI over zeer gespecialiseerde toestellen. Een aantal toezichthoudende ambtenaren hebben zich gespecialiseerd in de uitvoering en de beoordeling van deze metingen. Geluidsmetingen In 2001 ontving MI 369 geluidsklachten en werden er 341 behandeld. Op ĂŠĂŠn uitzondering na, konden al deze klachten via eigen metingen en vaststellingen behandeld worden. Voor die ene uitzondering was de hulp van een erkende geluidsdeskundige vereist en werd een geluidsstudie aanbesteed. Geluidssanering van een groot chemisch bedrijf Toen een groot chemisch bedrijf enkele jaren geleden een vergunning aanvroeg om een nieuwe grote inrichting toe te voegen aan de bestaande installaties, ontstonden in de woonkernen rond het bedrijf actiegroepen die zich fel verzetten tegen deze uitbreiding. Naast veiligheid was geluidsoverlast de belangrijkste zorg van de omwonenden. In 1996 verleende de Bestendige Deputatie de vergunning en legde daarin een volledig akoestisch onderzoek aan het bedrijf op. Dit akoestisch onderzoek moest onmiddellijk na de opstart van de nieuwe eenheid worden uitgevoerd. In oktober 1999 kreeg MI het verslag van dit akoestisch onderzoek. Omwille van de complexiteit van het geluidsklimaat ter hoogte van de nieuwe eenheid (bestaande installaties en autosnelweg) werd bij het akoestisch onderzoek gekozen om via overdrachtsberekeningen de specifieke bijdrage van de nieuwe installatie te bepalen op acht immis-

Routinecontroles

Voorstelling van het trillingsniveau voor en na de sanering van een textielbedrijf. 70

voor

na 60

60 dB

dB 50

30 4

6.25

10 12.5 16 Hz

25 31.5 40

siepunten. Hiervoor werden metingen uitgevoerd op 1.260 relevante punten binnen het bedrijf en er werd een geluidskaart opgesteld. Door overdrachtsberekeningen werd het specifiek geluid van de nieuwe eenheid getoetst aan de geluidsvoorwaarden van Vlarem II voor nieuwe inrichtingen. Hieruit bleek dat er op vier van de acht meetpunten een overschrijding was, op één punt bedroeg de overschrijding zelfs 10 dB(A). MI stelde hiervoor een proces-verbaal op en maande aan om op korte termijn een saneringsplan voor te leggen. Hiervoor werd het geluidsvermogensniveau van ongeveer 300 bronnen bepaald. Deze 300 bronnen werden in een overdrachtsmodel gebracht en hun specifieke impact werd berekend en vergeleken met de effectief gemeten waarden. Het bleek al vlug dat het onbegonnen werk was om de noodzakelijke reductie enkel te realiseren door het nemen van individuele maatregelen ter hoogte van de geluidsbronnen. Daarom werd bijkomend gekozen voor het plaatsen van een reusachtig geluidsscherm. Er werd in de studie gezocht naar een optimalisatie tussen de hoogte en de breedte van het scherm en de 300 te saneren individuele bronnen. Een jaar later was de sanering van de 300 bronnen en de bouw van het geluidsscherm van 25 meter hoog en 190 meter lang voltooid. In augustus 2001 ontving MI het rapport van de geluidsdeskundige met de evaluatie van de geluidssanering en de controlemetingen. Wat velen voor onmogelijk hadden geacht, werd gerealiseerd: het specifiek geluid van de nieuwe eenheid voldoet aan de voorwaarden van Vlarem II op alle meetpunten. De ervaring leert echter dat door veranderingen, verplaatsingen en uitbreidingen, maar misschien nog het meest door slijtage, het geluidsklimaat rond een bedrijf haast ongemerkt kan verslechteren. De waakzaamheid van het bedrijf en van MI blijft geboden.

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

6.25

10 12.5 16 Hz

25 31.5 40

Trillingsmetingen Naast deze geluidsklachten waren er ook zes klachten omtrent trillingshinder. Het betrof een puinbreker, een tegelfabriek, twee bedrijven voor metaalbewerking en twee textielbedrijven. De gemeten niveaus werden telkens aan de Duitse norm DIN 4150/2 en aan de ISOnorm 2613/1 en 2 van 1985/1989 getoetst. Bij geen enkel bedrijf werd een overschrijding van één van de beide normen vastgesteld. Saneringen bij een textielbedrijf De trillingsmetingen bij een textielbedrijf toonden aan dat de norm dicht werd benaderd. De exploitant besloot daarop toch om maatregelen te nemen. Na de sanering bleek het globale trillingsniveau gehalveerd. De sanering valt vooral op als de spectra van voor en na de sanering vergeleken worden (zie figuren). Niet alleen zijn de niveaus van alle tertsbanden gedaald maar ook de pieken op 10 en 25 Hz zijn afgevlakt. Gecombineerde geluids- en trillingsmetingen Bij de klacht over de tegelfabriek was er zowel sprake van trillingshinder als van geluidshinder. MI beschikt over een meetketen waarmee tegelijkertijd geluid en trillingen kunnen gemeten worden. Het nut van dergelijke apparatuur bleek bij die klacht. Het verband tussen de trillingen in het bedrijf en het geluid in de woning van de klager kon worden aangetoond door een analyse van de spectra van de trillingsmetingen in het bedrijf en de geluidsmetingen in de woning. Dat bleek o.a. uit de vaststelling dat de pieken in de 16 en 50 Hz banden in beide spectra overeenkwamen (zie figuren).

Voorstelling van de trillingsmetingen in het bedrijf en de geluidsmetingen in de woning van de klager. 80

trillingen

geluid

60 dB

dB 50

12.5

31.5

3 Routinecontroles exploitatie Naast de routinemonsternames en routinemetingen, zijn er heel wat routine-opdrachten die betrekking hebben op de exploitatie van hinderlijke inrichtingen in het algemeen. De controle naar aanleiding van een besluit tot weigering van een vergunning en de controle van bijzondere vergunningsvoorwaarden zijn de voorbeelden die hier aangegeven worden. In verband met deze opdrachten geldt voor MI volgende resultaatgerichte doelstelling: ‘De controle uitvoeren van elke klasse 1-inrichting waarvoor: - de vergunning geheel of gedeeltelijk geweigerd werd (zowel in eerste als in tweede aanleg) binnen maximaal drie maanden na ontvangst van de beslissing; - in de vergunning een saneringsplan, studies of metingen opgelegd werden, binnen een termijn van maximaal drie maanden na de in de vergunning opgelegde dwingende uitvoeringstermijn van de verplichting.’ In dit kader is er ook ruimte voor eigen initiatief: het is de toezichthoudend ambtenaar die in samenspraak met zijn of haar diensthoofd en conform de gestelde prioriteiten of andere gemaakte afspraken beslist of een bepaalde controle wordt uitgevoerd.

3.1 Weigeringsbesluiten Zoals aangegeven in de bovenstaande inleiding, ligt één van de prioriteiten van MI bij het systematisch controleren van weigeringsbesluiten. Weigeringsbesluiten Aantal ontvangen Aantal behandeld Aantal daarvoor uitgevoerde inspecties

374 304 574

12.5

31.5

Weigering van de uitbreiding van een containerbedrijf Op 21 september 2000 weigerde de Bestendige Deputatie aan een containerbedrijf een vergunning om de opslag en sortering van niet-gevaarlijke afvalstoffen uit te breiden. De exploitant tekende geen beroep aan. MI ging ter plaatse en stelde vast dat de weigering niet werd gerespecteerd. Niet alleen werd een klasse 1-inrichting uitgebaat zonder vergunning, maar bovendien werden de sectorale en bijzondere voorwaarden niet nageleefd. De exploitant beschikte niet over een werkplan, noch over een weegbrug en register. De containers met niet-gesorteerde afvalstoffen stonden op een onverharde bodem en afvalstoffen werden op het terrein gestort. Bovendien aanvaardde de exploitant bedrijfsafvalstoffen, waarvoor geen vergunning was verleend. Het terrein was niet afgesloten en er was geen groenscherm aangebracht. MI stelde proces-verbaal op en maande de exploitant aan zich te beperken tot de vergunde hoeveelheden en daarbij de vergunningsvoorwaarden na te leven. Op 19 juni werd een nieuwe inspectie uitgevoerd: ter plaatse werd vastgesteld dat de exploitant nauwelijks had gereageerd op de aanmaning. Er werd dan ook een navolgend proces-verbaal opgesteld en aan de vergunningsverlenende overheid werd voorgesteld de lopende vergunning te schorsen. Op dit voorstel werd positief gereageerd en de milieuvergunning werd op 15 oktober geschorst. De exploitant tekende beroep aan tegen de schorsing en gaf tezelfdertijd te kennen dat hij zich in orde zou stellen om nadien de opheffing van de schorsing te vragen. Bij de laatste controles werd vastgesteld dat het bedrijf effectief inspanningen leverde om de milieuwetgeving na te leven. De opslag beperkte zich tot de vergunde hoeveelheden en de containers met niet-gesorteerde afvalstoffen werden verplaatst naar een vloeistofdichte vloer, overeenkomstig het inmiddels ingediende werkplan. De aanvaarding van

Routinecontroles

Storten van bedrijfsafvalstoffen terwijl daarvoor geen vergunning verleend was.

bedrijfsafvalstoffen waarvoor geen vergunning verleend was, kon niet meer worden vastgesteld. Het aanbrengen van een groenscherm was gerealiseerd en de plaatsing van een afsluiting was aangevat. Tot slot werd een aanvang gemaakt met het opgraven en het afvoeren van de op het terrein achtergelaten afvalstoffen. Naar aanleiding van de vraag van het bedrijf om de schorsing op te heffen, werd inmiddels het advies van MI gevraagd. Van zodra de sanering volledig is beĂŤindigd, zal MI een gunstig advies verlenen. Weigering van de uitbreiding van een varkensfokkerij De problemen in verband met de exploitatie van deze varkensfokkerij dateren reeds van het eind van de jaren 80. Hoewel de exploitant een exploitatievergunning had voor slechts vijf stallen met maximaal 1.750 mestvarkens, had hij het bedrijf illegaal uitgebreid met zes bijkomende stallen zodat de totale capaciteit op ongeveer 7.000 mestvarkens werd gebracht. Om de wetgeving te omzeilen, werd voor iedere stal een aparte vennootschap opgericht, met soms wel erg welluidende namen zoals De Knor en Opa's Verenigde Varkenskwekerijen. Door de vergunningsverlenende overheid werd hiervoor echter geen vergunning verleend. Na een vonnis in kortgeding, waarbij de exploitant werd veroordeeld tot het betalen van een dwangsom per varken en per dag indien het vergunde aantal mestvarkens overschreden werd, heeft de exploitant zich tijdelijk gehouden aan het vergunde aantal dieren. Sedert 1994 werden opnieuw verschillende inbreuken vastgesteld. Op 16 februari 1994 werd proces-verbaal opgesteld voor de illegale opslag van mest in de kelders onder

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

de zes niet-vergunde stallen en voor het overlopen van mestkelders. Op 26 augustus 1994 werd er opnieuw proces-verbaal opgesteld voor analoge feiten. Er werden op dat moment 2.884 mestvarkens gehouden en 8.985 m3 mest opgeslagen zonder vergunning, gezien de bestaande vergunning was vervallen en een nieuwe aanvraag in eerste aanleg werd geweigerd door de Bestendige Deputatie. In beroep kreeg de exploitant op 12 december 1994 van de Vlaamse minister van Leefmilieu toch een vergunning. Die was beperkt tot 1.750 mestvarkens in vijf stallen en mestopslag onder deze stallen. De vergunning voor de overige zes stallen met bijbehorende mestkelders werd geweigerd. Op 27 januari 1999 werd naar aanleiding van een telefonische klacht een inspectie uitgevoerd. Het bleek dat via een buis rechtstreeks aal werd geloosd in een beek en dat in een aanpalende weide in de loop van de nacht varkensaal gedumpt was. Bovendien werd vastgesteld dat het vergunde aantal dieren opnieuw ruim overschreden werd (3.472 mestvarkens aanwezig). Op 9 augustus 2000 werd een nieuwe aallozing vastgesteld. Voor beide illegale lozingen werd door MI proces-verbaal opgesteld. Ondertussen ging de vennootschap in faling. Door de curator werden de stallen verhuurd aan een andere vennootschap, met de zoon van de exploitant als nieuwe zaakvoerder. De illegale praktijken werden echter ongestoord verder gezet.

Illegale lozing van varkensaal in een weide.

Andere instanties, zoals de Mestbank en de Federale Politie, stelden eveneens verschillende processen-verbaal voor aallozingen op, zodat het duidelijk was dat de exploitant de inrichting gebruikte om op een illegale wijze varkensmest kwijt te raken. De exploitant moest daarvoor in totaal 20.000 euro aan administratieve geldboetes betalen. Aangezien de milieuwetgeving herhaaldelijk werd overtreden en de gegeven aanmaningen manifest werden genegeerd, stelde MI aan de Vlaamse minister van Leefmilieu voor om de bestaande milieuvergunning op te heffen. Uiteindelijk werd de vergunning op 7 december 2000 door de minister opgeheven. Tijdens een nieuwe inspectie op 25 januari 2001 stelde MI vast dat ondanks de opheffing van de vergunning nog steeds varkens werden gehouden. Opnieuw werd een proces-verbaal opgesteld en MI vroeg aan de burgemeester om dwangmaatregelen toe te passen. Nadat de inrichting door de curator definitief verkocht was, werden de stallen uiteindelijk toch ontruimd.

3.2 Bijzondere voorwaarden Heel wat vergunningen bevatten bijzondere voorwaarden en de aandacht van MI gaat prioritair naar de bedrijven waarbij in de vergunning een saneringsplan, studies of metingen opgelegd werden. Andere bijzondere voorwaarden komen voornamelijk aan bod tijdens routinecontroles of indien het bedrijf gecontroleerd wordt in het kader van een specifieke handhavingscampagne.

Vergunningen met â€˜prioritaireâ€™ bijzondere voorwaarden Aantal ontvangen 797 Aantal behandeld 675 Aantal daarvoor uitgevoerde inspecties 1.252 Bijzondere voorwaarden bij een verwerker van dierlijk afval De milieuvergunning van een bedrijf voor de verwerking van dierlijk afval liep ten einde en het bedrijf vroeg een nieuwe vergunning aan. De nieuwe vergunning werd op proef verleend en bevatte bijzondere voorwaarden op het vlak van geluid, geurhinder en afvalwater. Om te voldoen aan de opgelegde voorwaarden, stelde de exploitant een gedetailleerde planning op, met een timing voor de prioritaire saneringen. Voor de beperking van de geur- en geluidshinder werden heel wat maatregelen genomen: het evacueren en behandelen van de afgezogen dampen, het aanpassen van de luchtwassers en biofilter, het vervangen van compressoren en ventilatoren, het aanbrengen van geluidsdempers en geluidsreducerende panelen en het bouwen van een afsluitbare loods voor de opslag van de aangevoerde materialen. Uit meerdere klachten bij de gemeente en bij MI bleek dat deze maatregelen nog ontoereikend waren om hinder in de omgeving van het bedrijf te vermijden. Voor het oplossen van de afvalwaterproblemen ging de exploitant eerst de afwatering en de riolering op het bedrijfsterrein na en stelde een aangepast rioleringsplan op. Daarnaast bleek uit routinecontroles van MI dat de huidige zuiveringsinstallatie moest worden aangepast en uitgebreid. De norm voor totaal-stikstof, die opgenomen is in de bij-

Routinecontroles

Lozing van ongezuiverd bedrijfsafvalwater naar oppervlaktewater.

Een producent van metalen vaten kreeg als bijzondere voorwaarde het opstellen van een emissiedossier opgelegd.

zondere voorwaarden, kon niet gehaald worden. Tevens moest er een noodopvang voorzien worden zodat de lozing naar oppervlaktewater kon stopgezet worden indien het effluent niet of onvoldoende gezuiverd is. Het opvangen van het effluent in een bufferbekken en het recirculeren naar de waterzuivering zouden hier een oplossing moeten bieden.

doende gezuiverd effluent in het oppervlaktewater te beletten en de opslag van hexaan aanpassen.

De veiligheidsproblemen werden aangepakt door het opmaken van een veiligheidsstudie en door het opvolgen van de voorgestelde aanbevelingen inzake organisatorische maatregelen. De andere aanbevelingen vereisen meer ingrijpende maatregelen en daarover werd overlegd met de constructeur van de installaties. Heel wat andere vergunningsvoorwaarden werden nageleefd na een aanmaning van MI: het uithangbord aan de ingang werd aangebracht, een geactualiseerd werkplan werd opgemaakt en goedgekeurd, een brandweerattest werd afgeleverd en de keuring van de ondergrondse tanks met hexaan en stookolie werd uitgevoerd. Rekening houdend met de uitgevoerde saneringsmaatregelen en de voorliggende saneringsplanning, gaf MI een gunstig advies voor een bijkomende proeftermijn. De exploitant zal nog maatregelen nemen om de geurhinder in de omgeving verder te beperken, de waterzuiveringsinstallatie aanpassen om de naleving van de lozingsnormen te garanderen, maatregelen nemen om de lozing van niet of onvol-

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

Bijzondere voorwaarden bij een vatenproducent Een bedrijf dat metalen vaten produceert en daarbij verf met organische oplosmiddelen gebruikt voor het lakken van de vaten, kreeg een milieuvergunning met als bijzondere voorwaarde het opstellen van een emissiedossier. Enige tijd na het afleveren van de vergunning ontving MI geurklachten van omwonenden. De geur werd omschreven als die van thinner of white spirit en uit een controle ter plaatse bleek de hinder afkomstig van dit bedrijf. Tijdens deze controle bleek ook dat het bedrijf wel beschikte over een emissiejaarverslag maar geen volledig emissiedossier kon voorleggen. MI stelde een proces-verbaal op en maande het bedrijf aan om een emissiedossier, en hieraan gekoppeld een saneringsplan, op te maken. In december 1998 werd dit saneringsplan voorgesteld en diende het bedrijf ook een aanvraag in voor de regularisatie van de milieuvergunning. Het emissiedossier was een bijlage bij deze aanvraag. De vergunning werd in juni 1999 afgeleverd en bevatte opnieuw een aantal bijzondere voorwaarden. Zo werd o.a. een saneringsplan opgelegd met een strikte timing voor verschillende tussenstappen. Er werd daarbij reke-

4.000 ton van een grijs gekleurde stof, die werd aangetroffen op een bedrijfsterrein, bleek hoge gehalten aan cyaniden te bevatten.

ning gehouden met de klachten van de omwonenden, de meetresultaten en conclusies in het emissiedossier, de algemene milieuvoorwaarden in Vlarem II en de financiĂŤle en materiĂŤle haalbaarheid. De volledige sanering moet in december 2002 gerealiseerd zijn. In september 2000 werd de realisatie van het saneringsplan gecontroleerd. Er werd vastgesteld dat er nog niets uitgevoerd was en er werd een nieuw proces-verbaal opgesteld. Sindsdien worden de saneringen uitgevoerd en wordt MI op de hoogte gehouden van de voortgang. Intussen schakelde het bedrijf gedeeltelijk over op lakken op waterbasis en werden nieuwe installaties in gebruik genomen. Op vraag van het bedrijf werd in september 2001 ook de bijzondere voorwaarde met betrekking tot het saneringsplan aangepast. De termijn voor de uiteindelijke realisatie werd vastgelegd op 31 maart 2002. Toen in oktober 2001 de uitvoering van het saneringsplan gecontroleerd werd, kon vastgesteld worden dat alle saneringen die moesten zijn uitgevoerd, ook effectief uitgevoerd waren. Het bedrijf stelt dat alle saneringen binnen de opgelegde termijnen zullen worden gehaald. Inmiddels stelde MI ook geen geurhinder meer vast en ontving ook geen klachten meer.

Afhankelijk van de samenstelling kan waterzuiveringsslib al dan niet verwerkt worden.

3.3 Eigen initiatief Naast het uitvoeren van de geplande controles van de specifieke handhavingscampagnes, de andere routinecontroles en de reactieve controles, blijft er soms weinig tijd over voor eigen initiatief. Toch kan de toezichthoudend ambtenaar, in samenspraak met zijn of haar diensthoofd en conform de gemaakte afspraken, beslissen om een bepaalde controle uit te voeren. Afvalstoffen in gestabiliseerd zand Tijdens een inspectie op een bedrijf werd een toezichthoudend ambtenaar geconfronteerd met een eigenaardig verschijnsel: bij de heraanleg van het bedrijfsterrein, waarbij een groot gedeelte van de verharding aangelegd werd met betonklinkers, waren de klinkers omhoog gekomen. Dit fenomeen werd veroorzaakt door het uitzetten van het als fundering gebruikte gestabiliseerd zand. Op de bedrijfsterreinen van de leverancier van het zand werd een controle uitgevoerd. Er werd ongeveer 4.000 ton van een grijs gekleurde stof aangetroffen. Het bleek te gaan om een bedrijfsafvalstof en de exploitant wilde dit product mengen onder het gestabiliseerde zand voor de aanleg en verharding van terreinen. Van de grijze stof werd een monster genomen en de exploitant werd aangemaand deze afvalstoffen in afwachting van de analyseresultaten niet meer te gebruiken en onaangeroerd te laten.

Routinecontroles

Een volledige vernieuwing van een benzinestation om te voldoen aan Vlarem II omvat o.a. het aanbrengen van een vloeistofdichte piste.

Uit de analyseresultaten bleek dat de afvalstoffen o.a. een gehalte aan totale cyaniden van 815 mg/kg ds bevatten. Gelukkig toonde een bijkomende analyse aan dat een groot deel van de cyaniden in gebonden toestand aanwezig waren. Het monster bestond tevens voor een groot gedeelte uit gips, in een toestand waarbij het gemakkelijk water kan opnemen. Vandaar dat de klinkerfundering, waar de afvalstoffen in gemengd werden, na enige tijd begon te zwellen. Na deze vaststellingen werd onmiddellijk overleg gepleegd met de gemeentelijke overheid en OVAM. Als eerste preventieve maatregelen werd de berg afvalstof afgedekt met een folie om verstuiving te verhinderen. Vervolgens werd het grondwater bij omwonenden gecontroleerd en er werd geen uitloging naar het grondwater vastgesteld. Daarna werd de afvalhoop verzegeld, door het plaatsen van een omheining waarvan de elementen aan elkaar gehecht werden met zegels. Rondom de afvalberg werden peilputten aangebracht en de volledige berg werd bemonsterd door een erkende deskundige. Dat leverde vergelijkbare analyseresultaten op. Na een mislukte poging om de afvalstof terug te brengen naar de producent, heeft OVAM de procedure tot ambtshalve verwijdering opgestart. Mestverwerkend bedrijf In 1999 werd dit afval- en mestverwerkend bedrijf opgestart. Dit bedrijf verwerkte mest, zuiveringsslib en afvalstoffen van de voedingsindustrie tot biogas en een vaste bodemverbeteraar. Vanaf de opstart werd het bedrijf gecontroleerd door MI.

