OAOE212-001.pdf by Vlaanderen-be

Onderzoeksrapport Laat- en postmiddeleeuwse sporen aan de Nieuwstraat - Kalkoven te Asse (Vlaams-Brabant) Eindverslag van een toevalsvondst

Agentschap Onroerend Erfgoed

COLOFON TITEL Laat- en postmiddeleeuwse sporen aan de Nieuwstraat-kalkoven te Asse (Vlaams-Brabant) Eindverslag van een toevalsvondst. REEKS Onderzoeksrapporten agentschap Onroerend Erfgoed nr. 212 AUTEURS Jan Moens, Koen De Groote, Brigitte Cooremans, Koen Deforce, Anton Ervynck, An Lentacker, Evelyn Schynkel & Niels Janssens JAAR VAN UITGAVE 2022 Een uitgave van agentschap Onroerend Erfgoed Wetenschappelijke instelling van de Vlaamse Overheid, Beleidsdomein Omgeving Published by the Flanders Heritage Agency Scientific Institution of the Flemish Government, policy area Environment VERANTWOORDELIJKE UITGEVER Gonda Callaert OMSLAGILLUSTRATIE Zicht op het opgravingsvlak met op de achtergrond de Sint-Martinuskerk Copyright BAAC Vlaanderen bvba agentschap Onroerend Erfgoed Havenlaan 88 bus 5 1000 Brussel T +32 2 553 16 50 info@onroerenderfgoed.be www.onroerenderfgoed.be Dit werk is beschikbaar onder de Modellicentie Gratis Hergebruik v1.0. This work is licensed under the Free Open Data Licence v.1.0. Dit werk is beschikbaar onder een Creative Commons Naamsvermelding 4.0 Internationaal-licentie. Bezoek http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ om een kopie te zien van de licentie. This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License. To view a copy of this license, visit http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/. https://doi.org/10.55465/LMLF7545 ISSN 1371-4678 D/2022/3241/088 ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 2 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

LAAT- EN POSTMIDDELEEUWSE SPOREN AAN DE NIEUWSTRAAT-KALKOVEN TE ASSE (VLAAMS-BRABANT) Eindverslag van een toevalsvondst. //////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

JAN MOENS, KOEN DE GROOTE, BRIGITTE COOREMANS, KOEN DEFORCE, ANTON ERVYNCK, AN LENTACKER, EVELYN SCHYNKEL & NIELS JANSSENS

INHOUD 1

ADMINISTRATIEVE GEGEVENS VAN HET PROJECT ...................................................... 6

INLEIDING..................................................................................................................... 9

DE ONDERZOEKSOPDRACHT ...................................................................................... 12

3.1

ALGEMENE BEPALINGEN........................................................................................................ 12

3.2

DE VRAAGSTELLINGEN MET BETREKKING TOT HET ONDERZOCHTE GEBIED ........................ 13

3.3

RANDVOORWAARDEN BIJ TOEVALSVONDSTEN .................................................................... 13

WERKWIJZE EN OPGRAVINGSSTRATEGIE .................................................................. 14

RELEVANTE VOORKENNIS EN RUIMERE CONTEXT .................................................... 24

5.1

RUIMTELIJKE EN BODEMKUNDIGE CONTEXT ........................................................................ 24

5.2

HISTORISCHE EN ARCHEOLOGISCHE VOORKENNIS ............................................................... 25

5.2.1

ALGEMENE HISTORISCHE CONTEXT VAN ASSE................................................................................................... 25

5.2.2

CARTOGRAFISCHE BRONNEN ........................................................................................................................ 26

5.2.3

ARCHEOLOGISCHE CONTEXT VAN ASSE ........................................................................................................... 28

BESCHRIJVING VAN DE SITE ....................................................................................... 35

6.1

STRATIGRAFIE......................................................................................................................... 35

6.2

SPOREN EN STRUCTUREN ...................................................................................................... 35

6.2.1

ALGEMEEN ............................................................................................................................................... 35

6.2.2

GREPPELS/GRACHTEN ................................................................................................................................. 36

6.2.3

KUILEN .................................................................................................................................................... 37

6.2.4

BAKSTEENOVEN ......................................................................................................................................... 51

6.2.5

KELDERS/CITERNES/BEERBAKKEN .................................................................................................................. 52

6.2.6

BAKSTENEN WATERPUTTEN .......................................................................................................................... 54

6.3

DE VONDSTEN ........................................................................................................................ 54

6.3.1

INLEIDING................................................................................................................................................. 54

6.3.2

AARDEWERK ............................................................................................................................................. 55

6.3.3

METAAL................................................................................................................................................... 68

6.3.4

DIERLIJKE RESTEN....................................................................................................................................... 69

6.3.5

ZADEN EN VRUCHTEN ................................................................................................................................. 75

6.3.6

POLLEN .................................................................................................................................................... 82

INTERPRETATIE EN SYNTHESE.................................................................................... 85

ALGEMEEN BESLUIT ................................................................................................... 88

BEWARING EN DEPONERING ARCHEOLOGISCH ENSEMBLE ..................................... 89

LIJSTEN ....................................................................................................................... 90

10.1

SPORENLIJST........................................................................................................................... 90

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 4 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

10.2

VONDSTENLIJST ................................................................................................................... 101

10.3

LIJST AARDEWERK ................................................................................................................ 108

10.4

LIJST DIERENRESTEN ............................................................................................................ 118

10.5

MONSTERLIJST ..................................................................................................................... 120

10.6

FIGURENLIJST ....................................................................................................................... 120

10.7

TABELLENLIJST ..................................................................................................................... 122

PLATEN ..................................................................................................................... 123

BIBLIOGRAFIE ........................................................................................................... 131

12.1

LITERATUUR ......................................................................................................................... 131

12.2

INTERNETBRONNEN............................................................................................................. 132

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 5 van 132

ADMINISTRATIEVE GEGEVENS VAN HET PROJECT

Toevalsvondst Asse Nieuwstraat-Kalkoven - 20-AS.NK Projectcode 2020 B 138 Projectcode

2020B138

Uitvoerders

agentschap Onroerend Erfgoed BAAC Vlaanderen bvba.

Projectverantwoordelijke en erkenningsnummer erkende archeoloog

agentschap Onroerend Erfgoed

Veldwerkleider en erkenningsnummer erkende archeoloog

Niels Janssens

Beheer en plaats van geregistreerde data en opgravingsdocumentatie

Archief – agentschap Onroerend erfgoed – Havenlaan 88 - bus 5, 1000 Brussel

Beheer en plaats van vondsten en monsters

Tot de oplevering van het eindverslag depot van het agentschap Onroerend Erfgoed – G. Levisstraat 45 – 1800 Vilvoorde. Daarna wordt het archeologisch ensemble overgedragen aan het erkend onroerend erfgoeddepot van Agilas – Asse.

Toevalsvondst- en dossiernummer

Beheer toevalsvondst ID 541

OE/ERK/Archeoloog/2015/00001

OE/ERK/Archeoloog/2016/00131

(https://id.erfgoed.net/archeologie/toevalsvondsten/dossiers/541)

Proces toevalsvondsten ID 3522 (https://id.erfgoed.net/dossier/3522)

Site-naam

20/AS.NK (2020 - Asse – Nieuwstraat-Kalkoven)

Locatie (provincie, gemeente, deelgemeente, plaats)

Vlaams-Brabant – Asse - Asse – Nieuwstraat-Kalkoven

Kadasterperceel (gemeente, afdeling, sectie, perceelnummer(s)

Asse – 2e Afd – Sectie L – perceel 481A

Coördinaten Lambert72 (EPSG: 31370)

NW: x: 137789.62 - y: 177994.40 NO: x: 137816.53 - y: 178012.01 ZW: x: 137883.38 - y: 177932.78 ZO: x: 137870.12 - y: 177966.58

Oppervlakte van het onderzoeksgebied

ca. 2823 m²

Begin- en einddatum van uitvoering van het onderzoek

18/02/2020 – 13/03/2020

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 6 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

Trefwoorden

Vlaams-Brabant – Asse – Nieuwstraat-Kalkoven. Archeologische sporen en uitgravingen – Kuilen. Archeologische sporen en uitgravingen – Greppels. Archeologische sporen en uitgravingen – Baksteenoven. Archeologische sporen en uitgravingen – Waterputten. Archeologische objecten – Bouwmaterialen/Vaatwerk/Metalen objecten/Metaalslakken/Glas. Botmateriaal/Plantaardig materiaal. Gebouwen en structuren – Onderdelen van gebouwen en structuren – Kelders – Beerputten. Middeleeuwen – Nieuwe Tijd – Nieuwste Tijd. Toevalsvondst.

Auteurs

Jan Moens, OE Koen De Groote, OE Evelyn Schynkel, BAAC Vlaanderen Niels Janssens, BAAC Vlaanderen An Lentacker, OE Anton Ervynck, OE Brigitte Cooremans, OE Koen Deforce, OE

Terreinwerk

Evelyn Schynkel, BAAC Vlaanderen Niels Janssens, BAAC Vlaanderen Sarah De Cleer, BAAC Vlaanderen Stefanie Sadones, BAAC Vlaanderen Kirsten Note, BAAC Vlaanderen Adonis Wardeh, BAAC Vlaanderen Olivier Van Remoorter, BAAC Vlaanderen

Opmetingen en kaartmateriaal

Stefanie Sadones, BAAC Vlaanderen Evelyn Schynkel, BAAC Vlaanderen

Tekenwerk en plannen

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 7 van 132

Fotografie

Studie aardewerk

Koen De Groote, OE

Studie metaalvondsten

Jan Moens, OE

Studie munten

Luk Beeckmans

Studie dierlijk bot

An Lentacker, OE Anton Ervynck, OE

Studie zaden en vruchten

Brigitte Cooremans, OE

Studie pollen

Koen Deforce, OE

Tekeningen vondsten & lay-out

Sylvia Mazereel, OE

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 8 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

INLEIDING

Op 11 februari 2020 kwam bij het agentschap Onroerend Erfgoed een melding binnen van een toevalsvondst ter hoogte van het kruispunt van de Nieuwstraat en Kalkoven te Asse (fig. 1-3). Bij graafwerken voor de aanleg van de fundering voor een nieuw appartementsgebouw waren verscheidene kuilen aangetroffen. In enkele hiervan was vondstmateriaal aanwezig. Na evaluatie ter plaatse door de verantwoordelijke archeoloog van het agentschap Onroerend Erfgoed werd in samenspraak met de zakelijkrechthouder, de heer Frederik Van Lerberghe, beslist om de sporen te registreren. Er werd in totaal ca. 2823 m2 onderzocht. Het terreinwerk en de rapportage van dit archeologisch onderzoek werd uitgevoerd door een team archeologen van BAAC Vlaanderen bvba, dat voor dit project werd aangesteld door het agentschap Onroerend Erfgoed. De volledige oppervlakte van het terrein was reeds tot verschillende niveaus afgegraven door de aannemer. Voor het grootste deel van het terrein werd beslist dit werkniveau als niveau voor het archeologisch vlak te nemen. Enkel in het noordoostelijke deel van het plangebied werd nog een zone van ca. 200 m² met een minigraver afgegraven. Voor het noordelijke stuk van dit machinaal afgegraven vlak werd beslist nog een tweede archeologisch niveau aan te leggen. Het volledige vlak werd opgeschaafd (met uitzondering van een centrale zone die reeds tot een diepte van - 2 m was verstoord door de uitgevoerde werken) en de aangetroffen sporen werden geregistreerd (gefotografeerd, getekend en beschreven) en vervolgens gecoupeerd. Een aantal relevante sporen werd ook bemonsterd alvorens de tweede helft werd uitgehaald. Het archeologisch onderzoek vond plaats vanaf 18 februari 2020 tot en met 13 maart 2020, met een onderbreking van 2 dagen door de slechte weersomstandigheden. In dit eindverslag worden de verschillende aangetroffen sporen en structuren besproken, alsook de archeologische en historische voorkennis van dit deel van de gemeente Asse. De resultaten van de studie van de verschillende vondstencategorieën zijn eveneens in dit verslag opgenomen. De vondsten worden tot de oplevering van het eindverslag bewaard in het depot van het agentschap Onroerend Erfgoed. Daarna zullen deze in permanente bruikleen overgedragen worden aan het erkend onroerenderfgoeddepot van Agilas vzw – Kalkoven 72/1, 1730 Asse.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 9 van 132

Fig. 1: Projectgebied gesitueerd op de topografische kaart, met de afbakening van het onderzochte gebied (rode polygoon) (© Agiv).

Fig. 2: Projectgebied gesitueerd op de GRB-basiskaart met de perceelnummers, perceelgrenzen en afbakening van het onderzochte gebied (rode polygoon) (© Agiv). ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 10 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

Fig. 3: Projectgebied gesitueerd op meest recente orthofotografische kaart (rode polygoon) (© Agiv).

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 11 van 132

3 3.1

DE ONDERZOEKSOPDRACHT ALGEMENE BEPALINGEN

Het Onroerenderfgoeddecreet van 12 juli 2013 vermeldt het volgende in verband met toevalsvondsten, onder Hoofdstuk 5. Archeologie – Onderafdeling 4. Toevalsvondsten: Art. 5.1.4. Iedereen die, op een ander moment dan bij het uitvoeren van een archeologisch vooronderzoek, een archeologische opgraving of het gebruik van een metaaldetector, een roerend of onroerend goed vindt waarvan hij weet of redelijkerwijs moet vermoeden dat het archeologische erfgoedwaarde heeft, is verplicht daarvan binnen drie dagen aangifte te doen bij het agentschap. De Vlaamse Regering kan de nadere regels daarvoor bepalen. In voorkomend geval brengt het agentschap de zakelijkrechthouder en de gebruiker van de betrokken percelen, als ze niet de vinder zijn, en de gemeenten waar de vondsten worden gedaan ervan op de hoogte dat er vondsten zijn gedaan die vermoedelijk archeologische erfgoedwaarde hebben en wat de rechtsgevolgen daarvan zijn. De zakelijkrechthouder, de gebruiker en de vinder moeten tot de tiende dag na de aangifte: 1° de archeologische artefacten en hun vindplaats in onveranderde toestand bewaren; 2° de archeologische artefacten en hun context tegen beschadiging of vernieling beschermen; 3° de archeologische artefacten en hun context toegankelijk maken voor onderzoek door het agentschap. De Vlaamse Regering kan de nadere regels daarvoor bepalen. Na het onderzoek, vermeld in het derde lid, 3°, kan het agentschap de termijn van tien dagen inkorten of verlengen. Het agentschap brengt de zakelijkrechthouder en de gebruiker daarvan per beveiligde zending op de hoogte. Na het verstrijken van de termijn zijn de zakelijkrechthouder, de gebruiker en de vinder niet langer onderworpen aan het passiefbehoudsbeginsel voor archeologisch erfgoed voor wat betreft de gemelde vondst.

De Memorie van Toelichting van het Onroerenderfgoeddecreet vult aan: Artikel 5.1.4. (…) De bij decreet opgelegde bewaarmogelijkheden blijven gedurende tien dagen van kracht. Gedurende deze periode beschikt de Vlaamse overheid over de nodige tijd om de noodzakelijke vaststellingen te doen of te laten doen op het terrein. De Vlaamse overheid werkt zoveel mogelijk samen met de betrokken onroerenderfgoedgemeente(n). Op basis van de terreinevaluatie kan de Vlaamse overheid de termijn van tien dagen verlengen of inkorten. Eventuele financiële tegemoetkomingen als gevolg van een termijnverlenging kunnen in uitvoeringsbesluiten worden behandeld (zoals bepaald in artikel 10.3.3). Omdat deze financiële tegemoetkomingen volledig voor rekening van de Vlaamse overheid zijn, is de Vlaamse administratie volledig voor het proces van toevalsvondsten bevoegd.

Het Onroerenderfgoedbesluit van de Vlaamse Regering van 16 mei 2014 betreffende de uitvoering van het Onroerenderfgoeddecreet van 12 juli 2013 (gewijzigd bij besluit van de Vlaamse Regering van 4 december 2015) vervolledigt als volgt: Artikel 5.5.4. Met toepassing van artikel 5.1.4 van het Onroerenderfgoeddecreet van 12 juli 2013 en in afwijking van artikel 5.5.1 tot en met artikel 5.5.3 van dit besluit geldt voor archeologische vooronderzoeken met ingreep in de bodem en archeologische opgravingen die volgen op een toevalsvondst en uitgevoerd worden door het agentschap, een onmiddellijke toelating.

Een toevalsvondst dient dus steeds op korte termijn behandeld te worden. Hierdoor beperkt de onderzoeksopdracht zich tot het evalueren van het bodemarchief en het ex situ bewaren van mogelijk archeologisch materiaal dat dreigt vernietigd te worden. Binnen de context van een toevalsvondst kan een voorafgaandelijk bureauonderzoek niet plaatsvinden. Dit bureauonderzoek dat de landschappelijke, bodemkundige, historische en archeologische voorkennis van de vindplaats verzamelt, is noodzakelijkerwijze na het terreinonderzoek gebeurd; de resultaten hiervan zijn in dit eindverslag opgenomen (zie hoofdstuk 5).

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 12 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

3.2 -

3.3

DE VRAAGSTELLINGEN ONDERZOCHTE GEBIED

MET

BETREKKING

TOT

HET

Wat is de aard van de archeologische sporen? Wat is de onderling relatie van de aangetroffen lagen en kuilen en wat is hun relatie ten opzichte van de topografie van het terrein? Wat is de relatie van de aangetroffen sporen en resten met de bestaande archeologische kennis van het gebied? Kan er een fasering in de sporen onderscheiden worden? Behoren de resten tot één of meerdere periodes? Kunnen de archaeologica bijdragen tot de interpretatie van de structuren en hun datering? Kunnen de aangetroffen vondsten inzichten opleveren over de status, levenswijze, sociale, economische en culturele achtergrond van de gebruikers? Levert het vondstmateriaal nieuwe inzichten op met betrekking tot de bewoningsgeschiedenis van de site in het bijzonder en de gemeente Asse in het algemeen?

RANDVOORWAARDEN BIJ TOEVALSVONDSTEN

De randvoorwaarden noodzakelijk voor het onderzoek van een toevalsvondst worden beschreven in artikel 5.1.4. van het Onroerenderfgoeddecreet van 12 juli 2013: ‘De zakelijkrechthouder, de gebruiker en de vinder moeten tot de tiende dag na de aangifte de archeologische artefacten en hun vindplaats in onveranderde toestand bewaren, de archeologische artefacten en hun context tegen beschadiging of vernieling beschermen, de archeologische artefacten en hun context toegankelijk maken voor onderzoek door het agentschap’. Deze voorwaarden werden correct nageleefd door de zakelijkrechthouder. In overleg met de bouwheer en de aannemer, kon de timing en de uitvoeringswijze van de geplande werkzaamheden en van het archeologisch onderzoek op elkaar afgestemd worden, waardoor de opschorting van de bouwwerken tot een minimum beperkt bleef.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 13 van 132

WERKWIJZE EN OPGRAVINGSSTRATEGIE

De uitvoering van dit onderzoek, de registratie en opgraving van de gemelde toevalsvondst, vond plaats volgens de bepalingen van het Onroerenderfgoeddecreet (2013) zoals beschreven in de Code van Goede Praktijk voor de uitvoering van en rapportering over archeologisch vooronderzoek en archeologische opgravingen en het gebruik van metaaldetectoren (versie 4.0). De sporen en de vondsten die te zien waren, werden geregistreerd in het door de aannemer reeds grotendeels aangelegde vlak. Dit vlak werd eerst handmatig opgeschaafd zodat het grondplan kon gefotografeerd worden (overzichts- en detailfoto’s) en de sporen afgelijnd (fig. 4-12). Dit niveau bevond zich voor het grootste deel tussen 81,80 m +TAW en 81,88 m +TAW. In het noorden en oosten bevond zich dit niveau zich een stuk lager, met name respectievelijk tussen 81,05 m +TAW en 81,10 m +TAW en tussen 81,12 m +TAW en 81,22 m +TAW. Centraal in het noordoostelijke deel van het plangebied kon nog machinaal een vlak worden aangelegd. Dit niveau was gesitueerd tussen 81,95 m +TAW en 82,02 m +TAW. Omdat de individuele sporen niet geheel duidelijk waren, werd voor een deel van dit machinaal aangelegde vlak, nog een tweede archeologisch vlak aangelegd, met een diepte tussen 81,60 m +TAW en 81,70 m +TAW. Ook hier werd het grondplan gefotografeerd (overzichts- en detailfoto’s) en de sporen afgelijnd. De volledige onderzoekszone werd aangeduid als werkput 1, in totaal ongeveer 2823 m². Alle sporen kregen een spoornummer, werden beschreven en digitaal ingemeten met een GPS-toestel (fig. 13-16). Natuurlijke en recente verstoringen werden ook ingemeten, maar kregen geen spoornummer. Daarnaast werden ook hoogtes genomen van het opgeschoonde archeologisch vlak. Alle meetresultaten werden in een GIS-omgeving verwerkt. Fig. 4: Overzichtsfoto van het projectgebied (Noordwestelijk deel).

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 14 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

Fig. 5: Overzichtsfoto van het projectgebied (Noordoostelijk deel).

Fig. 6: Overzichtsfoto van het projectgebied (Noordoostelijk deel).

