Aandoeningen_ bij_ varkens_2010_0.pdf by Vlaanderen-be

Aandoeningen bij varkens

Erratum: pag 8: De big i.p.v. Het big pag 11: Figuur 7 melkklier i.p.v. melklier pag 12: Tabel 5 Onduidelijk, verschillende hypotheses i.p.v. Onduidelijk verschillende hypothese pag 27: de karkaskwaliteit gelijk blijft of verbetert i.p.v. de karkaskwaliteit blijft gelijk of verbetert Pag 29: pleuropneumonie i.p.v. pleurpneumonie; drager i.p.v. dragen Pag 47: een sanitair lokaal i.p.v. een sanitaire lokaal Pag 68: zijn i.p.v. hebben zijn

Deze brochure wordt u aangeboden door:

Auteurs

Verantwoordelijke Uitgever

Depotnummer:

D/2010/3241/391

Website Tweede druk : Januari 2011 Aansprakelijkheidsbeperking

Deze contactinformatie is niet meer actueel. Raadpleeg eventueel https://lv.vlaanderen.be

Contactpersonen van de afdeling Duurzame Landbouwontwikkeling die betrokken zijn bij voorlichtingsactiviteiten (situatie op : 18 februari 2011)

ALGEMENE LEIDING

VLEESVEE

MELKVEE

VARKENS - KLEINVEE - PAARDEN

STALLENBOUW EN DIERENWELZIJN

Deze contactinformatie is niet meer actueel. Raadpleeg eventueel https://lv.vlaanderen.be

VOEDERGEWASSEN

FRUIT

BOOMKWEKERIJ + GEWASBESCHERMING SIERTEELT

GRANEN, EIWIT EN OLIEHOUDENDE GEWASSEN + BIOLOGISCHE LANDBOUW

SIERTEELT

GROENTEN ONDER GLAS EN GROENTEN IN OPEN LUCHT VOOR VERS GEBRUIK, WITLOOF EN CHAMPIGNONS

GROENTEN IN OPEN LUCHT VOOR VERWERKING

Deze contactinformatie is niet meer actueel. Raadpleeg eventueel https://lv.vlaanderen.be

Deze brochure kwam tot stand in samenwerking met het Praktijkcentrum Varkens

Volgende organisaties en personen zijn actief binnen het PraktijkCentrum Varkens:

theo.niewold@BIW.KULeuven.be

Deze contactinformatie is niet meer actueel. Raadpleeg eventueel https://lv.vlaanderen.be

Inhoudsopgave Voorwoord Inleiding

Basisconcepten van ziekten en gezondheid

Voorkomen, belang en controle van ademhalingsproblemen

Spijsverteringsaandoeningen

Poot- en klauwgezondheid

Algemene gezondheidsmaatregelen

Lijst van tabellen en figuren

Voorwoord

Inleiding

gegevens 2009

(bron: http://statbel.fgov.be)

1997 Aantal bedrijven Aantal zeugen (x1000) Aantal varkens (x1000) Aantal varkens/bedrijf

2009

Verschil

Tabel 2

Waargenomen en verwachte evolutie van een aantal parameters in de varkenshouderij 1980

2009

2025 (?)

Productiegetal Worpindex Speenleeftijd (d) Dag. groei vleesvarkens (g/dag) Voederconversie vleesvarkens % varkens met pneumonie % varkens met pleuritis

Tot 1880

Figuur 1

1880-1945

1945-1980

1980-heden

Evolutie van de varkenshouderij in Vlaanderen

Basisbegrippen- en principes van gezondheid en ziekte bij varkens

1.1

Interactie dier-kiem-omgeving

KIEM

GASTHEER

OMGEVING

en de invloed van de omgeving op dit evenwicht

een inleiding

1.2.1

Varkenshart

1.2.2

Ademhalingsstelsel

Tabel 3

Normale waarden voor ademhalingsritme, hartslag en temperatuur

Leeftijd Pasgeboren: 0h 1h 24h Zuigende big Gespeende big: 3-10 w 10-15 w Vleesvarken (15-24 w) Drachtige zeug - beer Zeug: 24h voor werpen tijdens werpen 24h na werpen

Hartslag (/min)

Ademhaling (/min)

1.2.3

Maagdarmstelsel

coli

Figuur 3

Dwarsdoorsnede van de dunne darm

1.2.4

Voortplantingsstelsel

Figuur 4

Voortplantingsorganen van zeug en beer

Tabel 4

De embryonale ontwikkeling van biggen

46-48h: D5-D6: D6-D7: D7-D12:

D11-D12:

D13-D30: D35:

Tot D109: Na D109:

1.2.5

Urinestelsel

Figuur 5

Schematische weergave van het urinestelsel

1.2.6

Uier / melkklier

Figuur 6

Doorsnede van de melkklier

Figuur 7

Mechanisme van de biest- en de melkproductie

Figuur 8

Melkproductie in functie van lactatieduur en aantal biggen

Tabel 5

Lactatieproblemen bij zeugen

Symptomen zeug Incidentie (hoe vaak komt dit voor) Pathofysiologie (welke ziektes)