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

Er waren dadelijk geurproblemen omdat onverbrand biogas ontsnapte. Het drogen van het slib gaf problemen omdat de installatie bedoeld was om voornamelijk mest te verwerken en dat er eigenlijk vele andere afvalstoffen werden aanvaard, vaak met een te hoog vetgehalte. Wegens een defect van de drooginstallatie moest het bedrijf begin 2000 overgaan tot het ruimen van de slibvergistingstanks en het persen van het slib door middel van mobiele persinstallaties. Het geperst slib moest apart worden opgeslagen. Het perswater mocht ook niet geloosd worden omdat er geen afvalwaterzuiveringsinstallatie voorzien was. De opslag gebeurde in bekkens in open lucht. Al deze activiteiten gaven opnieuw aanleiding tot geurklachten van de omwonenden. Tegen deze onvergunde activiteiten en de geurhinder stelde MI een proces-verbaal op met de nodige aanmaningen. In mei 2000 startte het bedrijf opnieuw op. Ondertussen werden het opgeslagen perswater en het slib afgevoerd naar een vergund verwerker. Deze operatie duurde nog tot in 2001. In het najaar van 2001 begonnen opnieuw geurproblemen door het lozen van bedrijfsafvalwater dat onvoldoende was gezuiverd en daardoor een te grote hoeveelheid ammoniak bevatte. In het voorjaar 2001 werd duidelijk dat het bedrijf nooit aan de lozingsnormen zou kunnen voldoen zonder een uitgebreide afvalwaterzuiveringsinstallatie. Na verschillende monsternames werd een proces-verbaal opgesteld tegen het bedrijf en werd het aangemaand om het onge-

Installatie van dubbelwandige tanks ter vervanging van de enkelwandige tanks die niet voldeden aan de huidige regelgeving.

zuiverd bedrijfsafvalwater naar een erkende verwerker af te voeren. Eind 2001 besliste de directie de installatie definitief stil te leggen omdat de noodzakelijke investeringskosten om aan de milieuvoorwaarden te voldoen, te hoog opliepen. Sanering van een benzinestation MI heeft al enige jaren aandacht voor de controle van benzinestations. Gelet op het grote aantal en het feit dat de wetgeving nog geregeld aangepast wordt, zullen deze controles nog wel enige tijd verdergaan.

De enkelwandige ondergrondse tanks werden verwijderd en vervangen door dubbelwandige gecompartimenteerde tanks die zijn voorzien van een overvulbeveiliging, lekdetectie en dampretoursysteem (voor de benzinetanks). De tank- en laadpiste werden vloeistofdicht gemaakt en een koolwaterstofafscheider werd geplaatst voor de lozing van het verontreinigd regenwater. Tot slot werden de bovengrondse houders voor olie en afvalolie ingekuipt. Eind februari 2001 waren deze werken voltooid en sindsdien wordt het benzinestation geĂŤxploiteerd volgens de geldende milieureglementering.

Eind 1998 stelde MI bij een controle van een benzinestation vast dat de reĂŤle situatie niet volledig overeenstemde met de vergunde toestand en dat er een aantal voorwaarden van Vlarem II niet werden nageleefd. MI stelde een proces-verbaal op en gaf de nodige aanmaningen. Vermits vanaf 1 januari 1999 nog bijkomende voorwaarden van kracht werden, zoals de vloeistofdichte piste en het dampretoursysteem, besliste de exploitant om het station volledig te vernieuwen om te voldoen aan alle Vlarem II voorwaarden. Nadat voor deze vernieuwing een bouwvergunning werd bekomen, diende de exploitant in juni 2000 een milieuvergunningsaanvraag in. Ondertussen volgde de exploitant de opgelegde aanmaningen. De milieuvergunning werd verleend in oktober 2000 en onmiddellijk nadat de vergunning werd verleend, werden de werken aangevat.

Routinecontroles

Reactieve controles worden uitgevoerd naar aanleiding van een appel dat wordt gedaan op MI. Deze controles gebeuren hoofdzakelijk door de buitendiensten. De reactieve controles kunnen in een aantal groepen onderverdeeld worden. Er wordt o.a. opgetreden bij de ontvangst van een klacht, een melding van een voorval, een vraag voor het maken van een evaluatieverslag bij een proefvergunning, een kantschrift van het parket, een vraag tot adviesverlening, een parlementaire vraag, een vraag voor hoog toezicht en bij vragen van de Vlaamse Ombudsman. Elke categorie wordt geïllustreerd met reële dossiers. Gezien het grote werkvolume en de hoge werkdruk is het niet mogelijk om op elk appel te reageren en een appel zal zeker niet altijd leiden tot een inspectie. Elk dossier wordt dan ook getoetst aan de prioriteitenlijst.

Reactieve controles 1 Klachten MI ontvangt jaarlijks heel wat klachten uit de meest diverse hoeken: particulieren, bedrijven, gemeente- en provinciebesturen, parlementsleden, het kabinet van de Vlaamse minister van Leefmilieu, andere Vlaamse of federale ministeries, Aminal, milieuverenigingen, Aquafin en Vlaamse openbare instellingen zoals OVAM en VMM. Ook anonieme klachten worden vaak behandeld. Klachten in verband met klasse 1-bedrijven worden door MI zelf behandeld. Ze worden geregistreerd als ‘behandeld’ na een onderzoek van de klacht en het antwoord aan de klager. Vele klachten handelen echter over klasse 2- en klasse 3-bedrijven of over vrije velddelicten. Voor deze klachten is de gemeente het correcte aanspreekpunt en moeten de door de gemeente aangewezen agenten van de lokale politie en/of technische ambtenaren van de gemeente en de burgemeester instaan voor de handhaving. Deze klachten worden dan ook voor verder gevolg bezorgd aan de gemeente en worden geteld als ‘behandeld’. Klachten Aantal ontvangen Aantal behandeld Aantal daarvoor uitgevoerde inspecties

2.078 1.956 2.782

De klachten worden opgedeeld per milieucompartiment. Daarbij kan één klacht binnen verschillende compartimenten worden geteld. Ter verduidelijking volgen een aantal voorbeelden van elke categorie:

- afval: achterlaten van afval, verbranden van afval; - bodem en grondwater: bodemverontreiniging, verontreinigd grondwater; - exploitatie: ontbreken van de nodige vergunningen (illegale activiteiten), algemene vergunningsvoorwaarden; - geluid: lawaaihinder, geluid van exploitatie buiten de toegelaten uren, trillingen; - geur: geurhinder; - licht: lichthinder, lichtvervuiling; - lozing: illegale lozingen, lozingen van niet toegelaten stoffen in het afvalwater; - lucht: irriterende luchtemissies, roetneerslag; - mest: uitrijden van mest tijdens de sperperiode, lozing van mest in oppervlaktewater; - veiligheid: activiteiten die een gevaar voor mens en milieu kunnen betekenen, opslag van gevaarlijke stoffen. Overzicht van de klachten per milieucompartiment Aantal klachten ontvangen behandeld Afval 277 265 Bodem en grondwater 98 93 Exploitatie 631 581 Geluid 378 353 Geur 629 587 Licht 11 10 Lozing 387 376 Lucht 256 250 Mest 77 73 Veiligheid 30 28 Totaal 2.774 2.616

Reactieve controles

Lucht | 9%

Mest | 3%

Veiligheid | 1%

Afval | 10%

Bodem en | 4% grondwater

Exploitatie | 22%

Geluid | 14%

Geur | 23%

Lozing | 14%

Overzicht van de verdeling van de klachten per milieucompartiment

700 600 500 400 300 200 100 0

Afval Exploitatie Geur Bodem en Geluid grondwater ontvangen

Lozing Licht

Mest Lucht

Veiligheid

behandeld

Overzicht van de ontvangen en behandelde klachten per milieucompartiment.

Stofhinder bij een silobedrijf In oktober 1999 ontving MI klachten over stofhinder van een inrichting voor het stapelen en verhandelen van granen, zaden en derivaten. De hinder ontstond bij het lossen van tapiocapellets (maniok) uit zeeschepen. De maatregelen die de exploitant nam ter voorkoming van stofhinder waren ontoereikend. MI stelde dan ook een proces-verbaal op en maande de exploitant aan om een stofemissiestudie te laten opmaken. In de loop van 2000 nam de exploitant een aantal maatregelen ter voorkoming van stofhinder: vervanging van een aantal dichtingen ter hoogte van de ventilatie- en rookevacuatiekoepels in het dak van de vlaksilo’s en de plaatsing van een bijkomende sproei-installatie op het dak van de vlaksilo. Tevens werden er testen uitgevoerd met een mobiel afzuigsysteem met stoffilters, opgesteld ter hoogte van de scheepsluiken. Dit laatste kwam eveneens de recuperatie van het product ten goede.

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

Het lossen van schepen met maniok…

In 2001 stelde MI vast dat er tijdens het lossen van schepen met maniok opnieuw stofhinder was ter hoogte van de aanpalende woonwijken, wat opnieuw aanleiding gaf tot een aantal klachten. De hinder ontstond doordat de exploitant nagelaten had om de voorziene sproei-installaties te activeren. Verder bleek ook dat één sproei-installatie buiten gebruik gesteld werd en dat de mobiele stofafzuiging ter hoogte van de scheepsluiken niet efficiënt werkte. MI stelde een prioritair proces-verbaal op en maande de exploitant aan om, telkens een schip met maniok gelost wordt, de reeds beschikbare stofbestrijdingsinstallaties te gebruiken en om daarbij nog bijkomende maatregelen te nemen. De mobiele stofafzuiging voldeed immers niet. MI vroeg de exploitant ook om de afdeling in te lichten telkens een zeeschip met maniok verwacht werd. Als reactie op de aanmaningen van MI installeerde de exploitant een watergordijn met een hoogte van 20 meter en een lengte van 25 meter, paste hij de sproeiinstallatie op het dak van de vlaksilo aan en nam ze opnieuw in gebruik. Bij navolgende inspecties tijdens de losactiviteiten stelde MI vast dat de exploitant de opgelegde maatregelen opvolgde. Tot op heden kon dan ook geen hinder meer vastgesteld worden en zijn er geen klachten meer van omwonenden. Grondwaterkwaliteit rond een stort Een aantal klachten en vaststellingen op en rond een stort vormden de rechtstreekse aanleiding voor het laten uitvoeren van een studie van de grondwaterkwaliteit rond het stort. Zo werd in enkele percolaatputten een hoog waterniveau opgemerkt en bevonden zich afgestorven bomen op enkele plaatsen langs de stortplaats. De onderzoeksopdracht omvatte in de eerste plaats de monstername en analyse van het grondwater in de

…veroorzaakte heel wat stofhinder

bestaande peilbuizen rond de stortplaats. Verder werd gevraagd een onderzoek uit te voeren naar eventuele percolaatdoorsijpeling ter hoogte van een deel van het stortcomplex, om de werking van de aanwezige controledrainage te controleren en om de relatie tussen de afgestorven bomen en een eventuele bodem- of grondwaterverontreiniging te onderzoeken. De studie kwam tot volgende besluiten. In de eerste plaats is er twijfel over de aanwezigheid van een aaneensluitende, ondoorlatende kleilaag over de hele site. Inspectie van de controledrainering stelde de goede werking van deze drainering in vraag en één van de controledraineringen vertoonde een hoge concentratie aan verontreinigende stoffen. Op basis van de analyseresultaten van de bestaande peilbuizen kon geen duidelijke beïnvloeding van de grondwaterkwaliteit door de exploitatie van de stortplaats worden vastgesteld. Omdat bij het onderzoek gebleken was dat de bestaande peilbuizen echter niet op de meest geschikte diepte staan om eventueel vrijgekomen percolaat van de stortplaats snel te kunnen detecteren, en omdat op enkele strategische plaatsen geen peilbuizen stonden, werd in het kader van deze studie overgegaan tot het plaatsen van enkele bijkomende peilbuizen in het bovenste gedeelte van de eerste watervoerende laag. Analyse van het grondwater in deze nieuwe peilbuizen toonde aan dat op verschillende plaatsen de kwaliteit van het ondiepe grondwater beïnvloed wordt door de stortactiviteiten. Het rapport stelt dat bijkomend onderzoek dient te worden uitgevoerd om te achterhalen of de verontreiniging veroorzaakt wordt door de in exploitatie zijnde stortplaats of door de reeds vroeger afgewerkte stortplaats of door een combinatie van beiden.

Staalname op een stortplaats.

Het afsterven van de bomen rondom de stortplaats is te wijten aan een verstoring van de water- en zuurstofhuishouding in de bodem als gevolg van grondophoping voor de aanleg van dijken en van erosieprocessen. MI stelde een proces-verbaal op omdat er grondwaterverontreiniging werd aangetroffen ten gevolge van de exploitatie en onvoldoende maatregelen werden getroffen om deze verontreiniging te voorkomen. De exploitant werd aangemaand tot het treffen van een aantal maatregelen en diende aanvullend onderzoek te laten uitvoeren met o.a. een bijkomende hydrogeologische studie, onderzoek naar de omvang en de oorsprong van de verontreiniging en uitvoering van een risico-analyse. Dat zal moeten leiden tot de opstelling van een saneringsplan. Verder werd aan de exploitant opgelegd de controledrains regelmatig te bemonsteren, de nieuw geplaatste peilputten nogmaals te bemonsteren, en te zorgen voor een efficiënt systeem van permanente afpomping van percolaatwater. De verdere uitvoeringswerken inzake aanleg of afwerking van de stortplaatsen dienen onder toezicht te staan van een door MI aanvaarde deskundige. Bij de verdere aanleg van de categorie 1-stortplaats moet bovendien een aanvullende slecht doorlatende laag worden aangebracht. Inmiddels heeft de exploitant de gevraagde analyses van controledrains en grondwatermeetputten laten uitvoeren en zijn voorzieningen aangebracht om percolaatwater beter af te pompen. De gevraagde onderzoeken zijn gestart en de eindconclusies zouden eind 2002 beschikbaar moeten zijn. Daarnaast zal MI in 2002 nog een eigen onderzoek starten naar de invloed van de huidige exploitatie op de bodem- en grondwaterkwaliteit.

Reactieve controles

De exploitatie van een bedrijf dat substraat produceert voor de kweek van champignons veroorzaakte heel wat stof- en geurhinder.

Geurhinder bij compostering Sinds 1992 produceert een bedrijf substraat voor het kweken van champignons. De aanmaak van het substraat gebeurt in twee bedrijfseenheden die ongeveer 250 meter uit elkaar liggen en verloopt in drie fasen. Op de eerste bedrijfseenheid wordt in een eerste fase groene compost bereid uit een mengeling van stro, paardenmest, slachtkuikenmest, gips en water. In fase twee laat men de groene compost verder ontwikkelen en uitzweten. In de tweede bedrijfseenheid wordt tenslotte het uitgezwete substraat geënt en terug in tunnels gebracht voor verdere doorgroei (fase 3). Al vrij vlug kwamen de eerste meldingen van geurhinder. In 1995 vond een eerste geuronderzoek plaats in de omgeving van het bedrijf. Na veelvuldige vaststellingen en het opstellen van processen-verbaal met de bijbehorende aanmaningen, werd deze studie met de saneringsmaatregelen afgerond in 1997. De belangrijkste geurbronnen situeerden zich in fase één van het productieproces. Er werden grondige aanpassingen doorgevoerd: de opslag en de menging van de mest gebeurt nu in één grote hal uitgerust met een afzuiginstallatie. De afgezogen lucht wordt naar een luchtbehandelingsinstallatie gebracht, bestaande uit een ammoniakwassing en een biofilter. De afgezogen lucht van de bestaande indoortunnels werd eveneens aangesloten op de biofilter. Ook fase twee en drie werden gesaneerd. Zo gebeurt het transport tussen de verschillende afdelingen via een transportbandsysteem voorzien van een luchtafzuiging. De kostprijs bedroeg ongeveer

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

vijf miljoen euro. Deze maatregelen hadden ogenschijnlijk een gunstig effect en de klachten verminderden. In de tweede helft van 2001 nam het aantal klachten echter terug toe. De gegrondheid van deze klachten werd bevestigd door de vaststellingen van MI. Nader onderzoek in 2002 moet uitwijzen welke de oorzaken kunnen zijn van de vastgestelde hinder en welke maatregelen bijkomend moeten worden genomen om deze hinder verder te beperken tot een aanvaardbaar minimum. Verontreiniging van waterlopen Reeds jaren terug ontving MI klachten van een gemeente omdat de zuurtegraad en het stikstofgehalte van de waterlopen in de omgeving van een stortplaats zeer hoog waren. MI stelde vast dat percolaat afvloeide van de oude stortplaats, die meer dan 20 jaar geleden niet correct werd volgestort en afgedekt. Dit afvloeiend water had een zeer hoge zuurtegraad en werd samen met het overtollige regenwater overgepompt in de beek naast het stortterrein. Deze beek mondt uiteindelijk uit in een natuurgebied. MI stelde een proces-verbaal op. Als saneringsmaatregel werd een kleimuur opgeworpen die een deel van het percolaat tegenhoudt. Het resterende deel werd afgeleid naar een opvangbekken en afgevoerd naar een vergunde waterzuiveringsinstallatie. In oktober 2000 ontving MI opnieuw klachten over de kwaliteit van de waterlopen in de buurt van de stortplaats. Tijdens een drukke stortcampagne in december 2000 voerde MI een controle uit bij hevige regenval. Er

Het percolaat van een slecht afgedekte stortplaats dat samen met het regenwater in een beek werd gepompt, gaf aanleiding tot ernstige verontreiniging van de waterloop.

werd vastgesteld dat er verontreinigd regenwater vanuit de stortput werd overgepompt naar de waterloop ĂŠn dat het percolaat van de oude stortplaats vrij op de piste terechtkwam (en dus uiteindelijk in de beek) aangezien de buizen naar het opvangbekken waren afgekoppeld om de vrachtwagens door te laten. MI nam op verschillende plaatsen watermonsters en uit de analyses bleek een duidelijke verontreiniging. Het afvloeiend water vertoonde een verhoogd stikstofgehalte, een verhoogde zuurtegraad en een hoge CZV; de probleemparameters die door de gemeente met betrekking tot de beek werden gemeld. MI stelde opnieuw proces-verbaal op en maande de exploitant aan om een waterzuiveringsinstallatie te voorzien en een lozingsvergunning aan te vragen. Ondertussen werd de vergunning verleend en zijn er proeven bezig met een biologische waterzuiveringsinstallatie. De resultaten zijn gunstig zodat mag worden verwacht dat binnenkort de verontreiniging van de beek zal stoppen. Geluidsklachten bij een koelinstallatie De koelinstallatie op het dak van een bedrijf was de oorzaak van heel wat geluidsklachten van zowel buurtbewoners die in de onmiddellijke nabijheid van het bedrijf wonen (50 meter) als van bewoners op ongeveer 1.000 meter van het bedrijf. De ergste hinder deed zich voor in het zomerseizoen bij warm weer en was afhankelijk van de windrichting.

Dichtbij het bedrijf zijn door een geluidsdeskundige geluidsmetingen uitgevoerd, die aantoonden dat de waarde voor het specifiek geluid ruimschoots voldeed aan de normen voor nieuwe inrichtingen (een gevolg van de soepele normen in een industriegebied). MI kon echter op het terrein vaststellen dat het uitgesproken tonaal karakter van de koelgroep wel degelijk een hinderlijk geluid was. Op het bedrijf zelf stelde MI vast dat de koelinstallatie werd geĂŤxploiteerd zonder enige voorzorgsmaatregel tegen geluidshinder. De exploitant voldeed niet aan het voorzorgsbeginsel want hij had niet onderzocht welke maatregelen tegen geluidshinder konden worden genomen om te voldoen aan het beginsel van de beste beschikbare technieken (BBT). Na een aanmaning van MI werden verschillende scenarioâ€™s onderzocht en liet de exploitant een saneringsplan opstellen door een deskundige. Voor de uitvoering van dit saneringsplan werd een geluidsscherm geplaatst langs de vier zijden van de koelinstallatie. MI vergeleek de uitvoering van het scherm met het voorstel van de deskundige en stelde vast dat het scherm op het vlak van concept en uitbouwwijze voldeed. Deze sanering kostte het bedrijf ongeveer 25.000 euro en zorgde voor het verdwijnen van de klachten van de omwonenden. Klachten over de exploitatie De exploitatie van een stortplaats voor huishoudelijke afvalstoffen zorgde reeds verschillende jaren voor milieuhinder in de onmiddellijke omgeving. In de loop van 2001 werden

Reactieve controles

Onzorgvuldige exploitatie van een stort gaf aanleiding tot heel wat klachten over stof- en geurhinder.

nog steeds klachten van omwonenden ontvangen over diverse aspecten van de exploitatie. Geur- en stofhinder waren de belangrijkste bron van deze klachten, maar ook het te hoog stapelen van het afval, met het afschuiven van gestort materiaal tot gevolg, kwam aan bod. Ook heerste er ongerustheid over de kwaliteit van het grondwater rond de stortplaats in het algemeen en over de waterkwaliteit in de omliggende waterputten in het bijzonder. Aangezien de stortplaats rechtstreeks paalt aan de tuinen van de omwonenden, zorgde de exploitatie voor overlast in de onmiddellijke omgeving. Naar aanleiding van een aanvraag voor de hernieuwing van de milieuvergunning werden meer dan 1000 bezwaarschriften ingediend. Bovendien ging ĂŠĂŠn van de omwonenden in hongerstaking, waardoor dit dossier de pers haalde. Om mogelijke bodem- en grondwaterverontreiniging te kunnen vaststellen, nam MI in augustus bodemstalen in de tuinen van enkele omwonenden. De analyseresultaten lagen nog ruim onder de bodemsaneringsnormen. In september werd proces-verbaal opgesteld omdat inbreuken werden vastgesteld bij de exploitatie van de stortplaats en afvalstoffen werden aanvaard die niet voldeden aan de aanvaardbaarheidscriteria. De exploitant ontving de nodige aanmaningen. Op initiatief van het kabinet van de Vlaamse minister van Leefmilieu werd een overleg op gang gebracht tussen de uitbater van de stortplaats en de omwonenden, waarbij MI

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

actief betrokken is. Op 15 oktober 2001 werd, tijdens een eerste overlegvergadering, aan de omwonenden de gelegenheid geboden hun grieven te uiten. Bij nieuwe inspecties kon worden vastgesteld dat de aanmaningen door de uitbater van de stortplaats reeds grotendeels waren opgevolgd, waardoor de hinder voor de omgeving tot een aanvaardbaar niveau was teruggebracht. Toch zal dit dossier in de nabije toekomst op de voet gevolgd moeten worden.

