Spruit SPRing erUIT met je opvang Magazine voor starters in de kinderopvang – aanvullend op de digitale Starterswijzer www.starterswijzer.be
STARTERS IN DE OPVANG
”Draai voor je start minstens een week mee in een andere opvang” Starter Ine Jooris
"Die passie en goesting die starters uitstralen, daar krijg ik energie van” Lobke Vanhee (Mentes)
In dit magazine: leestips, veelgestelde vragen, een dag in de opvang
SPRUIT
Colofon Spruit is een magazine voor wie een kinderopvang wil opstarten en is een realisatie van: • Opgroeien, het agentschap waar Kind en Gezin toe behoort • Mentes, het gratis ondersteuningsnetwerk voor de kinderopvang • Met medewerking van het Vakblad voor Kinderopvang en Onderwijs. Redactie: Noelia Romero Cabrera, Bart Coucke, Mieke Daems, Bart Declercq, Naomi Fontaine, Marijke Goeman, Evelien Louwyck en Lobke Vanhee Eindredactie: Sofie De Beule, Petra Goovaerts en Bart Reel Foto’s: Wouter Appeltans, Fabian Dejace en Herman Desmet Vormgeving: Studio Martha Verantwoordelijke uitgever: Katrien Verhegge, administrateur-generaal Opgroeien, Hallepoortlaan 27, 1060 Brussel Depotnummer: D/2021/3241/052 | juni 2021 |
-2-
SPRUIT
Welkom!
J
e hebt dit magazine in handen omdat je graag met een eigen kinderopvang wil starten of een starter mee wil ondersteunen. We doopten het SPRUIT. Want je eigen kinderopvang beginnen, is als een
jonge kiem die je wil koesteren en laten groeien tot het een unieke, mooie plant wordt. Het is ook als een spruitje op je bord, dat uit verschillende kleine laagjes bestaat en je tot de kern brengen: het sociaal ondernemen, want ook dat hoort bij kinderopvang. En eens je de smaak te pakken hebt, kan zo’n spruitje best lekker zijn! Dit magazine sluit aan bij de Starterswijzer kinderopvang en de infosessies voor starters die Opgroeien en Mentes organiseren. Met SPRUIT brengen we verhalen uit de praktijk, bieden we tips en goede raad en geven we je goesting om aan de slag te gaan met je opvang. Kind en Gezin-Lijn: 078 150 100 of via het
Veel succes!
contactformulier op de website van Kind en Gezin (www.kindengezin.be) Sinds 2019 vormt Kind en Gezin, samen met Jeugdhulp, het nieuwe agentschap ‘Opgroeien’. Je zal in dit magazine beide benamingen tegenkomen.
-3-
Infopunt Mentes: 02 757 96 90 of infopunt@mentesvzw.be
SPRUIT
HET PARCOURS VAN EEN STARTER
“Draai voor je start minstens een week mee in een andere opvang” Ine Jooris startte in september 2019 met haar kinderopvang Lelie Fee in Wetteren. Ze doet dat als onthaalouder bij Ferm. In haar opvang zijn intussen 7 kinderen tussen 3 maand en 2,5 jaar oud. Ine neemt ons mee op de weg die ze als starter heeft doorlopen.
Ine Jooris met 3 van haar opvangkinderen.
W
aarom wou je starten met je eigen kinderopvang?
Ine: “Tijdens mijn opleiding zag ik op de stages in de kinderdagverblijven heel wat zaken waarvan ik dacht: dat zou ik anders doen. Ik wil de kinderen zoveel mogelijk vrijheid geven en hen zelfstandig maken. Als ze bijvoorbeeld ruzie maken, laat ik hen zelf een oplossing zoeken. En dat lukt verbazend goed! Sinds kort merk ik dat de oudste kinderen hier zo zelfstandig zijn. Ik hoef bij wijze van spreken alleen nog maar het eten te maken.” (lacht)
Wat heb je allemaal gedaan om je voor te bereiden op je start? Ine: “Ik heb in het middelbaar gezondheids-
en welzijnswetenschappen gestudeerd en deed stages in verschillende kinderdagverblijven. Daarna heb ik bij SYNTRA de opleiding voor verantwoordelijke in de kinderopvang gevolgd. Tussendoor werkte ik in een opvang voor schoolkinderen. Verder ging ik ook vaak naar beurzen en volgde ik nog allerlei korte vormingen. Ik ben daarnaast met heel veel vragen bij Mentes gaan aankloppen, bijvoorbeeld over hoe ik mijn financieel plan kon opstellen.
”Als de kinderen ruzie hebben, laat ik hen zelf een oplossing zoeken. Dat lukt verbazend goed.” -4-
Met heel wat vragen kon ik ook terecht bij de dienstverantwoordelijke en andere onthaalouders.”
Je wilde eerst een grotere groepsopvang oprichten. Waarom koos je toch om onthaalouder te worden? Ine: “Als onthaalouder werk je weliswaar alleen, maar het voordeel is dat je alles zelf kan beslissen. Wil ik iets nieuws aankopen, dan doe ik dat gewoon. Voor je een team kan aansturen, moet je heel goed weten wat er allemaal bij de job van onthaalouder of begeleider komt kijken. Dat ontdek je pas door het te doen.”
Liep er tijdens de start iets niet
SPRUIT
zoals verwacht? Ine: “Ik ben nogal koppig en heb niet altijd genoeg naar mijn omgeving geluisterd. Zo wou ik eerst veel ruimere openingsuren, maar vergat ik dat er ook nog andere taken te doen zijn en dat ik ook nog een privéleven heb. Ik wou ook schoolkinderen opvangen, maar kreeg geen busvervoer tussen mijn opvang en de school geregeld.” “Achteraf bekeken had ik tijdens de gesprekken met andere onthaalouders ook de minder evidente onderwerpen meer moeten bespreken, zoals de combinatie werk-privé en je inkomen.”
Hoe verliepen je eerste contacten met ouders? Ine: “Mijn eerste gesprek met een ouder vergeet ik nooit. Ik had zo veel stress, dat ik geen normale zin meer kon uitbrengen. En
“Mijn eerste gesprek met een ouder vergeet ik nooit. Ik had zo veel stress dat ik geen normale zin meer kon uitbrengen.”
toch hebben die ouders voor mij gekozen. (lacht) Ik had dat gesprek beter vooraf even met een vriend geoefend.” “Ouders zien dat hun kind hier gelukkig is en helemaal openbloeit, dat is wat voor hen telt. Ze vertellen graag hun positieve ervaringen door aan andere ouders. Ik heb ook een blog en een gesloten Facebookpagina waar ik veel foto’s op plaats. Ouders waarderen het dat ze kunnen zien waar hun kind mee bezig is.”
Krijg je nog altijd ondersteuning? Ine: “Ik word uiteraard ondersteund door Ferm, maar heb ook nog een collegaonthaalouder in een buurgemeente waar ik alles aan kan vragen. En zij aan mij natuurlijk. Zo steunen we elkaar als het even wat minder gaat.”
Welke raad wil jij nog meegeven aan andere starters? Ine: “Draai voor je start minstens een week mee in een andere kinderopvang of bij een onthaalouder. Bespreek waarom en hoe ze dingen doen. Kies je ervoor om bij een dienst aan te sluiten, steek je licht dan op bij verschillende organisaties. Ga uiteindelijk
7 tips van Ine voor starters 1.
Start rustig met 2 à 3 kinderen. Bouw langzaam op en aarzel niet om hulp in te schakelen.
2.
Gun jezelf de tijd om uit te proberen. Wees niet bang om fouten te maken en te zoeken naar een aanpak die voor jou werkt.
3.
Heb vertrouwen in jezelf en wees je bewust van je sterktes. Jouw job is top!
4.
Bepaal zelf wat je belangrijk vindt in je opvang en verwerk dat in de regels en afspraken die je deelt met iedereen.
5.
Maak werk van goede en duidelijke communicatie met de ouders, maar ook met je eigen gezin.
6.
Vergeet jezelf niet. Jij bent de batterij van de opvang. Zoek wat je overdag tot rust brengt - een tas koffie of thee - en maak tijd voor een hobby na je werkuren.
7.
Geniet van elke dag!
-5-
voor de dienst waar je een klik mee hebt en waarvan de visie overeenkomt met die van jou. Bespreek je plannen ook goed met je hele omgeving: je partner, familie en vrienden. Zijn zij ook helemaal mee met je plannen?” “En tot slot: je kinderen maken je opvang. Plan niet te veel op een dag, maar laat ze vooral veel spelen en ontdekken. En laat de televisie zoveel mogelijk uit!”
“Je kinderen maken je opvang. Laat ze vooral veel spelen en ontdekken.” Heb je nog dromen die je wil verwezenlijken? Ine: “Misschien word ik ooit wel dienstverantwoordelijke of pedagogisch ondersteuner. Ik wil graag andere onthaalouders ondersteunen en mijn ervaringen delen. Ik denk er zelfs over na om een boek voor startende onthaalouders te schrijven.”
SPRUIT
DE ONDERSTEUNERS VAN MENTES
“WIJ ZIJN ZOALS DE COACH VAN DE RODE DUIVELS VOOR STARTERS” Els, Lobke, Evelien en Marijke van Mentes ondersteunen dagelijks starters in de kinderopvang. Over één ding zijn ze het unaniem eens: kinderopvang is sociaal ondernemen!