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 15 van 132

Fig. 7: Overzichtsfoto van het projectgebied (Noordoostelijk deel).

Fig. 8: Overzichtsfoto van het projectgebied (Zuidoostelijk deel).

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 16 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

Fig. 9: Overzichtsfoto van het projectgebied (Zuidoostelijk deel).

Fig. 10: Overzichtsfoto van het projectgebied (Zuidoostelijk deel).

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 17 van 132

Fig. 11: Overzichtsfoto van het projectgebied (Zuidwestelijk deel).

Fig. 12: Overzichtsfoto van het projectgebied (Zuidwestelijk deel).

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 18 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

Tijdens het manueel opschaven van het vlak werden vondsten verzameld en gelinkt aan de aanwezige sporen. De vondstregistratie vond reeds plaats op het terrein en de vondsten kregen een vondstkaartje met de nodige informatie. -

Standaardinformatie: Gemeente (Asse) / Plaats (Asse Nieuwstraat-Kalkoven) / Projectnummer (2020-0360) / Projectcode (2020B138). Vondstspecifieke informatie: Vondstnummer / Werkput / Vlak / Spoornummer / Laag / Context / Vondstcategorie / Datum en eventueel ‘Aanvullende informatie’.

Vervolgens werden de aanwezige sporen gecoupeerd en de doorsnede werd gefotografeerd en analoog getekend op schaal 1/20. De coupes werden samen met de beschrijvingen en alle andere informatie genoteerd op waterbestendige A3-tekenvellen. Deze extra informatie werd achteraf aangevuld in de digitale lijsten. Wanneer sporen na het couperen natuurlijk bleken te zijn werden deze enkel gefotografeerd, maar niet getekend. Na de registratie van de coupe werd de tweede helft uitgehaald voor een maximale recuperatie van het vondstmateriaal. Bij een selectie van sporen werd de vulling ook bemonsterd alvorens het spoor werd afgewerkt. Het inzamelen van de vondsten gebeurde stratigrafisch en per vondstcategorie. In samenspraak met de archeoloog van het agentschap Onroerend Erfgoed werden sommige sporen machinaal gecoupeerd met een minigraver, omwille van hun grootte. Dit gebeurde onder begeleiding van een archeoloog van BAAC Vlaanderen. Er werd laagsgewijs verdiept om het mogelijk aanwezig vondstmateriaal te kunnen recupereren. De archeologische werkzaamheden moesten enkele keren onderbroken worden door de weersomstandigheden. Deze waren in februari en maart 2020 niet altijd optimaal om een opgraving in leemgrond uit te voeren. Hevige regenval herleidde het vlak regelmatig tot een modderpoel waarbij de sporen niet meer te herkennen waren. Door deze slechte weersomstandigheden werd het vlak in kleinere delen opgeschaafd en meteen afgewerkt. Voor natuurwetenschappelijk onderzoek werden bulkstalen genomen uit de meest relevante sporen. In het profiel van gracht S.91 werd een pollenbak aangebracht (M20).

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 19 van 132

Fig. 13: Algemeen grondplan van vlak 1 met aanduiding van de aangelegde coupes.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 20 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

Fig. 14: Algemeen grondplan van vlak 2 met aanduiding van de aangelegde coupes.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 21 van 132

Fig. 15: Allesporenplan van vlak 1 met spoornummers en de spoorinterpretaties.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 22 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

Fig. 16: Allesporenplan van vlak 2 met de spoorinterpretaties.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 23 van 132

5 5.1

RELEVANTE VOORKENNIS EN RUIMERE CONTEXT RUIMTELIJKE EN BODEMKUNDIGE CONTEXT

Het projectgebied is gesitueerd te Asse, een gemeente gelegen in het noordwesten van de provincie Vlaams-Brabant, ten noordwesten van Brussel. Het bevindt zich aan de kruising van de Nieuwstraat met Kalkoven, twee hoofdstraten in het centrum van de gemeente. De straat Kalkoven loopt in het noordwesten over in de Nerviërstraat en vormt zo de verbinding met Krokegem. Net voorbij de kruising in het zuidwesten loopt Kalkoven over in de Steenweg en maakt zo deel een van een traject dat de verbinding maakt naar Walfergem. De Nieuwstraat loopt over in de Edingsesteenweg en maakt zo de verbinding met Steenvoort in het zuidwesten.

Fig. 17: Projectgebied geprojecteerd op het Digitaal Hoogtemodel van Vlaanderen (rode polygoon) (© Agiv).

Het onderzoeksgebied is gelegen aan de noordelijke grens van het Brabantse plateau. Asse bestaat uit verschillende heuvelruggen die samenkomen in het hoger gelegen centrum, waardoor de omgeving vrij heuvelachtig is (fig. 17). Het hoogste punt van de gemeente, het centrum van Asse, ligt op de heuvelrug die de scheiding vormt tussen het Denderbekken en het Zenne-Rupelbekken 1.

INVENTARIS ONROEREND ERFGOED 2020.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 24 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

Fig. 18: Projectgebied (rode polygoon) gesitueerd op de bodemkaart van Vlaanderen (© AGIV 2020a).

Op de bodemkaart is te zien dat het plangebied gelegen is in gebied dat gedefinieerd staat als OB (bebouwde zones) en OT (sterk vergraven gronden) (fig. 18). In de buurt van het projectgebied zijn vooral droge leembodems (Aba, AbB, Abp) aanwezig, al dan niet met textuur B horizont.

5.2

HISTORISCHE EN ARCHEOLOGISCHE VOORKENNIS

Het onderzoeksgebied aan de kruising van de Nieuwstraat en Kalkoven te Asse is gelegen nabij de vindplaatsen Asse-Putberg 2, Asse-Markt 3 en Asse-Prieelstraat 4. Daarom werden in dit archeologierapport delen van de algemene historische kennis en archeologische context van Asse overgenomen uit de reeds gepubliceerde archeologierapporten en de website van het agentschap Onroerend Erfgoed Geografisch Thema Asse 5.

5.2.1 Algemene historische context van Asse De eerste vermelding van Asse dateert uit de 11de eeuw, wanneer Ascum wordt genoemd in de Vita Berlindis, hoewel de archeologische vondsten wijzen op een veel vroegere bewoning (zie 5.2.3.2). Gedurende die 11de eeuw wordt Asse een belangrijk wegenknooppunt, gelegen op de grens met het graafschap Vlaanderen en toch dicht bij Brussel. Het domein van Asse was in het bezit van Herman en Godfried van Verdun, deze laatste als hertog van Neder-Lotharingen. Tussen 1012 en 1015 werd hun domein afgestaan aan graaf Lambert van Leuven in ruil voor 30 mansi in Buvrinnes 6. Gedurende de Moens et al. 2019. Jansen et al. 2018. 4 De Cleer et al. 2020. 5 AGENTSCHAP ONROEREND ERFGOED 2020. 6 Callebaut 2010, 234, noot 94. 2 3

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 25 van 132

middeleeuwen bleef het rechtstreeks in handen van de hertogen van Brabant, als opvolgers van de graven van Leuven. Asse werd bestuurd door de heren van Asse die verbleven in het Hof van Asse, nabij de Sint-Martinuskerk, van waaruit de handelsweg Brugge-Keulen beheerst werd. De vrijheidskeure zou vermoedelijk onder Hendrik I van Brabant (1190-1235) zijn verworven. Door de bloeiende economie ging de nederzetting zich sterk uitbreiden, waarbij ambachtslieden zich voornamelijk vestigden langsheen de handelsweg door de toenemende handel op de as KeulenBrugge. In deze periode verkreeg de abdij van Affligem ook meer gronden in Asse. In het begin van de 16de eeuw werd de hertogelijke heerlijkheid verpand aan diezelfde abdij en vanaf halverwege de 17de eeuw behoorde het tot de familie Cotereau. De heerlijkheid Asse werd in 1663 verheven tot een markizaat en kwam achtereenvolgens in het bezit van de familie de Taye en de familie van der Noot tot het einde van het Ancien Régime. Omwille van zijn ligging op de grens tussen het hertogdom Brabant en het graafschap Vlaanderen, werd Asse in de loop van de geschiedenis meermaals het slachtoffer van vijandigheden en vernielingen. Asse was van de 12de tot de 18de eeuw een belangrijk centrum voor de ontginning van Lediaanse zandsteen. De exploitatie van deze groeven kende een eerste bloeiperiode in de 12de eeuw, parallel met de groei van de abdij van Affligem en een tweede bloeiperiode in de 15de eeuw, met een laatste heropleving in de 17de eeuw. Het delven van steen vond plaats op meer dan 50 locaties in Asse. Behalve de steenontginning betrof de lokale economie voornamelijk landbouw, vooral in functie van de bevoorrading van Brussel. Geleidelijk aan werd Asse onder andere het Brabantse centrum van de hopteelt. Vanaf ca. 1900 werd het moeilijker voor de telers door een lagere vraag, met uiteindelijk het verdwijnen van de hopteelt in het Interbellum. Na WO II kwam de industrialisatie in Asse op gang. De nabijheid van Brussel zorgde in de laatste decennia voor tal van verkavelingen, waarbij landelijk gebied geleidelijk werd prijsgegeven aan nieuwe woonwijken.

5.2.2 Cartografische bronnen Op de Ferrariskaart (1771-1778) is te zien dat het plangebied zich in de toenmalige bewoningskern van Asse bevindt (fig. 19). De straten Kalkoven en Nieuwstraat zijn al duidelijk aanwezig. Net ten zuidwesten van het projectgebied is een kleinere straat zichtbaar, die op heden niet meer bestaat en zich verderzet naar het noorden toe. Op het huidige terrein werd dit tracé wellicht gereflecteerd door de manier waarop de kuilen aan de zuidwestelijke rand van de werkput op één lijn georiënteerd waren, langs deze nu verdwenen weg. Langsheen de straten van de bewoningskern kan lintbebouwing opgemerkt worden, met daarachter tuintjes. In de wijdere omgeving is er een landschap zichtbaar dat gedomineerd wordt door akker- en weilanden. Ook op de Atlas der buurtwegen (ca. 1840) is deze weg ten zuidwesten van het plangebied nog zichtbaar (fig. 20), terwijl deze op de Poppkaart (1842-1879) geheel verdwenen lijkt te zijn (fig. 21). De bebouwing is naar het noorden toe iets uitgebreid. Voor de rest blijft het landschap in de omgeving voornamelijk bestaan uit akker- en weiland. De individuele percelen zijn op deze kaarten nu ook duidelijk zichtbaar.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 26 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

Fig. 19: Projectgebied (rode polygoon) gesitueerd op de Ferrariskaart (© KONINKLIJKE BIBLIOTHEEK VAN BELGIË 2020).

Fig. 20: Projectgebied (rode polygoon) gesitueerd op de Atlas der Buurtwegen (© GEOPUNT 2020a). ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 27 van 132

Fig. 21: Projectgebied (rode polygoon) gesitueerd op de Popp-kaart (© GEOPUNT 2020a).

5.2.3 Archeologische context van Asse 7 5.2.3.1

Algemeen

Verschillende archeologische vondsten wijzen op menselijke aanwezigheid vanaf de steentijden. Lithische artefacten in de omgeving van Borchstadt en op het Steenveld in Asbeek zijn te dateren in het neolithicum. Bij aanvang van de Romeinse periode bestond Asse vermoedelijk uit enkele Nervische woonkernen die met elkaar verbonden waren langsheen wegen op de hoogtekammen. Op enkele akkergebieden na was het merendeel van het land bedekt met een uitgestrekt woud. Asse, waarvan de Romeinse naam niet gekend is, werd opgericht als centrum van de noordelijke pagus in de Civitas Nerviorum. Ter hoogte van de huidige wijk Kalkhoven ontwikkelde zich een vicus met een belang als militair en administratief centrum, en een verkeersknooppunt. De bloeiperiode hiervan is te situeren in de 2de eeuw. Hierbuiten waren er eveneens woonkernen in Morette en Asbeek. In het midden van de 1ste eeuw werd een rechtstreekse verbinding met Bavay gerealiseerd waarvan het tracé grotendeels gelijk loopt met de huidige Edingsesteenweg. In de 4de eeuw zou de vicus Asse vermoedelijk gedeeltelijk verwoest zijn door de Franken, met in de loop van de 5de tot de 7de eeuw de vestiging van Frankische landbouwers in de omgeving. Verschillende van deze nederzettingen groeiden uit tot een woonkern met ‘–gem’ toponiem, zoals Krokegem, Huinegem, enz.. Mogelijk reeds in de 7de eeuw werd in de onmiddellijke omgeving van de oude Romeinse nederzetting de SintMartinuskerk opgericht, die aan de basis ligt van de latere moederparochie Asse.

De informatie is hoofdzakelijk afkomstig van de website van vzw Agilas (agilas.be) en van de informatie beschikbaar op de centrale archeologische inventaris (cai.onroerenderfgoed.be, geraadpleegd op 23/03/2020). In dit eindverslag wordt een beknopte bibliografie opgenomen. Op beide websites zijn uitgebreide bibliografieën te raadplegen. 7

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 28 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

5.2.3.2

Gekende sites nabij het projectgebied Nieuwstraat-Kalkoven te Asse

Aan de hand van de Centrale Archeologische Inventaris (CAI), de databank van archeologische vindplaatsen in Vlaanderen, worden de vindplaatsen besproken rondom het projectgebied aan de Nieuwstraat-Kalkoven te Asse (tabel 1; fig. 22). Ten noord(west)en van het plangebied zijn verschillende meldingen gekend, deze zijn overwegend in verband te brengen met de Romeinse vicus. CAI-nummer

Omschrijving

1207

ASSE KALKOVEN I – ROMEINSE VICUS / ARCHEOLOGISCHE OBJECTEN / ROMEINSE TIJD

1349

ASSE G.KURTHSTRAAT – KALKOVEN / ARCHEOLOGISCHE OBJECTEN / ROMEINSE TIJD

1864

ASSE NERVIËRSSTRAAT 29 – KALKOVEN / OPGRAVING / ROMEINSE TIJD

1929

ASSE VICUS 2-SECUNDAIRE WEG / OPGRAVING / ROMEINSE TIJD

1941

ASSE NERVIËRSSTRAAT II / BROUWERIJ VERLOESEM-KALKOVEN / OPGRAVING / ROMEINSE TIJD

2105

ASSE LEVA260-ROMEINSE VICUS-KALKOVEN / LUCHTFOTOGRAFIE

2109

ASSE “BOOMGAARD VAN DE VEEARTS”-KALKOVEN / OPGRAVING / ROMEINSE TIJD

2283

ASSE KROKEGEMSEWEG I / OPGRAVING / ROMEINSE TIJD-MIDDELEEUWEN-NIEUWE TIJD

4697

ASSE COLRUYT ASSE-VICUS 4-KALKOVEN / ROMEINSE TIJD

20087

ASSE FEDERALE POLITIE-NERVIËRSSTRAAT III / OPGRAVING / ROMEINSE TIJD

150229

ASSE ACHTER COLRUYT-KALKOVEN / ROMEINSE TIJD

150235

ASSE KROKEGEMSEWEG II / OPGRAVING / ROMEINSE TIJD

150493

ASSE VICUS I-KALKOVEN / OPGRAVING / ROMEINSE TIJD

150494

ASSE VICUS 3-KALKOVEN / ROMEINSE TIJD

150507

ASSE KALKOVEN 2-KALKOVEN / ROMEINSE TIJD

150508

ASSE NERVIËRSSTRAAT V-KALKOVEN / OPGRAVING / ROMEINSE TIJD

151108

ASSE ROMEINSE WEG BAVAY-ASSE II-KALKOVEN / ROMEINSE TIJD

151224

ASSE NERVIËRSSTRAAT 27-KALKOVEN / GEOFYSISCH ONDERZOEK / ROMEINSE TIJD

151370

ASSE KALKOVENVELD / OPGRAVING / ROMEINSE TIJD

157993

ASSE NERVIËRSSTRAAT 54-56 / OPGRAVING / ROMEINSE TIJD

160346

ASSE NERVIËRSSTRAAT 32-40 / OPGRAVING / ROMEINSE TIJD

160367

ASSE KALKOVEN 3-KALKOVEN / ROMEINSE TIJD

160368

ASSE KALKOVEN 4-KALKOVEN / ROMEINSE TIJD

161735

ASSE KALKOVEN 5-KALKOVEN / MIDDELEEUWEN

162784

ASSE KROKEGEMSEWEG 22 / ROMEINSE TIJD

163508

ASSE KALKOVEN 72 / ROMEINS TIJD

206922

ASSE PRIEELSTRAAT III-KALKOVEN / ROMEINSE TIJD

206998

ASSE NERVIËRSSTRAAT VI-KALKOVEN / ROMEINSE TIJD

207212

ASSE PUTBERG II / ROMEINSE TIJD

210004

ASSE NERVIËRSSTRAAT 6 / OPGRAVING / ROMEINSE TIJD

216327

ASSE PUTBERG 6 / ROMEINSE TIJD

218605

ASSE PUTBERG III / NIEUWSTE TIJD

Tabel 1: Centrale Archeologische Inventaris: gekende vindplaatsen ten noorden van het projectgebied.

Ten noordoosten van de huidige dorpskern van Asse, tussen de Nerviërsstraat en de Prieelstraat, langs de Krokegemseweg werden sporen en vondsten aangetroffen o.a. uit de (midden-)Romeinse tijd (CAI ID 2283). Deze kwamen aan het licht via proefsleuven in 2006 en werden door Agilas opgegraven in 2007. In 2009 werd verder geofysisch onderzoek uitgevoerd. Tijdens de opgravingen kwamen

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 29 van 132

paalkuilen aan het licht, naast silo’s, een waterput, leemwinningskuilen 8 en sporen van een Romeinse weg. De weg had een noord-zuid oriëntatie en verbond de vicus vermoedelijk met de regio van het huidige Rumst. Het wegdek zelf was verdwenen, maar twee parallelle V-vormige grachten (voor afwatering) gaven een indicatie van de breedte (7 m). Bovenop het wegdek werd een 3de-eeuws afvalpakket gevonden. Behalve deze belangrijke vondsten werden tevens twee ceramiekovenstructuren met bijhorende afvalkuilen aangetroffen, alsook een cirkelvormige greppelstructuur met een diameter van 10 m, mogelijk het relict van een Romeinse tumulus. Een deel van een rechtlijnige spitsgracht (2,4 m diep) kon via geofysische prospectie verder worden gevolgd en maakte mogelijk deel uit van een verdedigingsgracht van een Romeins legerkamp die reeds via luchtfoto’s was waargenomen in de jaren 1980 (CAI ID 2105). In de Merovingische periode werd een rijengrafveld aangelegd aan de zuidwestelijke zijde van het onderzoeksgebied. Daarnaast werden ook 5 intacte biconische potten aangetroffen, naast sterk gecorrodeerde metalen voorwerpen en kralen in glas, die ook in de vroege middeleeuwen kunnen gedateerd worden. Ten slotte kwamen verschillende 17de-eeuwse kuilen aan het licht. Leemwinningskuilen uit de midden-Romeinse tijd werden aangetroffen tijdens werkzaamheden in 2013 ter hoogte van de Krokegemseweg 22 (CAI ID 162784). Ter hoogte van de locatie met toponiem Kalkoven werd op verschillende plaatsen een gracht gefotografeerd die ronde de vicus leek te lopen (CAI ID 2105), vermoedelijk een verdedigingsgracht van een Romeins legerkamp, zie ook CAI ID 150493. Er werd ook een weg aangetroffen van ca. 5 m breed, die bestond uit een steenlaag met kleine, platte zand- en kalkstenen. De V-gracht had een diepte van ca. 2,55 m. In de omringende sporen werd veel materiaal aangetroffen, waaronder munten, terra sigillata, terra nigra,… (CAI 150493). In de nabijheid van de Romeinse weg die het verkeersknooppunt Bavay via de vici Kester en Asse verbond met de noordelijke grenszone van het Romeinse rijk, werden sporen aangetroffen uit de Romeinse tijd (CAI ID 150235). Daarnaast ook twee deels parallel verlopende greppeltjes/geultjes en 3 kuilen met een houtskoolrijke vulling en wat crematieresten. Tijdens een opgraving in 2008 aan de Nerviërsstraat III (site Federale Politie) werden meerdere sporen en structuren uit de Romeinse periode blootgelegd (CAI ID 20087). Enkele kuilen, grachten en paalsporen zijn waarschijnlijk restanten van zgn. Streifenhaüser. De vondst van metaalslakken en talrijke voorwerpen in brons en ijzer zou kunnen wijzen op artisanale activiteiten, wat strookt met de perifere locatie in de vicus. Ook hier werden leemwinningskuilen, silo’s en twee mogelijke waterputten gevonden. Grote delen van de site waren bedekt met een donker humeus afvalpakket van 30-50 cm dik (zogenaamde dark earth). Een laat-Romeinse afdekkingslaag bevatte dan weer zeer veel dierlijk bot en nederzettingsafval. In de westelijke hoek van het terrein kwam een vroeg-Romeinse pottenbakkersoven aan het licht (opvulling tweede helft 1ste eeuw). Ook een deel van een weg (over 20 m) werd opgegraven. Deze was 5 m breed, geplaveid met natuursteen en had afwateringsgrachten langs beide zijden. Mogelijk was dit een secundaire weg, waarvan de aanleg de start van de ontginning en ontsluiting betekende van deze zone van de vicus. Deze weg gaf vermoedelijk toegang tot het gebouw in de Nerviërsstraat 32-40 (zie verder, CAI ID 160346). De site aan de Nerviërsstraat 32-40 (CAI ID 160346) werd opgegraven in 2009 en is gelinkt aan de bovenstaande site. Muurfunderingen van één of meerdere gebouwen vormden een complex van minimaal 20 m breed en 25 m lang. In de zuidoostelijke hoek van het terrein werd een deel van de geplaveide Romeinse weg gevonden, over een lengte van 8 m. Het bolle wegdek bestond uit grote blokken kalkzandsteen met daartussen leem en kleinere rolkeien, en zorgde voor afwatering naar de twee grachten parallel met de weg. Deze weg maakt deel uit van een tracé waarvan ook al in 1977 een deel werd opgegraven (CAI ID 1929). Daarnaast werden ook een rechthoekig grachtencomplex, talrijke kuilen met nederzettingsafval en twee waterputten met houten bekisting opgegraven. Een 8 Dergelijke leemwinningskuilen werden ook aangetroffen tijdens werkzaamheden in 2013 ter hoogte van de Krokegemseweg 22 (CAI ID 162784). Zie ook onder, CAI ID 20087.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 30 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