2 Meldingen van voorvallen Elke exploitant van een hinderlijke inrichting heeft de plicht alle nodige maatregelen te treffen om de buurt te beschermen tegen de risico's voor en de gevolgen van ongevallen bij de uitbating van de inrichting. Dat betekent onder andere dat de noodzakelijke interventiemiddelen moeten worden voorzien en dat bij hinder, schade of dreigend gevaar daartoe onmiddellijk alle nodige maatregelen moeten worden getroffen. Eventueel opgetreden verontreiniging moet op verantwoorde wijze ongedaan worden gemaakt. Naast de zorgplicht rust er ook een meldingsplicht op de exploitant: de voorvallen en de genomen maatregelen moeten worden gemeld bij de burgemeester en MI. Als er een voorval heeft plaatsgevonden zal MI er zich van vergewissen of inderdaad de nodige gevolgbeperkende maatregelen werden getroffen.

Een brand in de destillatie-eenheid van een raffinaderij zorgde voor klachten over geurhinder en geprikkelde luchtwegen.

Deze voorvallen zijn niet beperkt tot ‘ongevallen’ in de enge betekenis van dit woord. De exploitant moet o.a. ook melden wanneer de zuiveringsinstallaties uitvallen of wanneer een norm wordt overschreden. Seveso-bedrijven moeten bovendien, volgens de bepalingen van het Samenwerkingsakkoord (zie hoofdstuk ‘Specifieke handhavingscampagnes’), bij een zwaar ongeval het interne noodplan in werking zetten en de dienst 100 en het Coördinatie- en Crisiscentrum van de regering (CGCCR) verwittigen. Het CGCCR meldt door aan een aantal bevoegde instanties, zoals de inspectiediensten, die dan ter plaatse kunnen gaan om te controleren of de nodige noodmaatregelen werden getroffen. Zo spoedig mogelijk na het ongeval moet de exploitant het CGCCR en de inspectiediensten op de hoogte brengen van de omstandigheden van het ongeval, de daarbij betrokken gevaarlijke stoffen, de beschikbare gegevens aan de hand waarvan de gevolgen van het ongeval voor mens en milieu kunnen worden geëvalueerd en de getroffen maatregelen. Verder moet hij meedelen welke maatregelen genomen werden om de gevolgen van het ongeval op middellange en lange termijn te beperken en om herhaling van het ongeval te voorkomen. Nog volgens het Samenwerkingsakkoord is de inspecteur verplicht om een ongevalsonderzoek uit te voeren. Dat ongevalsonderzoek omvat een zo goed mogelijke reconstructie van het voorval, een onderzoek van de maatregelen die al dan niet werden getroffen en het formuleren

van aanbevelingen om gelijkaardige ongevallen in de toekomst te vermijden. Meldingen van voorvallen Aantal ontvangen Aantal behandeld Aantal daarvoor uitgevoerde inspecties

343 343 77

Brand in een raffinaderij Een brand in de vacuümdestillatie-eenheid van een raffinaderij veroorzaakte een zwarte rookpluim die afdreef in de richting van enkele woongebieden. MI en een aantal andere instanties ontvingen meerdere klachten over geprikkelde luchtwegen en geurhinder. MI voerde na de brand een controle uit op het bedrijf. Het bedrijf werd aangemaand alle nodige inspecties en controles uit te voeren om na het herstel van de schade op een veilige manier verder te kunnen exploiteren. Verder werd het bedrijf aangemaand het ongeval te analyseren en een actieplan op te stellen. Dit actieplan omvat een inventarisatie van gelijkaardige plaatsen binnen het bedrijf waar deze incidenten kunnen plaatsvinden en een aanpassing van de werkinstructies. Deze maatregelen worden in 2002 verder uitgevoerd en op geregelde tijdstippen gecontroleerd. Overvulling van een opslagtank Bij het lossen van een schip deed zich een overvulling van een opslagtank voor waarbij naar schatting 50 m3 van het

Reactieve controles

Overvulling van een opslagtank met een vluchtige stof veroorzaakte geurhinder in de omgeving van het bedrijf

licht ontvlambare hexeen vrijkwam. Het hexeen werd opgevangen binnen de inkuiping maar de vluchtigheid van deze stof zorgde voor een verhoogde hexeenconcentratie in de lucht. Dat veroorzaakte geurhinder in de omgeving van het bedrijf. MI voerde na de melding van het incident een controle uit op het bedrijf. Oorzaak van de overvulling was het falen van de overvulbeveiliging van de opslagtank. Het bedrijf werd aangemaand de opslagtank niet meer te vullen, een ongevalsonderzoek uit te voeren en een actieplan op te stellen. Ondertussen heeft het bedrijf de overvulbeveiligingen op de andere opslagtanks gecontroleerd. Een grondige evaluatie van het noodplan is bezig. De opslagtank zal pas opnieuw worden gevuld na een nieuwe keuring. Brand in een opslagmagazijn Tijdens een brand in een opslagmagazijn werd het verontreinigde bluswater slechts gedeeltelijk opgevangen. De overloop van het opvangbekken veroorzaakte een vervuiling van de waterwegen in de omgeving. Na de brand voerde MI een controle uit op het bedrijf. Tijdens deze controle werd vastgesteld dat er nog steeds bluswater werd geloosd. Er werd bevel gegeven onmiddellijk de nodige stappen te zetten om deze lozing stop te zetten en het bluswater naar een erkend verwerker af te voeren. Verder werd er vastgesteld dat in het opslagmagazijn,

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

waar de brand had gewoed, gevaarlijke producten opgeslagen werden zonder dat hiervoor een milieuvergunning was verleend. Bovendien bleek dat dit opslagmagazijn niet geschikt was voor deze opslag (zo ontbrak er bijvoorbeeld een inkuiping). MI stelde proces-verbaal op en maande het bedrijf aan om een onderzoek in te stellen naar de gevolgen van de lozing van het bluswater in de omgeving. Deze gevolgen bleken beperkt te zijn. Het bedrijf heeft de procedure gestart om zich in regel te stellen met de milieuregelgeving en het Samenwerkingsakkoord.

3 Evaluatieverslagen Een vergunning op proef kan worden verleend voor een termijn van ten hoogste twee jaar. In uitvoering van artikel 40 van Vlarem I maakt MI voor elke vergunning op proef een evaluatieverslag. Dit verslag wordt bezorgd aan de vergunningsverlenende overheid vooraleer die een definitieve beslissing neemt. Evaluatieverslagen bij proefvergunningen Aantal verslagen Aantal daarvoor uitgevoerde inspecties

32 144

Proefvergunning van een raffinaderij In 2000 werd de hervergunning van een raffinaderij geweigerd door de Bestendige Deputatie. Het bedrijf tekende beroep aan tegen dit weigeringsbesluit bij de

Een raffinaderij kreeg een proefvergunning met een groot aantal bijzondere voorwaarden.

Vlaamse minister van Leefmilieu. In februari 2001 verleende de minister een vergunning op proef met een looptijd van 14 maanden. In die proefvergunning werd een groot aantal bijzondere voorwaarden opgenomen. Deze voorwaarden hadden betrekking op afvalwater, geur, bodembescherming en de preventie van zware ongevallen. Aan elke bijzondere voorwaarde was een termijn verbonden. De eerste jaarhelft lag de nadruk op studies en onderzoeken die moesten resulteren in actieplannen met bindende termijnen. Vanaf de tweede jaarhelft verschoof het accent naar de implementering op het terrein. MI voerde 65 controles uit in 2001. Daarbij werd vastgesteld dat het bedrijf zware investeringen deed om zich te in orde te stellen met de geldende milieuregelgeving en om het opgelegde saneringsprogramma strikt uit te voeren. Verschillende actieprogrammaâ€™s werden gestart om de productie-installaties aan te passen aan de huidige normen en standaarden. De renovatie van het tankenpark werd aangevat. Er werden maatregelen getroffen om het geurprobleem onder controle te brengen. De bodemverontreiniging werd aangepakt. De afvalwaterproblematiek werd onderzocht en een saneringsprogramma werd gestart. De gassferen werden voorzien van een brandwerende isolatie om zo het risico op een explosie (BLEVE) en het risico voor de omgeving drastisch te reduceren. Eind december 2001 werd aan MI gevraagd een evaluatieverslag op te stellen over de proefvergunning. Het ver-

slag, met een stand van zaken over de bijzondere voorwaarden en de verschillende saneringsprogrammaâ€™s, werd een maand later bezorgd aan de vergunningsverlenende overheid.

4 Kantschriften Wanneer een parket vragen heeft bij een proces-verbaal van MI of wanneer het parket de stand van zaken wil kennen in de administratieve afhandeling volgend op een proces-verbaal, gebeurt dat onder de vorm van een kantschrift. Kantschriften (per parket) ontvangen behandeld Antwerpen 69 61 Brugge 29 27 Brussel 48 48 Dendermonde 200 172 Gent 91 93 Hasselt 67 50 Ieper 46 44 Kortrijk 112 99 Leuven 75 63 Mechelen 13 20 Oudenaarde 60 67 Tongeren 57 64 Turnhout 56 48 Veurne 41 50 Totaal 964 906 Aantal daarvoor uitgevoerde 578 inspecties

Reactieve controles

Een rietveldje voor de particuliere zuivering van huishoudelijk afvalwater.

Daarnaast staan de toezichthoudende ambtenaren na gemotiveerd verzoek van het parket ter beschikking om deel te nemen als technisch expert aan een onderzoek onder leiding van een magistraat of een officier van gerechtelijke politie, voor zover dat de planmatige handhaving niet te sterk doorkruist. Daarvoor werden 41 afstappingen uitgevoerd.

5 Adviesverlening Het overgrote deel van de vragen om adviesverlening zijn een gevolg van de regelgeving in verband met particuliere waterzuiveringinstallaties (PWZI’s). Daarover wordt hieronder gerapporteerd. Daarnaast is er in 2001 één advies uitgebracht in het kader van de aflevering van een EMAS-certificaat en werd geen enkel advies gevraagd in het kader van een dossier voor investeringsaftrek. Het Vlaams parlement heeft met de programmadecreten van 20 december 1996, 19 december 1998 en 22 december 2000 beslist dat particulieren die zelf hun afvalwater zuiveren vrijstelling kunnen genieten van de afvalwaterheffing. Eén van de voorwaarden die daarvoor moeten worden

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

vervuld is de bouw en de exploitatie van de PWZI volgens een code van goede praktijk. Vooraleer de burgemeester hiervoor een attest aan de burger kan afleveren, dient hij of zij het advies van MI te vragen. Bij de voorbereiding en de uitvoering van de controles voor het opstellen van deze adviezen deed MI sinds 1997 heel wat praktijkervaring op. Deze gegevens werden in september 1999, in functie van terugkoppeling naar het beleid, gebundeld en als een uitgebreid verslag bezorgd aan de Vlaamse minister van Leefmilieu. In de loop van 2000 stelde MI twee concrete voorstellen tot decreetswijziging voor aan de minister. De laatste aanpassing van de wetgeving werd doorgevoerd in het programmadecreet van 22 december 2000: vanaf 2001 volstaat een attest dat vijf jaar geldig is en zal de vrijstelling automatisch gebeuren. Bovendien krijgen alle zelfzuiveraars die aan de huidige kwaliteitsnormen voldoen een vrijstelling, onafhankelijk van hun woonplaats. Tevens wordt het begrip ‘gecertificeerde particuliere zuiveringsinstallatie’ ingevoerd.

Adviesverlening PWZI’s in 2001 ontvangen aanvragen onvolledige aanvragen onderzochte aanvragen herhalingsaanvragen nieuwe aanvragen advies gunstig advies ongunstig (constructie) advies ongunstig (exploitatie) aërobe bacteriefilter of oxidatiebed anaërobe bacteriefilter gedraineerde zandfilter/filtratiebed opgehoogd filtratiebedsysteem ondergedompelde filter actief slib systeem biorotor plantensystemen

Antw. 78 0 78 15 63 77 0 1 6 5 0 0 0 55 0 12

Limb. 6 1 5 2 3 4 0 1 0 0 0 0 0 3 0 2

Ondanks de laatste aanpassingen aan de wetgeving, heeft MI nog steeds een aantal voorstellen voor de verdere optimalisering van deze regeling: - Sensibiliseren van de gemeenten. Sinds het in voege treden van Vlarem II in 1995 is de particulier verplicht een eigen afvalwaterzuiveringsysteem te bouwen indien hij een nieuwbouw opricht in een zone waar geen aansluiting op een openbare RWZI gepland is. Er blijkt dat slechts drie gemeenten dat systematisch toepassen. - Effectief invoeren van gecertificeerde installaties en erkende constructeurs. De voordelen zijn het verhogen van de kwaliteit van de systemen, zekerheid voor de particulier en eenvoudigere controle door de overheid. - Geen Vlarem-toezichthoudende ambtenaren inschakelen in de procedure. - Nog verdere vereenvoudiging van de procedure. De kosten voor de overheid zijn immers nog altijd veel hoger dan het rendement.

Oost-Vl. 46 3 43 4 39 43 0 0 13 8 0 0 0 22 0 0

Vl.-Brab. 32 1 31 24 7 30 1 0 14 1 0 0 3 8 2 3

West-Vl. 23 0 23 3 20 23 0 0 0 0 0 0 0 18 0 5

Totaal 185 5 180 48 132 177 1 2 33 14 0 0 3 106 2 22

6 Parlementaire vragen MI behandelt elk jaar heel wat parlementaire vragen. Op de volgende bladzijde wordt een overzicht gegeven van de behandelde vragen. Het aantal inspecties dat daarvoor werd uitgevoerd is relatief laag aangezien deze dossiers meestal goed gekend zijn bij MI en omdat er normaliter weinig tijd beschikbaar is tussen het stellen van de vraag en het meedelen van het antwoord.

Parlementaire vragen Aantal ontvangen Aantal behandeld Aantal daarvoor uitgevoerde inspecties

47 47 11

Reactieve controles

OVERZICHT VAN DE PARLEMENTAIRE VRAGEN DIE IN 2001 DOOR MI WERDEN BEHANDELD

Nr.

Datum

Vraagsteller

Onderwerp

055

21-12-00

Carl Decaluwe

Verwijlintresten - Overzicht

058

11-01-01

Bruno Tobback

Zeekanaal Brussel-Schelde - Waterkwaliteit

072

25-01-01

AndrĂŠ Van Nieuwkerke

Domein Ryckevelde Damme - Stand Van Zaken

081

01-02-01

Jos De Meyer

Bodemsaneringsproject Dublin - Invoer vervuilde grond

083

01-02-01

Dirk Holemans

NV Grootaert Drongen - Milieu

084

01-02-01

Dirk Holemans

NV Grootaert Drongen - Hoge Laken

092

15-02-01

Riet Van Cleuvenbergen

Vlarem II - Skytracers

097

20-02-01

Christian Van Eyken

Composteerinstallatie Grimbergen - Geurhinder

102

20-02-01

Herman De Loor

Mestopslag CV FLIP Zottegem - Stand van zaken

119

15-03-01

Marleen Van den Eynde

Waterzuiveringsstation Edegem - Verontreiniging

120

15-03-01

Marleen Van den Eynde

ISVAG-verbrandingsoven Wilrijk - Rookontwikkeling

127

21-03-01

Johan De Roo

Sluikstorten - Maatregelen - Zelzate

129

21-03-01

Johan Malcorps

Verbrandingsoven Moeskroen - Gewestoverschrijdende milieu-effecten

130

21-03-01

Johan Malcorps

Kleine-deeltjesvervuiling - Omvang

131

29-03-01

Jos Bex

Zwerfvuil - Stand van zaken

137

29-03-01

Eloi Glorieux

Luchthaven Zaventem - Bodemvervuiling

138

29-03-01

Johan De Roo

Individuele afvalwaterbehandelingsinstallaties - Controle - Normen

144

30-03-01

Johan De Roo

Individuele afvalwaterbehandeling - Haalbaarheid

146

12-04-01

Eloi Glorieux

Civiele bescherming Liedekerke - Vlarem II

170

14-05-01

Marleen Van Den Eynde

ISVAG-verbrandingsoven - PCB-emissiemetingen - Gezondheid

171

17-05-01

Marleen Van Den Eynde

Crematoria - Vlaremnormen

183

23-05-01

Walter Vandenbossche

Pedebeek - Vervuiling

190

01-06-01

Marleen Van Den Eynde

Roosterovens - Werking

203

13-06-01

Francis Vermeiren

Waterwegen - Slibvervuiling

217

28-06-01

Marleen Van Den Eynde

MIWA-verbrandingsoven - Stand van zaken

220

28-06-01

Marleen Van Den Eynde

Crematorium Antwerpen - Dioxine-uitstoot

222

28-06-01

Johan De Roo

Cokesoverslag Gentse Kanaalzone - Milieu

240

08-08-01

Marijke Dillen

Departementen - Rechtszaken

248

23-08-01

Johan Malcorps

Graansilo's - Veiligheidsmaatregelen

254

26-08-01

Erik Matthijs

Waterbodemverontreiniging - Maatregelen

007

26-09-01

Johan Malcorps

Vlarem â€“ Inrichtingen op het water

010

02-10-01

Marleen Van Den Eynde

ISVAG-oven Wilrijk - Onderhoudswerken

016

05-10-01

Carl Decaluwe

Dodehoekspiegel - Overheidsdiensten

017

05-10-01

Carl Decaluwe

Decentralisatie en werkgelegenheid

018

05-10-01

Marleen Van Den Eynde

Lustrerie Massive Mortsel - Milieu

027

18-10-01

Johan De Roo

Gentse Kanaalzone - Meldpunt milieuhinder

029

18-10-01

Riet Van Cleuvenbergen

Subsidies Nationale Loterij - Verdeling

031

18-10-01

Johan Malcorps

BRC Berendrecht - Saneringsprogramma

032

18-10-01

Ann De Martelaer

Leuven Asfalt - Vergunningsvoorwaarden

035

18-10-01

Johan De Roo

Gentse Kanaalzone - Stofhinder

042

26-10-01

Francis Vermeiren

Composteringsinstallatie Grimbergen - Geurhinder

043

26-10-01

Marleen Van Den Eynde

Verbrandingsovens - Dioxine-uitstoot

047

30-10-01

Marleen Van Den Eynde

Afvalverwerking - Geneesmiddelen

057

06-11-01

Marleen Van Den Eynde

ISVAG-verbrandingsoven - PCB-emissiemetingen

059

12-11-01

Jan Roegiers

Overheidscampagnes - Evaluaties

066

23-11-01

Johan Malcorps

Schrootafval - Samenwerking inzake radioactieve vervuiling

070

29-11-01

Roland Van Goethem

Indaver Grimbergen - Milieuvergunning

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

7 Hoog toezicht De Vlaamse wetgever heeft het eerstelijnstoezicht op de milieuhygiënewetgeving bij klasse 2- en 3-inrichtingen toegewezen aan de door de gemeente aangewezen agenten van de lokale politie en de technische ambtenaren van de gemeente. De toezichthoudende ambtenaren van MI zijn gelast met het eerstelijnstoezicht op de inrichtingen van klasse 1 en met het hoog toezicht op de inrichtingen van klasse 2 en 3. In de milieuwetgeving is echter geen definitie van hoog toezicht terug te vinden. MI ervaart reeds lang dat het eerstelijnstoezicht door de gemeenten op de klasse 2- en 3-inrichtingen, op enkele zeer goede uitzonderingen na, niet gebeurt hetzij door gebrek aan hiertoe degelijk opgeleid personeel hetzij door manifeste onwil om op te treden tegen eigen burgers. Deze problematiek is reeds her en der ter sprake gekomen, onder meer op de vergadering van de MiNa-Raad van 6 mei 1997 over handhaving en veiligheidsmaatregelen en op de overlegvergadering tussen MI en de Vlaamse Ombudsdienst op 15 juni 2001. MI interpreteert hoog toezicht niet als ‘in de plaats treden van diegene die in gebreke blijft’. De afdeling beschikt in haar huidige samenstelling slechts over een tachtigtal toezichthoudende ambtenaren die prioritair worden ingezet voor de controle van klasse 1-inrichtingen. Verder beschikt MI niet over de middelen om hoog toezicht te beschouwen als het afdwingen van toezicht door de gemeenten. MI heeft immers geen hiërarchische bevoegdheid over de gemeentelijke overheden. Bovendien staat de opvolging van klachten inzake klasse 2- en 3-inrichtingen en vrije velddelicten als allerlaatste vermeld op de prioriteitenlijst van MI. De Vlaamse minister van Leefmilieu is hiervan formeel op de hoogte gebracht. Indien echter de gemeentelijke overheid manifest niet wenst op te treden tegen een overtreder én indien er daadwerkelijk sprake is van milieuhinder, dan treedt MI wél op in de plaats van de gemeente. In 2001 werden 19 dergelijke inspecties uitgevoerd. MI heeft niet stilgezeten in deze problematiek. Reeds in 1998 nam een buitendienst het initiatief om deze problematiek aan te kaarten op provinciaal niveau. Op een overlegvergadering tussen de provincie en MI stelde de gouverneur duidelijk dat MI niet moest aarzelen om een beroep te doen op hem ‘indien mocht blijken dat het probleem op gemeentelijk niveau niet de gepaste oplossing krijgt, bijvoorbeeld omdat de burgemeester niet of niet naar behoren optreedt na daartoe door de milieu-

inspectie te zijn aangezocht’. Deze uitdaging werd door deze buitendienst in dank aangenomen en leidde al meerdere malen tot een succesvolle tussenkomst van de gouverneur op gemeentelijk niveau. MI is van oordeel dat het genoemde initiatief uitgebreid kan worden tot alle provincies. Daarbij wordt gedacht aan een brief van de Vlaamse minister aan de gouverneurs waarin uitdrukkelijk gevraagd wordt naar hun medewerking. De gouverneur kan immers de burgemeesters ter verantwoording roepen bij verzuim van hun handhavingsopdracht inzake leefmilieu. In het kader van een overleg op ministerieel niveau, in verband met de medebewindstaken van de provinciegouverneurs (19 juni 2001) stuurde MI een nota aan de leidend ambtenaar van Aminal. Daarin werd de idee van een ministeriële omzendbrief aan de gouverneurs gesuggereerd als verder te bespreken item. Ook heeft MI de problematiek van het hoog toezicht meerdere malen op de voorgrond gebracht in het kader van haar betrokkenheid bij de reorganisatie van de Vlaamse administratie, onder meer in het strategisch project ‘Integratie en dynamiek’. Daar werd het onduidelijk wettelijk kader inzake hoog toezicht en de gemeentelijke autonomie aangekaart. Ook in de discussie rond de kerntaken van de provincies werden voor het beleidsveld ‘handhaving milieuhygiëne’ de nodige argumenten samengebracht voor de toewijzing van dit beleidsitem aan de Vlaamse overheid, uiteraard mits het voorzien van de nodige middelen. MI meent te mogen besluiten dat zij op dit ogenblik niet bij machte is om het hoog toezicht uit te oefenen wegens gebrek aan middelen, onduidelijke wetgeving en zwaar tekort aan toezichthoudende ambtenaren voor deze immense taak. MI heeft op alle fronten deze problematiek aangekaart en hoopt dat bij de reorganisatie van de administratie en bij de redactie van het nieuwe handhavingsdecreet rekening wordt gehouden met haar verzuchtingen. Milieuklachten en burenruzies Reeds in 1993 ontving MI een telefonische klacht over de illegale opslag van afvalhout (afgedankte paletten) op een perceel tegenover de woning van de klager. Deze klacht werd bezorgd aan de gemeente en de klager werd hiervan op de hoogte gebracht. Eind 1996 en begin 1997 ontving MI nieuwe klachten en de klager stelde ook vragen over de bevoegdheden voor het toezicht op de illegale opslag van afvalhout. Opnieuw werd de klacht doorgestuurd naar de gemeente en MI bezorgde ook de nodige kopieën van de van toepassing zijnde milieuwetgeving.