W
aar staat Mentes voor? En wat kunnen jullie voor starters betekenen?
Lobke: “Mentes is het ondersteuningsnetwerk voor kinderopvang. We geven de nodige info en ondersteuning vanaf het moment dat je eraan denkt om je eigen opvang te beginnen tot je je opvang eventueel wil stopzetten. Als dat nodig is, verwijzen we ook door naar andere ondersteuning. Luisteren naar het verhaal van starters is een belangrijk onderdeel van onze job. Ze staan er nooit alleen voor.” Marijke: “Ik had vroeger mijn eigen kinderdagverblijf en kan me dus perfect inleven in een starter. Bij Mentes bundelen we alle informatie waar starters hun weg in moeten vinden en vertalen dat in een stappenplan. We ondersteunen vaak vanop de zijlijn, een beetje zoals Roberto Martinez die de Rode Duivels coacht.” (lacht) Evelien: “Starters komen vooral bij me voor de economische kant. Mensen starten vaak met kinderopvang vanuit een pedagogische visie, ze willen een fijne plek maken waar kinderen zich ten volle kunnen ontwikkelen. Maar meestal zijn ze er zich minder van bewust dat ze ook een ‘sociaal’ ondernemer zijn die iets wil betekenen voor de maatschappij. Dat ondernemerschap komt in de meeste opleidingen niet zo uitgebreid aan bod.” Els: “Als regionaal ondersteuner zie ik starters pas als ze al een hele weg hebben afgelegd. Samen probeer ik hun visie zichtbaar te maken op de werkvloer. Graag met kinderen omgaan is een must, maar met die motivatie alleen kom je er niet. Kinderopvang eindigt niet wanneer het laatste kindje ‘s avonds wordt opgehaald. Ook het aansturen van een team valt niet te onderschatten. Je moet van alle markten thuis zijn.”
Wat moeten starters zeker weten als ze hun droom willen waarmaken? Marijke: “Je moet je laten ondersteunen voor de dingen die je minder goed kan. Dat kan bijvoorbeeld iemand in je team zijn, een ouder of het lokaal bestuur. Blijf vooral niet op je eiland zitten.”
”Graag met kinderen omgaan is een must. Maar met die motivatie alleen kom je er niet.” Van links naar rechts: Els, Lobke, Marijke en Evelien.
-6-
SPRUIT
Lobke: “De mensen waar je op kan rekenen, schrijven mee aan je succesverhaal. De ideale kinderopvang bestaat niet. Volg vooral je eigen visie, leer van anderen... maar probeer niemand te ‘kopiëren’. Wij als ondersteuners zetten je op weg, maar jij bepaalt nog altijd zelf welke richting je uit wil.”
“De passie en goesting die starters uitstralen, daar krijg ik energie van.”
Marijke: “Bij elke starter overlopen we de 3 cruciale onderwerpen. Wat is je visie? Heb je een ondernemersmentaliteit? En bezit je de juiste kwalificaties? Voor we een traject opstarten, vragen we ook altijd om eerst de Starterswijzer door te nemen en een infosessie voor starters te volgen. Kind en Gezin en Mentes organiseren die op verschillende locaties. Zie je het nog altijd zitten? Dan pas stippelen we met jou een traject uit.” Lobke: “Starters mogen ons zo vaak als ze willen contacteren. Sommigen bellen verschillende keren per dag of per week, en dan plots hoor je niets meer. Dan weet je dat ze vertrokken zijn.” (lacht)
Welke anekdotes of verhalen over starters zijn bij jullie blijven plakken?
Die creativiteit is toch mooi om te zien? Veel starters bouwen hun visie verder op een bepaalde nood die ze bij ouders of zichzelf opmerken.” Els: “Iemand wou met haar opvang uitbreiden in een gemeente met veel welgestelde gezinnen, maar was teleurgesteld dat ze geen subsidies kreeg. Veel mensen zien het ‘bredere plaatje’ van het subsidiesysteem niet. De nood aan opvangplaatsen in een gemeente hangt samen met de beschikbare subsidies.” Evelien: “Ondernemer Cor Stutterheim vat het goed samen: ‘Ondernemen is zien wat iedereen ziet, maar doen wat niemand doet’.”
“Ondernemen is zien wat iedereen ziet, maar doen wat niemand doet.”
Marijke: “Ik had onlangs een gesprek met een wel erg enthousiaste starter. Ik ging er mee in op. Zo hard zelfs, dat ze op het einde vroeg of ik niet voor haar wilde werken.” (lacht) Lobke: “De passie en goesting die starters soms uitstralen, daar krijg ik energie van. Er met je opvang uitspringen zit vaak in kleine dingen. Zo is de opvang van schoolkinderen ook voor ons een uitdaging. De regelgeving is hier helemaal anders dan voor baby’s en peuters en laat meer vernieuwing toe.”
Lobke: “Ik maak helaas soms ook spijtige verhalen mee. Zoals goede vriendinnen die samen een crèche startten, maar waar de samenwerking vrij vlug volledig fout liep. Vriendschap geeft geen garantie om samen een succesvolle zaak uit de grond te stampen. Denk daar goed over na. Je moet elke dag samen kunnen werken en elkaar blindelings vertrouwen.”
Evelien: “Een starter wou een hotel voor kinderen starten. Hij vond dat ouders, ook ’s nachts, op adem moesten kunnen komen.
De 7 vuistregels van Mentes voor alle starters 1.
Werk je visie uit. Waarom start je met kinderopvang? Waarom zouden ouders voor je kiezen?
2.
Wees realistisch in je financieel plan. Denk ook altijd aan de financiële gevolgen van je keuzes. Neem je personeel in dienst of werk je met duurzamer materiaal in je opvang, dan heeft dat een prijs.
3.
Doe niet alles zelf. Bouw een netwerk uit en aarzel niet om hulp te zoeken.
4.
Geniet van het startproces. Wees fier op wat je hebt gerealiseerd, hoe klein die overwinningen ook mogen zijn.
5.
Laat je kinderopvang groeien, ook na je start. Wees niet bang om aan te passen als je voelt dat iets niet werkt.
6.
Vergeet niet dat kinderopvang niet enkel om de kinderen draait, maar om het hele gezin. Ouders zijn ook belangrijke partners.
7.
Toegankelijk zijn voor kwetsbare gezinnen zonder subsidies is niet evident. Denk er daarom over na om samen te werken met je lokaal bestuur of met bedrijven in de buurt. De ondersteuning van Mentes voor starters is volledig gratis. Je kan hen bereiken op infopunt@mentesvzw.be of 02 757 96 90. Neem zeker ook een kijkje op www.mentesvzw.be.
-7-
SPRUIT
MAGDA? OF MAGDANIE? WAT KAN ER WEL EN NIET IN DE OPVANG?
Wist je dat kinderen meer kans lopen om binnen ziek te worden dan buiten? Buiten spelen is dus gezond, en plezant! En ja, kinderen kunnen buiten al eens vuil en nat worden. Met aangepaste kledij of kleurrijke paraplu’s is dat probleem zo van de baan. Kind en Gezin lanceerde de campagne #Buitenbaby’s, om kinderen al van jongs af aan te stimuleren om vaker buiten te spelen. Op www.kindengezin.be vind je hierover meer informatie en inspiratie. Meer ideeën voor buiten én binnen spelen vind je ook op www.speelbank.be.
Kinderen kunnen en mogen heel veel in de opvang. Zolang je zelf de juiste inschatting maakt over mogelijke risico’s en of ze wel of niet aanvaardbaar zijn. Even een kleine test. Wat kan wel of niet op deze foto’s, als de begeleider in de buurt is?
DAMAG! Voedselveiligheid, brandgevaar, scherpe messen en hete kookpotten maken van de keuken verboden terrein voor kleine kinderen. Dat zou je kunnen denken. Maar je kan kinderen ook leren dat handen wassen in de keuken extra belangrijk is en dat je die lepel waarmee je straks in de pap roert niet eerst aflikt. Koken is ook meer dan hete soep alleen. Met de juiste begeleiding en een goed mes smaken die zelf gesneden stukken fruit nog zo lekker! In een boom klimmen vinden kinderen leuk en avontuurlijk. Het is natuurlijk wel een risico - het kan fout gaan als je je niet goed vasthoudt of de verkeerde tak uitkiest - maar dat betekent dan weer niet hetzelfde als een gevaar. Kinderen moeten leren met risico’s omgaan. Als je ze allemaal wegneemt, leren ze dat niet. Denk dus goed na tot waar je risico’s beperkt of net stimuleert om te ontdekken. Vanaf welke leeftijd mogen kinderen in de boom klimmen? Op welk moment? Hoe help je hen daarbij? Maak je afspraken over hoe hoog ze mogen gaan? De Arteveldehogeschool ontwikkelde een project over risicovol spel. Lees er meer over op hun website: www.arteveldehogeschool.be/risicovolspelen.
DAMAG!
Kinderen vinden dieren leuk en het maakt hen vaak ook rustig om er een te aaien. Dat is helaas niet altijd wederzijds. Een dier kan kinderen soms bijten of krabben, of kinderen kunnen er ook allergisch voor zijn. Licht je hier vooraf over in, blijf altijd zelf in de buurt, was de handen na elk contact met een dier en laat de kinderen er nooit mee alleen. Kies ook voor dieren die kindvriendelijk zijn: een poes, een konijn, een cavia ... Op die manier is dierenplezier verzekerd, ook in de opvang!