koolstofdatering van de houten bekisting wijst op een 2de-eeuwse datering. De laat-Romeinse sterk organische en humusrijke laag (dark earth) die ook op de Federale Politie-site werd aangetroffen, bedekte ook hier het merendeel van de oudere sporen. Tot slot werd opnieuw een vroeg-Romeinse pottenbakkersoven gevonden (met sleutelgatvormig grondplan). De weg uit de midden-Romeinse tijd (CAI ID 1929) was opgebouwd uit witte zandstenen, waarvan de grootte van de stenen sterk varieerde, en was ca. 3,8 m breed. Het bolle oppervlak zorgde voor de afwatering naar de grachten aan weerszijde van de weg. In deze grachten werden veel voorwerpen aangetroffen. De richting van de weg is nog herkenbaar in de kadastrale indeling van het terrein. Daarnaast zijn ook afvalkuilen opgegraven met veel materiaal, waaronder munten, een ijzeren zwaard, mes, veel aardewerk en een kraal in glaspasta. In de buurt van bovenvermelde locaties, aan de noordoostelijke rand van de vicus werden ook sporen uit de Romeinse tijd aangetroffen (CAI ID 157993). In de vulling van een langwerpig spoor met rechte wanden (houten kuip?) werd dierlijk bot aangetroffen, naast enkele grotere metaalslakken en een kleine hoeveelheid aardewerk. Ook in de gracht werd dierlijk bot gevonden naast wat aardewerk. Verder werden restanten van een gebouw herkend in de massieve muurrestanten in Ledische kalkzandsteen. De functie kon niet achterhaald worden. De zogenaamde dark earth, 30-40 cm dikke donkerbruine puinlaag met veel fragmenten van dakpannen en gebruiksvoorwerpen, bedekte deels de uitbraaksporen van het stenen gebouw. Ter hoogte van de locatie met toponiem Kalkovenveld, in de vicus werden grote afvalkuilen aangetroffen (CAI ID 151370). Uit deze ca. 2 m diepe kuilen werd heel wat vondstmateriaal gerecupereerd. Bij begeleiding van de bouwwerken in 1978 werd op de site van de huidige Colruyt supermarkt een concentratie aan ceramisch bouwmateriaal gevonden uit de (midden-) Romeinse tijd (dakpanfragmenten, roze kalkmortel, baksteen), alsook een munt uit de periode 28-26 v.C. (CAI ID 4697). Op het toponiem Kalkoven werd een Republikeinse munt als losse vondst gemeld (CAI ID 160367). Ten zuiden van deze locaties werd bij opgravingen in 2006 in diezelfde Nerviërsstraat de plattegrond (uitbraaksporen van de funderingen) van een midden-Romeins gebouw gevonden, over een lengte van 17 m (CAI ID 1864). Verder in deze Nerviërsstraat kwamen tijdens geofysisch onderzoek de uitbraaksporen aan het licht van Romeinse steenbouw (CAI ID 151224). Het complex bestond uit 3 parallelle vertrekken, maar de functie of datering kon niet achterhaald worden. Ook in de Nerviërsstraat kwamen tijdens een opgraving onder andere de restanten van een gebouw aan het licht over een lengte van ca. 22 m (CAI ID 150508). De afvalkuilen bevatten veel materiaal, met onder meer bronzen voorwerpen, ceramiek, bouwafval, dierlijk botmateriaal en enkele munten. In de ‘boomgaard van de veerarts’ werden pijpaarden figurines gevonden (CAI ID 2109), vermoedelijk van een favissa/fanum (kuil met begraven overgebleven votief offers na een rituele ontwijding van een heiligdom). Er werden (midden-) Romeinse waterputten aangetroffen ter hoogte van de Brouwerij Verloessem (CAI ID 1941). Deze vierkante waterput (1,10 bij 1,12 m) was 13,25 m diep en bevatte veel vondsten (munten, kruik, terra sigillata, dierlijk botmateriaal, …). Ook aan de overzijde van de Nerviërsstraat werden sporen aangetroffen met veel vondstmateriaal (CAI ID 210004). Deze afvalputten/beerputten bevatten aardewerk, bouwmateriaal, metaal, glas, … . Aan de zuidoostelijke grens van de vicus, in het park van de verdwenen ‘Villa Rosa’ (CAI ID 163508) werden sporen uit de (midden)-Romeinse tijd gevonden. Extractiekuilen werden nadien opgevuld met nederzettingsafval (aardewerk, dakpannen, dierlijk botmateriaal, metaal, …). ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 31 van 132

Tijdens een mechanische prospectie te midden van de Romeinse vicus (CAI ID 150229) werden verschillende objecten aangetroffen, waaronder een klingfragment uit het Neolithicum en uit de (midden-)Romeinse tijd aardewerk, bronzen voorwerpen, munten, bouwmateriaal en glas. Net ten oosten van bovenstaande locatie, op een locatie met toponiem Kalkoven en Putberg, kwamen Romeinse munten aan het licht tijdens metaaldetectie (CAI ID 206998, CAI ID 150507, CAI ID 218605, CAI ID 160368 en CAI ID 207212). Verder werd er ook aardewerk gevonden (CAI ID 151108). Binnen de zone gekend onder het toponiem Kalkoven I (CAI ID 1207) werden de belangrijkste sporen van de Romeinse vicus gevonden tussen de Putbergstraat, Gentsesteenweg en de Colruyt Asse, onder meer de muntencollectie Clippele-Crick en heel wat fragmenten van bronzen voorwerpen (fibulae, armbanden, sierplaatjes, …). Metaaldetectie bracht nog vele (midden-)Romeinse munten aan het licht, waaronder 17 zilveren denarii en 76 aurei, daterend van de regeerperiode van Augustus tot die van Constantius. De verzameling Crick omvat onder andere terra sigillata en een 100-tal beeldjes van paarden in pijpaarde. De opgravingen op deze locatie leverden ook enkele gegroepeerde waterputten, afvalputten, delen van Romeinse wegen en enkele gebouwplattegronden op. De waterputten waren beschoeid met vierkante gekapte witte natuursteen en bestonden uit eikenhouten planken onderaan. De gebouwen kunnen moeilijk geïnterpreteerd worden, aangezien de aangetroffen restanten voornamelijk uit funderingselementen, muurfragmenten, vloeren en mortelfragmenten bestonden. Ter hoogte van de G. Kurthstraat kwamen bij toeval aardewerk, dakpannen en metalen objecten aan het licht (CAI ID 1349). In de zuidelijke zone van de vicus, ter hoogte van Putberg 6 (CAI ID 216327), kwamen verscheidene sporen uit de (midden-)Romeinse tijd aan het licht, waaronder verschillende kuilen met een (donker)grijze vulling en heel wat aardewerk, dakpannen, terra sigillata… Ook hier werd alles afgedekt door de zogenaamde ‘dark earth’. In de leemextractiekuilen zat een grote hoeveelheid aardewerk, botmateriaal en enkele fibulae. Tijdens een opgraving aan Prieelstraat III (CAI ID 206922), werden sporen aangetroffen uit de Romeinse tijd, de middeleeuwen en Nieuwe Tijd. De Romeinse brandrestengraven lagen langsheen het tracé van een Romeinse weg. Het oost-west georiënteerde wegtracé bestond uit karresporen die ingebed zaten in een compacte grindrijke leemlaag. Een offerkuil bevatte een drinkbeker, een bord en een schaal die horizontaal waren geplaatst. In de vulling van de beker zat verbrand (dierlijk) bot. Verder werden 14de-eeuwse kuilen opgegraven met potterbakkersafval, pottenbakkersklei evenals de goed bewaarde bodem van een pottenbakkersoven. Een kuil gevuld met verbrande leem werd geïnterpreteerd als een veldoven type Rennofen of schachtoven voor de verwerking van metaalerts. Op de rand van het terrein, kwam een deel van een baksteenoven aan het licht. Archeomagnetisch onderzoek situeerde de laatste werking van de baksteenoven tussen 1463 en 1541. 14C-datering op houtskool leverde een ouderdom binnen het interval 1470-1650. Ook de aangetroffen delen van een skelet van paard/ezel in anatomisch verband dateerde in de 16de eeuw. Een oost-west georiënteerde gracht had een breedte van ca. 4,5 m en werd door middel van 14C gedateerd in de periode 1040-1220 n.C. Ten zuiden van het plangebied zijn volgende meldingen gekend, die in de late middeleeuwen en nieuwe tijd te situeren zijn (tabel 2, fig. 22). CAI-nummer

OMSCHRIJVING

105

ASSE PAROCHIEKERK SINT-MARTINUS / MIDDELEEUWEN

106

ASSE BORCHT VAN ASSE-KOENSBORRE / MIDDELEEUWEN

2002

ASSE MARKT 10 / MUNT / NIEUWE TIJD

151338

ASSE HOPMARKT / MIDDELEEUWEN-NIEUWE TIJD

219746

ASSE MARKT 5 HUIS STAS / OPGRAVING / MIDDELEEUWEN-NIEUWE TIJD

220830

ASSE KATTESTRAAT / OPGRAVING / MIDDELEEUWEN

Tabel 2: Centrale Archeologische Inventaris: bekende vindplaatsen ten zuiden van het projectgebied. ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 32 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

De kern van de beschermde, (vol-)middeleeuwse Parochiekerk Sint-Martinus (CAI ID 105) gaat terug tot de 13de eeuw. Het kerkhof bevat verscheidene middeleeuwse vlakgraven. Via de literatuur is de Borcht van Asse (CAI ID 106) op het toponiem Koensborre gekend, een heuvel van ca. 85 m hoog. De motte/borcht/burcht is niet meer zichtbaar op de Vandermaelenkaart. Ter hoogte van Markt 10 (CAI ID 2002) werden 16de-eeuwse munten gevonden, met de beeltenis van Philips II. Tijdens een opgraving, uitgevoerd door BAAC Vlaanderen, aan Markt 5 - Huis Stas (CAI ID 219746) kwamen verschillende sporen aan het licht uit de middeleeuwen en nieuwe tijd. Uit de late middeleeuwen dateren leemwinningskuilen, met voornamelijk grijs aardewerk, naast botfragmenten en metaal. De kuilen hadden vrij rechte randen en vaak vlakke bodems. Uit 1549 dateert de eerste vermelding van het Huis Stas. In die periode zijn de ontginningskuilen voor leemwinning te situeren en een afvalput/beerput waarvan het opgaand muurwerk met natuursteen was bekleed. In 1731 hebben renovatiewerken plaatsgevonden. De nieuwe aanbouw met kelder, beerputten en afvalkuilen, en twee waterputten werden in de 18de eeuw gedateerd. Ten zuidoosten van de Sint-Martinuskerk, aan de Kattestraat, kwamen sporen uit de (volle) middeleeuwen aan het licht (CAI ID 220830), waaronder afvalkuilen/beerputten en waterputten. De gracht, oost-west georiënteerd, was ca. 15 m breed en ca. 3 m diep. In de 14de eeuw werd de gracht opgegeven, mogelijk is deze in verband te brengen met de borcht/burcht van Asse (CAI ID 106). Aan de Hopmarkt (CAI ID 151338) werden (laat)middeleeuwse sporen aangetroffen die vermoedelijk met leemextractie in verband kunnen gebracht worden. Uit de 18de eeuw dateren de restanten van bebouwing langsheen de Kattestraat (te zien op de Ferraris- en Popp-kaart) 9.

Fig. 22: Projectgebied (rode polygoon) gesitueerd op de CAI-kaart (© GEOPUNT 2020b).

Moens et al. 2020.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 33 van 132

5.2.3.3

Opgravingen nabij de Nieuwstraat-Kalkoven te Asse

Ten noorden van het projectgebied werd in 2014 aan de prieelstraat een opgraving uitgevoerd. (CAI ID 206922) 10. Recent vond eind 2019 op het aangrenzende perceel ten zuiden hiervan ook een opgraving plaats 11. Het bodemarchief werd in beide gevallen bedreigd door bouwwerkzaamheden. Tijdens het archeologisch onderzoek werden voornamelijk sporen uit de Romeinse periode en de late middeleeuwen geregistreerd. De nabijheid van de historische, middeleeuwse dorpskern van Asse en de Romeinse vicus reflecteerde zich in een hoge sporendensiteit. Uit de Romeinse periode dateren een wegtracé en clusters van brandrestengraven. Vermoedelijk behoort deze zone tot de periferie van de vicus. De brandrestengraven lagen langsheen het wegtracé. Op basis van de positie en de oriëntatie van het wegtracé ten opzichte van het centrum van de vicus, maakte deze weg vermoedelijk deel uit van de verbinding tussen Asse en Elewijt (Zemst). De 11 brandrestengraven, verdeeld over drie sporenclusters, bevonden zich in de ruimte tussen de twee flankerende grachten van de Romeinse weg 12. Ze werden met andere woorden aangelegd na opgave van de weg. Een geïsoleerde offerkuil maakte ook deel uit van dit funeraire complex. Uit drie brandrestengraven konden crematieresten verzameld worden voor antropologisch onderzoek. Het aantal grafgiften was beperkt. Een oost-west-georiënteerde gracht in de zuidelijke helft van het perceel uit de opgraving van 2014 werd in de middeleeuwen gedateerd. Het profiel had een komvormige aflijning waarin vier verschillende vullingen konden afgelijnd worden. De 14C-datering van de houtskoolbrokjes in de onderste laag geeft een datering voor de aanleg- en gebruiksfase van de gracht tussen 1040 en 1220 n.C. Vermoedelijk maakte deze gracht deel uit van de noordelijke afbakening van een volmiddeleeuwse bewoningskern ten zuiden van dit plangebied 13. Bij de opgraving op het aangrenzende perceel ten zuiden, in de prieelstraat 15, werden wel enkele volmiddeleeuwse kuilen aangetroffen. Enkele daarvan fungeerden vermoedelijk als leemwinningskuilen, maar van de meeste kon de functie niet achterhaald worden. Er konden ook geen structuren in herkend worden. De gracht met noord-zuid oriëntatie in het oosten van het terrein kon ook als volmiddeleeuws worden gedateerd en maakte mogelijk ook deel uit van de afbakening van de bovenvermelde bewoningskern. 14 In de late middeleeuwen maakte dit gebied deel uit van een artisanale zone 15. Opvallende structuren waren een pottenbakkersoven, een baksteenoven en een cilindervormig uitgegraven kuil die geïnterpreteerd werd als horende bij een veldoven van het type Rennofen of ‘schachtoven’, voor de bewerking van metaalerts. In de zuidwestelijke hoek van het plangebied kwam een deel van de structuur van een tweede baksteenoven aan het licht, waarvan het resterende deel tijdens de opgraving van 2019 verder onderzocht kon worden16. Op basis van verschillende chronologische indicatoren (aardewerk, munt, 14C-datering en archeomagnetische datering) kan het functioneren van de pottenbakkersoven in tweede helft van de 14de eeuw gesitueerd worden. Door middel van archeomagnetisch onderzoek kon het laatste gebruik van de baksteenoven gedateerd worden tussen 1463 en 1541. De vondst van de 2 ovens duidt op artisanale activiteiten gedurende meerdere eeuwen. Enkele van de openliggende leemwinningskuilen werden gebruikt als dumpplaats van het afval van de aardewerk- en baksteenproductie, maar het merendeel was opgevuld met een donker bruingrijs antropogeen sediment en bijmenging van secundair (nederzettings-/gebruiks)afval. Voor de leemontginning binnen het plangebied kan een ruimte datering gegeven worden tussen de 14de en 17de eeuw, gebaseerd op het diagnostisch vondstmateriaal verzameld uit de kuilvullingen.

Van Liefferinge 2017. De Cleer et al. 2020. 12 Van Liefferinge 2017, 19: fig. 4.3; 21: fig. 4.5; 24-37. 13 Van Liefferinge 2017, 44-46. 14 De Cleer et al. 2020, 35. 15 Van Liefferinge 2017, 47-109. 16 DeCleer et al. 2020, 48-54. 10 11

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 34 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

BESCHRIJVING VAN DE SITE

6.1

STRATIGRAFIE

Het onderzochte terrein werd door de aannemer reeds afgegraven in functie van de aanleg van de fundering voor een appartementsgebouw. Langsheen de perceelsgrenzen van het terrein was ook een greppel uitgegraven tot tegen de reeds aanwezig palenwandfundering en betonnen wandverstevigingen. Daardoor was het registreren van een volledig bodemprofiel niet mogelijk. In het noordelijke deel, alsook het noordoostelijke deel van het onderzoeksgebied was het terrein dieper afgegraven, respectievelijk tot op het niveau ca. 81,10 m +TAW en ca.81,15 m +TAW Centraal werd in het noordelijke deel van het plangebied een tweede vlak aangelegd tot op een niveau van ca. 81,65 m +TAW.

6.2

SPOREN EN STRUCTUREN

6.2.1 Algemeen Tijdens het archeologisch onderzoek werden in totaal 146 spoornummers uitgeschreven (tabel 3). De meerderheid van de aangetroffen sporen bleken kuilen te zijn. Daarnaast kwam ook een restant van een baksteenoven aan het licht, een kleine greppel en een vrij brede NO-ZW georiënteerde gracht. Meer recente sporen bestonden uit kelders en twee bakstenen waterputten. Centraal in het plangebied was er een zone van 602,6 m² verstoord door de graafwerkzaamheden van de aannemer, inclusief de zone onder het werftalud dat niet onderzocht kon worden aangezien deze niet mocht weggegraven worden in functie van de toekomstige bouwwerkzaamheden. Spoorinterpretatie Greppel/gracht Kuil

Aantal 2

Tabel 3: Overzicht van de verschillende spoorinterpretaties en de aantallen.

129

Bakstenen waterput

Oven (onderkant)

Kelder

citerne/beerbak

Uitbraakspoor muur

Andere

Totaal

146

Hierna volgt een algemene beschrijving van de verscheidene sporen en hun eventuele onderlinge relatie. Sommige kuilen die representatief zijn, opmerkelijk zijn omwille van vorm, diepte en/of aanwezigheid van grote hoeveelheid vondstmateriaal zullen meer in detail beschreven worden. Op basis van de aardewerkstudie zijn er voor de verschillende kuilen meerdere fases te onderscheiden voor het projectgebied. Ze zullen de basis vormen voor de bespreking, waarna ze in hun onderlinge functionele en ruimtelijke samenhang zullen geïnterpreteerd worden (zie paragraaf 7).

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 35 van 132

6.2.2 Greppels/grachten Binnen de opgegraven zone werden in totaal 2 lineaire structuren aangetroffen die als gracht of greppel te identificeren zijn; S5 met een NO-ZW-oriëntatie centraal in het westen van het plangebied en S91 met een NO-ZW-oriëntatie helemaal in het noorden van het plangebied (fig. 15). Greppel S5, met een NO-ZW oriëntatie, kon slechts voor 7 m in het westelijke deel van het vlak worden gevolgd (fig. 23; plaat 1). Deze verdween onder de centrale verstoring en was in het oostelijke deel van het vlak niet meer zichtbaar. Deze lineaire structuur tekende zich vrij duidelijk af in de moederbodem en had een lichtgrijze kleur. In coupe bleek deze nog maar ca. 28 cm diep bewaard. Deze geringe diepte is waarschijnlijk de reden waarom deze greppel meer oostelijk in het vlak niet meer zichtbaar was, gezien het vlak zich daar ± 60 cm lager bevond. Op basis van het aardewerk is dit greppeltje in de periode 1100-1325 te dateren. Fig. 23: Coupefoto van greppel S5 (richting noordoosten).

Gracht S91, ook met een NO-ZW oriëntatie, situeerde zich in het lager gelegen, noordelijk gedeelte van het projectgebied. Deze was duidelijk afgelijnd in de moederbodem, met een donkergrijze tot lichtgrijze kleur aan de randen. Er werd beslist om de coupe machinaal uit te voeren, gezien de breedte van het spoor en de te verwachten diepte. De gracht bleek nog voor een diepte van 152 cm bewaard te zijn (fig. 24; plaat 7). Onderaan de vulling was een donkergrijze tot zwarte organische lens zichtbaar. De rest van de vulling was eerder homogeen donkergrijs van kleur. In functie van pollenanalyse werd in de onderste pakketten een pollenbak geslagen. Op basis van het aardewerk dat uit dit spoor werd verzameld, zou deze structuur in de periode1550-1700 te situeren zijn.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 36 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

Fig. 24: Beeld van de coupe van gracht S91 (richting noordoosten).