Reactieve controles

Begin 2000 kwam de klager naar de burelen van MI en herhaalde zijn klachten. Opnieuw nam MI contact op met de gemeente, die meldde dat op 15 december 1999 een proces-verbaal was opgesteld. Een onderzoek bij de door de klager aangeduide leverancier van het afvalhout toonde aan dat de schrijnwerkerij de nodige afvoerbewijzen kon voorleggen. Tegelijk maakt de politie melding van mogelijke lasterlijke aantijgingen door de klager. Naderhand stelde de gemeente MI in kennis van briefwisseling tussen de burgemeester en het kabinet van de Vlaamse minister van Leefmilieu. Daaruit bleek dat de minister stelde dat de aangeklaagde opslag niet vergunningsplichtig was en dat de burgemeester melding maakte van burentwist, onverdraagzaamheid en stille uitdaging. In september 2000 ontving MI weer dezelfde klacht en opnieuw werd de gemeente ingelicht. Ook de klager werd daarvan op de hoogte gebracht. Deze keer schakelde de klager ook de Vlaamse Ombudsdienst in en de Ombudsman vroeg MI de klacht te onderzoeken. MI antwoordde dat deze klacht aan de gemeente was bezorgd, dat de klager hiervan op de hoogte was gesteld en dat dit volledig gebeurde volgens de interne afspraken en prioriteiten. Zie hiervoor verder onder het volgende item (Vlaamse Ombudsdienst). Na nog maar eens een klacht, voerde MI zelf een controle uit. MI stelde vast dat er zich op het bewuste perceel inderdaad ongeveer één kubieke meter afvalhout onder de vorm van lange latten bevond. Alles laat uitschijnen dat de buurman waarmee de klager in onmin leeft, om de paar jaar een vracht afbraakhout opslaat op dit perceel, die hij dan wellicht verzaagt voor gebruik in de houtkachel. Ten slotte ontving MI een brief van de betrokken gemeente waarin gesteld wordt dat de zaak als afgesloten wordt beschouwd.

8 Vlaamse Ombudsdienst Als een burger vindt dat een Vlaamse overheidsdienst of een medewerker van zo'n dienst hem of haar niet behandeld heeft volgens de regels van behoorlijk bestuur, dan kan die burger met zijn of haar klacht terecht bij de Vlaamse Ombudsdienst. Door het grote aantal klachten dat MI jaarlijks behandelt en ondanks de vele inspanningen die MI levert voor een correcte en kwaliteitsvolle behandeling van de klachten, zijn er elk jaar wel enkele burgers die vinden dat hun klacht door MI onvoldoende werd opgelost en die met hun grieven bij de Vlaamse Ombudsdienst terechtkomen. De Vlaamse

100

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

Ombudsdienst onderzoekt deze klachten en stelt daarbij bijkomende vragen aan MI. Vragen van de Vlaamse Ombudsdienst Aantal ontvangen Aantal daarvoor uitgevoerde inspecties

17 33

De lijst op volgende bladzijde van in 2001 binnengekomen dossiers van de Vlaamse Ombudsdienst maakt duidelijk dat vele dossiers een gemeentelijke bevoegdheid zijn en slechts enkele dossiers rechtstreeks betrekking hebben op de activiteiten van MI. Als de onderzoeker meent voldoende elementen te hebben, wordt het dossier besproken door het onderzoeksteam van de Vlaamse Ombudsdienst. Het onderzoeksteam, onder leiding van de Vlaamse Ombudsman, duidt de relevante ombudsnormen aan en geeft een voorlopige beoordeling of kwalificatie aan de klacht. Zo ontving MI in 2001 van acht dossiers uit de jaren 1999, 2000 en 2001 een voorlopige kwalificatie: vier gevallen werden gekwalificeerd als ongegrond, twee gevallen kregen de voorlopige kwalificatie ‘terechte opmerking’ en twee gevallen kregen de voorlopige kwalificatie ‘gegrond maar deels hersteld’. Bij drie van deze laatste dossiers ging het over activiteiten waar het toezicht door de gemeente zou moeten worden uitgevoerd, het vierde geval ging over een bedrijf dat in exploitatie bleef in een korte periode tussen het verstrijken van een tijdelijke vergunning en het afleveren van een nieuwe en definitieve vergunning. MI kan niet steeds akkoord gaan met de door de Vlaamse Ombudsdienst toegekende voorlopige kwalificatie, zeker niet als het gaat om dossiers waarbij MI zelf de nodige stappen heeft gezet maar waarbij anderen (lees: gemeenten) te kort schoten. Dat mag blijken uit het voorbeelddossier, waarvan de beschrijving reeds in het vorige item (Hoog toezicht) werd gegeven en waarvan de argumenten ten aanzien van de Vlaamse Ombudsdienst hieronder aangegeven worden. Milieuklachten en burenruzies: vervolg Nadat de klager in 2000 de Vlaamse Ombudsdienst inschakelde, vroeg de Ombudsman MI de klacht te onderzoeken. MI antwoordde dat deze klacht aan de gemeente was bezorgd, dat de klager hiervan op de hoogte was gesteld en dat dit volledig gebeurde volgens de interne afspraken en prioriteiten. Naderhand werd de klacht door de Vlaamse Ombudsdienst gekwalificeerd als terechte opmerking omdat MI ‘duidelijk geen prioriteit geeft aan het hoog toezicht dat ze kan uitoefenen op de gemeenten’. De

Ombudsman stelde voor dat MI zou onderzoeken of een beter systeem voor de uitoefening van hoog toezicht mogelijk is om beter op te volgen hoe de gemeenten omgaan met meldingen over milieuhinder. MI meent echter dat ze slaagde in het aankaarten van deze problematiek op alle fronten. De afdeling hoopt dan ook dat naar aanleiding van de reorganisatie van de administratie en van de goedkeuring van het handha-

vingsdecreet de nodige beslissingen zullen genomen worden om een grondslag te leggen voor een krachtig eerstelijnstoezicht. Op basis van voorgaande beschouwingen werd dan ook aan de Vlaamse Ombudsdienst gevraagd de kwalificatie van de klacht te herzien en deze als ongegrond te beschouwen, omdat de te nemen beslissingen niet door MI kunnen worden genomen. Voorlopig ontving MI nog geen antwoord.

Lijst van in 2001 binnengekomen dossiers van de Vlaamse Ombudsdienst Nr. Omschrijving 2001-0101 Lawaaihinder door luchtverkeer van en naar Zaventem 2001-0270 Achterlaten van afval 2001-0285 Achterlaten van afval 2001-0322 Achterlaten van afval 2001-0451 Geluidshinder van een bedrijf (klasse 1) 2001-0578 Hinder van een transportbedrijf (klasse 2) 2001-0696 Geluidshinder van veldkanonnen 2001-0768 Geurhinder van een bedrijf (klasse 1) 2001-0801 Achterlaten van grasafval 2001-0802 Exploitatie van een stortplaats (klasse 1) 2001-0898 Werken in een industriezone 2001-0919 Geluids- en verkeershinder van een transportbedrijf (klasse 3) 2001-1117 Geurhinder van een bedrijf (klasse 1) 2001-1220 Geluidshinder van schepen langs de Schelde 2001-1267 Geluidshinder van een club voor hondendressuur (klasse 2) 2001-1276 Milieuhinder van een containerpark 2001-1372 Sluikstort

Reactieve controles

101

‘Het werk van een toezichthoudend ambtenaar begint pas als de inspectie is afgelopen’. Het is een ietwat boude bewering die meer dan een grond van waarheid bevat. Tijdens een inspectie worden allerhande vaststellingen gedaan, die steeds moeten worden getoetst aan de vigerende regels. De beoordeling van alle informatie en de verdere afhandeling van vastgestelde inbreuken kan veel meer werk vragen dan de eigenlijke inspectie ter plaatse. Voor de afhandeling van de vaststellingen beschikt MI over het handhavingsinstrumentarium. Na de vaststelling van een inbreuk stelt MI een proces-verbaal op en verstuurt dit naar de procureur des Konings. Tegelijkertijd dwingt MI een sanering af via de administratiefrechtelijke afhandeling. MI gebruikt hiervoor een kwaliteitshandboek om te komen tot een uniforme, vlugge en correcte dossierafhandeling.

Straf- en administratiefrechtelijk optreden 1 Inspecteren

zo groot als het aantal gecontroleerde bedrijven.

Het grootste aantal inspecties gebeurt tijdens de normale werkuren. Aanvullend gebeuren er ook avond-, nacht- en weekendinspecties, aangezien milieuvervuiling geen ‘nine to five’-aangelegenheid is. Van iedere inspectie wordt een inspectieverslag opgemaakt. In veel gevallen is het noodzakelijk monsters te nemen of metingen te doen om een efficiënte controle mogelijk te maken of om de juiste graad van verontreiniging of overtreding te bepalen.

Het aantal uitgevoerde inspecties toont aan dat slechts een zeer klein percentage van de Vlaamse bedrijven effectief wordt gecontroleerd. MI schat het aantal klasse 1-inrichtingen op 100.000. Rekening houdend met het feit dat een klasse 1-bedrijf één of meerdere klasse 1inrichtingen kan omvatten, betekent dit dat er meerdere tienduizenden klasse 1-bedrijven zijn. Daartegenover staat het cijfer van 4.505 bedrijven waar in 2001 een controle werd uitgevoerd. Een vierde daarvan zijn bedrijven waarbij eerder geen controle werd uitgevoerd. Bij de anderen gebeurden de controles grotendeels in het kader van de opvolging van saneringen ten gevolge van tekortkomingen die in de voorbije jaren werden vastgesteld. De sanering van een vastgestelde inbreuk kan immers geruime tijd vragen en dient al die tijd ook te worden opgevolgd.

Het behoort ook tot de opdracht van MI om een 24-uurpermanentie te verzekeren. Per provincie is minstens één toezichthoudend ambtenaar permanent onmiddellijk beschikbaar. Hij of zij kan via een semadigit worden opgeroepen door de Vlaamse minister van Leefmilieu, de hiërarchische oversten, de gerechtelijke overheden zoals de procureurs des Konings of de onderzoeksrechters en het Crisiscentrum van de regering (CGCCR). Tijdens periodes van wintersmog volgt de Hoofdinspectie 24 uur op 24 de evolutie van de luchtkwaliteit (NOx en SO2) op en initieert zij de nodige acties. De ambtenaar van permanentie heeft de nodige logistieke uitrusting om een oproep ogenblikkelijk te beantwoorden en zich ter plaatse te begeven. Hij beschikt over een GSM met fax en over een dienstwagen met een basispakket aan materieel om monsters te nemen of metingen te verrichten. Heel wat bedrijven worden meer dan één keer gecontroleerd: na de vaststellingen zijn er dikwijls nog bijkomende inspecties nodig voor de opvolging van de saneringen. Het aantal uitgevoerde inspecties is meer dan twee keer

Bij de ‘nieuwe’ gecontroleerde bedrijven werden ofwel één (bv. afvalwater) ofwel meerdere (bv. lucht, afval en veiligheid) ofwel alle (geïntegreerde aanpak) milieuaspecten gecontroleerd. Indien alle beschikbare middelen zouden worden gebruikt voor de geïntegreerde (multidisciplinaire) controles, zou MI met de huidige middelen jaarlijks nog minder bedrijven kunnen controleren: het aantal wordt geschat op 1.500. Dat is niet eens 10% van het aantal klasse 1-bedrijven in Vlaanderen. Dat strookt trouwens met de realiteit: bij het tienjarig bestaan van MI in 2001 zijn nog steeds niet alle klasse 1-bedrijven aan een geïntegreerde controle onderworpen, laat staan dat MI er al een inspectie uitvoerde. MI drukt bovendien zijn groot ongenoegen uit over het

Straf- en administratiefrechtelijk optreden

103

ontbreken van een milieudatabank om (eindelijk) het juiste aantal bedrijven te kennen. Dat anno 2001! Uitgevoerde inspecties Tijdens de diensturen ’s Avonds (van 17 uur tot middernacht) ’s Nachts (van middernacht tot 8 uur) In het weekend (zaterdag, zondag en officiële feestdagen) Totaal Aantal gecontroleerde bedrijven

7.723 1.986 1.029 613 11.351 4.505

Overzicht van de uitgevoerde inspecties.

tijdens de diensturen | 69%

’s avonds | 17%

’s nachts | 9%

in het weekend | 5%

2 Processen-verbaal Een aanvankelijk proces-verbaal wordt opgesteld na de vaststelling van een overtreding van de milieuhygiënewetgeving en verstuurd naar de procureur des Konings. In één proces-verbaal kunnen verschillende overtredingen worden vastgesteld: enerzijds wordt er een onderscheid gemaakt tussen het milieuvergunningsdecreet en andere wetgeving en anderzijds wordt er binnen het milieuvergunningsdecreet een onderscheid gemaakt tussen een inbreuk ten gevolge van het niet hebben van een (volledige) vergunning en het niet naleven van de voorwaarden die van toepassing zijn op een inrichting. In onderstaande tabel is de som van de laatste drie rijen daarom groter dan het getal in de eerste rij. Sinds de goedkeuring van de ‘Prioriteitennota vervolgingsbeleid milieurecht in het Vlaams gewest’ (goedgekeurd door de Commissie Vervolgingsbeleid op 30 mei 2000 en verder Prioriteitennota genoemd) en de daaruit volgende aanpassing van de ‘Code van goede praktijk voor het proces-ver-

104

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

baal’ (11 december 2000 en van kracht vanaf 1 januari 2001) kan MI in een proces-verbaal melding maken van het prioritair karakter van een inbreuk, volgens de criteria die in de Prioriteitennota zijn opgenomen. De Prioriteitennota vermeldt daarover o.a. dat wanneer de administratie een proces-verbaal opmaakt voor de in de nota als prioritair aangeduide misdrijven, zij daarin ter informatie van het parket uitdrukkelijk melding maakt van het prioritair karakter en tevens aangeeft waarom het gewenste onderzoek en de eventuele strafrechtelijke vervolging volgens haar prioritair zijn. De omschrijving van een strafrechtelijke inbreuk als een prioriteit heeft voor gevolg dat het dossier op de meest doeltreffende manier zal worden afgehandeld, zowel wat de strafrechtelijke als wat de administratieve (dwang)maatregelen betreft. Aanvankelijke processen-verbaal Totaal aantal Aantal prioritaire processen-verbaal Aantal niet-prioritaire processen-verbaal Wegens geen vergunning (of deels geen vergunning)

805 228 577 331

Wegens niet naleven van voorwaarden Andere wetgeving

629 144

Naast de aanvankelijke processen-verbaal worden ook heel wat navolgende processen-verbaal opgesteld. Daarmee worden bijkomende inlichtingen over een aanvankelijk proces-verbaal aan de procureur des Konings bezorgd. Dat gebeurt op eigen initiatief of na een kantschrift van het parket. Zo worden gegevens verstrekt over de administratieve opvolging door MI, wordt een verklaring van de strafrechtelijk verantwoordelijke van het bedrijf doorgestuurd of wordt gemeld dat identieke feiten opnieuw vastgesteld werden. Wanneer het bedrijf zich na een aanmaning van MI in orde stelt met de wetgeving, wordt dat natuurlijk eveneens gemeld. Navolgende processen-verbaal Totaal aantal

1.103

De parketten ontvangen heel wat informatie van MI: naast de bijna 2.000 processen-verbaal zijn er ook nog andere contacten. De resultaten van deze informatiestroom worden in het laatste deel van dit hoofdstuk beschreven.

3 Maatregelen nemen Maatregelen nemen in het kader van de administratiefrechtelijke afhandeling van een vastgestelde inbreuk is de belangrijkste activiteit van een toezichthoudend ambte-

naar. Deze administratiefrechtelijke afhandeling start normaliter met het geven van aanmaningen. De gegeven aanmaningen hebben als doel de vastgestelde tekortkomingen te doen verhelpen en moeten aanleiding geven tot het daadwerkelijk saneren. Indien de aanmaningen niet tot het vooropgestelde resultaat leiden, dient MI te beoordelen welke volgende stappen kunnen gezet worden. Deze beoordeling moet gebeuren in functie van het specifieke dossier en van het zo efficiënt en effectief mogelijk laten ophouden van de inbreuk. Deze beoordeling kan leiden tot het toepassen van administratieve rechtshandelingen zoals het opleggen van dwangmaatregelen: de stopzetting van een activiteit bevelen, de toestellen verzegelen en de onmiddellijke sluiting van de inrichting opleggen. Deze beoordeling kan ook leiden tot het formuleren van voorstellen van administratieve sancties aan de vergunningsverlenende overheid: MI kan vragen de vergunningsvoorwaarden te wijzigen of aan te vullen of de vergunning te schorsen of op te heffen. In het kader van het meststoffendecreet kan een procedure worden gestart tot het opleggen van een administratieve boete.

3.1 Raadgevingen en aanmaningen MI kan tijdens een inspectie vaststellingen doen die op dat ogenblik geen inbreuk zijn, maar die erop duiden dat er in de toekomst wel een inbreuk kan ontstaan. Dat kan bijvoorbeeld omdat een overgangstermijn voor de inwerkingtreding van nieuwe of aangepaste wetgeving nadert of omdat de toezichthoudend ambtenaar vanuit zijn expertise kan aangeven dat er een falen van installaties zou kunnen ontstaan. In dit geval wordt geen procesverbaal opgesteld, maar kan een raadgeving aan de exploitant worden verstuurd om er voor te zorgen dat de huidige situatie van conformiteit met de wetgeving ook in de toekomst blijft bestaan. Bij de vaststelling van niet-conformiteiten met de huidige wetgeving wordt normaliter gestart met het versturen van een aanmaning aan de exploitant om de toestand te saneren en zich in orde te stellen met alle toepasselijke bepalingen in wetten, decreten, besluiten en vergunningen. In vele gevallen volstaat een aanmaning om te komen tot een effectief uitvoeren van de nodige saneringen. Het aantal saneringen ligt in 2001 hoger dan het aantal raadgevingen en aanmaningen. Dat is een gevolg van het feit dat een sanering pas geteld wordt nadat alle deelaanmaningen tot het gewenste resultaat geleid hebben én dat er in 2001 een verhoogde aandacht geweest is voor de opvolging van de saneringen bij nog lopende deelaanma-

ningen uit de voorbije jaren. Zo wordt bijvoorbeeld een sanering van een aanmaning uit 2000 pas geteld nadat de laatste deelaanmaning in 2001 opgevolgd is, ook al werd de overgrote meerderheid van de deelaanmaningen reeds in de loop van 2000 opgevolgd. Raadgevingen en aanmaningen Zonder proces-verbaal Gesaneerd Na proces-verbaal Gesaneerd

260 446 714 663

3.2 Dwangmaatregelen Wanneer een klasse 1-bedrijf in exploitatie is zonder vergunning (of deels zonder vergunning) kan MI de burgemeester voorstellen de stopzetting van de activiteiten te bevelen, toestellen te verzegelen of de inrichting te sluiten. Wanneer de burgemeester niet of onvolkomen optreedt, kan MI zelf deze maatregelen treffen. Wanneer een inrichting geëxploiteerd wordt in strijd met de vergunningsvoorwaarden en de exploitant weigert gevolg te geven aan gegeven aanmaningen, kan MI zelf dwangmaatregelen opleggen. Dwangmaatregelen Opgelegd door MI MI-dwangmaatregelen uitgevoerd Voorgesteld aan de burgemeester Opgelegd door de burgemeester

12 6 48 15

Het hoeft geen verbazing te wekken dat het aantal uitgevoerde dwangmaatregelen kleiner is dan het aantal opgelegde dwangmaatregelen. In een aantal gevallen is de exploitant zelf ingegaan op de dwangmaatregel en stopte met de exploitatie, bij anderen werd inmiddels een vergunning afgeleverd. Bij de dwangmaatregelen die voorgesteld werden aan de burgemeester, zijn er een aantal gevallen waar de burgemeester manifest niet wenst op te treden. MI verzegelt opslagtank benzine Bij een bestaand benzinestation werd één opslagtank voor benzine met een inhoud van 30.000 liter door de vergunningsverlenende overheid niet vergund omwille van het niet respecteren van de afstandsregels tot de perceelsgrenzen. De exploitant diende daarna nog twee nieuwe vergunningsaanvragen in, maar de vergunning werd steeds geweigerd. Het recentste weigeringsbesluit dateert van begin 2001. De exploitant deelde aan MI mee dat hij de geweigerde houder zelf buiten gebruik zou stellen maar maakte zijn belofte niet waar. In oktober stelde MI aan de burgemeester voor om maatregelen te nemen en het verdere gebruik van de geweigerde houder te verbieden. Per fax deelde de bur-

Straf- en administratiefrechtelijk optreden

105

Verzegeling van de houders van niet vergunde opslagtanks voor benzine.

gemeester in november mee dat hij niet onmiddellijk wenste op te treden. MI ging dadelijk ter plaatse en legde daar een dwangmaatregel op: MI verbood de exploitant om de opslagtank nog verder te vullen. Tegelijkertijd verzegelde MI de opslaghouder, zodat deze niet meer kan worden bijgevuld. Burgemeester legt stortplaats stil Sedert 1985 wordt een kleigroeve van een steenbakkerij uitgebaat als stortplaats. Reeds van bij de aanvang werd protest aangetekend tegen deze inrichting door een omwonende. Bij iedere aanvraag van de stortuitbater voor het bekomen van een bouw- of milieuvergunning werd een juridische procedure gestart die steevast eindigde bij de Raad van State. Een aantal vergunningen werden door de Raad van State effectief vernietigd, waardoor de activiteiten op de stortplaats tijdelijk moesten worden stilgelegd. Via nieuwe aanvragen kon de exploitatie telkens weer worden opgestart. Na verloop van tijd ontstond op vlak van vergunningen een onoverzichtelijk juridisch kluwen. In september richtte de klager een vraag aan het gemeentebestuur, aan MI en aan de Vlaamse minister van Leefmilieu om de uitbating van de stortplaats onmiddellijk stop te zetten. Hij voerde aan dat de milieuvergunning voor de stortplaats definitief vervallen was omdat de bouwvergunning gedurende een periode geschorst was door de Raad van

106

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

State (de koppeling tussen bouwvergunning en milieuvergunning is vervat in het milieuvergunnings-decreet). Zoals steeds werd deze stelling aangevochten door het advocatenbureau van de stortuitbater. MI legde deze ingewikkelde zaak voor aan de juridische dienst van het departement en daar stelde men dat de milieuvergunning als vervallen diende te worden beschouwd. MI vroeg daarop aan de burgemeester om de stopzetting van de stortactiviteiten te bevelen in die zone van de stortplaats waarop de bestreden milieuvergunning betrekking had. In november ging de burgemeester in op onze vraag en legde een dwangmaatregel op. De exploitant wendde zich ook voor deze beslissing tot de Raad van State en diende een verzoekschrift in om de schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid te vorderen. Ondanks het andersluidend advies van de auditeur, verwierp de Raad van State begin december deze vordering tot schorsing. Deze zone van de stortplaats wordt momenteel niet meer gebruikt en werd in afwachting van een nieuwe evolutie in het dossier afgedekt met een folie.