Wanneer je een vergunning voor kinderopvang aanvraagt bij Opgroeien, moet je een risicoanalyse kunnen voorleggen. In deze analyse ga je na welke risico’s er bestaan in jouw opvang en hoe je daar op een verstandige manier mee zal omgaan. Meer info en hulpmiddelen vind je op www.kindengezin.be.
-8-
SPRUIT
“Het lokaal bestuur is je partner” KINDEROPVANG IN GENK ONDER DE LOEP
Anniek Nagels is schepen van kinderopvang in Genk. Ze geeft haar blik op kinderopvang in haar stad en op hoe ze die opvang ondersteunen. “Mensen kiezen er vanuit hun grote passie voor om onthaalouder te worden. Wij geven alle kwaliteitsvolle opvang graag een steuntje in de rug”, aldus Anniek.
H
oe kan je het kinderopvanglandschap in je stad het best beschrijven?
Anniek: “De stad Genk organiseert zelf geen kinderopvang maar ondersteunt wel professionele organisaties die daarmee bezig zijn. In Genk zijn 685 opvangplaatsen waarvan er 202 worden gerealiseerd door een onthaalouder. Die onthaalouderplaatsen zijn de laatste jaren sterk gedaald. Daarom zijn we gestart met een nieuw initiatief: we bieden twee onthaalouders een ruimte aan waarin ze samen kinderen kunnen opvangen. Zo behouden we de kleinschalige kinderopvang.” “Voor de oudere kinderen zetten we in op zowel nest- als webfunctie. Ze moeten zich gekoesterd voelen en de kans krijgen om hun talent te ontwikkelen. Per regio bouwen we een centrale kinderopvang die we omringen met vrijetijdsactiviteiten in sport en cultuur.”
Bereikt de kinderopvang in Genk ook de meest kwetsbare gezinnen? Anniek: “In Genk is er een kinderarmoedegraad van 27%. Dat is behoorlijk veel. Kinderopvang is voor kwetsbare ouders en hun kinderen erg belangrijk, maar zij vinden niet altijd de weg daarnaartoe. De huiselijke sfeer die onthaalouders bieden is een troef die drempelverlagend kan werken.“ “Een ander aspect is de financiële drempel. Je hebt de 1 euro-regeling via het OCMW, maar ook via onze ‘Kinderopvangcheques’ bieden we gezinnen de kans om met kinderopvang kennis te maken. Zo kunnen ze proeven van de sfeer en van de professionele manier waarmee er met de
kinderen wordt omgegaan. Onbekend maakt onbemind, terwijl veel onthaalouders en kinderbegeleiders met passie en toewijding hun job uitoefenen.”
Ken je verhalen van starters? Anniek: “Ik merk dat onthaalouders moeite hebben om te overleven. Op grotere schaal werken zou voordeliger zijn, maar dat is niet altijd een optie en dan verlies je wel wat het huiselijk karakter. Onthaalouders zijn vaak heel gemotiveerd, maar hun statuut is veelal niet voordelig. Ook de investeringen zijn niet te onderschatten, ook al ondersteunen wij hen financieel.” “Ik zie ook dat mensen ervoor kiezen om vanuit hun grote passie onthaalouder te worden. En veel onthaalouders zijn na al die jaren nog altijd super enthousiast, vaak omdat ze zoveel terugkrijgen van de kinderen. Ze zien kinderen letterlijk groot worden. Ook de ouders zijn vaak heel dankbaar. Kinderopvang draagt heel veel bij voor veel gezinnen.”
Waarvoor kunnen starters terecht bij het lokaal bestuur? Anniek: “Kinderopvang moet vooral kwaliteitsvol zijn. Daarom geeft het stadsbestuur subsidies voor startende en bestaande kinderopvanginitiatieven, en zowel voor de opvang van baby’s en peuters als voor initiatieven voor schoolgaande kinderen. Dat zijn investeringssubsidies voor bijvoorbeeld aanpassingswerken, om meubilair aan te kopen of om de inrichting aan te passen. Daarnaast kunnen de subsidies ook gebruikt worden om aan de kwaliteit te sleutelen.”
-9-
“Daarbovenop krijgt elke starter ook nog een startpremie en we delen ook attenties uit bij de dag van de onthaalouder. Er is nu ook een plan om pakketjes met leesboeken aan onthaalouders en crèches aan te bieden omdat we zo ook de taalontwikkeling van kinderen prikkelen. Het zijn misschien kleine bedragen en attenties, maar ze geven toch een steuntje in de rug.”
Welke tips geef je graag mee aan starters? Anniek: “Wees je heel bewust van waar je precies naartoe wil met je opvang en praat daar ook open met ouders over. Geef duidelijk je grenzen aan en maak concreet hoe flexibel je kan zijn, bijvoorbeeld door je openingsuren goed op voorhand af te stemmen. Geef jezelf ook genoeg ruimte om met andere mensen over je opvang te spreken en te ventileren. Klop aan bij organisaties die de nodige kennis hebben. Bij ons in Genk zijn dat onder meer Felies, Campus O3 (Huizen van het Kind) en Kind en Gezin. Blijf vooral niet alleen zitten met je verhaal of bezorgdheden en omring je met de juiste mensen.” ”Ook het stadsbestuur, het Lokaal Loket en andere kinderopvanginitiatieven zijn je partners. Twijfel dus niet om ook naar hen toe te stappen. Kaart zeker ook de noden of tekorten die je ziet bij hen aan. Onthaalouders en kinderbegeleiders hebben daar een goed zicht op.” Wat doet jouw buurt zoal om starters te helpen? Steek even je licht op bij het Lokaal Loket kinderopvang. Contactgegevens vind je op www.kindengezin.be.
SPRUIT
De knepen van het vak Luc Leutem was jarenlang directeur van kinderdagverblijf Blydhove vzw in Brugge. Na al die jaren kent hij het vak door en door. In 2020 gaf hij de fakkel door aan zijn dochter Lieveke.
Wat is Blydhove vzw? Blydhove vzw startte in de jaren ‘50 als dag- en nachtopvang voor onder andere kinderen met ademhalingsproblemen en kinderen van seizoensarbeiders. De opvang richtte zich hoofdzakelijk op zorg en verzorging. Ondertussen is het kinderdagverblijf uitgegroeid tot een initiatief met meerdere locaties, waarbij de pedagogische visie centraal staat.
Lieveke en Luc Leutem
M
Pedagogie en zorg verenigen
ooiste beroep ter wereld
Luc: “Inzicht in de financiële gezondheid van je kinderopvang is een absolute voorwaarde om te kunnen starten. Ondernemerschap is belangrijk. Maar kinderopvang is geen winstgevende sector waar veel geld te rapen valt. Als ondernemer in de kinderopvang bouw je kennis op verschillende vlakken op: financieel, juridisch, personeelsbeleid, pedagogische inzichten … In ons bestuur laten we ons omringen door mensen met specifieke expertise. Dat geeft ons vertrouwen en de juiste ondersteuning.” Lieveke: “Tijdens sollicitatiegesprekken horen we soms als motivatie: ‘Ik zie graag kinderen’. Maar als kinderbegeleider heb je meer nodig. Je kan nooit de plaats van de ouders of grootouders innemen, maar je kan wel ontzettend veel betekenen. In de opvang bieden we een veilige omgeving waar kinderen zich geborgen voelen, we verhogen hun zelfredzaamheid en brengen hen pedagogisch en educatief iets bij.”
Luc: “Omdat het pedagogische zo belangrijk is, werken we alleen samen met kinderbegeleiders die de juiste skills en het vereiste opleidingsniveau hebben. Toch merken we dat pedagogie en zorg in de opleiding Kinderzorg nog onvoldoende met elkaar verbonden zijn. Iets eenvoudig zoals bijvoorbeeld luiers verversen kan ook op een leuke, pedagogisch onderbouwde manier gebeuren, zodat het meer is dan alleen maar verzorgen.”
“Kinderbegeleider word je niet om een persoonlijke nood te vervullen, maar wel vanuit de overtuiging dat je iets extra te bieden hebt in de opvoeding van kinderen.”
“Kinderbegeleider word je niet om een persoonlijke nood te vervullen, maar wel vanuit de overtuiging dat je iets extra te bieden hebt in de opvoeding van kinderen. Het is één van de mooiste en belangrijkste beroepen ter wereld. Je geeft mee vorm aan de sociale ontwikkeling van kinderen omdat je hen leert omgaan met diversiteit en hen op weg helpt om hun plaats te vinden in de maatschappij.”
“Veel hangt samen met de nood aan opwaardering en erkenning van het beroep. We moeten trots durven zijn op de job van kinderbegeleider.”
Lieveke: “Goede en open communicatie met ouders is essentieel, want opvoeden doe je samen met de ouders. Je deelt met hen hetzelfde opvoedingsverhaal. Je verwachtingen met hen bespreken en je pedagogisch verhaal uitleggen is een basisvoorwaarde om samen een vlotte start te maken. De situatie in de opvang is ook helemaal anders dan thuis. Ouders meekrijgen in het groepsverhaal vraagt constante afstemming en wederzijds vertrouwen. Als dat lukt dan wordt de tijd in de opvang voor iedereen onvergetelijk.”