Behandeling

1.3

Meten van de gezondheidsstatus

1.3.1

Endemisch versus epidemisch

1.3.2

Survey-Monitoring-Surveillance

1.3.3

Ziekteverwekkers

o o o o o o o o o

Tabel 6

Types ziekteverwekkers in volgorde van grootte en complexiteit

E. coli

Figuur 9

Omhulde versus niet-omhulde virussen

1.3.4

Intredepoorten ziekteverwekkers en uitscheidingswegen

Figuur 10

In- en uittredepoorten ziekteverwekkers

1.3.5

Reactie van een dier na infectie

Figuur 11

o o o o o o o

Reactie op een infectie

Figuur 12

Opbouw van bescherming tegen ziektekiemen door biesttoediening en door de big zelf

1.3.6

Bestrijding van pathogenen op een varkensbedrijf

o o o

o o

1.3.7

Behandeling en controle

Figuur 13

Injectieplaatsen

1.3.8

Evoluties diergeneeskundige varkenspraktijk

1.3.9

Voornaamste problemen per diercategorie

Voornaamste problemen in kraamstal: o

Voornaamste problemen biggenstal:

Voornaamste problemen afmeststal:

Besluit:

Voorkomen, belang en controle van ademhalingsproblemen

2.1

Inleiding: voorkomen en belang

Tabel 7

Longletsels in 3 Europese lidstaten (IPVS congres, 2008)

% pneumonie Gemiddelde pneumonie score* (0-35) % pleuritis

Tabel 8

Positieve bedrijven op basis van bloedstalen (IPVS congres, 2008)

2.2

Indeling

Ascaris suum

Tabel 9

Overzicht van de verschillende ziekteverwekkers die ademhalingsproblemen kunnen veroorzaken bij varkens

PRIMAIR Influenzavirus (H1N1, H3N2, H1N2) PRRSV PRCV, PCV2, andere Mycoplasma hyopneumoniae Actinobacillus pleuropneumoniae, Haemophilus parasuis Bordetella bronchiseptica Ascaris suum

Niezen en neusvloei bij zuigende biggen: -

SECUNDAIR Pasteurella multocida, Actinobacillus pleuropneumoniae Bordetella bronchiseptica Haemophilus parasuis Mycoplasma hyorhinis Streptococcus suis Andere

Hoesten bij gespeende biggen: Hoesten bij vleesvarkens (10-26 weken): -

A. suum

Hoesten, flankenjacht en sterfte bij vleesvarkens: -

2.3

Belangrijkste aandoeningen

Mycoplasma infecties Mycoplasma hyopneumoniae

Tabel 10

Mycoplasma-infectie bij zeugen in functie van pariteit

Pariteit

aantal PCR pos/totaal

% PCR positief

o o

o o o o o o o

Tabel 11

Economisch voordeel van vaccineren tegen Mycoplasma (Euro)

arbeidsinkomen (AI) per varken door vacc. AI per dier (zonder vacc.) AI per dier (met vacc.) % AI door vacc.

Tabel 12

+ 1.10

+ 1.27

+ 0.19

+ 1.30

+ 0.72

28.1

30.0

5.9

36.7

17.6

29.2

31.2

6.1

38.0

18.3

+ 3.9%

+ 4.2%

+3.2%

+ 3.5%

+ 4.1%

Afweging vaccinatie versus preventieve medicatie Vaccinatie

Strategische medicatie

APP: Actinobacillose Pleuropneumonie Actinobacillus pleuropneumoniae

o o o o

H. parasuis

Longpasteurellose

Streptokokken

Mycoplasma hyorhinis

Atrofische rhinitis

2.3.2

Virale ademhalingsproblemen

PRRSV (Porcien Reproductief en Respiratoir Syndroom Virus):

Porcien circovirus type 2

PMWS/PDNS: 20 aanbevelingen (Madec - 1998) Kraamstallen

Batterij afdeling

Afmest afdeling

Andere

Varkens influenza (griep)

Porcine Respiratoir Coronavirus (PRCV)

Conclusies ademhalingsproblemen:

Spijsverteringsaandoeningen

3.1

Aandoeningen bij zuigende biggen

Escherichia coli Clostridium perfringens

Escherichia coli

3.1.2

Clostridium perfringens - enterotoxemie

Clostridium perfringens

Escherichia coli Clostridium perfringens Clostridium perfringens Clostridium perfringens Clostridium perfringens Escherichia coli

Clostridium

Clostridium E. coli

Clostridium novyi

3.1.3

Coccidiose

Isospora suis

Tabel 13

Percentage uitval op bedrijven in tomen met en tomen zonder coccidiose

Staphylococcus hyicus E. coli

E. coli

3.1.4

TGE / PED / Rotavirus

3.1.5

De economische impact van kraamstaldiarree

Figuur 14

Invloed van het speengewicht op het % opgezette en geleverde vleesvarkens (Bron: Rapport 41, 2007, ISSN 14570-8616: ASG-WUR)