Een deel van een stortplaats werd afgedekt met een folie.

3.3 Administratieve sancties Wanneer de exploitant de bepalingen van het decreet en zijn uitvoeringsbesluiten, en de vergunningsvoorwaarden niet naleeft, kan de bevoegde overheid de vergunning geheel of gedeeltelijk schorsen of opheffen. Dat kan gebeuren op voorstel van een toezichthoudend ambtenaar van MI. Deze ambtenaar kan ook een voorstel indienen tot wijziging of aanvulling van de vergunningsvoorwaarden. Administratieve sancties Voorstel tot wijziging of aanvulling van de vergunningsvoorwaarden

Vergunningsvoorwaarden gewijzigd of aangevuld

Voorstel tot schorsing of opheffing van de vergunning

Vergunning geschorst of opgeheven

Wijziging van vergunningsvoorwaarden bij een asfaltcentrale MI ontving heel wat klachten in verband met de emissies van een asfaltcentrale en de eigen vaststellingen bevestigden deze klachten. Om een oplossing te bieden aan de blijvende problemen deed MI een voorstel tot aanpassing van de vergunningsvoorwaarden.

Gezondheidsinspectie. Dit overleg resulteerde in een aantal bijzondere voorwaarden die in de recente vergunningsbesluiten van de asfaltcentrale werden opgenomen. Deze voorwaarden moeten zorgen voor een beperking van de uitstoot van verontreinigende componenten en, daaraan gekoppeld, een reductie van de geuremissies. De vergunning legt de uitvoering op van zes emissiemetingen per jaar en van één dioxinemeting. Deze metingen moeten gebeuren door een erkend laboratorium. Om de emissies door vrijkomende asfaltdampen bij het laden van de vrachtwagens te beperken werd het laadstation overbouwd en werd een luchtafzuiging geïnstalleerd met afleiding van de afgezogen gassen naar een apart emissiepunt en met dosering van een product voor het maskeren van de geur. Op vraag van MI werd dit emissiepunt ook opgenomen in het meetprogramma. De lucht van de ontluchtingsbuizen van de bitumentanks wordt eveneens afgeleid naar de afzuiging van het laadstation. Het laadstation werd voorzien van automatische deuren. De aanvoer van teerhoudend asfaltpuin en het verwerken van pekbitumen en sommige andere stoffen werden stopgezet. Deskundigen in de disciplines lucht en geur voerden studies uit over de immissie van o.a. PAK’s en geur.

Op basis van dit voorstel werd een overleg tot stand gebracht met de vergunningsverlenende overheid, de exploitant, de gemeentelijke milieudienst en de

Straf- en administratiefrechtelijk optreden

107

Bij het lozen van mest kunnen administratieve boetes worden opgelegd.

Schorsing van de vergunning van een brandstoffenopslagplaats In oktober 1999 werd het bedrijf een eerste maal geverbaliseerd wegens een deels onvergunde exploitatie en het niet naleven van de milieuvoorwaarden. Zowel de milieu- als de bouwvergunning voor een bovengrondse brandstoffenopslagplaats werden geweigerd. Deze brandstoffenopslagplaats was al verzegeld door de Douane en Accijnzen. Na twee processen-verbaal en twee aanmaningen leverde de exploitant nog steeds geen enkele inspanning om zich in regel te stellen. Daarom vroeg MI in augustus 2000 de schorsing van de nog lopende milieuvergunningen aan de Bestendige Deputatie. In augustus 2001 schorste de Bestendige Deputatie deze milieuvergunningen. De exploitant sloot vervolgens zelf het bijbehorende benzinestation en begin 2002 vroeg MI de burgemeester om ook nog de rest van de exploitatie stop te zetten en zonodig het bedrijf te sluiten.

108

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

3.4 Administratieve boetes meststoffendecreet Volgens artikel 37 van het decreet van 23 januari 1991 inzake de bescherming van het leefmilieu tegen verontreiniging door meststoffen, kunnen bij overtredingen van artikel 16 (uitrijden van mest op andere dan cultuurgrond, lozen in riolering, oppervlaktewater of op de openbare weg) en 17 (uitrijregeling voor mest op cultuurgrond) van dit decreet, administratieve boetes worden opgelegd tot 2.500,00 euro. De boete wordt bepaald door de afdelingshoofden van MI en van de Mestbank van de VLM.

Administratieve boetes Aantal boetes Totaal bedrag van de boetes (euro)

11 14.873,61

4 Strafrechtelijke afhandeling MI vraagt de parketten al jaren naar een terugkoppeling van de beslissingen over processen-verbaal. Hoewel de beslissing over een proces-verbaal soms jaren na de vaststelling van de overtreding kan worden genomen, ontvangt MI weinig of geen informatie over het verdere verloop van de opgestelde processen-verbaal. MI dringt daarom opnieuw aan op een effectieve strafrechtelijke afhandeling en op een vlotte doorstroming van informatie van de parketten naar MI.

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de bij MI binnengekomen informatie. Er worden nog geen aparte gegevens vermeld over de prioritaire processen-verbaal. Deze prioritaire processen-verbaal worden immers pas van begin 2001 opgesteld en MI wacht nog op de resultaten van het strafrechtelijk onderzoek. Eind 2001 zijn er nog weinig of geen resultaten gekend bij MI. Hopelijk komt daar spoedig verandering in en blijkt uit de cijfers een effectief strafrechtelijk optreden bij de afhandeling van prioritaire inbreuken.

Ontvangen beslissingen van de parketten in 2001 Parket Geseponeerd Minnelijke schikking Antwerpen 2 0 Brugge 17 0 Brussel 30 1 Dendermonde 24 13 Gent 25 55 Hasselt 11 2 Ieper 4 0 Kortrijk 65 1 Leuven 25 6 Mechelen 5 0 Oudenaarde 8 2 Tongeren 36 3 Turnhout 20 1 Veurne 12 0 Totaal 284 84

Vrijspraak 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1

Veroordeling 0 4 0 0 4 2 2 2 2 0 0 0 0 1 17

Overzicht van de ontvangen beslissingen van de parketten

Geseponeerd | 74% Minnelijke schikking | 22% Vrijspraak | 0,3% Veroordeling | 4%

Straf- en administratiefrechtelijk optreden

109

MI werkt samen met diverse instanties om te komen tot een optimale handhaving van de milieuhygiënewetgeving. Een beschrijving van alle samenwerkingsverbanden zou te ver leiden. Daarom worden hier slechts enkele specifieke onderwerpen beschreven, met de nadruk op de samenwerking die een rechtstreekse impact heeft op de verdeling van toezichtstaken tussen MI en andere instanties en op de strafrechtelijke afhandeling van vastgestelde inbreuken.

Samenwerking met anderen 1 Samenwerking met de gemeenten

Verdeling van de gemeenten met en zonder Vlarem-toezichthoudende ambtenaren (eind 2001). 100%

De Vlaamse wetgever heeft het eerstelijnstoezicht op de milieuhygiënewetgeving bij klasse 2- en 3-inrichtingen toegewezen aan de gemeente. Elke gemeente dient daarvoor agenten van de lokale politie en/of technische ambtenaren van de gemeente aan te wijzen, die daarvoor eerst een bekwaamheidsbewijs moeten bekomen. Dit bekwaamheidsbewijs wordt hen afgeleverd na het volgen van de speciale ‘Vlarem-opleiding’ en het slagen in de bijbehorende bekwaamheidsproef.

75%

50%

25%

Bij de aanwijzing door de gemeenten van deze Vlaremtoezichthoudende ambtenaren loopt er heel wat fout. Hoewel de toezichtsbevoegdheid over klasse 2- en 3inrichtingen reeds meer dan 10 jaar aan de gemeenten is toegewezen, hebben heel wat gemeenten nog steeds geen Vlarem-toezichthoudend ambtenaar aangeduid. Volgens de gegevens van Aminabel was er in 2001 in bijna één op drie (29%) van de Vlaamse gemeenten (nog steeds) geen Vlarem-toezichthoudend ambtenaar aangeduid! Hoopvol is wel dat er een lichte verbetering ten opzichte van vorig jaar is vast te stellen (35% in 2000). De verdeling van de 90 gemeenten zonder Vlarem-toezichthoudend ambtenaar over de provincies wordt gegeven in onderstaande figuur. Bovendien wijst de praktijk uit dat zelfs deze aanstelling geen garantie is voor een effectieve gemeentelijke handhaving. Deze ambtenaren worden immers ook belast met het adviseren van vergunningsaanvragen en diverse andere taken. Het optreden van deze ambtenaren is vaak

Antwerpen Limburg gemeenten zonder

Oost-Vlaanderen West-Vlaanderen Vlaams-Brabant gemeenten met

afhankelijk van hun persoonlijk engagement en het lokale politiek draagvlak in verband met milieuhandhaving. De lokale handhaving is eveneens functie van de omvang van de stad of gemeente en van de bezetting van de gemeentelijke milieudienst. Nochtans is het van het grootste belang dat het toezicht op klasse 2- en 3-inrichtingen effectief uitgevoerd wordt door de Vlarem-toezichthoudende ambtenaren die daarvoor door de gemeente zijn aangewezen. MI heeft daarvoor geregeld contact met deze ambtenaren. Er bestaat doorgaans een vrij goede verstandhouding tussen deze plaatselijke handhavers en MI en MI biedt desgevraagd de nodige ondersteuning bij de afhandeling van probleemdossiers. In de contacten met de gemeentelijke handhavers en met de burgemeesters komen de gemeentelijke bevoegdhe-

Samenwerking met anderen

111

den geregeld ter sprake. Dat moet het mogelijk maken dat MI minder tijd moet besteden aan het ‘hoog toezicht’ op de klasse 2- en 3-inrichtingen en haar volle aandacht kan richten naar de klasse 1-inrichtingen. Naast de Vlarem-toezichthoudende ambtenaren hebben ook de burgemeesters een belangrijke rol gekregen bij de handhaving van de milieuhygiënewetgeving. Zo vervullen zij o.a. een sleutelrol bij het opleggen van dwangmaatregelen, ook voor de klasse 1-inrichtingen. MI stuurt geregeld adviezen en voorstellen voor het toepassen van dwangmaatregelen naar de burgemeester. De indruk bestaat dat burgemeesters iets vaker dan voorheen gevolg geven aan het voorstel van MI, al is dat zeker nog niet de algemene regel.

2 Samenwerking met de gerechtelijke instanties In het kader van de strafrechtelijke afhandeling van vastgestelde inbreuken bestaat er overleg tussen MI en de diverse gerechtelijke instanties (parketten-generaal en parketten). Daarnaast werkt MI ook mee aan de opleiding van de gerechtelijke stagiairs.

2.1 Overleg met de parketten-generaal MI is vertegenwoordigd in de commissie Vervolgingsbeleid voor Leefmilieu en Ruimtelijke Ordening in Vlaanderen. De commissie heeft tot doel de communicatie tussen de administratie en de parketten te bevorderen en een vervolgingsbeleid uit te stippelen. De commissie wordt voorgezeten door de secretaris-generaal van LIN. Het ministerie van de Vlaamse Gemeenschap is ruim vertegenwoordigd met de kabinetten van de Vlaamse ministers van Leefmilieu en Ruimtelijke Ordening en met vertegenwoordigers van MI, de afdeling Bouwinspectie, de afdeling Juridische Dienstverlening en de afdeling Europa en Milieu. Voor het College van procureursgeneraal zijn er afgevaardigden van de drie bevoegde parketten-generaal, Antwerpen, Brussel en Gent. De commissie vergaderde in 2001 op 13 februari en 4 oktober. Met de vergadering van 13 februari versterkten het kabinet van de Vlaamse minister van Werkgelegenheid en Toerisme en de Vlaamse openbare instelling Toerisme Vlaanderen de commissie. Er werden geen agendapunten met betrekking tot de sector leefmilieu behandeld. Met de vergadering van 4 oktober versterkten ook het kabinet van de minister van Justitie en het kabinet van de Vlaamse minister van Mobiliteit de commissie. Er werden opnieuw geen agendapunten met betrekking tot de sector leefmilieu behandeld.

112

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

2.2 Overleg op niveau van de gerechtelijke arrondissementen De contacten met de gerechtelijke arrondissementen gebeuren op het niveau van de buitendienst. Het doel is door overleg en communicatie een efficiëntere opvolging van de processen-verbaal te bekomen. In de meeste gevallen is er geen systematisch overleg, maar wel contact over specifieke dossiers. In bepaalde gevallen wordt aan MI ook gevraagd om technische expertise te verlenen.

2.3 Gerechtelijke stagiairs Sedert enkele jaren is een benoeming in de magistratuur mogelijk voor advocaten die minder dan vijf jaar ervaring hebben aan de balie. Zij moeten na minstens één jaar praktijkervaring slagen in een vergelijkend examen en vervolgens een gerechtelijke stage met succes doorlopen. Deze stage duurt anderhalf jaar voor kandidaten voor de functie van parketmagistraat (substituut-procureur des Konings) en drie jaar voor kandidaten voor de functie van rechter. Onder leiding van een stagemeester voeren de stagiairs reeds het werk van een parketmagistraat of rechter uit, maar een gedeelte van de stage wordt ook doorgebracht op het terrein bij een aantal zelf gekozen diensten en instellingen. Gewoonlijk valt de keuze op strafinrichtingen, politiediensten en juridische diensten, maar ook minder voor de hand liggende diensten zoals MI zijn mogelijk. Meer en meer kandidaten kiezen er voor om een deel van hun stage bij MI door te brengen. In 2001 ontving MI in totaal tien gerechtelijke stagiairs (vijf in OostVlaanderen, drie in West-Vlaanderen, één in Limburg en één in Vlaams-Brabant). Ze werden eerst ontvangen op de Hoofdinspectie waar ze een algemene toelichting kregen over de milieuhygiënewetgeving.Vervolgens gingen ze, afhankelijk van het parket waartoe ze behoren, naar één van de buitendiensten, waar ze met de toezichthoudende ambtenaren mee de baan opgingen. Tijdens deze inspecties komen allerlei aspecten aan bod, zoals monsternames, geluidsmetingen, opstellen van processen-verbaal, opvolgen van aanmaningen en dwangmaatregelen. De wederzijdse informatie-uitwisseling en de samenwerking tussen de gerechtelijke stagiairs en MI kan voor beide partijen een belangrijke meerwaarde vormen. MI hoopt dat deze meerwaarde er onder andere in kan bestaan dat er op de parketten meer en meer magistraten komen die vertrouwd zijn met de milieuwetgeving, zodat dit in de toekomst resulteert in een betere samenwerking en een aangepaster en gerichter vervolgingsbeleid.

Gerechtelijke stagiairs gaan tijdens hun stage bij MI mee de baan op.

3 Samenwerking met ANRE Zoals bepaald in artikel 58 van Vlarem I, gebeurt het toezicht op de sector ‘groeven en graverijen’ door de toezichthoudende ambtenaren van zowel de afdeling Natuurlijke Rijkdommen en Energie (ANRE) als van MI. De ambtenaren van MI zijn in deze aangelegenheid belast met het toezicht op de naleving van de vergunningstechnische en milieuhygiënische voorschriften terwijl de ambtenaren van ANRE toezicht uitoefenen op de naleving van de voorschriften inzake het gevaar voor grondverschuivingen en/of instortingen. Een aantal van deze bevoegdheden vullen elkaar perfect aan, een aantal zijn evenwel overlappend of gewoonweg dubbel. Op 7 juli 1997 sloten ANRE en MI een samenwerkingsovereenkomst om te komen tot een optimale handhaving van de regelgeving in de sector ‘groeven en graverijen’. De beoogde samenwerking kreeg in 1997 vrij snel gestalte door de oprichting van een ad hoc werkgroep Groeven en Graverijen samengesteld uit leden van zowel ANRE als MI. De samenwerking kreeg invulling door o.a. het opmaken van een inventaris met de belangrijkste gegevens van alle actieve ontginningen en door het geregeld uitvoeren en verder opvolgen van gezamenlijke controles. De voorbije jaren werden bij gezamenlijke inspectiecampagnes van alle actieve ontginningen heel wat tekortkomingen vastgesteld. Deze tekortkomingen situeerden zich vooral op volgende domeinen: het ontbreken van verplichte docu-

menten (goedgekeurd werkplan, voortgangsrapport, afpalingsplan), toegangsverboden, verontreinigde opvulgronden en achterlaten van afvalstoffen. Hiervoor werden processenverbaal opgesteld en raadgevingen en aanmaningen gegeven. Uit opvolgingscontroles is gebleken dat de meeste vastgestelde tekortkomingen snel werden weggewerkt. Volgende aandachtspunten blijven evenwel bestaan: de problematiek van de opvulgronden, achterlaten van afvalstoffen en de opmaak van de nabestemmingsplannen. De ervaringen te velde tijdens deze planmatige en gecoördineerde inspectiecampagnes resulteerden in de opmaak van een model-inspectieverslag en een grondige evaluatie van de wetgeving: - het model-inspectieverslag moet het de toezichthoudende ambtenaren vergemakkelijken om via een overzichtelijke checklist elke groeve aan een geïntegreerde controle te onderwerpen; - de evaluatie van de bestaande sectorale bepalingen in Vlarem II leidde tot een voorstel tot verbetering, met als hoofdbedoelingen: dereguleren waar kan, vermindering van administratieve lasten voor de exploitant en vermijden van dubbele of overlappende toezichtsbevoegdheden. Dit voorstel werd bezorgd aan de Vlaamse minister van Leefmilieu. In de komende jaren dringt een geplande en gecoördineerde inspectiecampagne in deze sector zich minder op dan voorheen. Toekomstige controles zullen zich eerder situeren

Samenwerking met anderen

113

Het toezicht op de sector ‘groeven en graverijen’ gebeurt zowel door ANRE als door MI.

in de sfeer van het routinematige, met een belangrijk accent op de problematiek van het opvullen van de groeven met al dan niet verontreinigde gronden. In 2001 bleven dergelijke controles uit in afwachting van een wijziging van de wetgeving, waarbij het opvullen van putten met niet-verontreinigde gronden onder een aparte indelingsrubriek zou worden ingedeeld. In afwachting daarvan blijven dergelijke opvullingen vergunningsplichtig onder rubriek 2 (stortplaatsen voor inerte afvalstoffen). Van zodra de wetgeving is aangepast en alle onduidelijkheden hieromtrent zijn weggewerkt, kunnen de nodige controles worden uitgevoerd.

4 Samenwerking met de militaire overheid Het toepassingsgebied van het milieuvergunningsdecreet is zeer ruim omschreven: elke vergunningsplichtige inrichting gelegen op het grondgebied van het Vlaams gewest is integraal onderworpen aan alle bepalingen van het decreet en zijn uitvoeringsbesluiten. De mate waarin de gewestelijke milieuregelgeving van toepassing is op militaire handelingen en activiteiten op militaire domeinen en het toezicht hierop, maken al jarenlang het voorwerp uit van heel wat discussie. Militaire domeinen worden nergens expliciet uitgesloten van de bepalingen in de gewestelijke milieuregelgeving zodat vergunningsplichtige inrichtingen geëxploiteerd op militaire domeinen ‘in principe’ onderworpen lijken aan de bepalingen van het milieuvergunningsdecreet en zijn uitvoeringsbesluiten. Dat houdt in dat MI ‘in principe’ haar toezichtsbevoegdheden op deze inrichtingen onverminderd kan uitoe-

114

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

fenen. Anderzijds zijn er het decreet van 8-10 juli 1791 betreffende de bewaring en de indeling van de versterkte plaatsen en militaire posten en het decreet van 24 december 1811 betreffende de organisatie en de diensten van de staven der wapenplaatsen. Deze decreten zijn nog steeds van kracht en stipuleren onder meer dat ‘de minister van Landsverdediging de enige beheerder is van militaire domeinen en dat de administratieve lichamen er in geen geval mogen over beschikken of zich mengen in hun beheer, anders dan aangeduid in dit decreet’ en ‘voor alle aangelegenheden die uitsluitend op de eigenlijke militaire dienst betrekking hebben, zoals het verdedigen van de plaats, het bewaken en het bewaren van alle militaire inrichtingen en goederen zoals ziekenhuizen, arsenalen, kazernen, magazijnen,….. is de militaire overheid volstrekt onafhankelijk van de burgerlijke macht’. De militaire overheid kan zich ook beroepen op het proportionaliteitsbeginsel wanneer zij het door toepassing van de burgerlijke reglementering buitenmate moeilijk zou krijgen om het beleid dat haar is toevertrouwd, uit te voeren, zoals wanneer het geheim, strategisch of vertrouwelijk karakter van haar diensten in het gedrang komt. Het komt in de eerste plaats aan de militaire overheid toe om te oordelen of dat al dan niet het geval is. In principe houdt bovenstaande bepaling in dat MI geen toezichtsbevoegdheid heeft op de inrichtingen die verband houden met de eigenlijke militaire dienst. Op haar beurt mag de militaire overheid het evenmin de burgerlijke overheid

Een brandstofopslagplaats op een militair domein in concessie gegeven aan een particulier.

op een onevenredige wijze moeilijk maken bij de uitvoering van het haar opgedragen beleid. Voornoemde problematiek stelt zich totaal niet meer wanneer een militair domein (of een deel ervan) wordt verhuurd aan particulieren onder de vorm van een concessie. In dergelijke gevallen hebben we ondubbelzinnig niet te maken met een ‘eigenlijke militaire dienst’ en beschikt MI over haar volle toezichtsbevoegdheid op dit gedeelte van het militaire domein. In deze gevallen voert MI het toezicht ook daadwerkelijk uit. Tussen de twee uitersten van een ‘eigenlijke militaire dienst’ enerzijds en een ‘concessie’ anderzijds, ligt een groot spanningsveld met onduidelijkheden over toepassing van en toezicht op de gewestelijke regelgeving. Zowel het Vlaams gewest als de militaire overheid zijn zich ervan bewust dat dit spanningsveld hoe langer hoe meer onhoudbaar en maatschappelijk onaanvaardbaar wordt en dat dit ‘mijnenveld’ zo snel mogelijk moet worden opgeruimd.

militaire handelingen en activiteiten op militaire domeinen. Eind 2001 lag een voorstel van basisprotocol ter bespreking op het kabinet van de Vlaamse minister-president. Onderhandelingen met de militaire overheid tot goedkeuring ervan zijn aan de gang. Dit basisprotocol kan daarna worden uitgebreid met specifieke protocollen voor concrete situaties. Een dergelijke specifieke overeenkomst werd afgesloten op 5 september 2001. Daarbij ondertekenden de ministers van Leefmilieu van de drie gewesten en de federale minister van Landsverdediging een protocolovereenkomst betreffende de ontmantelings- en vernietigingsinstallatie voor munitie op het militair domein te Poelkapelle. Naast het verlenen van haar medewerking bij de opmaak van samenwerkingsovereenkomsten stelt MI haar expertise ook ter beschikking van de militaire overheid. Zo is MI actief betrokken bij de opleiding van hogere legerofficieren als toekomstige milieuraadgevers bij de Landmacht, aan de Genieschool te Jambes.