- 10 -
SPRUIT
OPVANG VOOR SCHOOLKINDEREN
“Wij bekijken alles zoveel mogelijk vanuit het standpunt van de kinderen” Annelies Claes en Jan Van de Vyver zijn directeur en organisatiecoach bij KIKOEN, een organisatie die opvang voor schoolkinderen aanbiedt in de Kempen. KIKOEN zet als Initiatief Buitenschoolse Opvang (IBO) maximaal in op de ontwikkeling van de talenten van alle kinderen in de vrijetijdssfeer.
H
oe organiseert KIKOEN opvang voor schoolkinderen op verschillende locaties?
Annelies: “We hebben vier vestigingen en op elke locatie werken we anders, op maat van de kinderen en medewerkers en in samenwerking met de scholen en lokale besturen. Dat maatwerk en het feit dat we de teams zoveel mogelijk zelf willen laten doen, vraagt de juiste ondersteuning. De teamcoaches van elke locatie hebben daarom heel wat vaardigheden nodig: ze moeten leren onderhandelen en mensen meekrijgen in ons verhaal. Ze zijn niet alleen pedagogen, maar ook echte leidinggevenden.”
Wie zijn jullie voornaamste partners om mee samen te werken?
ideeën aan. Er werd een carwash voor de go-carts gebouwd, een bank, een restaurant, een interimkantoor, … Sommige kinderen stortten zich op het bouwen, anderen lieten hun fantasie de vrije loop. Er waren denkers, doeners, spelers en kijkers. Er werd nagedacht, samengewerkt, onderhandeld, en vooral gespeeld en genoten. En de volgende dag hebben we het karton opnieuw gebruikt om maskers te maken.” (lacht)
Wat is jullie kijk op de toekomst van opvang van schoolkinderen? Annelies: “Er zal nog meer ingezet worden op ‘talentontwikkeling’. Dat wil niet zeggen dat alle kinderen Picasso’s en Messi’s moeten worden maar dat kinderen bezigheden vinden waarbij ze de tijd uit het oog verliezen met iets wat ze graag doen. Samenwerking tussen de opvang, de school, de ouders en alle andere mogelijke partners is daarbij belangrijk en evident. ‘It takes a village to raise a child’ is een bekend Afrikaans gezegde. En dat klopt als een bus.”
Annelies: “Voor een buitenschoolse opvang is het lokaal bestuur een heel belangrijke partner. Zij financieren het deel dat niet door de subsidies van Kind en Gezin en de ouderbijdrage wordt gedekt. In de toekomst zal het lokaal bestuur nog een grotere rol krijgen bij het ‘It takes a village to organiseren en financieren van raise a child’ is een de buitenschoolse opvang en alle activiteiten die kinderen bekend Afrikaans na school kunnen doen.”
“Ik droom ervan kinderen van een breed aanbod te laten proeven, bijvoorbeeld een initiatie schaken of een gezegde. En dat activiteit van de jeugd“We zijn ook bij Kind en klopt als een bus. vereniging. Daarna kunnen Gezin gaan aankloppen voor ze dan doorstromen naar de advies en informatie. We hebben ervaren plaatselijke schaakclubof de jeugdvereniging. dat de klantenbeheerder bij Kind en Gezin Of misschien is er een ouder die geweldig een belangrijke schakel is in wat je wil is in handlettering of frisbee en wil die ons realiseren. Hij of zij maakt je bijvoorbeeld dat graag leren.” wegwijs in de regelgeving. Zorg dus dat je elkaar goed kent.” Waar moeten kinderbegeleiders mee
Wat maakt buitenschoolse opvang zo bijzonder? Jan: “Het woord ‘buitenschoolse’ zegt het al. We spelen in op de noden en talenten van de kinderen, maar houden ons ver van leerdruk. Buitenschoolse opvang is vrije tijd. We proberen creatief te zijn en iets anders aan te bieden dan wat de kinderen al kennen. Dat maakt dat geen één dag hetzelfde is. Zo hebben we bijvoorbeeld met pakken karton, die we kregen van de lokale fietsenwinkel, een levendige stad gebouwd. De kinderen brachten zelf de
rekening houden als ze deze job willen doen?
Annelies: “Opleidingen hebben heel veel aandacht voor het pedagogische gedeelte, wat natuurlijk noodzakelijk is. Maar je moet uiteraard ook goed kunnen samenwerken en functioneren in een team, dus er komen ook wat persoonlijke vaardigheden bij kijken. In een team werken kan voor stress zorgen, maar het kan ook heel verrijkend zijn. We schenken bij KIKOEN dan ook evenveel aandacht aan de goede werking van onze teams als aan de kinderen zelf.”
- 11 -
Annelies Claes en Jan Van de Vyver
5 vuistregels voor de opvang voor schoolkinderen 1. Ga langs bij zoveel mogelijk bestaande IBO’s (Initiatieven voor Buitenschoolse Opvang). Neem je tijd en maak je eigen visie van hoe je wil dat jouw opvang eruitziet. 2. Omring je met de juiste partners en zorg dat ze deel uitmaken van je verhaal. 3. Investeer evenveel tijd en aandacht aan de ontwikkeling van de kinderen, als aan de ontplooiing van je team. 4. Vertrek bij alles wat je doet vanuit het perspectief van de kinderen. Stel je altijd in hun plaats om beslissingen te nemen. 5. Durf te experimenteren en denk vooral in kansen in plaats van belemmeringen. Meer info over KIKOEN: www.kikoen.be Meer info en inspiratie over het decreet ‘buitenschoolse opvang en activiteiten’ (BOA): www.opgroeien.be/boa
SPRUIT
FOTODAGBOEK
EEN DAG IN DE OPVANG Jessy Borgelioen startte 13 jaar geleden met kinderdagverblijf Pimpeloentje, een kleinschalige opvang voor 17 kinderen in Elversele bij Temse. Samen met kinderbegeleiders Melissa en Elke zorgt ze voor een opvang waar kinderen volop kunnen lachen, ervaren, creëren en ontdekken. Door de jaren heen bouwden ze aan een sterke visie. Loop samen met Jessy door het fotodagboek en kijk mee hoe een dag in Pimpeloentje verloopt.
9:30
Activiteit: schilderen Elke: “Elke dag wisselen we vrij spel af met korte activiteiten: een boek lezen, dansen, schilderen, boetseren met zoutdeeg, koekjes bakken… Sommige activiteiten vragen wat begeleiding, maar zorgen ook voor nieuwe ideeën bij kinderen. Zo blijft de opvang elke dag boeiend en interessant. We verplichten kinderen niet om deel te nemen, maar proberen iedereen natuurlijk wel zo goed mogelijk te betrekken.”
De werking van Pimpeloentje is sterk geïnspireerd op de Reggio-aanpak. Bij die aanpak gaat veel aandacht naar het belang van goed ingerichte ruimtes die kinderen uitdagen tot zelf ontdekken, onderzoeken en experimenteren. De binnenruimte is ingericht met zachte kleuren en natuurlijke materialen en de buitenruimte is een echte beleeftuin.
9:00
Gezamenlijk onthaal
Melissa: “’Wiedewiedewantje, wie komt er uit mijn mandje? Wie is dit, Adam? Da’s juist! Hang jij je foto omhoog?’ Onze dag start met een kort gezamenlijk onthaalmoment. Een lied, een versje en de foto van elk kind wordt opgehangen. Dat zorgt voor verbondenheid en het brengt structuur in de dag.”
8:45
Brengmoment met de ouders
Jessy: “De breng- en haalmomenten zijn belangrijk om vertrouwen op te bouwen. Ouders kunnen zo hun verhaal doen. Hoe is de nacht verlopen? Waar moeten we rekening mee houden? Ouders blijven zo lang in de opvang als nodig. Op die manier leren we elkaar ook echt kennen.”
- 12 -
SPRUIT
Vrij spel
9:50
10:30
Elke: “Kinderen komen naar de opvang om te spelen. Dat kan samen of alleen. Er zijn veel vrije spelmomenten. Als begeleiders zetten we ons dan bij de kinderen en kijken we wat ze doen. Kinderen kunnen hun ontdekkingen aan ons tonen. En zelf kunnen we goed observeren waar ze allemaal mee bezig zijn. Zo leren we ze goed kennen en uiteraard leren ze ook veel van elkaar. Als begeleider stimuleer je dat mee.”
Verzorgingsmoment Melissa: “Het verzorgingsmoment is dé manier om fijn en persoonlijk contact te maken met elk kind. We besteden er dan ook genoeg tijd aan: een fijne babbel, een kiekeboespelletje, een dikke knuffel ... We zorgen ervoor dat kinderen zoveel mogelijk kunnen helpen. Ze klimmen - zodra het kan - zelfstandig het verzorgingskussen op, geven een luier aan, doen zelf hun fopspeen weg … Elk kind heeft zijn eigen bakje met een eigen logo. Ze ontdekken dus al snel waar ze hun spullen kwijt kunnen.”
10:00
Buiten spelen Jessy: “Elke dag gaan we naar buiten. Dat is echt onze tweede speelruimte. We hebben die plek, net als de binnenruimte, goed ingericht. Het is een echte beleef- en ontdektuin. Er is een modderkeuken, de kinderen kunnen zelf de planten water geven, er zijn fietsen, zitplaatsen, een wilgenhut, een klauterplek … Zo hebben ze de mogelijkheid om zowel rustig als actief, creatief en motorisch te spelen. Ouders vinden het ook fijn dat we vaak naar buiten gaan, het maakt deel uit van onze pedagogische visie. En door de buitenlucht slapen de kinderen ’s middags beter. Zodra het weer het toelaat, eten we buiten. Kijk, we hebben een slak ontdekt!”