6.2.3 Kuilen 6.2.3.1

Algemeen

De meerderheid van de sporen binnen het plangebied kunnen als kuilen geïnterpreteerd worden, met een totaal van 129. Vermoedelijk waren de meeste hiervan leemwinningskuilen. Tussen de kuilen of kuilenclusters onderling konden geen structuren herkend worden. Er werd een beperkte hoeveelheid vondstmateriaal ingezameld uit de verschillende kuilen. Bij de helft ervan werd aardewerk ingezameld tijdens het couperen en het afwerken van deze sporen. Dit levert een globale datering op tussen de 12de en de 20ste eeuw. De meerderheid van de kuilen had een vrij homogene donker(bruin)grijze leemvulling met inclusies van baksteen, natuursteen, houtskool en mortel. Bij ongeveer 10 % van de sporen waren er ook inclusies van brokjes verbrande leem aanwezig. 6.2.3.2

Bespreking kuilen

Voor een aantal kuilen is er op basis van de erin aangetroffen ceramiek een datering naar voor te schuiven (infra 6.3.2). Op basis van de aardewerksoort, de specifieke technische kenmerken en bepaalde vormen, zijn er zeven perioden afgebakend (fig. 25). Sommige hiervan beslaan een tijdspanne van één eeuw, terwijl andere door de te beperkte hoeveelheid materiaal of diagnostische gegevens noodgedwongen breder dienden gehouden te worden. Deze perioden vormen het kader voor de bespreking van de verschillende kuilen. Voor het volledige overzicht van de kuilen en hun kenmerken kan verwezen worden naar de sporenlijst (zie 10.1).

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 37 van 132

Fig. 25: Algemeen plan met de dateerbare sporen op basis van de erin aangetroffen ceramiek.

6.2.3.2.1 Periode 1100/1325 Kuilen: S36 / 43 oost / 62 / 69 / 73 De kuilen uit deze groep waren scherp afgelijnd in de moederbodem en hadden een ovale (S36), afgerond rechthoekige (S43 / 69 / 73) of eerder onregelmatige vorm (S62) (fig. 26-28; plaat 3-4, 6). Ze hadden een overwegend lichtgrijze tot donkergrijze vulling met inclusies van houtskool en baksteen (S36 / 43 oost / 62). Kuil S43 bleek in coupe uiteen te vallen in twee kuilen. Omdat deze op het vlak niet van elkaar onderscheiden konden worden, werden hiervoor geen nieuwe spoornummers uitgeschreven, maar werd er een onderscheid gemaakt in S43 oost en S43 west. Kuil S69 had een eerder bruingrijze vulling met inclusies van houtskool en baksteen met een kern bestaande uit een lichtbruine compacte vulling. Kuil S73 had een eerder homogene donkergrijze tot bruingrijze vulling met enkel wat houtskoolstippen. De bewaarde diepte van de kuilen lag tussen de 27 en 90 cm.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 38 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

Fig. 26: Coupefoto van kuilen S36 (links) en S43 (rechts).

Fig. 27: Coupes van kuilen S62 (links) en S69 (rechts). Fig. 28: Coupefoto van kuil S73.

6.2.3.2.2 Periode 1200/1500 Kuilen: S27 / 31 / 40 / 46 / 48 / 51 / 59 / 61 / 76 / 85 / 93 Hier worden de kuilen verzameld waarvan de schaarse vondsten enkel een algemene datering in de late middeleeuwen toelaten. Qua vorm kennen deze kuilen een sterke variatie gaande van rond (S93),

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 39 van 132

ovaal (S40 / 48 / 51 / 61) tot eerder vierkant (S59) of rechthoekig (S31) en onregelmatig (S85) (fig. 25, 29-34; plaat 2-8). Al deze kuilen tekenden zich scherp af in de geelbruine moederbodem. De meeste van deze kuilen hadden een eerder homogene tot licht heterogene lichtgrijze tot donkergrijze vulling met inclusies van houtskool (S61 / 76) en bijkomend soms wat baksteen-brokjes (S27 / 51 / 59) en mortelbrokjes (S93) en in het geval van S85 ook verbrande leembrokjes. Kuil S31 had een heterogene donkergrijze tot bruingrijze vulling met inclusies van houtskool en baksteen. De kuilen S40, S46 en S48 hadden een min of meer vergelijkbare vulling maar waren iets homogener qua textuur, waarbij kuil S40 ook mortelstippen vertoonde in de vulling. De bodem van de kuilen situeerde zich tussen 18 en 90 cm onder het werkniveau, waarbij kuil S85 zich in het lager gelegen deel van de werkput bevond en er dus ca. 60 cm tot 70 cm van de vulling verloren is gegaan ten opzichte van de andere sporen.

Fig. 29: Coupefoto van S27 (links) en S31 (rechts).

Fig. 30: Doorsneden van kuilen S40 (links) en S46 (rechts).

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 40 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

Fig. 31: Coupefoto S48 (links) en S51 (rechts).

Fig. 32: Kuilen S59 (links) en S61 (rechts).

Fig. 33: Coupefoto’s van kuil S76 (links) en S85 (rechts).

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 41 van 132

Fig. 34: Coupe van kuil S93.

6.2.3.2.3 Periode 1300/1400 Kuilen: S52 / 58 / 72 / 79 Vier kuilen kunnen op basis van het erin aangetroffen aardewerk in de periode 1300 tot 1400 gedateerd worden. Op kuil S58 na, die ovaal van vorm was hadden de overige kuilen een eerder onregelmatige vorm (fig. 25, 35-36; plaat 5-7). De vulling van kuilen S52 en S58 was eerder homogeen tot heterogeen van aard en bestond uit donkergrijze leem met verspitte brokken moederbodem en inclusies van houtskool en baksteen met een bewaarde diepte van respectievelijk 68 en 70 cm. De overige twee kuilen uit deze groep hadden een heterogene lichtgrijze tot donkergrijze vulling (S72) en een donkergrijze tot bruingrijze leemvulling (S79) met houtskool- en baksteeninclusies. Ze waren 36 en 55 cm diep bewaard.

Fig. 35: Coupefoto S52 (links) en S58 (rechts).

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 42 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

Fig. 36: Coupes van de kuilen S72 (links) en S79 (rechts).

6.2.3.2.4 Periode 1400/1600 Kuilen: S15 / 17 / 34 / 43 west / 53 / 56 / 57 / 64 / 66 / 68 / 75 / 84 Een vrij omvangrijke groep kuilen kan gesitueerd worden in de periode tussen 1400 en 1600, waarbij het gros van de diagnostische aardewerkvondsten uit de tweede helft van de 15de tot het midden van de 16de eeuw dateert. Het gaat om zich duidelijk in de moederbodem aftekenende sporen met meestal een ovale (S15 / 17 / 53 / 68 / 84) of rechthoekige vorm (S43 west / 56 / 64 / 66) (fig. 25, 3742; platen 2-8). Eén kuil was eerder rond (S57) en twee waren onregelmatig (S34 / 75). De vulling van de meeste kuilen bestond uit een homogene tot licht heterogene donkergrijze leem, met baksteen en houtskoolstippen (S15 / 56 / 66 / 68) waarbij sommige ook mortelbrokjes bevatten (S34 / 53) en er bij één kuil ook mestvlekken vast te stellen waren (S17). Vier kuilen hadden een eerder lichtgrijze tot donkergrijze lemige vulling met vergelijkbare houtskool-, baksteen- en mortelbrokjes (S43 west / 57 / 64 / 75 / 84). Op enkele eerder ondiepe kuilen na was het merendeel relatief diep bewaard (variërend van 26 cm tot 129 cm onder het werkvlak).

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 43 van 132

Fig. 37: Coupe doorheen kuilen S14 tot en met S19.

Fig. 38: Coupe detail S15 (links) en detail S.17 (rechts).

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 44 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

Fig. 39: Coupe S53 (links) en S56 (rechts).

Fig. 40: Coupes van kuilen S57 (links) en S64 (rechts).

Fig. 41: Doorsnedes van kuilen S66 (links) en S68 (rechts).

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 45 van 132

Fig. 42: Coupefoto van kuilen S75 (links) en S84 (rechts).

6.2.3.2.5 Periode 1550/1700 Kuilen: S1 / 6 / 7 / 10 / 14 / 16 / 18 / 22 / 30 / 86 / 89 / 101 / 106 / 138 Een grote groep kuilen dateert uit de periode 1550 – 1700 (fig. 25, 43 – 46; platen 1-3, 8-9, 12). Het merendeel hiervan tekende zich af als een rechthoekige kuil soms met afgeronde hoeken (S1 / 7 / 10 / 30 / 89 / 101 / 106 / 138). Enkele kuilen hadden een ovale (S6 / 16), ronde (S18) of eerder onregelmatige vorm (S14 / 86). Al deze kuilen vertoonden een vrij homogene donkergrijze vulling van leem met houtskool- en baksteenstippen. Bij kuilen S16 en S18 kwamen ook mortelinclusies voor en kuilen S86 en S138 hadden ook verbrande leembrokjes in de vulling. S138 bleek in coupe uiteen te vallen in meerder kuilen, welke een nieuw nummer hebben gekregen (S145 en S146). Deze waren echter in het vlak niet te onderscheiden en werden dus niet verder afgelijnd en ingemeten. De kuilen waren tussen 14 cm en 160 cm diep bewaard.

Fig. 43: Coupe S1 (links) en S10 (rechts).

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 46 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

Fig. 44: Coupes van kuilen S16 (links) en S18 (rechts).

Fig. 45: Coupe S86 (links) en S101 (rechts).

Fig. 46: Coupe S138-145-146 (links) en detail S.138 (rechts).

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 47 van 132

6.2.3.2.6 Periode 1650/1800 Kuilen: S21 / 119 / 121 / 123 / 137 Vijf kuilen kunnen gedateerd worden tussen 1650 en 1800 (fig. 25, 47; platen 2, 10 & 12). Eén hiervan betreft een krengbegraving (S119 zie 6.2.3.2.9). Deze kuilen hadden een rechthoekige (S21 / 123 / 137) of onregelmatige vorm (S119 / 121) met een donkergrijze vulling van leem met verspreide baksteen-, houtskool- en mortelfragmentjes. De bewaarde diepte lag tussen 42 cm en 148 cm onder het grondvlak in de werkput.

Fig. 47: Coupe S121 (links) en S123 (rechts).

6.2.3.2.7 Periode 1800/1950 Kuilen: S98 / 100 / 103 / 104 / 108 / 110 / 112 / 115 / 117 / 125 / 128 Een reeks kuilen is eerder van recentere datum. Eén hiervan betreft een krengbegraving (S103 zie 6.2.3.2.9) en twee andere zijn als een uitbraakspoor van een muur te interpreteren (S104 / 112). De overige kuilen kennen een sterke variatie qua vorm: afgerond rechthoekig (S98 / 100 / 103 / 110), ovaal (S108 / 117 / 128), vierkant (S125)of eerder onregelmatig (S115) (fig. 25, 48-51; platen 8-12). De meeste kuilen hadden een vulling bestaande uit donkergrijze tot zwartgrijze leem met inclusies van baksteen en houtskool, waarbij sommige ook mortelbrokjes bevatten. Kuil S98 had een vulling die in hoofdzaak bestond uit eerder grof bouwmateriaal. Met uitzondering van de kuilen S117, S125 en S128 (respectievelijk 68 cm, 148 cm en 64 cm diep) zijn deze kuilen vrij ondiep bewaard (tussen 8 cm en 36 cm).

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 48 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

Fig. 48: Coupe S98 (links) en S100 (rechts).

Fig. 49: Coupes van kuilen S108 (links) en S110 (rechts).

Fig. 50: Coupefoto’s van kuil S115 (links) en S117 (rechts).

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 49 van 132

Fig. 51: Coupe van kuil S128.

6.2.3.2.8 Ongedateerd Kuilen: S13 / 19 / 41 / 88 / 90 / 92 / 105 / 139 Een reeks kuilen bevatte geen, onvoldoende diagnostisch of zeer sterk vermengd materiaal om ze te kunnen dateren (fig. 25, 52-53; platen 1-2, 4, 8-9 & 11). De informatie over hun vorm, vulling, inclusies, bewaarde diepte… kan geraadpleegd worden in de sporenlijst (zie 10.1). Kuilen S13 en S19 maken deel uit van een min of meer lineaire cluster aan de zuidwestelijke zijde van de werkput (fig. 37).

Fig. 52: Coupefoto S90 (links) en S92 (rechts). Fig. 53: Coupe van kuil S105.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 50 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

6.2.3.2.9 Krengbegravingen Kuilen: S103 / 114 / 119 / 120 / 136 Vijf kuilen zijn krengbegravingen, met matig tot slecht bewaarde, maar wel quasi volledige skeletten (fig. 25). In het vlak hadden ze een onregelmatige tot afgerond rechthoekige vorm met een grijze tot donkergrijze leemvulling met inclusies van een klein beetje houtskool en voor S120 ook wat baksteenfragmenten. Ze tekenden zich vrij duidelijk af ten opzichte van de moederbodem. De bespreking van de verschillende krengbegravingen gebeurt in het hoofdstuk ‘Dierlijke resten’ (infra 6.3.4).

6.2.4 Baksteenoven In het noordoosten van de werkput, op het machinaal afgegraven deel, werden de resten van een mogelijke baksteenoven aangesneden (S122) (fig. 25, 54-55; plaat 10). Het ging hierbij enkel nog om de onderkant van de oven die verder quasi niet meer bewaard was. In het vlak tekende deze zich af als een 9-tal stroken in een roodbruine kleur met baksteenpuin, verbrande leem en houtskoolspikkels in de vulling. De stroken vormden samen een min of meer rechthoekige vorm. De aflijning van deze rechthoek in de moederbodem was eerder vaag te noemen en werd bovendien sterk verstoord door recentere sporen. In coupe waren deze stroken voor slechts maximaal 24 cm diep bewaard. Op basis van het weinige aardewerk dat gerecupereerd kon worden, is deze baksteenoven in de periode 14001600 te dateren.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 51 van 132

Fig. 54: Vlakfoto van het restant van de baksteenoven (S122).

Fig. 55: Coupefoto van het restant van de baksteenoven.

6.2.5 Kelders/citernes/beerbakken In het zuidelijke deel van het terrein werden een 5-tal bakstenen structuren aangetroffen, die geïnterpreteerd kunnen worden als kelder of eventueel als citerne of beerbak (fig. 25, 56-58). Zij waren opgebouwd uit oranjerode bakstenen met enerzijds afmetingen van 22 x 11 x 4,5 cm gebed in een losse gele kalkmortel (S9 en S23) en anderzijds afmetingen van 20 x 8 x 5 cm (S49, S67 en S102), gebed in harde witte kalkmortel. Bij deze laatste drie was bovendien ook de binnenzijde gecementeerd. Uit geen van deze structuren kon aardewerk worden verzameld, waardoor een datering niet mogelijk is. Bij slechts een van deze structuren kon een coupe geplaatst worden op de vulling. Van S9 was enkel nog de onderste 5 cm van het spoor bewaard. Deze was in staand verband gemetseld en bestond uit een grijze puinvulling. Van S23 werd een deel van de buitenzijde van de structuur geregistreerd. Hierbij waren nog 5 rijen van gemetselde bakstenen zichtbaar, met daaronder een puinvulling. De maximale diepte bedroeg 96 cm. In de aanlegsleuf voor deze structuur werd aardewerk aangetroffen dat in de nieuwe tijden gedateerd kan worden. Bij twee van deze andere structuren was er een puinvulling en werd de gecementeerde bodem al vrij snel bereikt (S49 en S67). Ook deze waren in staand verband gemetseld. ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 52 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

Structuur S102 kon maar voor een klein deel geregistreerd worden gezien deze grotendeels door de werkzaamheden was verstoord of weggegraven.

Fig. 56: Coupe van structuren S9 (links) en zicht op de buitenzijde van S23 (rechts).

Fig. 57: Vlakfoto’s van de structuren S49 (links) en S67 (rechts). Fig. 58: Vlakfoto van de basteenstructuur S102.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 53 van 132

6.2.6 Bakstenen waterputten In het zuidelijke deel van de het projectgebied werden 2 ronde bakstenen waterputten aangetroffen, opgebouwd uit oranjerode bakstenen met afmetingen van 25 x 11 x 5 cm (S55 en S94) (fig. 25 & 59). S94 was in het vlak voor de helft verstoord door een recente vergraving. Ze werden wel in het vlak geregistreerd, maar gezien de moeilijke werkomstandigheden toestanden op een waterverzadigd terrein, werd in samenspraak met het agentschap Onroerend Erfgoed beslist deze niet te couperen. Er kon geen materiaal verzameld worden en deze kunnen dan ook niet gedateerd worden.

Fig. 59: Vlakfoto S55 (links) en S94 (rechts).

6.3

DE VONDSTEN

6.3.1 Inleiding Tijdens het onderzoek werden verschillende vondstencategorieën ingezameld, met name: aardewerk, bouwceramiek, dierlijk botmateriaal, metaal en metaalslakken, glas en natuursteen. In totaal werden 227 vondstnummers uitgedeeld: aardewerk (n=113), bouwceramisch materiaal (n=10), dierlijk botmateriaal (n=46), metaal (n=48), metaalslak (n=3), glas (n=6) en natuursteen (n=1) (tabel 4). In het algemeen is het vondstenmateriaal in goede tot vrij goede staat. Een uitzondering hierbij is het botmateriaal, dat vaak zeer slecht en fragmentarisch is bewaard. Er werden uit verschillende van de kuilen ook bulkstalen genomen en in gracht S91 werd een pollenbak aangebracht (zie 6.3.6). VONDSTCATEGORIE

AANTAL

Aardewerk

113

Bouwceramisch materiaal

Dierlijk botmateriaal

Metaal / metaalslak

48 / 3

Glas

Natuursteen

TOTAAL

227

Tabel 4: Overzicht per materiaalcategorie van het aantal toegekende vondstnummers.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 54 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

Het merendeel van het vondstmateriaal werd ingezameld tijdens het couperen (46 %) en het afwerken (50 %) van de sporen. Tijdens de aanleg van de werkput (manueel opschaven van het terrein) werd slechts sporadisch vondstmateriaal aangetroffen in de vulling van de sporen (4 %). De bewaring van het metaal is slecht tot zeer slecht te noemen. Het merendeel van het metaal betreft ijzeren nagels en ondetermineerbare brokken ijzer. Daarnaast werden in twee kuilen (S53 en S56) enkele munten aangetroffen (infra 6.3.3). Het dierlijk botmateriaal, kan in 2 categorieën opgedeeld worden. Enerzijds is er het meestal matig tot slecht bewaard en zeer gefragmenteerd materiaal dat verspreid in de kuilen voorkwam. Anderzijds zijn er de 5 krengbegravingen (S103, S114, S119, S120 en S136), met ook matig tot slecht bewaarde, maar wel quasi volledige skeletten (infra 6.3.4).

6.3.2 Aardewerk 6.3.2.1

Inleiding

Uit 73 contexten zijn aardewerkvondsten geregistreerd, waarvan 67 kuilen, 2 greppels, 1 baksteenoven, 1 aanlegsleuf van een kelder en 2 uitgebroken muren. In totaal gaat het om 679 scherven, afkomstig van 19 verschillende aardewerksoorten, daterend van de Romeinse periode (vertegenwoordigd door 3 verschillende soorten) tot de Nieuwste Tijden (tabel 5). Scherven

Randen

grijs

176

25,9

18,2

rood

300

44,2

48,9

hoogversierd

0,1

lichtoranje

0,4

Rijnlands RB

0,1

Maaslands

0,3 14

10,2

1,5

bijna-steengoed

0,1

110

16,2

majolica

0,3

faience

1,5

faïence fine

0,1

industrieel wit

3,8

8,8

witbakkend

3,7

7,3

porselein

0,6

0,7

pijpaarde

1,5

2,9

Romeins aw

0,7

1,5

Indet.

0,3

Totaal

679

100

137

100

steengoed

Tabel 5: Algemene telling per aardewerksoort.

De beperkte hoeveelheid aardewerk is niet geschikt voor een doorgedreven analyse en interpretatie. Daarom zal deze studie zich beperken tot een overzicht van de aanwezige aardewerksoorten en een analyse van de chronologische spreiding17. Hiervoor worden de sporen op basis van de aanwezige aardewerkvondsten gegroepeerd in zeven chronologische contextgroepen en een restgroep van contexten die chronologisch niet te plaatsen zijn (tabel 6).

De Groote 2008 en De Groote 2018 voor de middeleeuwse aardewerksoorten; Poulain 2016 en Bartels 1999 voor de postmiddeleeuwse soorten; Moens et al. 2021, 55-56.voor de technische kenmerken van het lokaal aardewerk.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 55 van 132

datering

aantal sporen

aantal scherven

spoornummers

1100/1325

5; 36; 43 oost; 62; 69; 73

1200/1500

27; 31; 40; 46; 48; 51; 59; 61; 76; 85; 93

1300/1400

52; 58; 72; 79

1400/1600

112

15; 17; 34; 43 west; 53; 56; 57; 64; 66; 68; 75; 84; 122

1550/1700

264

1; 6; 7; 10; 14; 16; 18; 22; 30; 86; 89; 91; 101; 106; 138

1650/1800

21; 119; 121; 123; 137

1800/1950

104

98; 100; 103; 104; 108; 110; 112; 115; 117; 125; 128

ongedateerd

13; 19; 41; 88; 90; 92; 105; 139

Tabel 6: Overzicht van de chronologische contextgroepen.