Om hier werk van te maken werd de voorbije jaren zowel binnen de Vlaamse administratie als bij de militaire overheid al heel wat overleg gepleegd om te komen tot een samenwerkingsovereenkomst onder de vorm van een basisprotocol. Dit basisprotocol beperkt zich niet tot de milieuregelgeving alleen, maar omvat alle van toepassing zijnde gewestelijke regelgevingen (b.v. ook ruimtelijke ordening). De opzet van het basisprotocol is duidelijke algemene afspraken te maken over de toepassing van en het toezicht op de volledige gewestelijke regelgeving bij

Samenwerking met anderen

115

5. Samenwerkingscommissie Seveso-Helsinki Artikel 35 van het Samenwerkingsakkoord dat de omzetting van de zogenaamde Seveso II-richtlijn realiseert (zie hoofdstuk ‘Specifieke handhavingscampagnes’) schrijft een permanente overlegstructuur voor tussen de verschillende betrokken overheidsdiensten. Dat overleg heeft concreet vorm gekregen in de Samenwerkingscommissie SevesoHelsinki, die werd gestart medio 1999. In de commissie zijn al de betrokken federale en gewestelijke overheidsdiensten vertegenwoordigd: de coördinerende diensten, de beoordelingsdiensten, de inspectiediensten en de diensten bevoegd voor de ruimtelijke ordening. De directie Chemische Risico's van het federale ministerie van Tewerkstelling en Arbeid neemt het voorzitterschap waar en staat in voor het secretariaat. De samenwerkingscommissie kwam in 2001 vier maal samen. Het overlegritme werd in hoofdzaak gestuurd door de Europese vergaderingen van de autoriteiten bevoegd voor Seveso (CCA-vergadering - zie ook hoofdstuk ‘Internationale context’). Op de vergadering kwamen telkens volgende aspecten aan bod: - ruimtelijke ordening; - Europese activiteiten: voorbereiding en terugkoppeling van de Europese vergaderingen en werkgroepen, bepaling van Belgische standpunten, voorbereiding van de driejaarlijkse rapportering; - implementatie Seveso II-richtlijn: Samenwerkingsakkoord, interpretaties, terugkoppeling werkgroepen; - Verdrag van Helsinki: voorbereiding en terugkoppeling van de internationale vergaderingen, status ratificatie. Naast de plenaire vergaderingen waren er ook een aantal vergaderingen van werkgroepen. De werkgroep ‘Leidraad voor het opstellen van een veiligheidsrapport’ voltooide begin 2001 het document dat in de loop van 2000 werd ontwikkeld. De werkgroep ‘Noodplanningszones’ heeft in 2001 gewerkt aan een ontwerp van uitvoeringsbesluit waarin de modaliteiten worden vastgelegd voor de bepaling van de noodplanningszones door de exploitant.

6 Overeenkomst dierlijk afval De ‘Overeenkomst betreffende dierlijk afval en afval in de sectoren van vlees- en visserijproducten’ werd gesloten tussen het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) enerzijds, en de drie gewesten anderzijds. Het was één van de conclusies van de dioxinecrisis in 1999 dat de inspectiediensten betrokken bij de controle van bedrijven waar dierlijk afval geproduceerd, verwerkt en verwijderd werd, niet gecoördineerd werkten. De tekst van de overeenkomst is dan ook vooral een coördinerende tekst. Er wordt duidelijk uiteengezet welke categorieën van dierlijk afval onderscheiden worden. Deze categorieën zijn gebaseerd op een snel evoluerende Europese regelgeving terzake. Het verband tussen deze categorieën en de terminologie die gebruikelijk is in de vigerende regelgeving voor afvalstoffen, volksgezondheid en diergezondheid wordt verduidelijkt. Speciale aandacht wordt besteed aan de bepaling en de harmonisatie van de procedures van denaturatie, melding, ophaling, verzameling, gebruik, behandeling of destructie van dierlijk afval. Met zeer grote zorg wordt erover gewaakt dat de naspeurbaarheid van dit afval gewaarborgd blijft. De rol van elk van de betrokken overheden wordt afgelijnd in het document. Er wordt duidelijk aangegeven welke inspanningen van de gewesten verwacht worden voor de controle van alle betrokken bedrijven. De overeenkomst werd op 4 oktober 2001 ondertekend door de vier betrokken ministers: Magda Aelvoet, federaal minister van Consumentenzaken, Volksgezondheid en Leefmilieu en Vera Dua, Michel Foret en Didier Gosuin, respectievelijk de Vlaamse, Waalse en Brusselse ministers van Leefmilieu. Elk van de gewesten moet een jaarrapport opstellen waarin verslag uitgebracht wordt van de controles die georganiseerd werden. Het jaarrapport wordt geëvalueerd door de Permanente Evaluatiecommissie ter evaluatie van de toepassing van de overeenkomst. Deze Commissie is samengesteld uit ambtenaren van de volgende diensten: het kabinet van de federale minister van Volksgezondheid, het federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen, het inspectoraat-generaal van de grondstoffen, MI, OVAM, de Office Wallon des Déchets, de Division de la Police de l’Environnement, het instituut voor Veterinaire Keuring, het Brussels Instituut voor Milieubeheer en de Algemene Eetwareninspectie.

116

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

De controle op dierlijk afval is essentieel in het belang van de voedselveiligheid.

De Commissie, die eind 2001 tweemaal samenkwam, heeft als eerste opdracht toe te zien op de naleving van de bepalingen van de Overeenkomst. In de beginfase wordt de aandacht vooral toegespitst op de omzetting van de bepalingen van het politieke akkoord in regelgeving en dienstinstructies. Van zodra deze taak goed is volbracht, moet de coรถrdinatie van de controles de voornaamste zorg van de voortgangscommissie worden. Deze Commissie wil echter in de eerste plaats een forum zijn waar alle betrokkenen van gedachten kunnen wisselen en elkaar kunnen ontmoeten met als doel de aanpak van de problematiek inzake dierlijk afval in het land te coรถrdineren en te verbeteren, in het algemeen belang van de bescherming van de volksgezondheid, de dierengezondheid en het milieu.

Samenwerking met anderen

117

MI ontvangt geregeld vragen om mee te werken aan de meest diverse overlegstructuren maar springt zeer voorzichtig om met deze vragen. Slechts indien voldaan wordt aan een aantal randvoorwaarden kan MI deelnemen aan dergelijk overleg. Zo moet natuurlijk steeds de onafhankelijkheid van het toezicht en de handhaving gewaarborgd zijn en bovendien kan de expertise van MI enkel gebruikt worden indien dat een reële bijdrage levert aan de verbetering van het leefmilieu in het algemeen en de handhaving in het bijzonder. Ook hier zou een beschrijving van alle overlegstructuren te ver leiden en worden slechts enkele specifieke overlegorganen beschreven. Als bijlage volgt wel een overzicht van het uitgebreide netwerk van MI-vertegenwoordigers in de diverse overlegstructuren.

Betrokkenheid in overlegstructuren 1 Technisch Overleg Milieuregelgeving (TOM) De uitvoering van het milieubeleid leert dat een geregelde actualisatie van de complexe en zeer uitgebreide milieuregelgeving noodzakelijk is en blijft. Ook als gevolg van de vele wijzigingen en aanvullingen van de regelgeving dienen de verschillende decreten en besluiten voldoende en tijdig op elkaar te worden afgestemd. Daarom werd begin 2000, binnen de Vlaamse milieuadministratie, het overlegorgaan TOM in het leven geroepen. TOM staat voor ‘Technisch Overleg Milieuregelgeving’. Het is een permanent overlegorgaan voor alle administraties en diensten die betrokken zijn bij (de uitvoering van) het beleid inzake milieuhinderlijke inrichtingen en activiteiten. TOM streeft, via zoveel mogelijk consensus tussen zijn leden, naar een vanuit technisch en juridisch oogpunt eenvormige en correcte toepassing van de milieuregelgeving. TOM adviseert ook over de uitvoering van het beleid, om zo te komen tot een coherente, resultaatgerichte regelgeving en toepassing ervan. Verenigbaarheid met regelgeving in andere domeinen en op andere niveaus is een aandachtspunt. TOM heeft als taak te zorgen voor de inventarisatie van knelpunten en het oplossen van deze knelpunten. Deze oplossing kan bestaan uit het opstellen van een standpunt met een eenvormige interpretatie (die dan toegepast wordt door alle betrokken instanties) of uit het formuleren van een beleidsmatig en wetenschappelijk onderbouwd voorstel tot aanpassing van de regelgeving.

Het resultaat van het overleg is niet vrijblijvend: ofwel wordt een ontwerp van dienstorder of interpretatieve of indicatieve omzendbrief aan de minister voorgelegd ofwel wordt een voorstel gedaan om de reglementering te wijzigen. Soms kan TOM voorlopige standpunten innemen, bijvoorbeeld in afwachting van nog in te winnen informatie. Het voorlopige karakter van het standpunt en de redenen daarvoor, worden dan uitdrukkelijk vermeld. Sinds de opstart van TOM werden reeds meerdere knelpunten gesignaleerd, geïnventariseerd en geanalyseerd. Heel wat adviezen werden op voorstel van TOM aan de minister voorgelegd. Vele andere knelpunten doorlopen nog het overlegproces. Ook MI neemt deel aan het TOM-overleg. Als toezichthoudende overheid is zij vertegenwoordigd in zowel de stuurgroep als in tal van ad hoc werkgroepen. Zij waakt erover dat tijdens de bespreking van gesignaleerde knelpunten en bij het zoeken naar voorstellen tot oplossing, steeds maximaal rekening wordt gehouden met de ervaringen opgedaan te velde en streeft naar een zo groot mogelijke éénduidigheid, uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid.

2 Commissie Dierlijk Afval De Commissie Dierlijk Afval is voorzien in het besluit van de Vlaamse regering betreffende de ophaling en de verwerking van dierlijk afval en heeft als taken te adviseren over het beheer van dierlijk afval. De commissie verricht daarvoor de nodige evaluaties en vraagt informatie bij onderzoeksinstellingen en experts om voorstellen te formuleren met betrekking tot de ophaling en verwerking

Betrokkenheid in overlegstructuren

119

van dierlijk afval. MI neemt deel aan de plenaire vergaderingen en aan de werkgroep Coördinatie.

2.1 Plenaire vergadering In de loop van 2001 vergaderde de Commissie zeven keer. De aandacht ging daarbij voornamelijk naar de gevolgen van de Europese beslissing om diermeel in dierenvoeding te verbieden. Daarmee ontstond immers een immens probleem omdat een grondstof door deze beslissing een afvalstof werd. Op zeer korte termijn moest een oplossing gevonden worden voor de opslag en vernietiging van dit diermeel. Op de meeste vergaderingen bleef de financieringsproblematiek voor de vernietiging van diermeel dan ook de agenda overheersen. De Vlaamse regering besliste in dit verband op 2 februari dat de kost voor opslag en vernietiging van diermeel geprefinancierd werd tot 31 maart. Voor de vernietiging van het opgeslagen diermeel werd een aanbesteding met Europese bekendmaking uitgeschreven. Het is de bedoeling om begin 2002 met de opruiming van dit diermeel aan te vangen. Eén van de andere agendapunten was het probleem dat ontstond na de beslissing van het ministerie van Landbouw om vanaf midden 2001 de afzet van mest en slib van runder-slachthuizen in de landbouw te verbieden. Aangezien er onvoldoende bedrijven zijn om dit mest of slib te composteren of te vergisten zijn deze slachthuizen verplicht om hun afzet te zoeken in de richting van definitieve verwijdering.

2.2. Werkgroep Coördinatie De werkgroep heeft in 2001 tweemaal vergaderd. De bijeenkomsten stonden vooral in het teken van de voorbereiding van de ‘Overeenkomst betreffende dierlijk afval’ waarover elders in dit rapport meer. Er werd een document opgesteld waarin alle materiaalstromen in de vleessector in kaart werden gebracht en waarin de knelpunten werden geïnventariseerd. Op elk niveau werd bepaald welke wettelijke bepalingen gelden, welke documenten van kracht zijn en welke diensten controles uitvoeren. Een tweede besproken item was de uitwerking van een scenario voor de verwerking van dierlijk afval dat dreigde te ontstaan bij de uitbraak van een mond- en klauwzeerepidemie (MKZ). Onder coördinatie van het kabinet van Vlaamse minister van Leefmilieu werkten MI en OVAM een voorstel uit. Begraving van de gedode krengen bleek geen optie te zijn omdat er geen percelen zijn waar contaminatie van het grondwater kan vermeden worden. Verbranding op militaire domeinen stuitte op verzet van de militaire overheid. Indien de verwerkingscapaciteit, die op

120

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

dat moment tussen 5.000 en 8.000 ton per week bedroeg, onvoldoende zou blijken te zijn, restte als enige mogelijkheid tot indijking van een MKZ-uitbraak het inschakelen van noodvaccinaties. Met enige opluchting kon Vlaanderen vaststellen dat MKZ ons land niet getroffen heeft.

3 Task Force Mestverwerking De Task Force Mestverwerking wil bijdragen tot een spoedige realisatie van een milieuverantwoorde mestverwerking. Om deze doelstelling te realiseren heeft de Task Force Mestverwerking volgende taken op zich genomen: - de aanbieders van mestbewerkings- en mestverwerkingstechnieken hun systeem en/of techniek te laten voorstellen aan de betrokken overheidsdiensten zodat deze overheidsdiensten worden geïnformeerd en, indien nodig, kunnen bijsturen, concrete suggesties geven en bijkomende metingen en voorwaarden meedelen aan de aanbieders; - bestaande knelpunten voor mestbewerking en mestverwerking oplossen en suggesties formuleren tot bijsturen van de wetgeving zodat bijvoorbeeld de knelpunten i.v.m. de inplantingsplaatsen en de toelatingen voor het gebruik van de eindproducten opgelost worden; - andere knelpunten of problemen bespreken die onrechtstreeks aan mestbewerking en mestverwerking zijn verbonden, bijvoorbeeld emissiereductie van ammoniak en broeikasgassen. In 2000 werd de problematiek van de inplantingsplaatsen besproken. Dat resulteerde in een nota aan de Vlaamse regering waarin de ruimtelijke visievorming met betrekking tot locaties voor mestbewerkings- en mestverwerkingsinstallaties voorgesteld werd. De nota werd op 8 juni 2000 door de Vlaamse regering goedgekeurd en moet leiden tot een lijst van bedrijfsterreinen die in aanmerking komen voor een inplanting van een grootschalige installatie voor mestbewerking en/of mestverwerking en een lijst van gemeenten waar een lokaal bedrijfsterrein voor afvalverwerking kan aangelegd worden. Tevens bepaalde de nota dat een omzendbrief zal worden opgesteld voor de gemeenten met richtlijnen voor de beoordeling van aanvragen om een stedenbouwkundige vergunning voor mestbewerkings- en mestverwerkingsinstallaties die verbonden zijn aan een bedrijf of die op beperkte schaal in agrarisch gebied actief zijn. Dit laatste resulteerde in de omzendbrief RO/2000/02 van 6 december 2000 (BS van 24 januari 2001). In 2001 is de procedure voor het verkrijgen van een

milieuvergunning voor kleinschalige mestbewerkings- en mestverwerkingsinstallaties, die horen bij een stal, grondig besproken. De resultaten hiervan zijn vervat in tekstvoorstellen tot aanpassing van Vlarem I en II. Het doel is een vereenvoudiging en verduidelijking van de regelgeving. Een ander knelpunt is de problematiek van broeikasgassen die direct of indirect met mestbewerking en mestverwerking te maken hebben: gebruik van fossiele brandstoffen en ontsnappen van methaan bij bewerkingen van mest zijn slechts enkele voorbeelden. Tezelfdertijd stelt zich ook de problematiek van de reductie van de ammoniakemissies door de veestapel en stallen. Daarbij wordt de noodzaak aangevoeld tot het vervangen van de huidige bepalingen in de sectorale verbods- en afstandsregels (die niet milieurelevant zijn) door verbods- en afstandsregels die gebaseerd zijn op een milieutechnische benadering (ammoniakemissie en geurnormen). De Task Force, aangevuld met leden van TOM, werkte dan ook voorstellen uit tot wijziging van Vlarem I en II (daarbij wordt het o.a. het nieuwe begrip ammoniakemissiearme stal ingevoerd). Verder werd door de Task Force Mestverwerking ten behoeve van het Vlaams Parlement een nota opgesteld in verband met mestverwerking. De Task Force Mestverwerking vergadert onder het voorzitterschap van het kabinet van de Vlaamse minister van Leefmilieu en Landbouw. De MI-vertegenwoordigers hebben er sterk de nadruk op gelegd dat door de indieners van projecten de nodige zorg moet worden besteed aan het voorkomen van alle vormen van milieuhinder en milieuverontreiniging, met de nadruk op geluid, trillingen, geur en lozingen in water en lucht.

4 Overleg afvalverbranding In 2000 werd een structureel overleg â€˜afvalverbrandingâ€™ gestart. In eerste instantie beperkte dit overleg zich tot de huisvuilverbrandingsinstallaties, met deelname van MI, VITO en vertegenwoordigers van de VVSG-INTERAFVAL (vereniging van de Vlaamse intercommunales voor afvalverwerking) en INDAVER. Omdat in de loop van 2001 ook onderwerpen aan bod kwamen die betrekking hadden op de hele sector afvalverbranding, werden ook vertegenwoordigers uitgenodigd van industriĂŤle bedrijven, waar afvalstoffen worden (mee)verbrand. Dit overleg is bedoeld als een forum voor discussie rond concrete problemen, zoals: - keuring van de continue emissiemeetapparatuur; - meldingen van o.a. emissies, overschrijdingen en cala-

Overleg inzake afvalverbranding en controle op de emissies van afvalverbrandingsinstallaties blijven een belangrijk aandachtspunt.

miteiten; interpretatie van Vlarem II, o.a. op vlak van berekening van meetwaarden, toegelaten overschrijdingsmarges en afwijkingen; gebruik van de continue bemonsteringsapparatuur voor dioxinebepaling; communicatie; rol en kwaliteitsbewaking van erkende laboratoria en deskundigen.

Omdat een groot deel van de discussies bijzonder technisch werd, besloot men een beperkte technische werkgroep op te richten, met vertegenwoordigers van MI, VVSG-INTERAFVAL, INDAVER en VITO, waar, voorafgaandelijk aan de plenaire vergaderingen, de technische dossiers worden besproken. In 2001 vergaderde deze technische werkgroep vier keer en kwam de plenaire vergadering twee keer bijeen. De technische besprekingen en de plenaire discussie leverden eensgezindheid op over de interpretatie van de meetresultaten van de continue emissiemetingen en de praktische aanpak van de melding van emissies, overschrijdingen en accidenten.

Betrokkenheid in overlegstructuren

121

Er werd een voorstel uitgewerkt voor een aantal aanpassingen van Vlarem II op het vlak van de bewaking van de dioxine-uitstoot. Daarbij werd bijzondere aandacht geschonken aan de bepalingen inzake de verplichte puntmetingen en de continue bemonstering. De maatregelen die vereist zijn bij overschrijdingen van de dioxinenorm werden in dit voorstel verduidelijkt.

Regelgeving en de implementatie van deze regelgeving i.v.m. ozonafbrekende stoffen is dringend nodig: het ‘gat’ in de ozonlaag boven Antartica wordt alsmaar groter

Deze voorstellen zullen worden ingebracht bij de besprekingen over de omzetting in Vlarem II van de Europese Richtlijn 2000/76/EG inzake afvalverbranding.

5 Overleg rond ozonafbrekende stoffen EG-verordening 2037/2000 van 29 juni 2000 betreffende de ozonafbrekende stoffen is rechtstreeks toepasselijk in de lidstaten die deel uitmaken van de Europese Unie. De praktische toepassing ervan in België, en dus ook in Vlaanderen, blijkt bij nader inzicht evenwel niet zo geheel evident te zijn.

Situatie op 17 september 1979

Er bestaat in België immers onduidelijkheid over welke de instanties zijn die in rechte en in machte de verordening moeten doen toepassen. Bovendien werden aan de Europese Commissie nog steeds de strafbepalingen niet medegedeeld die staan op de niet naleving van de verordening. Dat had uiterlijk eind 2000 moeten gebeuren, maar België, en dus ook Vlaanderen, is daarbij in gebreke gebleven. MI heeft in 2001 de federale stuurgroep ‘Stratosferisch ozon’ op de bestaande juridische knelpunten gewezen en haar aangespoord een voorstel van bevoegdheidsverdeling op te stellen. Dit voorstel werd in juni aan de interkabinettenwerkgroep Leefmilieu overhandigd.

Situatie op 7 oktober 1989

Nog tijdens het Belgisch EU-voorzitterschap heeft het kabinet van de Vlaamse minister van Leefmilieu opdracht gegeven langs Vlaamse kant een nieuwe werkgroep op te richten: de cluster Ozon. Deze cluster moet adviseren over de implicaties en de praktische toepassing van EG-verordening 2037/2000 in Vlaanderen. MI werkt hieraan mee.

Situatie op 1 oktober 1999

122

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

Betrokkenheid in overlegstructuren

123

Een actieve inzet in het Europees netwerk voor de implementatie en handhaving van milieuwetgeving (EU IMPEL-netwerk) is een deel van de missie van MI. In dit hoofdstuk worden de verschillende bijdragen binnen dit netwerk beschreven. Verder draagt MI haar steentje bij aan Europese en mondiale organisaties in verband met de handhaving van milieuwetgeving. Ook deze bijdragen worden toegelicht. Tenslotte worden ook de realisaties tijdens het Europees voorzitterschap kort besproken: in de tweede jaarhelft van 2001 had België en ook Vlaanderen een uitgebreide Europese taak te vervullen, waarin MI ook haar bijdrage leverde.