- 13 -
SPRUIT
11:00
Melissa: “Tijdens het eten zitten we bij de kinderen. Ze eten uit echte borden en drinken uit glazen tassen. En ja, soms sneuvelt er al eens een glas. Wat kinderen zelf al kunnen, doen ze ook zelf, zoals bijvoorbeeld hun eten opscheppen. We kiezen voor een gevarieerd menu met seizoensgroenten, zoals pastinaakpuree of snijbiet. Wekelijks hebben we vegetarische opties of is er keuze uit vis, ei of halal. Na het eten helpen de kinderen mee opruimen: ze zetten hun borden weg en maken de tafel schoon. Daarna maken we iedereen geleidelijk aan klaar voor het middagdutje.”
Samen eten
13:00
Tijd voor het team
18:10
Administratie en kennismakingsgesprek met nieuwe ouders Jessy: “Alle kinderen zijn de deur uit. De opvang is gepoetst en staat speelklaar voor morgen. Mijn medewerkers zijn naar huis. Ik beantwoord nog wat mails en doe een bestelling voor de maaltijden van volgende week. Om 18.30 uur staat nog een kennismakingsgesprek en een rondleiding met geïnteresseerde ouders gepland. En dan zit ook mijn dag erop.”
16:40
Ophaalmoment
Jessy: “Alle kinderen liggen in bed, tijd om met het team samen te zitten. Twee keer per week overleggen we een uur om onze werking te bespreken. Dat zorgt voor een hecht team. De positieve punten worden benoemd, maar ook de aandachtspunten. We bespreken elk kind en bekijken onze pedagogische kwaliteit. Soms komt een regionaal coach van Mentes langs om ons te ondersteunen. Samen met haar bespreken we bijvoorbeeld moeilijke situaties, zoals het communiceren van een lastige boodschap aan ouders of omgaan met bijtgedrag bij kinderen. Of we kijken naar video-opnames van hoe we kinderen begeleiden en waar we nog beter kunnen inspelen op wat ze doen.”
Melissa: “Met elke ouder voeren we een klein gesprek om de dag te schetsen. ‘Dag mama van Odette, ze heeft een fantastische dag gehad vandaag. Ze heeft zelf haar bord opgeschept. Na enkele pogingen lukte het haar eigenlijk best goed om dat zonder knoeien te doen. En fier dat ze was … Ze heeft twee grote borden gegeten. Verder heeft ze een groot deel van de dag met Mats en Meryem in onze buitenkeuken gespeeld.’ Vanaf ongeveer 16 uur komen ouders hun kind ophalen. Dat kan best druk zijn. Toch proberen we dat moment te gebruiken om iets specifieks te vertellen aan de ouders over hun kind: wat zij/hij die dag concreet gedaan heeft, met wie zij/hij gespeeld heeft ... Zo weten ouders dat we hun kind ook écht gezien hebben.”
Met dank aan Jessy, Elke, Melissa en de kinderen van KDV Pimpeloentje.
- 14 -
SPRUIT
5 VRAGEN OM BIJ STIL TE STAAN
1
In de Starterswijzer op www.starterswijzer.be lees je dat kinderopvang een hele onderneming is. Het draait niet enkel om het verzorgen en bezighouden van kinderen. Heb je ook al aan deze zaken gedacht?
Is er nood aan kinderopvang in de regio waar ik wil starten? Voor je start met kinderopvang, doe je er goed aan om de nood aan kinderopvang in jouw gemeente, stad of regio in te schatten. Je wil toch graag kinderen in je opvang, niet? Er spelen heel wat verschillende factoren mee.
Je kan bijvoorbeeld nagaan hoeveel plaatsen er al zijn in jouw gemeente, stad of regio. Het heeft namelijk weinig of geen zin om kinderopvang te starten waar er al voldoende plaatsen zijn. Je vindt die cijfers op de website van Kind en Gezin. Je kan ook nagaan of er veel ouders werken in je buurt en of er weinig of veel kwetsbare gezinnen
wonen. Heel wat kwetsbare gezinnen hebben het financieel niet breed. Dat kan dus ook van belang zijn voor de dagprijs die je wil vragen. Is je kinderopvang in een dorpskern waar nog veel grootouders hun kleinkinderen opvangen, of is het een drukke stad met veel pendelaars? Het is ook raadzaam je in te lichten bij kinderopvangvoorzieningen en bedrijven in de buurt. Ga ook eens langs bij het lokaal bestuur of het Lokaal Overleg Kinderopvang. • Zijn er wachtlijsten? • Welk type gezinnen maakt nu gebruik van kinderopvang? • Komen zij de hele week?
• Welke momenten zijn het drukst? • Wie vindt nu minder makkelijk opvang? • Zijn er nog nieuwe opvanginitiatieven gepland? • Komen er nog nieuwe woonwijken of bedrijven? Hou er ook rekening mee dat je niet zomaar overal kinderopvang kan starten. Een crèche wordt beschouwd als een handelszaak en de gemeente of stad heeft bepaald waar die wel en niet mogen komen. Licht je hierover dus vooraf in bij de gemeente of stad. Een aantal parkeerplaatsen in de buurt van je opvang is ook handig zodat ouders hun kinderen vlot kunnen ophalen.
Hoe zet ik mijn opvang in de kijker? Als starter wil je natuurlijk graag geïnteresseerde ouders op de hoogte brengen van je opvang en tonen waar jij voor staat. Maar hoe doe je dat dan? Er zijn heel wat mogelijkheden! Enkele mogelijke troeven waarmee je je opvang in de kijker kunt zetten: • Je bent de eerste opvang in de wijk of in het dorp. • Je organiseert regelmatig activiteiten in en met de buurt. • Je buitenruimte is ingericht met speelmaterialen uit de natuur zodat kinderen in een fijne omgeving buiten kunnen spelen. • Je gezinsopvang heeft een prikkelvrije omgeving om kinderen in alle rust te laten ontspannen. • De hapjes en maaltijden die je serveert worden lokaal ingekocht en vers bereid. (mmm, lekker!)
- 15 -
Zoals je ziet: er zijn heel wat manieren om je opvang in de ‘spotlights’ te zetten. Denk daarnaast ook goed na via welke kanalen je dit aan de buitenwereld wil vertellen. Maak je graag je eigen website, of deel je liever een flyer uit in de wijk? Misschien denk je er ook al aan om je opvang via sociale media te promoten? Dan kan je posts op Instagram of Facebook maken, of een video van het interieur van je opvang op YouTube. En wie weet: misschien pikt de lokale krant of omroep je verhaal op en bereik je zo nog veel meer ouders.
SPRUIT
Hoe hou ik mijn kinderopvang financieel gezond? Kinderopvang organiseren is ook ondernemen. Starten met kinderopvang heeft dus ook een belangrijke financiële kant. De kosten voor de inrichting van bepaalde ruimten of eventuele verbouwingen maak je voor de start van je opvang. Verzorgingsmateriaal, speelgoed, voeding, verzekeringen, … zijn dan weer kosten die je op regelmatige basis maakt. Om al deze uitgaven op een overzichtelijke manier weer te geven, is het belangrijk dat je een financieel plan opmaakt. Dit is een overzicht van alle investeringen (kosten die je maakt voor de opstart) en hoe je deze zal financieren. Denk hierbij ook aan bijvoorbeeld voorraden van materiaal en eventuele kosten voor de huur of lening als je opvang nog gesloten is en er dus nog geen inkomsten zijn. Vervolgens maak je ook een overzicht van alle kosten die je maakt om de opvang draaiende te houden en de inkomsten die je ontvangt. Vergeet zeker ook je eigen vergoeding niet. Raadpleeg zeker het Startkompas en de Startersgids van Unizo. Die kunnen je hierbij een heel stuk vooruit helpen.
Wat is een ‘pedagogische visie’? En hoe begin ik eraan? Zodra je denkt over het starten met een eigen kinderopvang komen er ongetwijfeld een aantal beelden in je op. Hoe moet die opvang er voor jou ideaal uitzien? Wat vind je écht belangrijk in het omgaan met kinderen, met ouders én met de buurt? Om te starten met je visie-oefening kan je alvast heel wat inspiratie halen uit het pedagogisch raamwerk. Dat is een gedragen kijk op wat kwaliteitsvolle kinderopvang in Vlaanderen is. Maar daarna is het terug aan jou. Wat zijn de zaken waar jij niet op gaat toegeven? Waar wil jij extra energie en middelen insteken? Een voorbeeld: gezond eten aanbieden is belangrijk, maar is dat voor jou een strijdpunt? Als een ouder een koekje meegeeft, hoe ga je daar dan mee om? En wat met buiten spelen en duurzame materialen? Is dat voor jou een must? De keuzes die je hierover maakt, zijn díe dingen die jouw opvang speciaal en uniek gaan maken.