Totaal (73 sp.)

(8 sp.)

1800/1950 (11 sp.)

1650/1800 (5 sp.)

1550/1700 (15 sp.)

1400/1600 (13 sp.)

1275/1400 (4 sp.)

1200/1500 (11 sp.)

Contextdatering

1100/1325 (6 sp.)

De meeste contextgroepen hebben een datering die overlapt met een oudere of jongere contextgroep. Een bijzondere chronologische groep is die van 1300/1400, die volledig binnen de datering van de groep van 1200/1500 valt. Deze wordt toch onderscheiden omdat het duidelijk is dat binnen de algemene groep van laatmiddeleeuwse contexten (13de-15de eeuw) er een reeks ensembles zit dat op basis van sommige aardewerksoorten en/of vormen scherper te dateren is in de 14de eeuw. In de verdere tekst zullen de aardewerksoorten enkel per chronologische contextgroep worden besproken, en niet per individuele context. De samenstelling per spoor is terug te vinden in de inventaris in bijlage (10.3 Lijst aardewerk) en ook het getekend materiaal wordt per spoor weergegeven, zodat de contextuele samenhang steeds terug te vinden is. Een overzicht van de aardewerksoorten per chronologische contextgroep is te vinden in tabel 7.

grijs

76, 2

17, 0 55, 4

17, 8 55, 3

2,7

1,0

54,1

35, 6

24, 2 51, 5

176

71, 7 25, 0

rood

85, 4 6,3

hoogversierd

2,1

25, 9 44, 2 0,1

0,4

Rijnlands RB

2,1

0,1

Maaslands

2,1

0,3

bijna-steeng.

2,1

0,1

lichtoranje

146

steengoed

4,8

26, 8

23, 5

13,5

3,8

18, 2

110 2

16, 2 0,3

majolica

5,4

faience

2,7

7,7

3,0

1,5

faïence fine

1,0

0,1

industrieel wit witbakkend

25, 0

3,8

3,7

21, 2 3,8

0,6

1,0

8,1

1,5

0,8

0,7

0,4

0,3

679

100

13,5

104

1,1

100

4,8

0,9

100

Totaal

Indet.

112

3,3

100

Romeins aw

100

pijpaarde

264

porselein

3,0

100

14, 3

100

1,1

300

Tabel 7: Overzicht van het aardewerk uit alle sporen, gegroepeerd per globale contextdatering (x sp. = aantal sporen). ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 56 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

6.3.2.2

Periode 1100/1325

Zes sporen bevatten aardewerk dat voor 1325 gedateerd kan worden: greppel S5 en de kuilen S43 oost, S36, S62, S69 en S73 (tabel 6). Algemeen beschouwd gaat het om aardewerk dat globaal als 13deeeuws gedetermineerd kan worden, maar waarvan een (laat) 12de-eeuwse oorsprong niet kan uitgesloten worden. Bij greppel S5 gaat het slechts om 6 grijze scherven, waarvan 3 met een matig fijn verschraald baksel dat voor 1300 te dateren valt 18. Bij de kuilen is het ensemble van S69 met 22 scherven het grootst. De aanwezigheid van kan- of kruikfragmenten in zowel grijs als vroegrood aardewerk (fig. 60: 7) wijzen op een datering tussen 1175 en 1300. De aanwezigheid van een ongeglazuurd fragment Maaslands wit en een scherf Rijnlands roodbeschilderd aardewerk, met intern twee afgedropen lijnen rode verf (fig. 60: 8) zou een vroege datering kunnen bevestigen, alhoewel beide ook residueel kunnen zijn. De overige drie contexten die in deze periode zijn te plaatsen bevatten uitsluitend grijs aardewerk, waaronder een wandfragment in een matig fijn verschraald baksel, een randfragment van een kogelpot met haaks uitstaande rand 19 (fig. 61: 1), een kruikrand met intern verdikte randtop op een convexe, geribbelde hals (fig. 60: 2) 20 en een schouderfragment met golflijnversiering. Ten slotte is er een kleine context (S36) die goed dateerbaar is in de late 13de tot de vroege 14de eeuw. Het ensemble omvat slechts 7 scherven, waarvan 5 wandscherven in grijs aardewerk en 2 goed dateerbare wandfragmenten. Het gaat enerzijds om een scherf hoogversierd aardewerk met extern bruinrood loodglazuur en de aanzet van een gekrulde witte sliblijn waarop het glazuur geel kleurt, en anderzijds een fragment van bijna-steengoed met paarse ijzerengobe uit Langerwehe. 6.3.2.3

Periode 1200/1500

Een belangrijk deel van de sporen kan enkel globaal in de late middeleeuwen geplaatst worden wegens een gebrek aan goed dateerbare fragmenten (tabel 6). Met andere woorden, van sommige van deze contexten die algemeen als laatmiddeleeuws gecatalogeerd staan kan niet uitgesloten worden dat ze nog uit de 13de eeuw stammen, andere bevatten echter fragmenten die eerder 15de-eeuws zijn. De sporen S46, S48, S51, S59, S61 en S76 bevatten enkel wandfragmenten in fijn verschraald grijs aardewerk, met uitzondering van een randfragment dat waarschijnlijk afkomstig is van een vuurklok 21 (fig. 60: 1). De overige vijf sporen S27, S31, S40, S85 en S93 bevatten zowel grijs als rood aardewerk met diagnostisch materiaal dat zowel naar de 14de als naar de 15de eeuw verwijst. Onder de 24 scherven grijs aardewerk bevinden zich 6 randfragmenten, die meestal een vrij brede datering kennen. Een randfragment van een kom is van het type A143, versierd met vingerindrukken (fig. 62: 9). Twee andere komranden zijn van ongekende types, enerzijds een kort fragment met uitstaande top (fig. 62: 5) en anderzijds een bandvormig exemplaar met een opvallende decoratie van duimindrukken onderaan de overschragende rand gecombineerd met een golflijnversiering (fig. 62: 4). Een teilrand is van een vrij kort bandvormige type (fig. 62: 10) en vier fragmenten zijn afkomstig van een voorraadpot met een vrij hoge opstaande hals en een verdikte, hoekige rand (fig. 63: 4). Bij de 15 scherven rood, geglazuurd aardewerk zijn vier vormsoorten te herkennen. De grape is aanwezig met 4 scherven, waaronder een eenvoudige verdikte rand op hoge hals, verwant aan de types A193 en A194 22 (fig. 63: 2) en een bodemfragment met een pootje. De kom wordt vertegenwoordigd door minstens 2 individuen van kleine types, enerzijds een bandvormige rand van een teilvormig komtype (fig. 62: 11) en een bodemfragment op geknepen standring (fig. 63: 17). Kuil S40 bevatte ook nog een bandvormige rand van een grote teil en een randfragment van een vetvanger (fig. 63: 15-16). Bij deze vormen in rood aardewerk lijken vooral types uit de 14de of de 15de eeuw te zitten.

De Groote 2008. De Groote 2018, 121-122, type A242 (1175-1325). 20 De Groote 2018, 111-112, type A120 (1225/1325). 21 De Groote 2018, 152-153, type A214 (1275/1400). 22 De Groote 2018, tabel 7. 18 19

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 57 van 132

Fig. 60: Aardewerk uit de contexten S59, S62, S64, S66 en S69: grijs aardewerk (1-3); rood aardewerk (4-7); Rijnlands roodbeschilderd aardewerk (8). Schaal 1:3.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 58 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

Fig. 61: Aardewerk uit de contexten S43 oost, S52, S53 en S56: grijs aardewerk (1-3); rood aardewerk (4-6, 9); steengoed (78, 10). Schaal 1:3.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 59 van 132

Opvallend is dat in geen van deze kuilen importaardewerk zoals steengoed is aangetroffen. Tussen het laatmiddeleeuws rood en grijs aardewerk uit kuil S40 bevinden zich wel twee fragmenten Romeinse ceramiek. Het gaat om een randfragment van een mortarium in het typische beige baksel uit Bavay en een wandscherf in oxiderend aardewerk die tot de groep van de Lowlands Ware behoort, mogelijk een fragment van een kruikamfoor.

Fig. 62: Aardewerk uit de contexten S75, S84, S88, S85, S88, S91 en S93: rood aardewerk (1, 8, 11); grijs aardewerk (2, 4-6, 9-10); steengoed (3, 7). Schaal 1:3.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 60 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

Fig. 63: Aardewerk uit de contexten S22, S27, S30, S31, S34 en S40: rood aardewerk (1-3, 6-17); grijs aardewerk (4-5). Schaal 1:3.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 61 van 132

6.3.2.4

Periode 1300/1400

Vier contexten lijken een uniforme samenstelling te hebben. Ze bevatten aardewerkfragmenten die beter dateerbaar zijn en die toelaten om ze in de periode 1300/1400 te plaatsen: S52, S58, S72 en S79. Het gaat in totaal slechts om 21 scherven, waarvan 16 in grijs aardewerk. Diagnostische fragmenten zijn de randen van een kan type A121, van een teil type A176 en fragmenten van zowel de rand als de lensbodem van een voorraadpot met een randvorm die verwant is aan het type A227 (fig. 61: 2-3) 23. Niet enkel deze types zijn kenmerkend voor de 14de eeuw, ook drie steengoedfragmenten kunnen in deze periode geplaatst worden. Het betreft een kanbodem op geknepen standring met een bruinpaarse ijzerengobe uit Langerwehe en twee wandfragmenten van een wat buikig kantype met een bruine engobe en zoutglazuur uit Langerwehe of Brühl 24. Daarnaast zijn er nog een scherfje in een ongeglazuurd licht oxiderend bruinrood baksel met grijze kern dat zowel van rood als grijs aardewerk afkomstig kan zijn, en een heel kleine scherf Maaslands wit aardewerk met extern dekkend geelkleurig loodglazuur, dat enkel als vol- of laatmiddeleeuws kan gedateerd worden. 6.3.2.5

Periode 1400/1600

Dertien sporen bevatten aardewerkensembles die globaal tussen 1400 en 1600 kunnen geplaatst worden, waarbij de meeste diagnostische fragmenten vooral uit de tweede helft van de 15de tot het midden van de 16de eeuw dateren. Het gaat om de kuilen S15, S17, S34, S43 west, S53, S56, S57, S64, S66, S68, S75 en S84 en gracht S122 (tabel 6). Vooral de kuilen S34, S53 en S56 bevatten een meer dan gemiddeld en goed dateerbaar aardewerkensemble. Uit kuil S56 werd ook een scherfje in lokaal oxiderend gebakken aardewerk uit de Romeinse periode gerecupereerd, afkomstig van een bord. In tegenstelling tot de ensembles uit de voorgaande periodes is de hoeveelheid grijs aardewerk heel beperkt. Van de in totaal 19 scherven zijn er 13 wandfragmenten die slechts algemeen dateerbaar zijn, maar onder de diagnostische stukken zit zeker residueel materiaal. Onder meer een klein randfragment van een kom van het type A143 met vingerindrukken, dat ook reeds in een oudere kuil is aangetroffen (zie boven), is zeker voor 1400 te dateren. Een kruikrand verwant aan het type A16 (fig. 63: 5) en een groot fragment van een voorraadpot met een reliëfbanddecoratie (fig. 60: 3) kunnen echter wel nog contemporain zijn. De vlakke bodem van een grijze cilindrische kan (fig. 62: 2), een type dat algemeen veel voorkomt in Aalst en westelijk Brabant, is zeker in de periode 1450-1550 te dateren25. Onder de 62 scherven rood aardewerk bevinden zich fragmenten van 6 vormsoorten: bord, kom, teil, grape, steelkom en voorraadpot. Het bord is met twee exemplaren aanwezig: een klein onversierd exemplaar met korte vlag uit kuil S34 (fig. 63: 12) en een bodemfragment met een sliblijndecoratie, dat een floraal motief vertoont met groen- en geelkleurige glazuuraccenten (fig. 62: 1). Drie randfragmenten van grapen vertonen een voor deze periode typische vormgeving met licht naar buiten uitstaande top (fig. 63: 13-14; 61: 5) 26. Een bodemfragment met pootje, eveneens uit kuil S34, is bedekt met paars ijzerhoudend loodglazuur, een glazuurtechniek voor grapen die kenmerkend is voor deze periode 27. De kom is slechts door een viertal fragmenten vertegenwoordigd, waaronder twee randen van het teilvormig type (fig. 60: 5) en twee wandfragmenten van een exemplaar met intern dekkend slib en geelkleurig glazuur. Waarschijnlijk betreft het allemaal fragmenten van zogenaamde papkommen met twee horizontale oortjes. Eén sterk beroet fragment uit S34 is te herkennen als de rand van een steelkom (fig. 63: 6). Veruit de belangrijkste vorm is de teil, dat met 19 fragmenten van minstens 10 verschillende individuen opvallend talrijk vertegenwoordigd is. Het gaat steeds om bandvormige randen met geprononceerde doorn en dekkend glazuur intern (fig. 63: 7-11; 61: 6, 9; 60: 4, 6). Vier exemplaren vertonen aan de buitenzijde een sterke slijtage op de onderzijde van de rand, ter hoogte van de doorn. Tenslotte is er een groot randen schouderfragment van een De Groote 2018, respectievelijk tabel 10, tabel 20 en tabel 24. De Groote et al. 2010, 128 en fig. 33:8-10. 25 De Groote 2018, 119 en pl. 96: 4. 26 Zie onder andere De Groote 2018, tabel 7: type A23. 27 De Groote 2018, 105 en fig. 103. 23 24

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 62 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

gesloten vorm met opstaande hals en verdikte rand die waarschijnlijk als voorraadpot kan geïnterpreteerd worden (fig. 61: 4). In de kuilen uit deze periode werd ook vrij veel steengoed aangetroffen. Bijna de helft van de 30 scherven zijn afkomstig van een slanke, hoge kan in een donkergrijs baksel met een donkerbruine engobe en zoutglazuur dat vermoedelijk uit Langerwehe afkomstig is (fig. 61: 10). De bandvormige rand heeft een uitgesproken doorn en op de schouder zijn twee sterke draairillen aanwezig waarop het bandvormig oor is aangehecht. Steengoed uit Raeren is vertegenwoordigd door 11 fragmenten, waaronder twee randfragmenten van drinkkannen (fig. 64: 17; 61: 7), een groot fragment met bandvormige rand en oor op een geribbelde hals en schouder van een grote kruikvorm 28 (fig. 61: 8), een gelijkaardige rand van eenzelfde maar vermoedelijk kleiner type (fig. 62: 3), en drie bodemfragmenten met een geknepen standring. Ten slotte zijn er ook drie scherven van blank steengoed uit Siegburg aangetroffen, waaronder een groot fragment van een drinknap, de rand van een kanvorm en een buikfragment dat waarschijnlijk afkomstig is van een trechterbeker met centraal lusoor. 6.3.2.6

Periode 1550/1700

De meeste van de aardewerkensembles uit deze periode worden gekenmerkt door de aanwezigheid van steengoed met vormtypes die te dateren zijn tussen 1550 en 1650. Omdat dit echter niet bij alle contexten het geval is wegens te weinig of onnauwkeurig te dateren vondsten is een iets bredere dateringsvork tot 1700 gehanteerd. Alles samen gaat het om aardewerk afkomstig uit 13 kuilen, gracht S91 en de aanlegsleuf van kelder S22 (tabel 6). Voor acht kuilen met wat grotere ensembles is een datering tussen 1550 en 1650 vrij duidelijk: S1, S7, S10, S14, S16, S30, S86 en S101. Bij de overige sporen is de datering iets minder zeker wegens de beperkte hoeveelheid vondsten. In totaal lijkt deze periode het best gestoffeerd qua aantal vondsten, maar uit de analyse blijkt dat van het totaal van 264 scherven er minstens 53 residueel zijn (tabel 6). Het gaat dan vooral laatmiddeleeuwse grijs aardewerk, waaronder drie randfragmenten van kogelpotten (fig. 64: 8, 18-19), maar ook wat steengoed uit de 14de of de 15de eeuw en twee scherven Romeins aardewerk.

Cfr. De Groote 2018, pl. 33: 10.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 63 van 132

Fig. 64: Aardewerk uit de contexten S6, S7, S10, S13, S15, S16 en S21: rood aardewerk (1-3, 3-7, 11-12, 20-21); grijs aardewerk (8, 14-15, 18-19); steengoed (2, 9, 13, 16-17); patacon in witte pijpaarde (10). Schaal 1:3.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 64 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

De grootste groep is het geglazuurd rood aardewerk, met min of meer dezelfde vormen als in de vorige periode: bord, grape, steelgrape, kom en teil. Het bord is vertegenwoordigd door drie fragmenten, waaronder een randfragment met parallelle circulaire sliblijnen op de vlag in Werra stijl, in principe te dateren laatste kwart 16de tot eerste helft 17de eeuw 29, alhoewel eens iets langer doorlopen in de lokale aardewerkproductie niet mag uitgesloten worden (fig. 63: 1). Met in totaal slechts twee randscherven en een bodemfragment is ook de grape slechts in beperkte mate aanwezig. Een vierde fragment is een grote wandscherf met de aanzet van een oor, afkomstig van een groot exemplaar dat opvalt door de aanwezigheid van dekkend paarskleurig ijzerhoudend loodglazuurglazuur aan de buitenzijde. Twee kleine fragmenten van een eenvoudige opstaande rand met gietsneb komen van een steelgrape. Met minstens vijf exemplaren is de kom beter vertegenwoordigd, waarvan een opvallend exemplaar met donkerpaars ijzerhoudend loodglazuur aan de binnenzijde (fig. 64: 5). De overige exemplaren kenmerken zich door ofwel een haaks uitstaande (fig. 64: 6, 12; 63: 3) of een teilvormige randvorm (fig. 64: 11). Een wandfragment met intern dekkend slib en groen glazuur is waarschijnlijk afkomstig van een kleine komvorm, de zogenaamde papkom. Min of meer even talrijk zijn de teilen. Bij twee fragmenten gaat om sterk geprofileerde, vrij zware bandvormige randen met uitgesprokken doorn van vrij diepe exemplaren (fig. 64: 3-4). Een volledige bodem op geknepen standring is waarschijnlijk van een gelijkaardige vorm afkomstig (fig. 64: 1). Opvallend bij deze bodem is de aanwezigheid van de talrijke gebruikssporen in de vorm van veel putjes en wat snijsporen, die kunnen wijzen op een (her)gebruik als voederbak, bv voor kippen. Een teilrand uit gracht S91 lijkt van een wat jonger type dat eerder in de 17de of zelfs 18de eeuw thuishoort (fig. 62: 8). Dit kan erop wijzen dat de gracht wat langer open gelegen heeft. Het steengoed is met 62 fragmenten ook goed vertegenwoordigd. Zoals gezegd zijn het vooral de vele goed dateerbare fragmenten van deze aardewerksoort die deze contexten in de periode 1550-1650 plaatsen. De meeste herkenbare fragmenten zijn afkomstig van zogenaamde medaillonkannen uit Raeren, die zich kenmerken door een vlakke bodem of voet, een geribbelde hals, een glad lichaam met centraal een medaillon en meestal een dikke afwerkingslaag bestaande uit een egaalbruine engobe met zoutglazuur 30. Het betreft een twintigtal fragmenten uit acht kuilen (fig. 64: 2, 9, 13) en uit gracht S91. Daarnaast bevond zich in kuil S101 ook een fragment van een paneelkan, afgewerkt met kobaltblauwe accenten, in een donkergrijs baksel uit Raeren 31. Een korte opstaande rand met een fijne ribbel onder randtop is mogelijk van een kleine kanvorm uit Frechen32. Er is ook wat residueel steengoed aangetroffen, onder meer een klein randfragment van een biconische beker uit Langerwehe en een kanrand met dakvormig profiel, versierd met een fijne radstempel. Naast het rood aardewerk en het steengoed zijn er ook wat meer bijzondere vondsten in de kuilen uit deze periode gevonden. De kuilen S1 en S30 bevatten in totaal drie wandscherven van zogenaamd aardewerk in lichtoranje klei, een aardewerksoort die over het algemeen tussen 1450 en 1550 wordt gedateerd33. Omdat het verdwijnen van deze aardewerksoort momenteel nog niet echt gekend is, is het niet duidelijk of hun aanwezigheid in deze contexten moet worden beschouwd als residueel of als contemporain uit het midden of de tweede helft van de 16de eeuw. Een datering na 1600 kan waarschijnlijk worden uitgesloten. Een andere bijzondere vondst is een sterk verweerd bodemfragment in roodbakkend aardewerk uit kuil S138, dat waarschijnlijk als Werra-aardewerk kan geïdentificeerd worden, afkomstig uit het Weserbekken in Centraal-Duitsland. Het gaat om een vlakke bodem, bestaande uit een platte schijf, in een compact, hard rood baksel. Op de spiegel zijn de restanten zichtbaar van een centraal motief in wit slib met gele en groene glazuurzones. Dit aardewerk kan algemeen tussen 1570 en 1650 worden gedateerd 34. Ten slotte zijn er ook drie vondsten in witte pijpaarde. In kuil S7 gaat het om een kwart fragment van een grote ovalen plaket of patacon, waarop Hurst et al. 1986, 145-168, 242-250; Gaimster 1988, 159-160; Bruijn 1992. Voorbeelden zie o.a. Gaimster 1997, 234-238 en Hurst et al. 1986, 200 en fig. 96.313. 31 Voor de algemene vorm zie bv. Hurst et al. 1986, 202-205. 32 Zie bv Gaimster 1997, 93, fig. 3.35: 814. 33 De Groote 2018, 168-172. 34 Hurst et al. 1986, 242-247; Bartels 1999, 171. 29 30