Internationale context 1 IMPEL 1.1 Situering Op een informele bijeenkomst van de ministers van Leefmilieu van de EU-lidstaten in 1991, werd overeengekomen om initiatieven te nemen om een Europees netwerk voor de milieuhygiënehandhaving op te zetten. Dat was in overeenstemming met het Vijfde Leefmilieu Actieprogramma. Een eerste bijeenkomst van afgevaardigden van de EU-lidstaten vond plaats in 1992 te Chester (Groot-Brittannië), waar het IMPEL Netwerk is opgericht. IMPEL staat voor the Implementation and Enforcement of Environmental Law. De doelstelling van het IMPEL-netwerk werd als volgt omschreven : ‘The objective of the network is to create the necessary impetus in the Community to make progress on ensuring a more effective application of environmental legislation. The network shall promote the exchange of information and experience and the development of a greater consistency of approach in the implementation, application and enforcement of environmental legislation, with a special emphasis on Community environmental legislation. It shall provide a framework for policymakers and environmental inspectors and enforcement officers to exchange ideas both jointly and separately and to encourage the development of enforcement structures’. De huidige structuur van IMPEL ziet er als volgt uit: - een plenaire vergadering als beslissingsorgaan, met één vertegenwoordiger per land, eventueel geruggensteund door twee tot drie medewerkers en/of collega’s; - meerdere ad hoc werkgroepen en projectteams voor de

praktische uitvoering van de goedgekeurde projecten, samengesteld uit vertegenwoordigers van de deelnemende lidstaten en de Europese Commissie, onder rechtstreekse supervisie van de plenaire vergadering; - één nationale coördinator per lidstaat die verantwoordelijk is voor de informatiedoorstroming tussen het netwerk en de lidstaat.

IMPEL NETWORK Het Europees netwerk voor de implementatie en handhaving van milieuwetgeving werd in 1992 opgericht.

1.2 Halfjaarlijkse plenaire vergaderingen In 2001 werden twee plenaire vergaderingen georganiseerd: de zeventiende plenaire vergadering in Zweden te Falun van 18 tot 20 juni en de achttiende plenaire verga-

Internationale context

125

dering in België te Namen van 5 tot 7 december. Deze plenaire vergaderingen vinden telkens plaats in de lidstaat, die op dat ogenblik voorzitter is van de EU en worden voorgezeten door het gastland (tijdens het Belgische voorzitterschap: het Waals gewest) en de Europese Commissie. Plenaire vergadering te Falun België was in Falun vertegenwoordigd door de afgevaardigden van de drie gewesten en met uitzondering van het Groothertogdom Luxemburg, waren alle lidstaten van de EU vertegenwoordigd. Bijzonder aan deze plenaire vergadering was dat op 19 juni de werkzaamheden bijgewoond werden door alle vertegenwoordigers van AC-IMPEL (AC = kandidaat EU-lidstaten) en Noorwegen (als waarnemer). Een aantal afgewerkte rapporten werden goedgekeurd, evenals een tussentijdse verslaggeving over lopende projecten. Een grondige gedachtenwisseling greep plaats over de noodzaak tot het opstellen van een meerjarenwerkplan, dat als kader dient te fungeren voor het jaarlijks werkprogramma. De vergadering besliste dienaangaande dat de bijzondere werkgroep (met een vertegenwoordiger van iedere lidstaat en de Commissie), die in februari samengekomen is, nogmaals begin oktober zal vergaderen en een voorstel dient voor te bereiden, samen met het IMPEL-secretariaat. Dit voorstel moet worden voorgelegd aan de volgende plenaire vergadering. Het belangrijkste punt van de vergadering betrof de toekomstige samenwerking tussen IMPEL en AC-IMPEL. Iedereen is er immers van overtuigd dat het IMPEL-netwerk een belangrijke rol te spelen heeft in de hulp aan de kandidaat EU-lidstaten in de implementatie en handhaving van de milieuwetgeving. De voltallige vergadering besliste tot een nauwere samenwerking tussen de beide netwerken, in het bijzonder wat projecten betreffen. Daarvoor werden drie prioriteiten vastgelegd: - training (van trainers zelf) en organisatie opbouw (capacity building); - rapportering en evaluatie; - wetgeving, nieuw voor zowel lidstaten als kandidaat lidstaten. Verder werd er beslist om iedere 12 maanden een gemeenschappelijke plenaire vergadering te houden. Plenaire vergadering te Namen In Namen was België vertegenwoordigd door de afgevaardigden van de drie gewesten en het federale ministerie van Volksgezondheid en Leefmilieu en waren alle lidstaten van de EU vertegenwoordigd, evenals Noorwegen als waarnemer. Het voorstel van meerjarenwerkplan werd in extenso bedis-

126

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

Gebrekkige bedrijfsvoering en slecht onderhoud van machines liggen vaak aan de basis van ernstige ongevallen.

cussieerd en mits het aanbrengen van enkele correcties goedgekeurd. Een voor de buitenstaander leesbare versie zal door de bijzonder werkgroep gerealiseerd worden. Voor het werkprogramma 2002 werden de referentievoorwaarden van vijf projecten goedgekeurd.

1.3 Lessen uit ongevallen Jaarlijks wordt in Frankrijk het seminarie ‘Lessen uit ongevallen’ georganiseerd. Sinds 1999 gebeurt dat onder de vleugels van het IMPEL-netwerk. Op 12 en 13 juni vond dit seminarie plaats in Reims en een vertegenwoordiger van MI stelde daar een case uit Vlaanderen voor. De belangrijkste doelstelling van deze bijeenkomst is de uitwisseling van ervaringen in verband met ongevallen en ernstige emissies. Lessen trekken uit ongevallen is op verschillende niveaus erg belangrijk. Een bedrijf moet uit de oorzakenanalyse de nodige maatregelen puren om herhaling in de toekomst te voorkomen. Aangezien bepaalde gevaarlijke situaties ook in andere bedrijven kunnen ontstaan, is het van groot belang dat het leerproces het bedrijfsniveau overstijgt. Informatie-uitwisseling is daarvoor de eerste, en misschien wel de belangrijkste, voorwaarde. Inspecteurs uit Frankrijk, Duitsland, Italië, het Verenigd Koninkrijk en België behandelden 17 incidenten en ongevallen met branden en explosies, ongecontroleerde emissies van gevaarlijke stoffen, branden in een aantal opslagplaatsen van gevaarlijke producten en een geval

Het waterverbruik en de waterzuivering vormen in de voedingsindustrie een belangrijk aandachtspunt.

van legionella-besmetting. Hoewel de aard van de incidenten zeer verschillend was, konden toch een aantal weerkerende kenmerken worden gevonden: - heel wat incidenten gebeurden tijdens een speciale fase: opstart van een nieuwe installatie, onderhoudswerken, einde van een campagne, wisseling van ploegen; - bij de uitvoering van werken of onderzoeken door derden bleken die niet altijd voldoende op de hoogte van de veiligheidsvoorschriften; - een gebrekkige bedrijfsvoering was vaak één van de oorzaken of een versterkende factor; - de werking van het noodplan diende in vele gevallen te worden bijgeschaafd.

1.4 IMPEL-project voedingsbedrijven Het IMPEL-project i.v.m. voedingsbedrijven, voluit het project voor de geïntegreerde bestrijding van verontreiniging, toezicht en handhaving van Europese milieuwetgeving bij bedrijven (GPBV en niet-GPBV) in de sectoren voor de productie en/of bewerking van melk, vlees en bier, is één van de IMPEL-projecten die in 2001 uitgevoerd en afgesloten werden. Dit project startte reeds in 2000, op initiatief en onder leiding van Griekenland. Het doel van dit project was een rapport op te stellen dat als input kan worden gebruikt voor het opstellen van een BBT-referentiedocument (BREF) voor de voedingsindustrie. Daarvoor werd eerst een selectie gemaakt van de te onderzoeken voedingssectoren. De IMPEL-leden kozen voor de subsectoren melk, vlees en bier.

In een eerste fase werd een vragenlijst opgesteld om alle lidstaten en kandidaat-lidstaten te bevragen over de milieuaspecten van deze sectoren. De berg aan informatie werd verwerkt en vervolgens besproken tijdens een tweedaagse internationale bijeenkomst in Athene met 29 deelnemers uit elf lidstaten en negen kandidaat-lidstaten en met vertegenwoordigers van de Europese Commissie en IMPEL. Het samenleggen van de diverse ideeën leverde een goed resultaat op. Alle informatie werd ten slotte gebundeld in een rapport voor de plenaire vergadering van IMPEL. Dit rapport bevat niet enkel een opsomming van de beschikbare informatie in de deelnemende landen maar bevat ook een aantal aandachtspunten en BBT-voorstellen. Na de goedkeuring werd dit rapport verstuurd naar het Europees agentschap voor de geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging in Sevilla. Het rapport wordt daar gebruikt als een input voor het opstellen van de BREF voor de voedingsindustrie.

1.5 Opleiding en kwalificaties van milieu-inspecteurs Op 4 april 2001 keurden het Europees parlement en de Raad de aanbeveling betreffende minimumcriteria voor milieu-inspecties in de lidstaten goed. Deze aanbeveling werd gepubliceerd in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen van 27 april 2001. In artikel IX van deze aanbeveling wordt de Commissie verzocht om zo spoedig mogelijk, in samenwerking met IMPEL

Internationale context

127

en andere belanghebbenden, minimumcriteria vast te stellen voor de kwalificatie van milieu-inspecteurs. In datzelfde artikel worden de lidstaten aangespoord om zo spoedig mogelijk, in samenwerking met IMPEL, de Commissie en andere belanghebbenden, opleidingsprogramma’s te ontwikkelen om te voldoen aan de vraag naar gekwalificeerde milieuinspecteurs.

2 Belgisch EU-voorzitterschap 2.1 Algemeen Tijdens de tweede jaarhelft van 2001 nam België, in opvolging van Zweden, het voorzitterschap waar van de Raad van de Europese Unie. Voor de gewesten was dit voorzitterschap zeker historisch, omdat zij voor het eerst een officiële rol kregen toebedeeld.

Tijdens de plenaire IMPEL-vergadering in Zweden werd een voorstel van Frankrijk goedgekeurd om een werkgroep op te richten voor de opmaak van een voorstel voor de invulling van de minimumcriteria voor zowel de kwalificatie van milieu-inspecteurs als de opleidingsprogramma’s. De eerste vergadering van deze werkgroep vond plaats te Brussel op 11 en 12 oktober met vertegenwoordigers uit elf lidstaten. De vergadering startte met uiteenzettingen waarin alle deelnemers de huidige situatie in de eigen lidstaat toelichtten: de noodzakelijke basiskennis (diploma, …), de opleiding van een beginnend inspecteur en de kennis en vaardigheden van een inspectieteam vertonen heel wat gelijkenissen in de lidstaten maar toch ook een aantal opmerkelijke verschillen. Verder volgde een lange discussie over wat nu wel en wat niet de minimumcriteria zijn voor de kwalificatie en de opleiding van een milieu-inspecteur. Bij deze discussies werd ook aandacht besteed aan de verschillen tussen vergunningverlening (of adviesverlening bij het verlenen van vergunningen) en handhaving. In een aantal lidstaten worden deze taken door dezelfde ambtenaar uitgevoerd en deze lidstaten menen dat er geen verschil is in opleiding en kwalificaties tussen een ‘vergunningverlener’ en een ‘handhaver’. De andere lidstaten zien dit verschil zeer duidelijk en ervaren in de praktijk dat er heel wat verschillen zijn, zowel bij de persoonlijke vaardigheden (bv. ‘harde’ versus ‘zachte’ communicatie bij respectievelijk de ‘handhaver’ en de ‘vergunningverlener’), bij de technische competenties (bv. monsternames, vaststellingen op het terrein) en bij de juridische kennis (bv. voor het nemen van administratiefrechtelijke maatregelen). Deze verschillen zullen in het rapport worden besproken. Dit project loopt verder in 2002 en heeft als doel de voorstelling van een eindrapport op de plenaire vergadering in december 2002.

1.6 Plenaire vergadering van AC-IMPEL Op verzoek van de Europese Commissie, gaf MI op 2 juli, tijdens de plenaire vergadering van het IMPEL-netwerk voor kandidaat EU-lidstaten te Nicosia (Cyprus), een lezing met als titel ‘Legal Enforcement of Environmental Law as Impetus to Technological Innovation’.

128

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

Vlaanderen Op 19 juni stelde het Vlaams gewest een reeks leefmilieuprioriteiten voorop, rekening houdend met de agenda van de Europese Commissie. Tijdens de twee formele Raden Milieu, op 29 oktober en 12 december, voerde de Vlaamse minister van Leefmilieu het woord voor de Belgische delegatie. Vanuit de Vlaamse administratie zorgden experten voor een belangrijke inhoudelijke inbreng, onder meer bij de voorbereiding van de Raadswerkgroepen en bij de organisatie van seminaries en workshops. Dat was zeker het geval voor het thema ‘Dioxines en PCB’s’, waarbij ook vanuit MI een grote inspanning werd geleverd. Dat kreeg concreet vorm via het seminarie 'Dioxinen in de lucht' en via de opvolging in de Raadswerkgroep Milieu van de Mededeling van de Commissie over de communautaire strategie inzake dioxinen, furanen en polychloorbifenylen.

2.2 Seminarie ‘Dioxinen in de lucht’ Op 19 en 20 november organiseerde het Vlaams gewest in Brugge een seminarie ‘Dioxinen in de lucht’ en dat in samenwerking met de Europese Commissie (directoraatgeneraal Milieu en het Centrum voor Onderzoek). Aan dit seminarie namen 281 deelnemers uit 27 landen deel, waaronder ambtenaren, academici en vertegenwoordigers van bedrijven en niet-gouvernementele organisaties. MI werkte actief mee binnen de stuurgroep die het seminarie inhoudelijk voorbereidde. De drie thema's van het seminarie waren reductiestrategieën voor emissie, gezondheidseffecten en milieukwali-

zeker op het vlak van emissiegrenswaarden en handhaving. Onder meer om te voorkomen dat de saneringsinspanningen, die de voorbije jaren in het Vlaams gewest zijn geleverd, zouden teloor gaan omwille van een verzwakte economische concurrentiepositie van de bedrijven, hield de Vlaamse overheid een sterk pleidooi voor een Europese harmonisatie. Tijdens de afsluitende plenaire discussie bleek over het principe van harmonisatie wel grote eensgezindheid te bestaan, maar niet over de manier waarop dat het best kan gebeuren. Sommigen pleitten, naar het voorbeeld van de Vlaamse aanpak, uitdrukkelijk voor Europese emissiegrenswaarden voor de belangrijkste sectoren. Onder meer de industrie blijft echter voorstander van de huidige aanpak in het kader van GPBV, via informatie-uitwisseling over de beste beschikbare technieken en emissiegrenswaarden op het niveau van de individuele milieuvergunningen. Het seminarie bood in elk geval voldoende aandachtspunten waarmee de Commissie de komende jaren zal moeten rekening houden bij de concrete uitwerking van de communau-taire strategie inzake dioxinen, furanen en PCB’s.

2.3 Mededeling van de Europese Commissie MI werkte actief mee aan het seminarie ‘Dioxinen in de lucht’, georganiseerd door het Vlaams gewest en de Europese Commissie.

teitsdoelstellingen. Binnen deze thema's kwamen volgende onderwerpen aan bod: emissie-inventarisatie, wetgeving en handhaving voor emissiebeperking (geïllustreerd via enkele praktijkvoorbeelden), gezondheidseffecten van blootstelling en meetmethoden voor dioxinen in omgevingslucht. MI zat de sessie ‘Emissiereductiestrategieën’ voor en gaf een voorstelling van de Vlaamse verwezenlijkingen qua emissiebeperking van de dioxinebronnen, die voortvloeiden uit de handhavingsaanpak tijdens de afgelopen jaren. De voorstelling was toegespitst op de sectoren afvalverbranding en metallurgie. Aansluitend brachten vertegenwoordigers van deze twee sectoren hun eigen concrete saneringen en hun visie op de hele problematiek naar voor. Dit seminarie viel samen met de besprekingen in de Raadswerkgroep Leefmilieu over de communautaire strategie van de Europese Commissie inzake dioxinen, furanen en polychloorbifenylen. Er werd daarom veel aandacht geschonken aan de noodzaak van een geharmoniseerde aanpak van deze problematiek en de mogelijkheden en lacunes van de bestaande Europese wetgeving (o.a. GPBV-richtlijn, kaderrichtlijn Luchtkwaliteit). De Vlaamse aanpak werd daarbij als model gehanteerd,

De Europese Commissie publiceerde haar mededeling over de communautaire strategie inzake dioxinen, furanen en polychloorbifenylen op 24 oktober en stelde deze strategie voor tijdens de Raad van 29 oktober. De strategie beoogt een vermindering van de opname van dioxinen, furanen en PCB’s door de mens en omvat zowel het aspect leefmilieu als een luik veevoeder en voedsel. MI speelde een actieve rol bij het opstellen van de ontwerpraadsconclusies, die werden besproken tijdens de vergaderingen van de Raadswerkgroep Milieu in november en december. Tijdens de Raad Leefmilieu van 12 december werden conclusies over deze strategie goedgekeurd. De Raad wijst op de samenhang tussen de verontreiniging van enerzijds diervoeder en levensmiddelen en anderzijds het leefmilieu en pleit daarom voor passende gerichte beheersingsmaatregelen, waar mogelijk met inbegrip van gekwantificeerde doelstellingen voor emissies, concentraties in de lucht en deposities. Verder wijst de Raad op het belang van de volledige toepassing en handhaving van de bestaande communautaire regelgeving door de lidstaten als een essentieel instrument om de gevaren voor de volksgezondheid en het milieu te verminderen. Men herinnert in deze context aan de Aanbeveling van het Europees Parlement en de Raad van 4 april 2001 betreffende minimumcriteria voor milieu-inspecties in de lidstaten (2001/331/EG). De Raad verwijst voor de aanpak van

Internationale context

129

industriële sectoren, zoals sinterfabrieken en non-ferro, naar de GPBV-richtlijn en verzoekt de Commissie om emissiegrenswaarden voor de hele Gemeenschap voor te stellen, wanneer op grond van de informatie-uitwisseling over de beste beschikbare technieken en de nationale grenswaarden geconstateerd is dat dit noodzakelijk is. Deze Mededeling zal verder worden besproken in het Europees Parlement en nadien is het aan de Commissie en de Lidstaten om de voorstellen daadwerkelijk in de praktijk om te zetten.

3 Andere 3.1 Dioxin 2001 Het 21ste internationale symposium over gehalogeneerde organische milieuverontreinigende stoffen en persistente organische stoffen, kortweg Dioxin 2001, vond plaats te Gyeongju in Zuid-Korea van 9 tot en met 14 september. Dit jaarlijkse congres vormt op wereldschaal het belangrijkste forum voor de wetenschappelijke en technologische wereld om de laatste bevindingen op het vlak van onderzoek en ontwikkeling rond gehalogeneerde organische verbindingen (met als meest bekende voorbeelden dioxinen, furanen en PCB's) voor te stellen. Alle denkbare aspecten, waaronder vorming, verspreiding, toxicologie, epidemiologie, inventarisatie, voorkoming en emissiebeperking kwamen tijdens dit congres aan bod via lezingen en een hele reeks postervoorstellingen. In de marge van dit congres liep er ook een tentoonstelling van meetapparatuur en technologie.

Op het vlak van emissiebronnen naar de lucht viel op dat de grootschalige afvalverbranding nog steeds heel wat aandacht kreeg, maar dat bij deze installaties de emissiebeperkende technologie zijn deugdelijkheid lijkt te hebben bewezen. Daarnaast kreeg vooral de staalindustrie (sinterfabrieken) heel wat aandacht. De voorgestelde technologie voor emissiebeperking richtte zich dan ook hoofdzakelijk op deze sectoren. Ook MI was de voorbije jaren bijzonder actief op het vlak van de zoektocht naar en de aanpak van emissiebronnen van dioxinen via de lucht. Zowel bij afvalverbrandingsinstallaties als bij industriële procesinstallaties werden metingen verricht en, waar nodig, maatregelen opgelegd om de dioxi-

130

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

ne-uitstoot drastisch te beperken tot het haalbare minimum. Dat past geheel in het Europese en internationale milieubeleid, waarbij een maximale emissiereductie, met als einddoel de zogenaamde 'nullozing', wordt nagestreefd. Binnen de sessie ‘Dioxin Reduction Technologies’, verzorgde MI een lezing met als titel: ‘Reduction of the dioxin emission from iron sinter plants in the Flemish Region: enforcement approach of the Environment Inspection Section’. Hierin lichtte MI toe hoe in Vlaanderen, onder meer via een strikt handhavingsbeleid en heel wat onderzoek en emissiebeperkende maatregelen van de exploitant, in enkele jaren tijd de dioxine-uitstoot van de sinterfabrieken bij de staalindustrie met meer dan 95% is verminderd. Deze succesvolle aanpak, die door MI werd gepromoot, moet worden gezien als de resultante van zowel een preventief als repressief milieuhandhavingsbeleid, met als pijlers: - sterk gespecialiseerde inspecties te velde; - professionele onderhandelingen met de exploitant; - onderzoek en emissiebeperkende maatregelen vanwege de exploitant; - een juiste toepassing van zowel strafrechtelijke als administratiefrechtelijke maatregelen. Na de lezing vertoonden heel wat aanwezigen uit landen met een aanzienlijke staalindustrie zoals Japan, Korea en het Verenigd Koninkrijk, een bijzondere belangstelling. De vele informatie die tijdens dit congres werd verzameld, kan worden gebruikt voor de verdere aanpak van de vervuilende sectoren in Vlaanderen. In elk geval kon worden geconstateerd dat Vlaanderen op het vlak van emissiereductie van dioxinen een internationale voortrekkersrol speelt. De momenteel toegepaste emissienormen en emissiebeperkende maatregelen behoren tot de meest verregaande ter wereld.

3.2 CLEEN MI heeft ook deelgenomen aan de werkzaamheden van het CLEEN-netwerk van Europese handhavingsorganisaties. CLEEN staat voor ‘Chemical Legislation European Enforcement Network’. Eén van de projecten die in de schoot van CLEEN worden uitgevoerd door verschillende instanties verspreid over gans Europa, is het EurOzone-project. Het bestaat uit twee deelprojecten waarvan het ene de emissies van ozonafbrekende stoffen uit vaste en verplaatsbare koelinstallaties behandelt, en het andere de illegale trafiek in en

uit Europa van die stoffen. MI heeft in januari op de CLEEN-meeting te Dortmund de handleiding voor de controle van koelinstallaties mee geconcretiseerd. Het is die handleiding die nu uniform in Europese context aanbevolen wordt als leidraad bij de controles van koelinstallaties in het kader van EG-verordening 2037/2000. MI heeft in september haar inspectieresultaten voorgesteld op de plenaire CLEEN-meeting te Wenen als Belgische bijdrage tot het deelproject koelinstallaties. Daar is gebleken dat in Europa, in het eerste halfjaar van 2001 en in het kader van de EurOzone-werking, bijna 400 al dan niet vast opgestelde grote koelinrichtingen werden geïnspecteerd. De bekendheid met de emissiebeperkende voorschriften vervat in EG-verordening 2037/2000 van vele geïnspecteerde bedrijven is zwak. Ongeveer één op drie van de gecontroleerde bedrijven in Europa gebruikt nog de CFK’s die in België verboden zijn. Van de 1.453 onderzochte koelinstallaties bleek het merendeel koelgas te lekken. Eén op drie van deze installaties kon per jaar zelfs meer dan 10% van hun normale koelmiddelinhoud lekken. Daar waar het bij de bedrijfscontroles in Vlaanderen mogelijk was een koelmiddelverlies te berekenen, is dit percentage zelfs bijna 100%. Tijdens de meeting is ook duidelijk geworden dat het vaststellen van illegale trafiek van ozonafbrekende stoffen uiterst moeilijk en specialistisch is. Deze materie vergt samenwerking en coördinatie tussen verschillende toezichthoudende overheden in binnen- en buitenland. De meeste lidstaten ondervinden hier problemen. Enkel Frankrijk heeft een inbreuk gemeld (een lading ozonafbrekende stoffen die illegaal was ingevoerd en die teruggestuurd is naar de afzender). MI heeft zich voorgenomen haar bijdrage aan beide deelprojecten te vergroten.