- 16 -
Met deze denkoefening start je van bij het begin van je startproces. Je visie is een kapstok die helpt bepaalde beslissingen te nemen. Je kan elke euro maar één keer uitgeven, maar waaraan je die uitgeeft, wordt mee bepaald door je visie. Ook bij het zoeken en vinden van de juiste medewerkers is je visie van belang. Als je bijvoorbeeld wil inzetten op buitenspel, dan moeten ook je medewerkers hiervan overtuigd zijn. Neem je visie regelmatig terug vast om te kijken of je nog in de goede richting werkt. Ook achteraf zal je visie je blijven helpen juiste keuzes te maken bij onverwachte omstandigheden en nieuwe kansen. Het pedagogisch raamwerk vind je op www.kindengezin.be
SPRUIT
Kinderopvang is goed voor kinderen én voor hun ouders, als je goede kinderopvang kan aanbieden. Daarom is het belangrijk dat begeleiders die in de kinderopvang werken de nodige kwalificaties hebben. Die kwalificaties behaal je door een opleiding te volgen. In zo’n opleiding komt een brede waaier aan thema’s aan bod: van verzorging, voeding en pedagogie tot de basisprincipes van levensreddend handelen en communicatie met jonge kinderen en hun gezin.
De kwalificatie die je moet hebben, verschilt afhankelijk van het type opvang of de functie die je opneemt: • Kinderbegeleiders en verantwoordelijken in gezins- en groepsopvang voor maximaal 18 opvangplaatsen moeten minimaal een kwalificatiebewijs van het hoger beroepsonderwijs of het volwassenenonderwijs kunnen voorleggen. • Verantwoordelijken in een gezins- en groepsopvang vanaf 19 opvangplaatsen moeten dan weer een bachelordiploma hebben van bepaalde afstudeerrichtingen, zoals kleuteronderwijs of ‘Pedagogie van het Jonge Kind’. • Begeleiders in een buitenschoolse opvang moeten een opleiding tot ‘begeleider in de buitenschoolse kinderopvang’ hebben gevolgd in een centrum voor volwassenonderwijs (CVO).
Je kan een opleiding volgen in het secundair, het hoger of het volwassenenonderwijs. Je kwalificatie bewijs je met je behaalde diploma, ervaringsbewijs of certificaat.
Een kinderbegeleider kan zonder kwalificatie starten als hij of zij een bewijs van een kwalificerend traject heeft. Dit kan enkel onder bepaalde voorwaarden.
Heb ik de nodige kwalificaties?
Meer info? In de brochure ‘Kwalificaties en attesten’ op www.kindengezin.be, vind je welke kwalificatiebewijzen in aanmerking komen om als (kinder-) begeleider of verantwoordelijke in de kinderopvang aan de slag te gaan.
- 17 -
SPRUIT
Kinderopvang in cijfers VLAANDEREN EN BRUSSEL 2019
OPVANG VOOR BABY’S EN PEUTERS
462
nieuwe opvanglocaties
95.027
2015-2019
plaatsen
1 plaats wordt gemiddeld door
1,15 kinderen
356
ingenomen (niet elk kind komt voltijds!)
nieuwe locaties gezinsopvang
8 kinderen of minder
6681 locaties
106
nieuwe locaties groepsopvang
Gemiddeld 27 plaatsen per groepsopvang Gemiddeld aantal opvangplaatsen per 100 kinderen
45 51
34 1 4 à
Meest aantal opvangplaatsen per 100 kinderen in West-Vlaanderen
40
Minst aantal opvangplaatsen per 100 kinderen in Limburg
verse luiers per kind per dag aardappel per kind per dag (pasta of rijst kan natuurlijk ook!)
wasmachines voor de opvang van 8 kinderen per week
46.485 plaatsen
€14,16
gemiddelde dagprijs voor opvang volgens het inkomenstarief
OPVANG VOOR SCHOOLKINDEREN
- 18 -
1062 locaties
SPRUIT
Te nemen of te laten Denk je eraan om een kinderopvang over te nemen? Na een stage ging Fuliya Bankov aan de slag in het kinderdagverblijf Robbedoeske van Stephanie Reynaert. Nu, twee jaar later, neemt Puliya samen met haar beste vriendin Axana Laperre Robbedoeske over. Axana werkte eerder al vijf jaar in een ander kinderdagverblijf.
W
aarom kozen jullie ervoor om een kinderdagverblijf over te nemen?
Axana en Fuliya: “We merkten dat het niet evident is om een geschikte locatie voor een kinderdagverblijf te vinden. Niet elke verhuurder staat te springen om zijn pand voor een kinderopvang te verhuren. Als je een bestaand pand overneemt, weet je bovendien dat het voldoet aan de normen. Het stelt ons ook gerust dat we nog op de steun van Stephanie kunnen rekenen als er iets niet onmiddellijk duidelijk is.”
“Het stelt ons gerust dat we nog op de steun van Stephanie kunnen rekenen.” Stephanie: “Fuliya en Axana gaan van start met een kinderdagverblijf dat bijna volledig bezet is. Ze moeten ook geen nieuwe materialen aankopen, maar enkel wat vernieuwen naar eigen wensen. Dat maakt
financieel een groot verschil. Toen ik begon duurde het een jaar voor ik een volledige bezetting en wat financiële marge had.” “Het kinderdagverblijf is een gevestigde waarde in onze kleine gemeente vlak aan de grens met Frankrijk. Zo goed als alle kinderen brengen hier hun eerste levensjaren door. Het is ook fijn dat de kindjes en ouders Axana en Fuliya al kennen.”
Wat is het geheim om een overname zo vlot te laten verlopen? Stephanie: “Wij hebben heel veel met elkaar gepraat en toonden begrip voor elkaars standpunten. Ik begrijp dat zij bepaalde zaken anders willen aanpakken, en vat dat niet persoonlijk op. Uiteraard gun ik hen graag de kans om de opvang in te richten of aan te passen volgens hun visie en wensen.”
Ondervonden jullie ook hindernissen of nadelen? Stephanie: “Ook bij een overname komt heel
Vlan links naar rechts: Fuliya, Axana en Stephanie.
- 19 -
wat kijken. Er zijn strakke deadlines om je administratie in orde te brengen. Dat geeft wel wat stress, merkte ik bij Axana en Fuliya.” Axana: “Je moet de huidige situatie van de opvang goed in kaart brengen. De kans is groot dat je toch zaken tegenkomt die niet zijn zoals je ze verwacht had. Zo merkten we dat een aantal ouders nog moesten wennen aan de aanwezigheid van Axana en de afwezigheid van Stephanie. We hebben hier vrij snel op ingespeeld met een tevredenheidsmeting bij alle ouders. Het is belangrijk dat je gemotiveerd bent om ervoor te blijven gaan en die hindernissen erbij neemt. En zoals Stephanie zegt: we dachten eerst dat een overname voor minder administratief werk zou zorgen, maar dat was dus niet het geval.” Fuliya: “In een nieuw pand kan je ook vanaf de start je inrichting zelf bepalen en er onmiddellijk je eigen visie in vastleggen. Bij een overname ben je meer gebonden aan de inrichting die er al is.” >>
SPRUIT
Bij wie hebben jullie zoal aangeklopt voor ondersteuning? Stephanie: “Onze regionaal ondersteuner heeft ons heel goed geholpen bij dit proces. Zij verwees ons ook naar de startersbegeleiding van Mentes. Tegenwoordig is er erg veel digitale informatie in onze sector. Toen ik startte was dit helemaal anders. Nu kan en moet je heel wat zaken zelf online uitzoeken.” Axana: “Er was wat onduidelijkheid over de rechtsvorm van onze kinderopvang. Zo moesten we een ondernemingsnummer aanvragen en een samenwerkingsovereenkomst opstellen. Een expert binnen Mentes op vlak van
ondernemen heeft ons geholpen om alles in orde te brengen, samen met onze klantenbeheerder bij Opgroeien.”
Hoe kijken jullie nu terug op de overname? Axana en Fuliya: “We zijn al bij al blij met dit verhaal en deze kans, maar we hebben de administratieve rompslomp wat onderschat. Misschien is dat eenvoudiger als je met een nieuw pand van start kan gaan.” Stephanie: “Als overlater is het geruststellend dat je levenswerk verder wordt gezet. Enkel de controles vond ik niet zo evident. Zorginspectie en de lokale brandweer deden wel hun uiterste best om alles zo snel mogelijk rond te krijgen, maar je hebt toch wat geduld nodig vooraleer alles in orde is.”
”Als overlater is het geruststellend dat je levenswerk verder wordt gezet.” Hoe reageerden de ouders op de overname?
sommige ouders toch wat wennen omdat een vertrouwd gezicht wegvalt. Daarom hebben we bewust gekozen om de overname zo sereen mogelijk te laten verlopen, dat geeft vertrouwen. Al snel kwamen er ook veel positieve reacties. Iedereen kent Fuliya ook al goed.” “Ondertussen is Axana hier ook al goed ingewerkt en werken we nu al even samen sinds de overname. Zo kan alles op een rustige manier verlopen en krijgt iedereen de kans om elkaar goed te leren kennen. De ouders zijn vooral dankbaar dat hun kind zo nog altijd naar dezelfde opvang kan.”
Stephanie: “In het begin was het voor Meer weten over overnemen en overlaten van een kinderopvang? Alle info ontdek je via www.unizo.be. Zo vind je er een handig stappenplan voor zowel de overnemer als de overlater.
- 20 -
SPRUIT
VRAGEN STAAT VRIJ Het is normaal dat je met heel wat vragen zit als je wil starten met kinderopvang. We verzamelen de meest gestelde vragen en geven een kort en helder antwoord.