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 65 van 132

de benen van een stappende mannenfiguur in een rok met kousen, mogelijk een soldaat, te herkennen is (fig. 64: 10). Een plaket met een vergelijkbare figuur is gekend uit een Antwerpse opgravingscontext uit de late 16de-vroege 17de eeuw 35. Onderaan zijn rode verfresten aanwezig. Of twee kleine steelfragmenten van pijpen uit de kuilen S10 en S101 als intrusief moeten beschouwd worden is niet duidelijk, vanuit het gegeven dat het roken van tabak en de productie van pijpen in Holland zich pas vanaf ongeveer 1600 sterk begon te verbreiden36. 6.3.2.7

Periode 1650/1800

Slechts een heel beperkt aantal vondsten uit vijf kuilen verwijzen naar deze periode, met in totaal 37 aardewerkfragmenten (tabel 6), waarvan dan nog een deel residueel lijkt te zijn. Bij vier van de vijf contexten betreft het minder dan 10 scherven, enkel het ensemble kuil S121 is met 19 scherven iets groter. De helft van de vondsten uit deze ensembles bestaat uit rood aardewerk, waarvan 5 randfragmenten. Uit S21 komt een groot fragment van een gesloten vorm met dekkend glazuur intern en extern, waarschijnlijk van een grape (fig. 64: 21). Uit dezelfde context komt ook een teilrand, waarvan de eenvoudige bandvorm echter van een ouder vormtype is dat eerder in de 15de of 16de eeuw lijkt thuis te horen (fig. 64: 20). Uit S121 is een klein fragment van een gelijkaardige teilrand aangetroffen. Het maakt duidelijk dat zowel S21 als S121 residueel materiaal bevatten. Daarnaast zijn fragmenten van andere vormen in geglazuurd rood aardewerk aangetroffen, onder meer van een bord, een vergiet en mogelijk een randfragmentje van een kamerpot. Een zware bodem op standring in ongeglazuurd rood aardewerk met een doorboring is afkomstig van een bloempot. Voor het eerst duikt ook het witbakkend aardewerk op dat in de regio vaak in contexten uit de 18de en 19de eeuw wordt aangetroffen. Het betreft twee wandfragmenten met reductiegroen glazuur en een klein randfragment van een open vorm met intern geel en extern groen glazuur, alle drie uit S121. Van de vijf scherven steengoed zijn er vier die van wat ouder Raerensteengoed afkomstig lijken te zijn, waarvan twee waarschijnlijk van een medaillonkan (zie eerder). Enkel in S137 bevat een contemporain fragment steengoed, een kleine randscherf van een kan uit Westerwald met een kobaltblauwe verfdecoratie. Ook de groep van het tingeglazuurd aardewerk is slechts door drie scherven vertegenwoordigd. Twee daarvan zijn wandfragmenten van een bord in majolica met centraal een figuratieve decoratie in blauw met gele accenten. Het derde fragment is een kleine rand in faience van een gesloten vorm, mogelijk een kamerpot. Vier van deze ensembles bevatten samen ook vijf fragmenten in witte pijpaarde aanwezig, alle afkomstig van pijpen. Twee pijpenkoppen zijn van het ovoïde type, dat vanaf ongeveer 1730 op de markt verscheen en al snel dominant werd 37. Eén ervan vertoont een hielmerk, mogelijk een vaas, en een cijfer (8?). Twee pijpensteelfragmenten zijn onversierd. 6.3.2.8

Periode 1800/1950

Elf contexten met in totaal 104 scherven zijn in de periode 1800-1950 te plaatsen. Opvallend is dat er in tegenstelling tot de contexten uit de vorige periodes geen residueel aardewerk te herkennen valt, op een scherfje grijs aardewerk en een steengoedfragment na. Dit is waarschijnlijk te verklaren door het feit dat deze contexten zich allemaal in het noorden van de opgravingsput bevonden, terwijl de oudere sporen voor het merendeel in het zuiden en oosten gesitueerd waren. Het rood aardewerk blijft de voornaamste aardewerksoort, ook al daalt het aandeel tot ongeveer 35 % (tabel 7). De ensembles bevatten een variëteit aan vormen, waarbij vooral de hoeveelheid Geyskens 2002, cat.nr. 155. Duco 1987, 8-9. 37 Duco 1987, 44. 35 36

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 66 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

fragmenten van borden in het oog springt, in totaal van minstens vier individuen. Andere vormen die aanwezig zijn: grape, steelkom, kom, deksel, kandelaar en bloempot. Bruinrood loodglazuur is dominant, maar 12 fragmenten zijn deels of volledig bedekt met een donkerbruin, ijzerhoudend loodglazuur, waaronder de fragmenten van de kom, de steelkom, het deksel en de kandelaar. Met 21 scherven, waarvan 9 randen, is ook het witbakkend aardewerk sterk vertegenwoordigd in deze ensembles. Hier zijn de komvormen dominant, in totaal vijf individuen, waarbij de binnenzijde steeds van een geelkleurig loodglazuur is voorzien, terwijl de buitenzijde of paarsbruin of groenkleurig geglazuurd is. Opvallend is een diepe kom met een bodem op een gedraaide standring, waarvan de aanwezigheid van geboorde gaatjes in het buitenoppervlak wijzen op een reparatie met krammen, waarvan één ijzeren exemplaar ten dele bewaard is. Dergelijke reparaties worden wel vaker aangetroffen in contexten uit deze periode 38. Naast de vele kommen bevatten de ensembles ook randfragmenten van een bord en van een gesloten potvorm, beide met geel glazuur intern en groen extern, en twee grote fragmenten van hetzelfde deksel, met enkel donkerbruin glazuur extern. Twee sterk verbrande vlakke bodems met geel glazuur intern zijn van open vormen die op het vuur gebruikt werden, waarschijnlijk stoofpannen. De derde dominante aardewerksoort is het industrieel wit aardewerk, waarvan fragmenten van minsten 10 individuen aanwezig zijn. De vormen en decoraties uit deze ensembles zijn voornamelijk te dateren in de 19de eeuw tot begin 20ste eeuw. Er zijn fragmenten van vijf borden, waarvan een met op de rand een decoratie van een dubbele blauwe lijn met daaronder een band in chevron. Naast borden zijn er ook fragmenten van drie kopjes en een schotel aangetroffen. Eén kopje vertoont een blauw drukdecor van een landschap, zowel aan de binnenzijde als aan de buitenzijde. Drukdecors in blauw werden pas vanaf 1844 vervaardigd 39. De laatste vorm is een kamerpot of lampetkan, waarvan een randen zeven wandfragmenten zijn gevonden in het uitbraakspoor van muur S104. Enkele andere aardewerksoorten die kenmerkend zijn voor deze periode zijn in de ensembles in beperkte mate aanwezig. Bij de acht fragmenten in faience is een extern blauwgekleurde wandscherf van een cilindervorm te herkennen, waarschijnlijk van een bierpul of een kan, en vier wanden bodemfragmenten van dezelfde lampetkan / kamerpot met een lusvormig oor. Het enige fragment in faïence fine is de rand van een bord. Er zijn ook vier fragmenten porselein aanwezig. Een bodem- en wandfragment is van een ongekende gesloten vorm in Europees porselein, met in een mal gevormde nopjes aan de buitenzijde, waarop een gouden decoratie is aangebracht. De twee overige fragmenten zijn van een kopje in Aziatisch porselein met extern een blauw bloemetjespatroon. Ook steengoed is nog met enkele scherven aanwezig. Naast het reeds vermelde residuele fragment van Raeren steengoed zijn er ook drie wandfragmenten aangetroffen van grote voorraadpotten of inmaakpotten die in deze periode algemeen voorkomen. Als laatste moet nog melding gemaakt worden van een klein fragment van een steel in witte pijpaarde. 6.3.2.9

Overige/ongedateerd

Ten slotte zijn er nog 8 contexten die om diverse redenen niet gedateerd zijn, met in totaal 33 scherven. Ofwel is het aantal vondsten te klein of zijn er te weinig diagnostische scherven, ofwel is de context te sterk gemengd zodat het ook niet duidelijk is of het om een probleem van residualiteit gaat of eerder om intrusieve vondsten. Kuil S13 bijvoorbeeld bevat twee teilfragmenten in grijs aardewerk met licht geprofileerde bandvormige rand die uit het midden van de 14de of de 15de dateren (fig. 64: 14-15), maar verder ook een vlakke bodem van een kan in Raeren steengoed dat tussen 1550 en 1650 moet gesitueerd worden, 2 fragmenten 14de-eeuws Langerwehe steengoed met paarse engobe en een fragment van een zogenaamde papkom met dekkend slib en groen glazuur uit de periode 14501600. Uit kuil S88 komen slechts 2 aardewerkfragmenten, enerzijds een klein randje in grijs aardewerk van een kogelpot (fig. 62: 6), een vorm die voorkomt tot 1325, en anderzijds de rand van een 38

Pieters et al. 1999, 150 en fig. 20: 11. 1999, 246.

39Bartels

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 67 van 132

steengoedkruik die tussen 1450 en 1550 te dateren is (fig. 62: 7). Bij kuil S92 is het contrast in datering tussen de twee vondsten, een scherfje grijs aardewerk en een scherfje faience, nog opvallender. 6.3.2.10 Interpretatie en besluit chronologie van de sporen De beperkte hoeveelheid aardewerkvondsten en de grote chronologische spreiding laat niet toe een goede analyse te maken van de aard van de contexten en hun eventuele socio-economische betekenis. De algemene samenstelling van de aardewerkensembles in de verschillende tijdsblokken lijkt normaal te zijn en vertoont geen opvallende of afwijkende patronen. Wat de vormensamenstelling betreft is voor de periode tot de 17de eeuw eerder een patroon te zien dat samenvalt met meer landelijke bewoning, waarbij de dominantie van de teil een kenmerkend element vormt 40. Bij het rood aardewerk heeft de teil een aandeel van 36 %, bij het grijs aardewerk is dat 22 %, alle aardewerksoorten uit de periode tot 1700 samen genomen 26 %. Voor de overige vormen is het beeld minder duidelijk door de sterke variatie in de samenstelling van de vele kleine contexten en de sterke chronologische spreiding, maar een algemeen consumptiepatroon dat eerder tussen stad en platteland in ligt, zoals ook vastgesteld op de site Asse-Prieelstraat, lijkt ook hier aanwezig te zijn.

6.3.3 Metaal In enkele structuren werden één of meerdere metalen objecten aangetroffen (zie lijst 10.2). In totaal gaat het om 48 stukken uit ijzer waarvan het merendeel nagels of fragmenten daarvan zijn. Tussen de nagels zitten twee hoefijzernagels (van het type Clark 1 tot 3) die ouder zijn dan de 15de eeuw 41. Daarnaast werden ook drie metaalslakken gerecupereerd (tabel 4). In kuilen S53 en S56 werden respectievelijk twee en één munt aangetroffen. In een eerste stap werd op basis van visuele waarnemingen een selectie gemaakt van de objecten die bijkomende evaluatie door middel van radiografische opnames vereisten. Aan de hand van de RXbeelden kon worden vastgesteld dat er slechts één metaalvondst mogelijk voor conservatie in aanmerking kwam. Gelet op de beperkte kenniswinst die dit echter zou opleveren, werd besloten om geen verdere conservatiebehandeling uit te voeren. De munten werden wel geconserveerd in een poging om extra dateringsgegevens te bekomen. Na de conservatiebehandeling bleken de aangetroffen munten echter in zeer slechte toestand te zijn. Ze laten slechts enkele algemene vaststellingen toe. Voor de munt uit kuil S56 is geen verdere determinatie mogelijk. Eén munt uit kuil S53 is mogelijk een exemplaar met een naar rechts gericht hoofd van Karel V, maar dit blijft een zeer onzekere toeschrijving. Het tweede exemplaar uit dezelfde kuil betreft een rekenpenning van het type ‘Frans wapenschild / Rijksappel’ die slechts algemeen te dateren is in de 16de-17de eeuw (fig. 65).

40 41

Gelijkaardige verhoudingen zijn ook vastgesteld op de nabijgelegen site van Asse-Prieelstraat: Moens et al. 2021, 74. Clarck 2004.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 68 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

Fig. 65: Rekenpenning van het type ‘Frans wapenschild / Rijksappel’.

6.3.4 Dierlijke resten Handverzameld materiaal Tijdens de opgraving werd een kleine collectie dierenresten met de hand verzameld. Daarnaast zijn ook een aantal dierenskeletten geborgen, de overblijfselen van de begraving van kadavers (supra 6.2.3.2.9). Deze groep van vondsten komt verder nog aan bod. Het overige dierenmateriaal komt uit een ganse reeks van sporen zonder dat één daarvan een betekenisvolle hoeveelheid vondsten opleverde. Het gaat in alle gevallen om zoogdierbotten, waarvan een deel niet te determineren is. Deze vondsten staan opgelijst in tabel 8, waarbij een chronologische opdeling in vier groepen werd aangehouden: ?: geen datering, A: (laat)middeleeuws tot de 16de eeuw, B: postmiddeleeuws (tot eind 18de eeuw), C: recent (na 1800). Deze opdeling vertegenwoordigt een grove groepering op basis van de aardewerkstudie. Een inventaris per spoor is te vinden in lijst 10.4. Datering

totaal

hond (Canis lupus f. familiaris) paard (Equus ferus f. caballus) varken (Sus scrofa f. domestica) rund (Bos primigenius f. taurus) schaap (Ovis ammon f. aries) / geit (Capra aegagrus f. hircus) rib - groot zoogdier wervel - groot zoogdier wervel - middelgroot zoogdier niet gedetermineerde zoogdierresten Totaal

10 3 15 28

3 3 2 1 4 13

5 22 2 2 1 6 38

2 18 1 6 1 8 14 50

2 28 9 34 5 10 1 1 39 129

Tabel 8: Inventaris van het dierlijk materiaal (vondstaantallen per soort), exclusief een aantal krengbegravingen (zie tabel 9). ?: geen datering, A: (laat)middeleeuws tot 16de eeuw, B: postmiddeleeuws (tot eind 18de eeuw), C: recent (na 1800).

Door de geringe vondstaantallen per spoor, en per brede tijdsperiode, is een vergelijking van de dierenresten tussen de sporen of doorheen de tijd zinloos. Bij de varkens-, runderen schapenresten 42 gaat het zonder twijfel voor een groot deel om consumptieafval. De honden- en paardenbotten kunnen afkomstig zijn van begraven kadavers; er is in elk geval geen enkele indicatie in de vorm van bewerkingssporen om ze bij het consumptieafval in te delen. Het aantal paardenbotten in de kleine handverzamelde collectie is trouwens opvallend en deze vondsten zitten soms geconcentreerd in bepaalde sporen: 10 botten uit de voorpoten in S95, 7 skeletelementen uit verschillende delen van het 42 Waarbij de aanwezigheid van enkele geitenbotten onwaarschijnlijk is maar toch niet geheel uit te sluiten valt, zie Boessneck

et al. (1964) voor het (soms moeilijke) onderscheid tussen botmateriaal van schaap en geit. ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 69 van 132

lichaam in S110 (maar wel drie vinger- of teenkoten in anatomisch verband 43) en 9 botten uit de achterpoten in S121 (zie lijst 10.4). Dit alles wijst inderdaad in de richting van verstoorde krengbegravingen. De paardenresten komen steeds uit sporen waarvan de datering recent of onbekend is. De botten van rund, schaap en varken tonen het gebruikelijke beeld van slachtleeftijden: volwassen dieren bij de eerste twee soorten, jonge exemplaren bij de varkens, op uitzondering van een aantal beenderen van jonge runderen (kalveren). Deze komen echter alle uit hetzelfde spoor (S10) en zouden samen één (onvolledig) skelet kunnen vormen, dat als dusdanig niet herkend werd tijdens de opgraving. Als het om één dier gaat, moet het gestorven zijn op de leeftijd van één tot anderhalf jaar 44. Op basis van het aardewerk werd deze kuil gedateerd tussen 1550 en 1700. Krengbegravingen Tijdens het veldwerk werden vijf krengbegravingen geregistreerd. De studie van de dierlijke vondsten na de opgraving toont echter aan dat het werkelijke aantal hoger ligt, nog los van de voorbeelden die hierboven reeds werden aangehaald (jong rund in S10, paarden in S95, S110 en S121). In wat volgt, wordt een overzicht geboden van negen, nog niet besproken dierenbegravingen (tabel 9). Geen van deze vondsten kon gedateerd worden maar vermoedelijk stammen ze alle uit de meest recente, afgebakende tijdsperiode. Spoor

103

105

113

114

116

119

120

136

Inventarisnummer

160

185

166

170

171

191

152

177

175

203

204

hond (Canis lupus f. familiaris)

paard (Equus ferus f. caballus)

varken (Sus scrofa f. domestica)

rund (Bos primigenius f. taurus)

rib - groot zoogdier

wervel - groot zoogdier

niet gedetermineerde (zoogdier)resten

Tabel 9: Inventaris van de krengbegravingen. De getallen vertegenwoordigen minimumaantallen want kleine rib- of schedelfragmenten zijn niet geteld.

Bij het opgraven van S103 werd opgemerkt dat het aangetroffen botmateriaal zich in anatomisch verband bevond (fig. 66). De inhoud van het spoor is als de krengbegraving van een paard geregistreerd maar in werkelijkheid gaat het om de begraving van twee runderkadavers. De twee skeletten kregen hetzelfde inventarisnummer (185) maar waren apart verpakt en konden dus bij de studie perfect van elkaar gescheiden worden. Een derde inventarisnummer uit dit spoor (160) – eerst opgegraven, wellicht vóór vastgesteld werd dat het om botten in anatomisch verband ging – groepeerde een aantal runderbotten die waarschijnlijk van de twee skeletten deel uitmaken. Daarnaast zaten twee paardenbotten in dit spoor, naast een aantal wervel-, rib- en andere botfragmenten die niet op soort konden worden gebracht.

43 De term ‘anatomisch verband’ duidt er op dat de botten zich in de bodem onderling in dezelfde positie bevonden als dat in een levend dier het geval is. 44 Alle leeftijdsschattingen zijn in wat volgt gebaseerd op Silver (1963).

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 70 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

Fig. 66: Krengbegravingen van twee runderen in S103. Slechts één dier is goed zichtbaar op de foto.

Van het skelet van het eerste rund uit S103 ontbreken vooral de elementen uit de achterpoten. Het dier overleed op een leeftijd van 3,5 tot 4 jaar, een inschatting gebaseerd op het vergroeien van de gewrichtsuiteinden met de schacht van de lange beenderen. Metingen van de grootste lengte van de volledig bewaarde opperarmbeenderen (humeri), spaakbeenderen (radii) en kanonbeenderen uit de voorpoot (metacarpi) duiden een schofthoogte rond 128 cm aan 45. Mede door het ontbreken van de bovenschedel (en dus de hoornpitten) is het geslacht van het dier niet te achterhalen. Het tweede runderskelet uit S103 komt van een dier dat dezelfde sterfteleeftijd (3,5 tot 4 jaar) bereikte als het eerder beschreven exemplaar. Metingen op de spaakbeenderen (radii) en de kanonbeenderen uit de voorpoot (metacarpi) en de achterpoot (metatarsi) geven een schofthoogte van ongeveer 126 cm aan. Ook hier zijn de delen van de bovenschedel afwezig, wat een geslachtsbepaling belemmert. Mogelijk heeft dit patroon te maken met het verwijderen van de huid (waaraan de hoornpitten en aanpalende schedelfragmenten bleven zitten) om die te gebruiken als grondstof voor de leerlooierij 46. Bij de studie van het botmateriaal bleek dat S105 sterk gefragmenteerde skeletelementen uit de schedel en de nek van een paard bevatte. De rest van het skelet is niet bewaard, mogelijk het gevolg van verstoring door de aanleg van andere sporen. Dat de tanden niet of nauwelijks aangesleten waren, wijst op een pasgeboren of zeer jong gestorven veulen. Uit kuil S113 kwamen een aantal botten, verdeeld over twee inventarisnummers, die duidelijk alle uit eenzelfde skelet van een varken komen. Het gaat om elementen uit het posterieure (‘achterste’) deel van het dier; wellicht is het anterieure (‘voorste’) deel van het skelet verstoord geraakt. De

45 46

Reconstructies van de schofthoogtes zijn gebaseerd op von den Driesch & Boessneck (1974). Zie Lentacker & Ervynck 2018.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 71 van 132

anatomische samenhang van de botten werd tijdens het veldwerk niet opgemerkt. Het dier moet gestorven zijn voor het eind van het tweede levensjaar. Fig. 67: Krengbegraving van een paard in S114.