3.2

Gespeende biggen en vleesvarken van minder dan 50 kg

3.2.1

Hemolytische Escherichia coli (Slingerziekte)

E. coli

Figuur 15

Evolutie van de gevoeligheid van hemolytische E. coli tov. colistine (Vangroenweghe et al., IPVS 2010)

3.2.2

Speendiarree

Escherichia coli

3.2.3

Salmonellose

3.2.4

Maagulcera (Maagzweren)

3.3

Vleesvarkens

Brachyspira hyodysenteriae

(Vangroenweghe et al., IPVS 2010)

Figuur 17

MIC-waarden tov Va (Vangroenweghe et al., IPVS 2010)

Brachyspira hyodysenteriae

Brachyspira pilosicoli Brachyspira pilosicoli Brachyspira hyodysenteriae

3.3.3

Salmonellose

3.3.4

Proliferatieve Enteropathie (L. intracellularis)

L. intracellularis

Figuur 18

Schematische voorstelling van het percentage positieve varkens op verschillende leeftijden bij een vroege, gemiddelde en late besmetting met L. intracellularis (Vangroenweghe, DGZ-Vlaanderen)

Lawsonia intracellularis

3.4

Gelten en zeugen

3.4.1

Liggingveranderingen van ingewanden

40 30 15,59 20 10 0

36,23 11,59 10,14 8,7 7,25 14,49

diagnose

Figuur 19

% zeugensterfte ten gevolge van meerdere aandoeningen LV: liggingveranderingen van de ingewanden VP: problemen rondom de partus UTI: urineweginfecties SVS: spijsverteringsstoornissen MOT: mobiliteit en pootproblemen VAR: allerlei andere redenen GD: geen diagnose (Vangroenweghe et al., IPVS 2008)

Poot- en klauwgezondheid

o o o o -

Tabel 14

Beenwerk

Redenen voor afvoer van zeugen

15%

4.1

Overzicht van poot- en klauwaandoeningen

4.1.1

Gewrichten

Ontstekingen:

Figuur 20

Gewrichten ter hoogte van de ledematen bij het varken

Osteochondrose:

4.1.2

Botweefsel (fracturen)

4.1.3

Klauwaandoeningen

Figuur 21

Onderdelen van de klauw

o o o o o o o o o o o

o o o

4.2

Invloedsfactoren

Figuur 22

Invloedsfactoren op beenwerk van varkens

4.2.1

Huisvesting

4.2.2

Voeding en voederstrategie

Biotine

Ca en P

Andere:

4.2.3

Opfok

4.2.4

Andere risicofactoren

Figuur 23 -

Klauwscores in functie van pariteit

4.3

Aanpak

Algemene gezondheidsmaatregelen

5.1

Inleiding

5.2

Bedrijfsanalyse

5.3

Basisprincipes immuniteit

5.3.1

Immuniteit bij biggen

Figuur 24

Verloop van passieve en actieve immuniteit bij biggen

5.3.2

Immuniteit van zeugen en gelten

Tijd Figuur 25

Verloop van immuniteitsniveau

5.4

Kritieke punten voor ziekteoverdracht

5.4.1

Aanvoer van zeugen

Figuur 26

Mengen van negatieve en positieve dieren via quarantainestal

5.4.2

Beer en inseminatie

PPv

5.4.3

Algemeen

5.5

Bioveiligheid

Figuur 27

Besmettingsroutes in functie van risico

Deze links zijn niet meer actief, de brochure 'Varkens Gezond Houden' is wel nog te raadplegen via https://www.varkensloket.be/Portals/63/Documents/ varkens_gezond_houden_brochure.pdf

5.5.1

Protocol bij aanleveren van dieren

Mycoplasma hyopneumoniae, A. pleuropneumoniae

5.5.2

Protocol voor quarantaine

Bij aanvoer van nieuwe dieren:

Bij adaptatie: -

5.5.3

Protocol bij verleggen van biggen

Gezondheidtips:

5.6

Monitoring

5.6.1

Aandoeningen die bij de monitoring kunnen meegenomen worden

Schurft Ademhalingsziekten

Mycoplasma hyopmeumoniae Actinobacillus pleuropneumoniae

Darmaandoeningen

Samonella

Lawsonia Intracellularis

Streptokokken PMWS:

Andere ziekte verwekkers die de varkens belasten

Isospora suis Clostridium perfringens

Arcanobacterium pyogenes

5.6.2

Het protocol voor monitoring

Open/gesloten bedrijf dat biggen of vleesvarkens levert

Aankoop van gelten

Eigen opfok van zeugen

5.6.3

Voorbeeld van monitoring bij aankoop van gelten

5.6.4

Meetpunten

Parameters die dienen opgevolgd:

Variabelen:

5.8

Besluit

Lijst van tabellen en figuren Tabellen

Figuren