Kan ik starten met gezinsopvang als ik geen diploma heb? Als onthaalouder aangesloten bij een dienst heb je vanaf 2024 een diploma of beter ‘een kwalificatie’ nodig. Dat geldt ook voor begeleiders in de groepsopvang. Als zelfstandig onthaalouder vervul je ook de functie van verantwoordelijke. Daarom heb je voor je aan de slag gaat al een kwalificatie nodig. Je vindt meer info over welke diploma’s in aanmerking komen op de website van Kind en Gezin of in de Starterswijzer.
Hoeveel startbudget heb ik nodig om te kunnen starten?
Anders dan voor de opvang van baby’s en peuters, moet je geen ‘vergunning’ hebben als je enkel schoolkinderen opvangt. Je kan wel (maar moet niet) een ‘attest van toezicht’ of een ‘kwaliteitslabel’ aanvragen bij Opgroeien. Vanaf 2022 kan je enkel nog het kwaliteitslabel aanvragen. Dan moet je wel een aantal regels over bijvoorbeeld infrastructuur en pedagogische aanpak volgen. Je mag voor de ouders ook een fiscale fiche uitschrijven. Zij kunnen dan hun opvangkosten in hun belastingaangifte inbrengen. Meer weten over de opvang van schoolkinderen? Neem eens een kijkje op de minisite www.opgroeien.be/boa.
Welke ondernemingsvorm kies ik best als groepsopvang?
Je startkapitaal hangt af van verschillende zaken. Een eerste bepalende factor is de keuze van je materiaal. Ga je bijvoorbeeld graag voor duurzaam meubilair? Afhankelijk daarvan zal ook je startbudget variëren. Andere zaken die een invloed kunnen hebben zijn o.a. de voeding die je zal bereiden, je leveranciers, het pand en eventuele verbouwingen die nodig zijn.
De ideale ondernemingsvorm bestaat niet. Elke ondernemingsvorm heeft voor- en nadelen. Het is belangrijk om alle vormen goed te bekijken en de vooren nadelen tegen elkaar af te wegen. Vind je het belangrijk
Wat moet ik doen als een medewerker ziek of afwezig is? En wat als ik zelf ziek ben of niet kan werken? Je moet er altijd voor zorgen dat er voldoende begeleiders met de nodige kwalificatie aanwezig zijn voor het aantal kinderen dat je opvangt. Ook vervangers moeten goed verzekerd zijn en een gepast statuut hebben.
Ik wil graag een opvang starten voor kinderen na schooltijd. Aan welke regelgeving moet ik dan voldoen?
dat je privévermogen gescheiden is van je onderneming? Wil je graag beperkte aansprakelijkheid? Wil je jezelf graag winst kunnen uitkeren? Je leest hier meer over in de Startersgids kinderopvang van Unizo.
Hoe kan ik subsidies krijgen voor mijn nieuwe opvang?
Je kan afspreken met andere kinderopvang in je buurt om personeel uit te wisselen. Of je kan ook afspraken maken met een interimkantoor in je buurt voor tijdelijke versterking.
Wie mag een handje toesteken in de opvang, bijvoorbeeld voor klusjes of huishoudelijke taken? Iedereen die komt helpen heeft een bepaald statuut nodig. Afhankelijk van de ondernemingsvorm die je kiest, zijn bepaalde statuten mogelijk. Zo is het bijvoorbeeld enkel mogelijk om met vrijwilligers te werken als je kiest voor een vzw of als de opvang uitgebaat wordt door een lokaal bestuur. Informeer je dus goed vooraf als iemand een handje zou komen toesteken.
De meeste subsidies kan je niet zomaar op elk moment aanvragen en krijgen. Voor de subsidie inkomenstarief moet je bijvoorbeeld wachten tot de Vlaamse Regering bijkomende middelen ter beschikking stelt. Opgroeien lanceert dan een oproep waar je vervolgens op kan intekenen. Opgroeien verdeelt deze subsidies dan naargelang de vastgestelde noden: hoeveel kinderopvang met inkomenstarief is er al in de gemeente of stad? Hoeveel (kwetsbare) gezinnen zijn er? Deze oproepen worden bekend gemaakt via de nieuwsbrief kinderopvang van Kind en Gezin. Schrijf je in op www.kindengezin.be. Naast de subsidies van Kind en Gezin zijn er ook nog andere. Zo geven sommige gemeenten of steden subsidies om opleidingen te volgen. Je vindt een overzicht op de website van VLAIO, het Vlaams Agentschap Innoveren en Ondernemen: www.vlaio.be.
Heb je nog vragen of wil je meer informatie? Neem dan contact met het infopunt van MENTES: infopunt@mentesvzw.be of 02 757 96 90.
- 21 -
SPRUIT
Gelezen en goedgekeurd Starten met kinderopvang is vooral ‘doen’! Op zoek naar inspiratie terwijl je de handen uit de mouwen steekt? Deze leestips mag je niet missen, ook als je al gestart bent.
Starterswijzer De Starterswijzer is dé digitale tool van Kind en Gezin waarin je het hele startproces - van idee tot werkelijke start - doorloopt op je eigen tempo. Je vindt er alle nuttige info over wettelijke voorwaarden, tips, interessante lectuur en verwijzingen naar mogelijke ondersteuning. Je kan je persoonlijk registreren. Daarna doorloop je acht verschillende stappen die je helpen met alle aspecten van de opstart van je kinderopvang. “Een must voor iedere starter of overnemer!” www.starterswijzer.be
Vakblad Kinderopvang en Onderwijs Het Vakblad Kinderopvang en Onderwijs verschijnt vier keer per jaar en richt zich op professionals in de kinderopvang en het onderwijs. Het biedt praktijkrelevante informatie, achtergronden bij de actualiteit in de kinderopvang en praktische tips voor het werken met kinderen tot 12 jaar. Wat dacht je bijvoorbeeld van ideeën voor leuke voorleesboeken of originele activiteiten? Het blad brengt ook af en toe artikels speciaal voor starters. www.vakbladkinderopvangenonderwijs.nl
Startkompas
Kindertijd Kindertijd is een blad voor en door begeleiders van jonge kinderen, in de kinderopvang, maar ook in de instap- en kleuterklassen, of de Huizen van het Kind. Het magazine wil informeren, inspireren en innoveren. Het wil de kinderbegeleider versterken en waarderen, op een laagdrempelige, verbindende en positieve manier. Kindertijd verschijnt vanaf het najaar van 2021 en is de opvolger van KIDDO. Het blad wordt gemaakt en uitgegeven door VBJK (Vernieuwing in de Basisvoorzieningen voor Jonge Kinderen). Meer info op www.vbjk.be/nl.
Het Startkompas kinderopvang van UNIZO is een werkinstrument waarmee je de financiële en organisatorische haalbaarheid van je project kan inschatten. Misschien is je eerste reactie: “Waarom zou ik mijn plannen uitschrijven? Is dat geen verloren tijd?”. Integendeel, je plannen neerschrijven zorgt ervoor dat je over elk onderdeel nadenkt, dus ook over die zaken waar je misschien spontaan niet aan denkt. Dankzij het Startkompas kinderopvang ga je doordacht en beter voorbereid van start en verhoog je de slaagkansen van je project. Meer info op www.unizo.be.
- 22 -
SPRUIT
MeMoQ MeMoQ staat voor het Meten en het Monitoren van de Kwaliteit (Q) van kinderopvang van baby’s en peuters en zoomt in op de pedagogische werking van kinderopvang. Met dit zelfevaluatieinstrument dat werd ontwikkeld door de universiteiten van Gent en Leuven kan je zelf aan de slag in je opvang. Via een handig stappenplan sta je stil bij het dagelijks werk met kinderen en ouders. Meer info vind je op www.kindengezin.be.
Let’s Connect Jan Vermeiren
Hebben we al gezegd dat kinderopvang geen eiland is en dat een stevig netwerk ontzettend belangrijk is? Dit boek biedt je goede inzichten in wat netwerken is en hoe je het kan doen, zelfs met kleine stappen. Auteur Jan Vermeiren werd vooral bekend door de internationale bestsellers ‘Let’s Connect’ en ‘Hoe LinkedIn nu ECHT gebruiken’. Met ‘Let’s Connect!’ was hij de eerste Belg die in de top 10 van marketingen managementboeken op Amazon belandde. Je kan het boek bestellen bij je favoriete boekhandel.
Communiceren met ouders? Maak er werk van! Aggy Langedijk Een goed contact met ouders is belangrijk in de kinderopvang. Goed gestructureerde en heldere communicatie is een aandachtspunt voor het succes van je kinderopvang. Aggy Langedijk geeft in dit boek heel wat adviezen en voorbeelden uit haar jarenlange praktijk als communicatieadviseur en -trainer op scholen en in de kinderopvang. Bestel het boek online via uitgeverij SWP.
Startersgids Ervaringsgericht werken in de voorschoolse kinderopvang Ferre Laevers, Kristien Silkens en Bart Declercq De ideale gids voor (toekomstige) medewerkers in de kinderopvang. Dit boek vertrekt vanuit de beleving van baby’s en peuters en zet begeleiders op weg om aan een optimale omgeving te werken in de opvang: een positieve sfeer en relaties, een rijk aanbod aan materialen en activiteiten, ruimte voor initiatief, en zoveel meer. Kortom, een aanpak waarbij kinderen zich thuis voelen in de opvang én geboeid bezig zijn. Je kan het boek bestellen via uitgeverij Lannoo Campus.