3.3 Seveso-aangelegenheden Mutual Joint Visits (MJV) Op geregelde tijdstippen worden er zogeheten ‘Mutual Joint Visits (MJV)’ georganiseerd in de verschillende lidstaten van de EU. Belangrijkste doel van deze bijeenkomsten is het stimuleren van de contacten tussen de inspecteurs van de verschillende lidstaten die zich op het terrein bezig houden met het uitvoeren van inspecties in het kader van de Seveso II-richtlijn. Deze richtlijn streeft harmonisatie na over de hele Unie, en het is daarom van groot belang dat elke lidstaat, met behoud van zijn eigen accenten, op een uniforme wijze Seveso-inspecties organiseert, uitvoert en opvolgt. De

persoonlijke contacten tussen de verschillende inspecteurs zijn één van de belangrijkste middelen om uniformiteit op het terrein na te streven. De opzet van de MJV’s is om in kleine groepen te werken. Anders dan bij congressen of colloquia, wordt hier gewerkt met maximaal twee vertegenwoordigers per lidstaat. Via een roterend systeem zal na verloop van enkele jaren elke lidstaat de organisatie van het uitwisselingsprogramma op zich hebben genomen. Ter gelegenheid van die organisatie krijgt elke lidstaat uitgebreid de kans om de organisatie van de eigen Seveso-inspecties toe te lichten en om de nationale regelgeving uit te leggen. Het belangrijkste aspect van de MJV’s is echter het deelnemen op het terrein zelf aan een controle, en dat door de vertegenwoordigers van de verschillende lidstaten. Van 25 tot 27 april nam een MI-vertegenwoordiger deel aan de MJV in Lyon. Anders dan bij vorige MJV’s werd er deze keer geopteerd om in groepen van maximaal vier inspecteurs een bedrijfscontrole uit te voeren. Zo voerde de MI-vertegenwoordiger een inspectie uit bij een bedrijf dat gespecialiseerd is in de productie van polychloropreen. De inspectie zelf had betrekking op de butadieensfeer van het bedrijf. Het belangrijkste risico op dit bedrijf is namelijk een explosie van deze sfeer ten gevolge van het koken en verdampen van de butadieen in het gesloten recipiënt door opwarming (BLEVE). Er werd dieper ingegaan op de methode die wordt gehanteerd om kalibratie van de gasdetectoren uit te voeren, meer bepaald over de overeenstemming die al dan niet bestaat tussen het kalibratiegas (butaan) en het werkelijk opgeslagen butadieen. Daarnaast werd ook het sprinklersysteem op de sfeer aan een controle onderworpen. Ten slotte werd er dieper ingegaan op een instructie voor het personeel met betrekking tot te nemen acties bij het afgaan van het alarm van één van de twee buurbedrijven. Van 11 tot 14 september nam een MI-vertegenwoordiger deel aan de MJV in Wenen. Tijdens deze bijeenkomst kreeg elke deelnemer de gelegenheid een stand van zaken te geven rond de implementatie van de Seveso II-richtlijn en de uitwerking van een inspectieprogramma voor de controle van de Seveso-bedrijven. Later werd tijdens de gezamenlijke controles op de bedrijven vooral de nadruk gelegd op de stand van zaken betreffende het veiligheidsbeheersysteem, de noodplanning en het aspect ruimtelijke ordening. Vergadering van het comité van bevoegde autoriteiten Aangezien de Seveso II-richtlijn een zeer technische en gespecialiseerde richtlijn is, werd in de schoot van de Europese Commissie het Comité van de bevoegde Autoriteiten (CCA) opgericht. De bestaansreden van dat

Internationale context

131

Tijdens een inspectie in het kader van de ‘Mutual Joint Visits’ werd het sprinklersysteem op een butadieensfeer gecontroleerd.

comité is het geven van interpretatie, ondersteuning en toelichting bij de richtlijn en de opvolging van de omzetting en de implementatie ervan in de verschillende lidstaten. Voor België is er een permanente vertegenwoordiger van de federale overheid. Het Vlaamse en het Waalse gewest sturen afwisselend een afgevaardigde. Het comité komt twee maal per jaar samen in de lidstaat die op dat ogenblik voorzitter van de Europese Unie is. Ook tijdens het Belgische voorzitterschap werd een CCAvergadering georganiseerd: op 11 oktober in het Provinciehuis in Antwerpen. In de rand van de vergadering vonden nog een aantal activiteiten plaats waaraan ook de leden van het Seveso-team van MI deelnamen. Op 10 oktober was er een seminarie over de vooruitgang in het Europees onderzoek inzake gevaren van zware ongevallen. Onderzoekers uit Finland, Denemarken, Nederland, België, Frankrijk en Spanje presenteerden de resultaten van de onderzoeken die werden uitgevoerd in het kader van Europese onderzoeksprogramma’s. De afsluitende discussie ging over de zin en onzin van onderzoeken die mede worden gefinancierd door de EU. De algemene conclusie was dat dergelijk onderzoek zeker nuttig is, maar dat er moet worden gezorgd voor een vlottere verspreiding van de onderzoeksresultaten. Op 12 oktober werd de Belgische omzetting van de Seveso

132

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

II-richtlijn toegelicht en was er een rondvaart in de Antwerpse haven, waar na Houston de grootste concentratie aan chemische bedrijven in de hele wereld voorkomt. In de haven is er ook een zeer hoge concentratie aan Seveso-bedrijven. De boottocht toonde daarvan een mooie bloemlezing.

3.4 Bezoek Ierse delegatie Op 16 oktober brachten drie Ierse milieu-inspecteurs, begeleid door hun Vlaamse collega’s, een bezoek aan twee composteringsinstallaties. In Ierland staat de verwerking van GFT-afval door compostering momenteel nog in de kinderschoenen en vooraleer vergunningen te verlenen voor grootschalige installaties, wil men de ervaringen kennen met bestaande, buitenlandse inrichtingen. Met name de geurhinderproblematiek is een zeer groot interessepunt. De studiedag begon op de composteringsinstallatie van Igean in Brecht. Hier gebeurt de compostering anaëroob door middel van het Dranco-procédé (droge anaërobe conversie: intensieve rotting in afwezigheid van zuurstof en met productie van biogas als nevenproduct). De Ierse milieu-inspecteurs kregen daar ook een overzicht van de structuur en taken van MI. Daarna werd de werking in beeld gebracht met een Engelstalige video over MI. Aansluitend kregen de Ierse collega's van MI een over-

zicht van de controles bij de composteringsinstallatie met bijzondere aandacht voor de afvalwaterproblemen en de geurhinder. In de namiddag werd de aĂŤrobe GFT-compostering van IOK in Beerse bezocht. Hier lichtte MI de totstandkoming van de composteringsinstallatie toe. Na deze uiteenzetting kregen de Ierse bezoekers nog een rondleiding doorheen de GFT-installatie en de groencompostering waarbij nog vele praktische vragen werden gesteld.

Internationale context

133

Filip François

Lucht, licht en geur

Site verantwoordelijke

Peter Schryvers

Koen Mandonx

Paul Bernaert

Bart Aubroeck

Milieuhandhavingsrapport

Nathalie Janssens

Chris Van Baelen

Koen Mandonx

Peter Schryvers

Redactie

Materieel

Dossieropvolgingssysteem

Hoofdinspectie

Organisatorische ondersteuning

Bart Aubroeck

Chris Van Baelen

Paul Bernaert

GGO’s

Peter Schryvers

Groeven en Graverijen

Inge Delvaux*

Water

(*: Seveso-team)

Veiligheid

Louis Daens

Martine Blondeel

Hans Delcourt

Geluid en trillingen

Hoofdinspectie

Afval

Inhoudelijke ondersteuning

Limburg

Wilfried Biesemans

Wilfried Van den Acker

Ilse Colman

Jos Tits

Irène Poelmans

Guido Gerits

Jos Tits

Antwerpen

Wilfried Van den Acker

buitendienst

Rudi Raedemakers

Jos Tits

Jan De Paep

Peter Schoups

Jos Cleven

Freddy Noels

buitendienst

Gerard Pensaert

Lief Mannaerts

Wilfried Van den Acker*

Inge Dils*

Jo De Baerdemaeker*

Wilfried Biesemans*

Jos Moeskops

Ludo Segers

Hendrik Meulemans

buitendienst Limburg

buitendienst

Antwerpen

buitendienst

Luc Verhaeven

Pieter Van Cauwenberge

Jef Algoet

Luc Verhaeven

Oost-Vlaanderen

buitendienst

Peter Wesemael

Marc Vaes

Marc Van Kerckvoorde*

André Goossens*

Luc Bevernage

Frans Van der Cruyssen

Pieter Van Cauwenberge

Oost-Vlaanderen

buitendienst

Koen Mandonx

Theo Strobbe

Koen Mandonx

Vlaams Brabant

buitendienst

Robert Dupont

Dirk Crivits

Frans Van de Maele

Marc Vanthienen

Wilfried Nijs

Robert Dupont

Vlaams-Brabant

buitendienst

Peter De Neve

Henri Trypsteen

Georges Van de Walle

Johan Corveleyn

Peter De Neve

West-Vlaanderen

buitendienst

Karel Van Damme

Roland Loontiens

Guido Gheysen

Geert Van Landschoot

Henri Trypsteen

Marc Sevenant

West-Vlaanderen

Bijlagen 1 Contactpersonen binnen MI

Bijlagen

135

2 Contactpersonen samenwerking en overleg Samenwerking met anderen en overlegstructuren

136

Contactpersonen

BBT/EMIS - stuurgroep

Paul Bernaert

Code van goede praktijk ‘Continue dioxinebemonstering’

Filip François

Commissie Dierlijk Afval, plenaire vergadering

Frans Van de Maele Paul Van Gijseghem

Commissie Dierlijk Afval, werkgroep Coördinatie

Hans Delcourt Frans Van de Maele

Commissie Ophaling afvalstoffen

Hans Delcourt

Commissie Vervolgingsbeleid voor Leefmilieu en Ruimtelijke Ordening

Robert Baert

Departementale werkgroep Personeelsmanagement

Paul Bernaert

Forum van de VR-deskundigen

Inge Delvaux

Internationale Commissie voor de Bescherming van de Maas (ICBM), werkgroep Calamiteuze verontreiniging

Peter Schryvers

Internationale Commissie voor de Bescherming van de Schelde (ICBS), werkgroep Calamiteuze verontreiniging

Peter Schryvers

Milieuboot

Chris Van Baelen

MINA-plan 2 thema 3 ‘Verontreiniging door fotochemische stoffen’: coördinator en lid van het Permanent Planningsoverleg

Filip François

MINA-plan 2 thema 1 Verdunning van de Ozonlaag: verantwoordelijke actie 4 ‘Een uitgebreid inspectieprogramma invoeren voor het gebruik en de afvoer van ozonafbrekende stoffen’

Hans Delcourt

MINA-plan 2 thema 10 Verstoring door geluidshinder: verantwoordelijke actie 80 ‘Geluidshinder van hinderlijke inrichtingen saneren’

Louis Daens

Overeenkomst Dierlijk afval

Hans Delcourt

Overleg huisvuilverbranding

Robert Baert Paul Bernaert Filip François

Overleg met VMM i.v.m. meting van dioxinedepositie

Filip François

Planningsgroep Aminal

Filip François

Rampenplan Limburg

Jan De Paep

Rampenplan Vlaams-Brabant

Frans Van de Maele

Rampenplan West-Vlaanderen

Lieven Windels

Samenwerking met de afdeling Natuurlijke Rijkdommen en Energie

Paul Bernaert

Samenwerking met de militaire overheid

Robert Baert Paul Bernaert

Samenwerkingscommissie Seveso-Helsinki

Inge Delvaux

Task Force Geluidsnormen luchthavens

Louis Daens

Task Force Mestverwerking

Georges Van de Walle Paul Van Gijseghem

Technisch Overleg Milieuregelgeving (TOM)

Paul Bernaert

Werkgroep Bouw- en Sloopafval

Paul Van Gijseghem

Werkgroep Dioxinen in de Melk

Filip François

Werkgroep Geurteam

Filip François

Werkgroep Luchthavens

Louis Daens

Werkgroep Urgentieplan lichthinder

Martine Blondeel

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

3 Voordrachten MI gaat geregeld in op externe vragen om haar kennis ter beschikking te stellen en informatie te verstrekken. Hierna volgt een overzicht van de voordrachten en de lessen gegeven door toezichthoudende ambtenaren van MI in 2001. • ‘Reduction of the dioxin emission from iron sinter plants in the Flemish Region: enforcement approach of the Environment Inspection Section’ op het 21ste international symposium over gehalogeneerde organische milieuverontreinigende stoffen en persistente organische stoffen (Dioxin 2001) te Gyeongju in Zuid-Korea; • ‘Handhaving van de milieuyhygiënewetgeving’ ingericht door Lucina in het kader van de opleiding milieucoördinatoren niveau A en niveau B te Leuven; • ‘Werking en organisatie van de afdeling Milieu-inspectie’ in het kader van een milieuopleiding voor hogere legerofficieren als toekomstige milieuraadgevers bij de Landmacht, aan de Genieschool te Jambes; • ‘Het vlinderdasmodel: een praktijkvoorbeeld’ ingericht door Aminabel in het kader van het forum van VR-deskundigen te Brussel; • ‘De werking van de afdeling Milieu-inspectie’ ingericht door de Vakgroep Maatschappelijke Gezondheidskunde van de Universiteit Gent in het kader van de opleiding milieugezondheidskunde te Gent; • ‘De werking van de afdeling Milieu-inspectie’ ingericht door OPAC (Oost-Vlaamse politieacademie) in het kader van de opleidingscyclus ‘Officier van gerechtelijke Politie’ te Gent; • ‘Milieu-inspectieplan 2001 in Vlaanderen’ ten behoeve van de milieuadministratie van Hongarije te Boedapest; • 'Toezicht op de milieuwetgeving ', 'Monstername van afvalwater - praktijk' en 'Oefensessie: oplossing van multi-aspectuele cases (water/lucht, afval/bodem, geluid)' ingericht door OVO bij de Vlarem-opleiding voor milieu-ambtenaren en politie te Lier; • ‘Inspectie en het Samenwerkingsakkoord’ ingericht door Esher Milieu-advies in het kader van de permanente vorming van milieucoördinatoren te Antwerpen; • ‘Etikettering en opslag van gevaarlijke stoffen: praktijkervaring en vaststellingen’ ingericht door SGS en Kluwer in het kader van de permanente vorming van milieucoördinatoren te Antwerpen; • 'Inspectie en milieucoördinatoren' ingericht door Instituut De Nayer in het kader van de aanvullende opleiding voor milieucoördinatoren te St.-Katelijne-Waver; • 'Het milieubeleid in Vlaanderen' ingericht door Lucina in het kader van de opleiding van preventie-adviseurs niveau 1, niveau 2 en het overgangsniveau te Leuven; • ‘De problematiek van het leefmilieu’ ingericht door het ministerie van Justitie in het kader van de theoretische opleiding van de gerechtelijk stagiairs te Brussel; • ‘Structuur, organisatie en werking van de afdeling Milieu-inspectie’ ingericht door de afdeling Preventieve en Sociale Gezondheidszorg (Gezondheidsinspectie) in het kader van de opleiding Milieu en gezondheid te Brussel; • ‘Wat bij ongeval?’ ingericht door Aminabel in het kader van het forum van VR-bedrijven te Grimminge; • ‘Kennismaking met de afdeling Milieu-inspectie’ ingericht door het Centrum voor Milieurecht in het kader van de opleiding milieurecht van de leden van de rechterlijke orde te Gent; • ‘Training and qualifications of environmental inspectors in Flanders’ in het kader van de besprekingen van de IMPEL werkgroep voor het opstellen van minimumcriteria voor opleiding en kwalificatie van milieu-inspecteurs te Brussel; • ‘Minimum criteria for inspections - On site visits: quality management and reporting’ tijdens een seminarie voor Bulgaarse milieu-inspecteurs en Bulgaarse niet-gouvernementele organisaties dat georganiseerd werd door de Europese Commissie in het kader van de voorbereiding van de toetreding van Bulgarije tot de Europese Unie te Pamporovo, Bulgarije; • ‘De werking van de afdeling Milieu-inspectie’ ingericht door VIZO in het kader van de opleiding tot milieucoördinator niveau B; • ‘Propeenlek in petrochemisch bedrijf in Antwerpen’ ingericht door de Franse overheid in het kader van de workshop ‘Lessons learnt from accidents’ te Reims; • ‘Legal Enforcement of Environmental Law as Impetus to Technological Innovation’ tijdens de plenaire vergadering van het IMPEL - netwerk voor kandidaat EU-lidstaten te Nicosia (Cyprus).

Bijlagen

137

5 Gebruikte afkortingen 5.1 Instanties Aminal Aminabel ANRE CEM CLEEN IMPEL LIN MI MiNa-raad OVAM SERV TOM VITO VLM VMM VOI

administratie Milieu-, Natuur-, Land- en Waterbeheer afdeling Algemeen Milieu- en Natuurbeleid afdeling Natuurlijke Rijkdommen en Energie Commissie Evaluatie Milieu-uitvoeringsreglementering Chemical Legislation European Enforcement Network Implementation and Enforcement of Environmental Law departement Leefmilieu en Infrastructuur de afdeling Milieu-inspectie Milieu- en Natuurraad van Vlaanderen Openbare Afvalstoffenmaatschappij voor het Vlaams gewest Sociaal-Economische Raad van Vlaanderen Technisch Overleg Milieuregelgeving Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek Vlaamse Landmaatschappij Vlaamse Milieumaatschappij Vlaamse Openbare Instelling

5.2 Milieutechnische termen BBT BLEVE BZV BREF CFK CZV DOS EMAS HCFK HFK GFT GPBV IMDG MER MIP MIRA PCB PCDD PCDF PFK RWZI TEQ TWOL Vlarem I Vlarem II Vlarea Vlarebo VOS VR

140

Beste beschikbare technieken Boiling liquid expanding vapour explosion (explosie door koken van de vloeistof en uitzetten van de vrijgekomen dampen) Biologische zuurstofvraag BBT-referentiedocument Chloorfluorkoolstoffen Chemische zuurstofvraag Dossieropvolgingssyteem van de afdeling Milieu-inspectie Eco-management and Audit Scheme Chloorfluorkoolwaterstoffen Fluorkoolwaterstoffen Groente-, fruit- en tuinafval GeĂŻntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging International Maritime Dangerous Goods Milieu-effectrapport Milieu-inspectieplan Milieu- en Natuurrapport Polychloorbifenyl(en) Polychloor-dibenzo-paradioxine(n) (dioxine(n)) Polychloor-dibenzo-fura(a)n(en) (fura(a)n(en)) Polyfluorkoolstoffen Rioolwaterzuiveringsinstallatie Toxische Equivalenten Toegepast wetenschappelijk onderzoek leefmilieu Besluit van de Vlaamse Regering houdende vaststelling van het Vlaams reglement betreffende de milieuvergunning Besluit van de Vlaamse Regering houdende algemene en sectorale bepalingen inzake milieuhygiĂŤne Besluit van de Vlaamse Regering tot vaststelling van het Vlaams reglement inzake afvalvoorkoming en -beheer Besluit van de Vlaamse Regering houdende vaststelling van het Vlaams reglement betreffende de bodemsanering Vluchtige organische stof(fen) Veiligheidsrapport

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie

6 Adressen Afdelingshoofd: Dr. Sc. Robert Baert, inspecteur-generaal Graaf de Ferrarisgebouw Koning Albert II-laan 20 bus 8 1000 Brussel Tel.: 02-553 81 83 Fax: 02-553 80 85 e-mail: milieu-inspectie@lin.vlaanderen.be Hoofdinspectie diensthoofd: Ing. Paul Bernaert Graaf de Ferrarisgebouw Koning Albert II-laan 20 bus 8 1000 Brussel Tel.: 02-553 81 97 Fax: 02-553 80 85 e-mail: milieu-inspectie.hi@lin.vlaanderen.be Buitendienst Antwerpen diensthoofd: Lic. Linda Van Geystelen Copernicusgebouw Copernicuslaan 1 2018 Antwerpen Tel.: 03-224 64 26 Fax: 03-224 64 28 e-mail: milieu-inspectie.ant@lin.vlaanderen.be Buitendienst Limburg diensthoofd: ir. Jan De Paep Taxandriagebouw Gouverneur Roppesingel 25 3500 Hasselt Tel.: 011-26 42 60 Fax: 011-26 42 61 e-mail: milieu-inspectie.lim@lin.vlaanderen.be Buitendienst Oost-Vlaanderen diensthoofd: ir. Paul Van Gijseghem Apostelhuizen 26k 9000 Gent Tel.: 09-235 58 50 Fax: 09-235 58 79 e-mail: milieu-inspectie.ovl@lin.vlaanderen.be Buitendienst Vlaams-Brabant diensthoofd: ir. Frans Van de Maele Waaistraat 1 bus 2 3000 Leuven Tel.: 016-21 11 50 Fax: 016-21 11 51 e-mail: milieu-inspectie.vbr@lin.vlaanderen.be Buitendienst West-Vlaanderen diensthoofd: ir. Lieven Windels Koningin Astridlaan 29/4 8200 Brugge Tel.: 050-40 42 11 Fax: 050-39 15 12 e-mail: milieu-inspectie.wvl@lin.vlaanderen.be

Bijlagen

141

Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap

Uitgave ministerie van de Vlaamse Gemeenschap afdeling Milieu-inspectie Verantwoordelijke uitgever Dr. Sc. Robert Baert inspecteur-generaal afdelingshoofd Graaf de Ferraris-gebouw Koning Albert II-laan 20, bus 8 1000 BRUSSEL Eindredactie ir. Peter Schryvers ir. Bart Aubroeck Depotnummer: D/2002/3241/193 Lay-out Guy Adam Druk CLAES-PRINTING Deze uitgave werd gedrukt op milieuvriendelijk geproduceerd papier. ÂŠ ministerie van de Vlaamse Gemeenschap

142

Milieuhandhavingsrapport 2001 van de afdeling Milieu-inspectie