In kuil S114 werd het skelet van een paard aangetroffen (fig. 67). Het gaat om een dier dat op oudere leeftijd is gestorven. De tanden zijn sterk aangesleten, waarbij specifiek het slijtagepatroon van de snijtanden een leeftijd van 16 à 17 jaar aanduidt 47. De aanwezigheid van goed ontwikkelde hoektanden suggereert dat het om een hengst gaat (alhoewel oude merries ook soms hoektanden hebben). Metingen op de radius, de metacarpus en de metatarsus duiden op een schofthoogte rond 153 cm. Dit grote dier moet bij leven zware arbeid hebben verricht; daarvan getuigen botwoekeringen (exostoses) op de proximale en distale uiteinden van de metacarpus, en op het distale deel van een van de eerste phalanges (vinger- of teenkoten). Botten uit het skelet van een jong hondje zijn, verdeeld over twee inventarisnummers, geborgen uit S116. Dat het om een krengbegraving ging, bleek pas bij de studie van het botmateriaal, waardoor een terreinfoto van de begraving niet voorhanden is. De mate van vergroeien van de gewrichtseinden van de lange beenderen wijst op een dier dat stierf vóór de leeftijd van 6 - 7 maanden.

Willems & van de Sompele 1992.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 72 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

Fig. 68: Krengbegraving van een rund in S119.

Het botmateriaal uit S119 werd bij de opgravingen beschreven als het skelet van een paard (fig. 68). Het gaat echter om een onvolledig skelet van een volwassen rund. Een meer gedetailleerde sterfteleeftijd of een schofthoogte konden niet ingeschat worden. Uit S120 komt het skelet van een varken (fig. 69). De kenmerken van het gebit en de lange beenderen wijzen op een sterfteleeftijd ouder dan 1 jaar maar jonger dan 17 à 22 maanden. De vorm en afmetingen van de hoektanden tonen aan dat het om een vrouwelijk dier gaat.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 73 van 132

Fig. 69: Krengbegraving van een varken in S120.

Bij de opgraving van S136 werd het skelet van een paard vrijgelegd (fig. 70). De leeftijdskenmerken van het gebit en het postcraniaal skelet geven een sterfteleeftijd tussen 3 en 4,5 - 5 jaar aan. Dat het om een hengst gaat, tonen de aanwezige hoektanden. De volledig bewaarde kanonbeenderen uit vooren achterpoot laten toe een schofthoogte te reconstrueren van ongeveer 160 cm.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 74 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

Fig. 70: Krengbegraving van een paard in S136.

Van ongeveer alle krengbegravingen is slechts een beperkt aantal botten ingezameld. Dat heeft deels met de bewaringstoestand van het botmateriaal te maken, en wellicht deels ook door een onvolledige inzameling. Dit laatste speelde zeker mee wanneer bij de opgraving niet onmiddellijk herkend werd dat in bepaalde sporen skeletten in anatomisch verband aanwezig waren. Besluit Uit de bespreking van het botmateriaal blijkt dat de site een groot aantal krengbegravingen bevatte, waarvan enkele tijdens de opgraving zijn herkend, enkele bij de studie van het vondstmateriaal konden geïdentificeerd worden en enkele – duidelijk verstoord – in de andere sporen met dierlijke resten kunnen vermoed worden. Het onderzochte terrein blijkt dus – waarschijnlijk in vrij recente tijden – vooral voor het dumpen van niet geconsumeerde dieren gebruikt te zijn.

6.3.5 Zaden en vruchten Inleiding De zeefresidu’s van 22 grondmonsters zijn gecontroleerd op de aanwezigheid van zaden en vruchten. De densiteit en diversiteit van de aangetroffen resten is laag (tabel 10), de conditie van zaden is slecht tot zeer slecht en de meeste zijn verkoold. Alleen de inhoud van monster 21 uit een greppel (S91) (tabel 11) is duidelijk rijker dan de overige monsters en de resten zijn, in tegenstelling tot die van de overige monsters, voornamelijk onverkoold. Resultaten Van mogelijke gebruiksplanten zijn voornamelijk verkoolde resten van granen gevonden, met name van haver (Avena sativa), gerst (Hordeum vulgare), rogge (Secale cereale) en broodtarwe (Triticum aestivum). Er zijn ook enkele onverkoolde vruchtkleppen van boekweit aanwezig. Verder zijn in monster M10 (spoor S56) eveneens enkele verkoolde resten van peulvruchten aangetroffen.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 75 van 132

Monster M21 uit greppel S91 bevatte daarenboven nog enkele onverkoolde resten van gebruiksplanten gevonden, onder andere van lijnzaad (Linum usitatissimum), maanzaad (Papaver somniferum), postelein (Portulaca oleracea), aardbei (Fragaria vesca) en hop (Humulus lupulus). Van wilde planten zijn vooral onverkoolde resten in de vulling van de greppel gevonden. Hierbij zijn resten van akker- en tuinonkruiden, zoals van melganzenvoet (Chenopodium album), stippel- en/of korrelganzenvoet (Chenopodium polyspermum/ficifolium), tuinwolfsmelk (Euphorbia peplus), zwarte nachtschade (Solanum nigrum), gekroesde melkdistel (Sonchus asper), vogelmuur (Stellaria media) en getande en gewone veldsla (Valerianella dentata en V. locusta) het best vertegenwoordigd. In monster M21 zijn bovendien relatief meer resten van oevers, waterkanten en natte graslanden gevonden. Enkele voorbeelden hiervan zijn els, wilg, liesgras, behaarde en blaartrekkende boterbloem. Interpretatie en conclusie Wat de mogelijke gebruiksplanten betreft zijn soorten aanwezig die te verwachten zijn in de laat- tot postmiddeleeuwse periode in deze regio. Haver en gerst werden voornamelijk als dierenvoer gebruikt, terwijl rogge en zeker broodtarwe voor menselijke consumptie bestemd waren. In onze streken werd boekweit pas vanaf de Karolingische periode geleidelijk meer geteeld en het is slechts vanaf de 14de eeuw dat het regelmatig voorkomt. De boekweitteelt zou dan vanaf de zandstreek in het noorden van Vlaanderen zuidwaarts tot ver in de leemstreek uitbreiding hebben genomen 48. Ook linze (Lens culinaris), tuinboon (Vicia faba) en erwt (Pisum sativum) zijn gebruikelijk voor deze periode. Peulvruchten speelden een belangrijke rol in de voeding. Maar omdat ze bij de verwerking voor verder gebruik en consumptie weinig kans hebben met vuur in aanraking te komen en te verkolen, laten ze vaak slechts weinig sporen na in het bodemarchief. Ook de aanwezigheid van lijnzaad, maanzaad, postelein en aardbei hoeft geen verbazing te wekken en zijn waarschijnlijk samen met ander consumptie- en huishoudelijk afval in gracht S91 terecht gekomen. De vondst van hop daarentegen, in het bijzonder in de streek van Asse, verdient meer aandacht. Het is bekend dat sinds oudsher allerhande planten aan het bier werden toegevoegd om het voor bederf te vrijwaren, en hop is daarvan waarschijnlijk de bekendste. Bovendien geeft het een aangename, licht bittere smaak aan het bier. Toen men nog zelf het bier voor eigen gebruik brouwde, kweekte men ook zelf de hop. Zo bezat elk domein een eigen hoptuin en hoorde die later bij elk heerlijk landgoed of klooster. Vele hofsteden die aan een wereldlijk heer behoorden moesten, nog tot in de 17de eeuw een hoeveelheid hop kweken voor de familiale behoeften van de heer. In vorige eeuwen liet men zijn bier brouwen bij de brouwer maar leverde men zelf mout en hop. Toen het bierbrouwen een ambacht werd bleef aanvankelijk elke brouwerij haar eigen hop kweken. Dit had voor gevolg dat de hopteelt een zeer verspreide teelt was en dat men het hele land door hoptuinen aantrof. Naarmate de steden aangroeiden en het bierverbruik steeg, zagen de brouwers zich verplicht hop te kopen op de markt. De hopteelt concentreerde zich in bepaalde streken. De voornaamste en wellicht ook oudste hopstreek strekte zich uit aan beide oevers van de Dender met aan de ene kant onder andere het Land van Asse en aan de andere kant onder andere het Land van Aalst. De hop werd in deze streek zowel bij grote bedrijven als bij kleine boeren gekweekt. Zo verkocht een zekere Jan Moyezoen van Asse op zijn Hof te Asbeek, in 1575, 7000 pond hop. De hop werd op de markten te koop aangeboden (‘As d’hoep gerieëd és moere ze verkoeëpen’), de voornaamste hopmarkt van deze streek was in Aalst. De hopmarkt te Asse ontstond pas in de 19de eeuw. Andere belangrijke hopstreken waren te vinden in de Westhoek te West-Vlaanderen en in Henegouwen. Hop was ook een van onze zeldzame agrarische producten die de inlandse behoeften ruimschoots dekten en waarvan een aanzienlijk overschot naar het buitenland uitgevoerd kon worden, naar Frankrijk, Duitsland, Holland en zelfs naar Engeland. In de

Lindemans 1952, deel 2, 118; Van Haaster 1997.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 76 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

late middeleeuwen voerden de handelaars van de Landen van Asse en Aalst hun meeste hop naar de Bamismarkt te Antwerpen 49. Hop werd niet alleen in de bierbrouwerij gebruikt maar heeft ook geneeskrachtige eigenschappen. Daarnaast werd het ook zeer gewaardeerd als groente. Hiervoor werden jonge wortelscheuten, net zoals asperges, door aanaarding gebleekt. Deze gebleekte scheuten stonden bekend als hopkeesten. Vooral in het Land van Aalst en Asse zou deze groente ook op de markt verkrijgbaar geweest zijn50. Het standbeeld van de Hopduvel, de Hopduvelfeesten en -stoet, de heraanleg van een hopveld en de tentoonstellings- en receptieruimte Lazarus verwijzen naar de rijke hopcultuur die de streek van Aalst, Affligem en Asse kenmerkte. Ook de hopscheuten die in de lente op de menukaart van vele restaurants pronken, doen terugdenken aan het hopverleden van deze regio 51. Ook in het Cruijdtboeck van Dodoens 52 staat de hop beschreven. ‘Die tamme Hoppe heeft rouwe stelen met cleynen scerpen doornekens beset om die staken daer zy aen gheplant es huer selven windende ende seer hooch wassende. Die bladeren sijn rouw den bladeren van witte Bryonie schier ghelijck/ maer wat mindere min ghesneden/ ende bruynder van vervwen. Aen dopperste van den stelen tusschen die bladeren wassen ronde witte lanckachtighe bollekens diemen bellen nuempt/ niet anders wesende dan vele witgeele cleyne bladerkens tsamen in een ghedronghen. Tusschen den welcken dat saet verborghen wast dat plat es. Ende dese bellen als zy rijp sijn/ sijn seer sterck van ruecke/ ende wordt vergaert tot den ghebruyck van den bier brouwers/ die met desen bellen huer bier smaeckelijcker maken. Die wortelen lancx der aerden cruypende ende duer een ghevlochten tot veel plaetsen nieuwe scueten uutworpende.’ De vondst van de hopresten in deze kuil en greppel die beide tussen 1500 en 1700 worden gedateerd, vormt waarschijnlijk de eerste archeologische indicatie voor de hopteelt in de streek van Asse. De wilde planten kunnen in verband worden gebracht met de aanwezigheid van graanakkers en (moes)tuinen, natte graslanden in de omgeving en de begroeiing langsheen de gracht.

Lindemans 1952, 142. Lindemans 1952. 51 https://www.asse.be/hopgeschiedenis (geraadpleegd 28 februari 2022). 52 Dodoens 1644. 49 50

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 77 van 132

Spoor

101

137

Inventaris

1550- 1700

1650-1800

1200-1500

1550-1700

1100-1325

1200-1500

1100-1325

1300-1400

1400-1600

1550-1650

1650-1800

1400-1600

kuil

greppe l

kuil

1550- 1700

kuil

1550- 1700

datering

kuil

Laag

Structuur

Mogelijke gebruiksplanten Avena sp.

haver

Hordeum vulgare

gerst

Secale cereale

rogge

Secale cereale rachis fr. Triticum aestivum

rogge kaf

broodtarwe

Cerealia (fr.)

granen

Cerealia embryo

granen

Fagopyrum esculentum (ov) Lens culinaris

boekweit

linze

cf. Lens culinaris

Vicia sp./Lens culinaris Vicia faba

waarschijnlijk linze wikke of linze

tuinboon

Pisum sativum

erwt

cf. Pisum sativum

Pisum sativum/Vicia sativa Fabaceae fr.

waarschijnlijk erwt erwt en/of voederwikke Vlinderbloemigen

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 78 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

Brassica cf. nigra (ov) Brassica sp.

waarschijnlijk zwarte mosterd kool (s.l.)

Humulus lupulus (ov) Rubus fruticosus (ov) Sambucus nigra (ov)

hop

braam

gewone vlier

Aethyusa cynapium (ov) Anagallis arvensis

hondspeterselie

guichelheil

Aphanes inexspectata (ov) Atriplex sp. (ov)

kleine leeuwenklauw melde

dreps type

dravik fr.

ruige of oeverzegge stinkende gouwe melganzenvoet

zeegroene of rode ganzenvoet

stippel- of korrelganzenvoet waterbies

kroontjeskruid

zwenkgras en/of raaigras

Wilde planten

Bromus secalinus type Bromus sp. fr. Carex hirta/riparia (ov) Chelidonium majus (ov) Chenopodium album (ov) Chenopodium glaucum/rubrum (ov) Chenopodium polyspermum/ficifol ium (ov) Eleocharis palustris Euphorbia helioscopa Euphorbia helioscopa (ov) Festuca sp./Lolium sp.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 79 van 132

Lamium album/maculatum (ov) cf. Malva sp.

Plantago lanceolata

Poaceae

witte en/of gevlekte dovenetel waarschijnlijk kaasjeskruid smalle weegbree grassenfamilie

Polygonum aviculare Polygonum aviculare (ov) Polygonum lapathifolium (ov) Rumex acetosella

varkensgras

beklierde duizendknooop schapenzuring

Rumex acetosella (ov) Rumex sp.

schapenzuring

zuring

Sambucus ebulus (ov) Scirpus sylvaticus (ov) Stachys annua/arvensis type (ov) Stellaria media (ov)

kruidvlier

bosbies

zomer/akkerandoorn type vogelmuur

Trifolium sp.

klaver

Urtica dioica (ov)

Valerianella dentata (ov) Vicia tetrasperma/hirsuta

grote brandnetel getande veldsla

vierzadige en/of ringelwikke

Tabel 10: Geschatte aantallen resten uit de kuilen en een gracht, verkoold tenzij anders vermeld (ov: onverkoold; x: minder dan 10, xx: minder dan 100, xxx: minder dan 1000).

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 80 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

Spoor Inventaris Laag datering Structuur Mogelijke gebruiksplanten Avena sp. Hordeum vulgare Secale cereale Triticum aestivum Cerealia (fr.) Vicia faba Pisum sativum/Vicia sativa Brassica cf. rapa (ov) Corylus avellana (ov) Fagopyrum esculentum (ov) Fragaria vesca (ov) Humulus lupulus (ov) Juglans regia (ov) Linum usitatissimum (ov) Papaver somniferum (ov) Portulaca oleracea (ov) Rubus fruticosus (ov) Sambucus nigra (ov) Wilde planten Aethyusa cynapium (ov) Alnus sp. (ov) Anthemis cotula (ov) Aphanes arvensis (ov) Atriplex sp. (ov) Bidens tripartita (ov) Carduus crispus (ov) Carex sp. (ov) Centaurea cyanus fr. (ov) Chelidonium majus (ov) Chenopodium album (ov) Chenopodium polyspermum/ficifolium (ov) Euphorbia peplus (ov) Fumaria officinalis (ov) Galeopsis tetrahit type (ov) Glyceria maxima (ov) Hypochaeris glabra/radiata (ov) Lamium album/maculatum (ov) Lapsana communis (ov) Lychnis flos-cuculi (ov) Nepeta catarica (ov) Papaver argemone (ov) Peucedanum sp. fr. (ov) Polygonum aviculare (ov) Polygonum lapathifolium (ov) Polygonum cf. persicaria (ov) Potamogeton sp. (ov) Ranunculus arvensis (ov) Ranunculus sardous (ov) Ranunculus sceleratus (ov) Raphanus raphanistrum peulfr. (ov) Rumex acetosella (ov) Rumex cf. crispus (ov) Rumex cf. hydrolapathum (ov) Rumex sp. (ov) Salix sp. (vrucht)

91 21 4 1500-1800 greppel x x x x xx x x x x x x xx x x x x x xxx

haver gerst rogge broodtarwe granen tuinboon erwt en/of voederwikke waarschijnlijk raapzaad hazelnoot boekweit aardbei hop okkernoot vlas maanzaad postelein braam gewone vlier

x x x x xx x x x x x xx xx xx x x x x xx x x x x x x xx x x x x xx x x x x xx x

hondspeterselie els stinkende kamille grote leeuwenklauw melde veerdelig tandzaad kruldistel zegge korenbloem fr. stinkende gouwe melganzenvoet stippel- of korrelganzenvoet tuinwolfsmelk gewone duivenkervel gewone hennepnetel type liesgras glad en/of gewoon biggenkruid witte en/of gevlekte dovenetel akkerkool echte koekoeksbloem wild kattenkruid ruige klaproos varkenskervel varkensgras beklierde duizendknooop waarschijnlijk perzikkruid fonteinkruid akkerboterbloem behaarde boterbloem blaartrekkende boterbloem knopherik schapenzuring waarschijnlijk krulzuring waarschijnlijk waterzuring zuring wilg

Salix sp. (knop) Sambucus ebulus (ov) Solanum nigrum (ov) Sonchus arvensis/oleraceus (ov) Sonchus asper (ov) Stachys annua/arvensis type (ov) Stellaria media (ov) Thlaspi arvensis (ov) Urtica dioica (ov) Urtica urens (ov) Valerianella dentata (ov) Valerianella locusta (ov) Vicia tetrasperma/hirsuta Viola sp. (ov) knoppen (ov) mos (ov) Overig watervlo

xx xx xx x xx x xxx x xxx x xxx xxx x x

wilg kruidvlier zwarte nachtschade akker- en/of gewone melkdistel gekroesde melkdistel zomer-/akkerandoorn type vogelmuur witte krodde grote brandnetel kleine brandnetel getande veldsla gewone veldsla vierzadige en/of ringelwikke viooltje

x x xx

Tabel 11: Geschatte aantallen resten uit de gracht rijk aan macroresten, verkoold tenzij anders vermeld (ov: onverkoold; x: minder dan 10, xx: minder dan 100).

6.3.6 Pollen Er is pollenonderzoek uitgevoerd op één staal afkomstig uit de vulling van gracht S91, die op basis van de aardewerkvondsten gedateerd wordt tussen 1550 en 1700 (plaat 7). Het pollenspectrum van dit staal wordt gedomineerd door grassen (Poaceae) en graan (Cerealia) (tabel 12). Ook gewone vlier type (Sambucus nigra type) heeft hoge percentages maar de waarden van andere bomen en struiken zijn zeer laag. Verder zijn voornamelijk typische graslanden akkeronkruiden en planten van ruigtes en verstoorde gronden aangetroffen. Naast graan zijn boekweit (Fagopyrum) en vlas (Linum usitatissimum) de enige andere aangetroffen cultuurgewassen. De resultaten wijzen op een zo goed als boomloze omgeving met waarschijnlijk enkel één of meerdere vlierstruiken in de onmiddellijke omgeving van de gracht. De hoge percentages van grassen en geassocieerde graslandonkruiden, zoals smalle weegbree (Plantago lanceolata), rode klaver (Trifolium pratense), scherpe boterbloem (Ranunculus acris) en veldzuring (Rumex acetosa), wijzen eventueel op de aanwezigheid van een graslandvegetatie langs de gracht, maar kunnen ook het gevolg zijn van mest dat in de gracht is terechtgekomen. Hierdoor kan dan pollen afkomstig van de begraasde vegetatie en/of het hooi in de gracht zijn beland. Dit zou ook een verklaring kunnen zijn voor (een gedeelte van) het pollen van graan en typische akkeronkruiden zoals korenbloem (Centaurea cyanus) en klaproos (Papaver rhoeas), die dan afkomstig zouden kunnen zijn uit het stro dat het vee heeft gegeten. De aanwezigheid van mest in en rond de gracht is in ieder geval waarschijnlijk gezien de aangetroffen sporen van verschillende coprofiele schimmels zoals Arnium, Cercophora, Sporormiella, Sordaria en Tripterospora. Ook het aangetroffen eitje van zweepworm, een intestinale parasitaire nematode die, naar gelang de soort, de mens (Trichuris trichiura) , varken (T. suis), vee (T. ovis), of nog andere zoogdieren als gastheer kan hebben, wijst op de aanwezigheid van mest. De hoge percentages van grote brandnetel (Urtica dioica type) wijzen op een lokaal voedselrijk milieu in en rond de gracht. Ook dit is in overeenstemming met de aanwezigheid van mest. Deze resultaten komen zeer bijzonder goed overeen met die van een iets oudere, laatmiddeleeuwse gracht (14de-15de eeuw), uit de nabijgelegen site Asse – Prieelstraat 53. Dit lijkt er op te wijzen dat het landschap in dit gedeelte van Asse niet erg sterk is gewijzigd tussen de late middeleeuwen en de vroege postmiddeleeuwse periode.