Kinderopvang is een echte onderneming, ook in de letterlijke zin. De Startersgids van UNIZO bevat alle informatie over de meer zakelijke kant van starten met kinderopvang: • Hoe verloopt mijn praktische opstart? • Hoe zorg ik voor een goede sociale zekerheid? • Welk bedrag krijg ik terug voor mijn sociale bijdragen? • Welke rechtsvorm (eenmanszaak, bvba, vzw ..) kies ik best? • Welke rechten en plichten heb ik als ondernemer? Download de Startersgids via www.unizo.be.
- 23 -
LAAT JE INSPIREREN
SPRUIT
Kinderopvang, veel meer dan enkel luiers verversen Michel Vandenbroeck is hoofddocent Gezinspedagogiek en een expert in kinderopvang. Kinderopvang zorgt er niet alleen voor dat ouders aan het werk kunnen gaan, het speelt ook een onschatbare sociale en pedagogische rol, vindt hij.
W
aarom is kinderopvang zo belangrijk?
Michel: “Kinderopvang is een noodzakelijke schakel tussen gezin en werk. Dankzij kinderopvang kunnen ouders gaan werken en dus deelnemen aan onze economie. Wanneer er plaatsen te kort zijn, zijn het in de eerste plaats mama’s die minder gaan werken. Kinderopvang draagt daarom ook bij tot de gelijke positie van man en vrouw in het gezin.” “Daarnaast heeft goede kinderopvang ook positieve effecten op de ontwikkeling van kinderen. Heel wat onderzoek in verschillende Europese landen toont aan dat kwaliteitsvolle kinderopvang de ontwikkeling van taal en van het verstand bevordert. Ook op sociaal en emotioneel vlak worden kinderen meer gestimuleerd. Meer nog: die positieve effecten zijn tot na de lagere school merkbaar.”
Wat als er minder kinderopvang zou zijn? “In landen waar er een tekort aan kinderopvang is, zijn de meest kansarme gezinnen er het eerste slachtoffer van. Zij hebben minder keuzemogelijkheden en zien sneller een job of opleiding aan hun neus voorbij gaan. Kinderen uit kwetsbare gezinnen genieten zo niet alleen minder van de voordelen van goede kinderopvang, hun ouders krijgen bovendien minder kansen om uit hun kwetsbaarheid te geraken. Daarom heeft kinderopvang dus ook een belangrijke sociale functie. Er zijn dus heel wat redenen waarom een voldoende aantal kinderopvangplaatsen belangrijk is. En daarom verdient elke starter ook al onze steun en ondersteuning.”
Kinderbegeleiders zijn dus met reden ook kinderopvanghelden? ”Zeker! Een kinderbegeleider doet zo veel meer dan enkel luiers verversen of eten geven: ze praten met de kinderen, benoemen wat ze doen, zetten kinderen aan om op ontdekkingstocht te gaan ... Kinderopvang heeft dus ook een pedagogische functie.”
Michel Vandenbroeck - hoofddocent Gezinspedagogiek en expert kinderopvang.
- 24 -
SPRUIT
“ELKE PLAATS IN DE KINDEROPVANG TELT.”
- 25 -
SPRUIT
OPGROEIEN HEEFT EEN HART VOOR STARTERS Opgroeien, het agentschap waar Kind en Gezin toe behoort, is er ook voor (kandidaat-) starters in de kinderopvang. David Vanhaelen is al een tijdlang klantenbeheerder en komt in die functie met veel met starters in contact. We legden hem enkele vragen voor.
Vragen waarvoor je bij Opgroeien terechtkan: • Welke voorwaarden zijn er om te mogen starten? • Welk kwalificaties en attesten heb ik zelf nodig? En welke voor eventuele medewerkers? • Is de infrastructuur van de plaats waar ik graag kinderopvang wil aanbieden hiervoor geschikt? • Welke vereisten zijn er op vlak van veiligheid en gezondheid? • Waar vind ik informatie om mijn opvang zo toegankelijk en laagdrempelig mogelijk te maken, bijvoorbeeld voor kwetsbare gezinnen? • Wat zijn de vergunnings- en werkingsvoorwaarden? Wat is het verschil tussen deze twee? • Zorginspectie is het agentschap dat nagaat of je voldoet aan alle wettelijke voorwaarden. Waarop let Zorginspectie allemaal tijdens die controles?
Vragen waarvoor je bij Mentes terechtkan: • Moet ik een ondernemingsplan uitwerken? Hoe begin ik hier aan? • Hoe start ik met de opmaak van een financieel plan? • Welke prijs mag/kan ik vragen aan ouders? • Hoe werk ik de pedagogische visie van mijn kinderopvang uit? • Hoe ga ik om met klachten van ouders?
De contactgegevens van de teams klantenbeheerders van Opgroeien en meer info (data en plaatsen) over de infosessies voor starters vind je terug op www.kindengezin.be. Op werkdagen tussen 8 en 20 u. kan je met vragen ook terecht op de Kind en Gezin-Lijn op het nummer 078 150 100.
W
aarvoor kunnen starters bij Opgroeien terecht? David: “Mijn collega’s en ik werken vooral op vraag, waar er een nood is. We luisteren naar de vragen waar jij op dat moment mee zit en geven je de nodige informatie of ondersteuning. Afhankelijk van hoever je al staat in je voorbereidingswerk om een kinderopvang te starten, proberen we je mee op weg te helpen in je traject.”
Samen met Mentes biedt Opgroeien infosessies voor starters aan. Wat mogen starters van die infosessies verwachten? David: “We tonen eerst een filmpje over de dienstverlening van Opgroeien en Mentes. Je leert ook meer over wat zelfstandig ondernemen in de kinderopvang betekent en hoe je je goed kunt voorbereiden.” “Na dat filmpje volgen nog een aantal interactieve sessies. Aan de hand van een aantal stellingen ga je in gesprek met ons en de andere starters om zo ervaringen uit te wisselen.”
Welke vragen krijgen jullie zoal van starters?
Hoe volgt Opgroeien je op nadat je bent gestart?
David: “Die zijn erg uiteenlopend: van ‘welke subsidies bestaan er in kinderopvang en hoe kan ik die krijgen?’, tot ‘wat moet ik in een kwaliteitshandboek opnemen?’.”
David: “Zodra je je vergunning hebt aangevraagd, volgt de klantenbeheerder je dossier verder op. Je kan bij ons terecht met al je praktische vragen. Hoe moet ik de ouderbijdragen registreren? Welke gegevens moet ik aanleveren? Wat moet ik doen als een kinderbegeleider ziek wordt? We vinden het belangrijk dat je echt een klant bent en niet louter een dossier.”
“We maken je vooral wegwijs in de regelgeving, verwijzen door naar nuttige websites en procedures en helpen je mee daarin zoeken of sturen je door naar de geschikte instanties of partners, zoals Mentes. Bij Opgroeien kan je voornamelijk terecht met je vragen over wat je moet doen om kinderopvang op te starten en waarom dit nodig is. Wil je je laten ondersteunen bij hoe je dit moet aanpakken, dan is Mentes er voor jou.”
- 26 -
Welke tip geef je mee aan (kandidaat) starters? David: “Aarzel nooit om je vragen te stellen en ondersteuning te vragen. Blijf er vooral niet mee zitten. Wij zijn er voor jou en helpen je met alle plezier verder. Heel veel succes!”
SPRUIT
Een gouden raad voor elke starter Heb je alle artikels aandachtig doorgenomen? Dan is het vast niet moeilijk om deze kruiswoordpuzzel in te vullen. Volledig ingevuld? Dan verschijnt er een gouden raad. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.
De gouden tip:
1. Kinderopvang heeft drie functies: een pedagogische, een sociale en een ... 2. Hoe heet het ondersteuningsnetwerk waar je als starter gratis een beroep op kan doen? 3. Wie is een belangrijkste partner in je kinderopvang? 4. Hoe heet het instrument waarmee de kwaliteit in de kinderopvang wordt gemeten? 5. Hiermee voorkom je dat kinderen eten op hun kleding morsen: ... 6. Blijf als kinderopvang niet op je eiland zitten! Omring je met een stevig ... 7. Dit is de tool die je kan gebruiken om je financieel plan op te maken. 8. De digitale tool die je doorheen het hele startproces loodst. 9. Als organisator van kinderopvang ben je een sociaal …
Gouden tip: Neem je tijd 9. Ondernemer 5. Slabbetje 6. Netwerk 7. Startkompas 8. Starterswijzer Antwoord: 1. Economische 2. Mentes 3. Ouders 4. Memoq
- 27 -
“Ik geef de kinderen in mijn opvang zoveel mogelijk vrijheid en wil hen zelfstandig maken. Dat lukt verbazend goed!” Ine Jooris, in 2019 zelf starter van haar eigen kinderopvang Lelie Fee in Wetteren. Lees op pagina 4 hoe Ine die start heeft ervaren.
SPRUIT werd gemaakt door Opgroeien en Mentes, met medewerking van het Vakblad Kinderopvang en Onderwijs. Meer informatie over starten in de kinderopvang vind je in de Starterswijzer (www.starterswijzer.be) en op de websites van Kind en Gezin (www.kindengezin.be) en Mentes (www.mentesvzw.be).