Moens et al. 2021, 84-85.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 82 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

hoogte boven basis pollenbak

20 cm n

Alnus

1,5

els

Betula

1,5

berk

Cornus sanguinea

0,2

rode kornoelje

Corylus avellana

1,9

hazelaar

Juglans

0,2

okkernoot

Pinus

0,2

den

Quercus

1,1

eik

Sambucus nigra type

9,3

gewone vlier type

15,9

som bomen en struiken

Apiaceae

1,3

schermbloemigen

Artemisia

0,9

alsem

Asteraceae-Liguliflorae

1,9

lintbloemigen

bomen en struiken

ƩAP kruiden

Brassicaceae

4,4

kruisbloemigen

Cannabinaceae

0,8

hennepfamilie

Caryophylaceae undiff.

0,4

anjerfamilie

Centaurea cyanus

0,8

korenbloem

Centaurea nigra type

0,2

zwarte knoop type

Cerealia

8,3

graan

Chenopodiaceae

2,7

ganzenvoetfamilie

Cirsium

0,4

verderdistel

Fagopyrum

0,6

boekweit

Filipendula

0,2

spirea

Linum usitatissimum

0,6

vlas

Lotus

0,2

rolklaver

Matricaria type

5,3

kamille type

Papaver rhoeas type

0,9

klaproos type

Plantago lanceolata

5,7

smalle weegbree

Plantago major/media

0,6

grote/ruige weegbree

Poaceae undiff.

155

29,4

grassen

Polygonum avicularia type

2,7

varkensgras type

Ranunculus acris type

1,5

scherpe boterbloem type

Rumex acetosa type

2,5

veldzuring type

Senecio type

0,2

kruiskruid type

Trifolium pratense type

4,5

rode klaver type

Trifolium repens type

0,6

witte klaver type

Urtica dioica type

6,8

grote brandnetel type

ƩNAP

444

84,1

som kruiden

ƩP

528

100

pollensom

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 83 van 132

sporenplanten Anthoceros puctatis type

0,2

Arnium type (HdV-T261)

0,9

Cercophora type (HdV-T112)

1,1

Sordaria type (HdV-T55A)

1,9

0,2

0,8

zwart hauwmos type

schimmels

Sporormiella type (HdV-T113) Tripterospora type (HdV-T169) nematoda Trichuris indeterminata

spoelworm

Tabel 12: Overzicht van het pollenspectrum van gracht S91.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 84 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

INTERPRETATIE EN SYNTHESE

Tijdens de opgraving ter hoogte van de kruising Nieuwstraat-Kalkoven te Asse werden in totaal 146 sporen aangesneden (kuilen, greppels, kelders en/of citernes, waterputten en een restant van een baksteenoven). Het overgrote deel, ongeveer 88 % van de sporen en structuren bestaat uit kuilen. De meerderheid hiervan zijn wellicht te interpreteren als extractiekuilen, waarvan een deel achteraf fungeerden als afvalkuil. Deze kuilen zullen voornamelijk gediend hebben voor het winnen van leem voor de constructie of reparatie van houten woningen met lemen wanden en voor de aanleg van vloeren. Een gelijkaardig beeld werd vastgesteld op de site Prieelstraat 15 en de percelen ten noorden hiervan 54. Als gekeken wordt naar de ruimtelijke spreiding en oriëntatie van deze kuilen dan lijkt het erop dat er mogelijk al vanaf de volle middeleeuwen een vorm van perceelsindeling in deze zone van de gemeente bestond, die zich tot vandaag in de kadastrale percelering reflecteert (fig. 71).

Fig. 71: Algemeen plan met de dateerbare sporen op basis van de erin aangetroffen ceramiek.

Op basis van de datering van de aardewerkensembles is in de chronologische spreiding van de vele sporen een patroon merkbaar (fig. 25). De oudste sporen, daterend voor 1300/1325, bevinden zich alle ten zuidoosten van greppel S5, die eveneens uit de 12de of 13de eeuw dateert. Meer zelfs, drie kuilen uit deze periode (S73, S70, S62) liggen op een lijn met een oriëntering die parallel loopt met deze greppel. Ook bijna alle laatmiddeleeuwse sporen bevinden zich ten zuidoosten van deze drie kuilen. De kuilen uit de periode 1400/1600 liggen ook nog grotendeels in deze zone, maar een deel ervan zijn ook reeds ten noordwesten ervan te vinden. Eveneens opvallend is dat de alle kuilen uit de periode 1550/1700 in het zuidenwesten van de opgravingszone zich bevinden tussen de eerder besproken greppel S5 en de lijn van drie kuilen die voor 1325 dateren. Deze kuilen aan de zuidwestelijke perceelsgrens van het vlak (S13 tot en met S19) leken zich op een lijn te bevinden (fig.

Moens et al. 2021; Van Liefferinge 2017, 93-98.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 85 van 132

25, 37-38). Een mogelijke verklaring hiervoor kan zijn dat ze georiënteerd waren op een nu verdwenen weg met een noordwest-zuidoost verloop . Deze weg is nog duidelijk te zien op de Ferrariskaart en de Atlas der buurtwegen (fig. 19-20). Op de Poppkaart is deze echter reeds verdwenen (fig. 21). Het is pas in de postmiddeleeuwen dat de noordelijke opgravingszone sporen van activiteit laat zien, in de vorm van kuilen, uitgebroken muren en enkele kadaverbegravingen. Voordien lijkt dit terrein enkel gebruikt te zijn voor de inplanting van een baksteenoven (S122/S126), die echter op basis van slechts drie scherven ergens tussen 1400 en 1550 dateert. De vulling van de noordelijke afsluitende brede gracht S91 wijst er op dat de gracht in gebruik was na 1550 en waarschijnlijk pas ergens in de 18de eeuw werd opgegeven, mogelijk voorafgaand aan de in gebruikname van de gronden voor de inplanting van een gebouw, waarschijnlijk een boerderij. De sporen met vondsten uit de periode 1800 /1950 hebben een andere oriëntering dan de grachten of de oudere kuilen, maar zijn exact gelijk georiënteerd met de recentere gebouwresten en beerputten die in het zuiden van het opgravingsvlak zijn aangetroffen.

Fig. 72: Situering van de site Asse – Nieuwstraat-Kalkoven en de twee sites aan de Prieelstraat op het GRB.

Zoals reeds vermeld werden op een kleine 100 m ten noorden van het projectgebied, eerder al twee opgravingen uitgevoerd aan de Prieelstraat 55. Daarbij kon vastgesteld worden dat zich in die zone in de late middeleeuwen een reeks artisanale activiteiten gesitueerd hebben, zoals onder meer de productie van ceramiek en het vervaardigen van baksteen (fig. 72). Mogelijk kunnen enkele sporen uit de site Nieuwstraat-Kalkoven, waaronder het restant van de baksteenoven, eveneens hiermee in verband gebracht worden. In een breder ruimtelijk en chronologisch perspectief valt het hierbij op dat deze structuren zich alle situeren in het noorden buiten de omwalde middeleeuwse kern van Asse, zoals die op dit ogenblik op basis van historische en archeologische gegevens afgebakend is (fig. 73: A-

Van Liefferinge 2017;Moens et al. 2021.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 86 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

D) 56. De structuren voor deze ambachtelijke activiteiten zijn wel nog gelegen net binnen de noordelijke grens van de Vrijheid van Asse. Voor de sites aan de Prieelstraat zijn er indicaties dat deze terreinen in bezit waren van het Onze-Lieve-Vrouwgasthuis waarvan de oprichting zou opklimmen tot de 13de eeuw (fig. 73: 4). Voor het begin van de 18de eeuw is uit historische bronnen geweten dat dit gasthuis eigen careelovens had waar men bakstenen liet vervaardigen voor bouwwerken die plaatsgrepen in het Onze-Lieve-Vrouwgasthuis 57. Het is niet uit te sluiten dat de tijdens het onderzoek in de site Nieuwstraat-Kalkoven aangesneden baksteenoven hiermee in verband te brengen is.

Fig. 73: Uitsnede van het kadasterplan van Popp (1846-1854) met daarop de vermoedde situering van de burchtheuvel (1), de ligging van de Sint-Martinuskerk (2), het verloop van de walgracht ter hoogte van de markt (3) en het Onze-LieveVrouwgasthuis (4). In rood het mogelijke tracé van de omwalling, in groen de begrenzing van de Vrijheid van Asse en de lokalisatie van de baksteenovens (A & C), de onbepaalde oven (B) en de laatmiddeleeuwse pottenbakkersoven (D).

56 57

Moens et al. 2020. Spanhove 1975.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 87 van 132

ALGEMEEN BESLUIT

Archeologisch onderzoek in Asse wordt meestal in verband gebracht met opgravingen binnen de Romeinse vicus. Naar aanleiding van enkele recente bouwprojecten in het centrum van de gemeente en de hieruit voortvloeiende toevalsvondsten wordt stilaan ook meer inzicht verworven in de ontstaansgeschiedenis, de evolutie en de ruimtelijke organisatie van het middeleeuwse Asse. Zoals duidelijk werd bij het onderzoek in de Prieelstraat tonen de talrijke leemextractiekuilen aan dat ook op de hier onderzochte zone vermoedelijk al vanaf het einde van de volle middeleeuwen het terrein een opdeling kende die zich tot vandaag weerspiegelt in de percelering. Zowel het pollenonderzoek als de analyse van de aangetroffen zaden en vruchten in de kuilen grachtvullingen wijzen op een eerder boomloze omgeving met indicaties voor gras- en akkerland, tuinen, ruigtes en verstoorde gronden. Het lijkt er op te wijzen dat het landschap in dit gedeelte van Asse niet sterk is gewijzigd tussen de late middeleeuwen en de vroege postmiddeleeuwse periode. Bijzonder is de archeologische aanwijzing voor de kweek van hop, een van oudsher in de streek van Asse voorkomende cultuurplant. De ceramiekstudie van de verschillende ensembles uit de kuilvullingen laat een beeld zien van materiaal dat binnen een brede periode van grosso modo de 12de tot de 20ste eeuw valt. De vormensamenstelling lijkt globaal voor de volledig beschouwde periode te wijzen op een consumptiepatroon dat eerder tussen stad en platteland in ligt, zoals ook vastgesteld werd op de site Asse-Prieelstraat. Voor de 17de eeuw lijkt de vormsamenstelling echter eerder te wijzen op een patroon dat in verband te brengen is met een meer rurale bewoning. De verscheidene krengbegravingen, die echter moeilijk dateerbaar zijn, lijken ook op een eerder landelijke en agrarische omgeving te duiden. Net zoals bij het onderzoek aan de Prieelstraat werd tijdens het onderzoek een deel van een baksteenoven aangesneden. Ook deze bevindt zich ten noorden van de middeleeuwse bewoningskern, maar toch nog binnen de begrenzing van de Vrijheid van Asse. Er kan niet uitgesloten worden dat ook deze oven in verband te brengen is met het Onze-Lieve-Vrouwgasthuis, waarvan uit de historische bronnen geweten is dat het over careelovens beschikte.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 88 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

BEWARING EN DEPONERING ARCHEOLOGISCH ENSEMBLE

Tot de oplevering van het eindrapport van dit archeologisch onderzoek blijft het opgravingsarchief en het vondstmateriaal bewaard bij het agentschap Onroerend Erfgoed (zie administratieve fiche). Zoals decretaal bepaald is, moet de zakelijkrechthouder beslissen waar het archeologische ensemble uiteindelijk bewaard zal worden en het hierbij als een geheel bewaren, het in goede staat behouden en beschikbaar houden voor wetenschappelijk onderzoek (Onroerenderfgoeddecreet van 12 juli 2013 – Art. 5.2.1). De zakelijkrechthouder die het beheer van een archeologisch ensemble toevertrouwt aan een erkend onroerenderfgoeddepot voldoet aan deze verplichtingen. Tot de oplevering van dit eindverslag berust het archeologisch ensemble bij het depot van het agentschap Onroerend Erfgoed – G. Levisstraat 45 – 1800 Vilvoorde. Daarna zal het in permanente bruikleen overgedragen worden aan het erkend onroerenderfgoeddepot van Agilas vzw – Kalkoven 72/1, 1730 Asse.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 89 van 132

10 LIJSTEN

Textuur

Kleur

Inclusies

Aflijning

Hom-Het

Aanvullende info

Nummer tekenvel

Interpretatie

Bewaarde diepte (cm)

Vlak

Spoorrelaties

kuil

afgerond rechthoekig

leem

donkergrijs

HK1, BK1

duidelijk

homogeen

kuil

onregelmatig

leem

grijsdonkergrijs

HK1, BK2

duidelijk

homogeen

kuil

onregelmatig

leem

donkergrijs

duidelijk

homogeen

natuurlijk

ovaal

leem

lichtgrijswit

ijzerconcreties1, BK1

duidelijk

heterogeen

NAT

greppel

lineair

leem

blauwgrijslichtgrijs

BK1, mestconcreties2, HK1

duidelijk

homogeen

kuil

ovaal

leem

donkergrijs

aardewerk1, BK1, HK1

duidelijk

homogeen

kuil

rechthoekig

leem

donkergrijs

BK1, HK1, mortel1

duidelijk

homogeen

natuurlijk

onregelmatig

leem

lichtgrijsblauwgrijs

duidelijk

heterogeen

NAT

keldertje/ beerbak

rode bakstenen

22x11,5x4,5c m

losse gele kalkmortel

kuil

rechthoekig

leem

donkergrijs

BK1, HK1

duidelijk

homogeen

kuil

ovaal

leem

donkergrijs

BK1, HK1

duidelijk

homogeen

kuil

ovaal

leem

donkergrijs

BK1, HK2

duidelijk

homogeen

Vorm

Spoor

Spoorassociaties

10.1 SPORENLIJST

stevig

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 90 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

Textuur

Kleur

Inclusies

Aflijning

Hom-Het

Aanvullende info

Nummer tekenvel

Vorm

Bewaarde diepte (cm)

Interpretatie

Spoorrelaties

Vlak

Spoorassociaties

WP 1

kuil

ovaal

leem

donkergrijs

HK1, mestconcreties1, BK1

duidelijk

homogeen

kuil

onregelmatig

leem

donkergrijs

BK1, HK1

duidelijk

homogeen

kuil

ovaal

leem

donkergrijs

BK1, HK1

duidelijk

homogeen

kuil

ovaal

leem

donkergrijs

BK1, HK1, mortel1, mestconcreties1

duidelijk

homogeen

110

kuil

ovaal

leem

donkergrijs

BK2, HK2, mestconcreties1

duidelijk

homogeen

kuil

rond

leem

donkergrijs

BK1, HK1, mortel1

duidelijk

homogeen

kuil

ovaal

leem

donkergrijs

BK1, HK1, mortel1

duidelijk

homogeen

kuil

rond

leem

donkergrijs gevlekt

BK1, HK1

duidelijk

heterogeen

kuil

rechthoekig

leem

donkergrijs

BK1, HK1, mortel1

duidelijk

homogeen

Aanlegsleuf fundering kelder

onbekend

leem

donkergrijs

BK1, HK1, mortel1

duidelijk

heterogeen

kelder

rode bakstenen

22x11,5x4, 5cm

losse gele kalkmortel

stevig

kuil

onregelmatig

leem

lichtgrijs

ijzerconcreties1, mestconcreties1

duidelijk

homogeen

NAT

kuil

onregelmatig

leem

blauwgrijs

HK1

duidelijk

homogeen

min.130 cm

kuil

onregelmatig

leem

donkergrijs

BK1, HK1

duidelijk

homogeen

Spoor 13

aanlegsleuf van kelder spoor 23

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 91 van 132

Textuur

Kleur

Inclusies

Aflijning

Hom-Het

Aanvullende info

Nummer tekenvel

Vorm

Bewaarde diepte (cm)

Interpretatie

Spoorrelaties

Vlak

Spoorassociaties

WP 1

kuil

onregelmatig

leem

donkergrijs

BK1, HK1

duidelijk

homogeen

kuil

onregelmatig

leem

donkergrijs

BK1, HK1

duidelijk

homogeen

106

kuil

rechthoekig

leem

donkergrijs

BK1, HK1

duidelijk

homogeen

kuil

rechthoekig

leem

donkergrijs

BK2, HK1

duidelijk

homogeen

kuil

rechthoekig

leem

donkergrijs -bruingrijs

BK1, HK1

duidelijk

heterogeen

kuil

ovaal

leem

donkergrijs

duidelijk

homogeen

kuil

rond

leem

grijs

BK1, HK1, mortel1

duidelijk

homogeen

kuil

onregelmatig

leem

donkergrijs

BK1, HK1, mortel1

duidelijk

homogeen

kuil

onregelmatig

leem

donkergrijs

BK1, HK1

duidelijk

homogeen

kuil

ovaal

leem

donkergrijs gevlekt

HK1

duidelijk

homogeen

kuil

rond

leem

donkergrijs

BK1, HK1

duidelijk

homogeen

kuil

rond

leem

donkergrijs gevlekt

BK1

duidelijk

heterogeen

kuil

ovaal

leem

donkergrijs gevlekt

BK1, HK2

duidelijk

heterogeen

kuil

ovaal

leem

donkergrijs

BK1, HK1, mortel1

duidelijk

homogeen

kuil

onregelmatig

leem

donkergrijs

HK2

duidelijk

homogeen

kuil

onregelmatig

leem

donkergrijs

BK1, HK2, verbrande leem1

duidelijk

homogeen

Spoor 27

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 92 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

Inclusies

Aflijning

Hom-Het

Aanvullende info

Nummer tekenvel

Kleur

Bewaarde diepte (cm)

Textuur

Spoorrelaties

Interpretatie

Spoorassociaties

Vlak 1

kuil

afgerond rechthoekig

leem

donkergrijs

BK1, HK1, mortel1

duidelijk

homogeen

kuil

ovaal

leem

donkergrijs

BK2, HK1

duidelijk

heterogeen

kuil

ovaal

leem

donkergrijs

BK1, HK1

duidelijk

heterogeen

kuil

onregelmatig

leem

donkergrijs

BK1, HK1, verbrande leem1

duidelijk

homogeen

recente vergravin g

onregelmatig

leem

donkergrijs

BK2, HK1, mortel1

duidelijk

homogeen

ca. 100 cm

kuil

ovaal

leem

donkergrijs

duidelijk

homogeen

kelder/cis terne

industriëel vervaardigde rode bakstenen

20x8x5cm

harde witte kalkmortel, binnenzijde gecementeerd

kuil

onregelmatig

leem

donkergrijs

BK1, HK1

duidelijk

homogeen

kuil

ovaal

leem

donkergrijs

BK1, HK1

duidelijk

homogeen

kuil

onregelmatig

leem

donkergrijs

BK1, HK1

duidelijk

homogeen

kuil

ovaal

leem

donkergrijs

BK1, HK1, mortel1

duidelijk

homogeen

134

insteek waterput

onregelmatig

leem

beige-grijs gevlekt

BK1, mortel1

duidelijk

heterogeen

waterput

rond

rode bakstenen

25x11x5cm

losse gele kalkmortel

kuil

afgerond rechthoekig

leem

donkergrijs

BK1, verbrande leem2

duidelijk

homogeen

kuil

rond

leem

donkergrijs

BK1, steenkool1, mortel1

duidelijk

homogeen

Vorm

WP 1

Spoor 43

stevig

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 93 van 132

Textuur

Kleur

Inclusies

Aflijning

Hom-Het

Aanvullende info

Nummer tekenvel

Vorm

Bewaarde diepte (cm)

Interpretatie

Spoorrelaties

Vlak

Spoorassociaties

WP 1

kuil

ovaal

leem

donkergrijs

BK1, HK1

duidelijk

homogeen

kuil

afgerond vierkant

leem

lichtgrijs

BK1, HK1

duidelijk

heterogeen

kuil

onregelmatig

leem

lichtgrijs

BK1, HK1

duidelijk

heterogeen

kuil

ovaal

leem

lichtgrijs

HK1

duidelijk

homogeen

kuil

onregelmatig

leem

donkergrijs

BK2, HK1

duidelijk

homogeen

kuil

onregelmatig

leem

donkergrijs

BK1, HK1

duidelijk

homogeen

kuil

afgerond rechthoekig

leem

lichtgrijs

BK2, mortel1

duidelijk

homogeen

kuil

afgerond rechthoekig

leem

lichtgrijs

BK1, HK1

duidelijk

homogeen

kuil

afgerond rechthoekig

leem

donkergrijs

BK1, HK1

duidelijk

homogeen

kelder

rechthoekig

rode bakstenen

20x9x5cm

harde witte kalkmortel, binnenzijde gecementeerd, puinvulling

kuil

ovaal

leem

donkergrijs gevlekt

HK1

duidelijk

homogeen

kuil

afgerond rechthoekig

leem

v1: donkergrijs gevlekt, v2: bruingrijs

v1: BK1, HK1, v2: HK1

duidelijk

kuil

ovaal

leem

donkergrijs gevlekt

BK1, HK1

duidelijk

Spoor 58

stevig

S68 snijdt S79

heterogeen

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 94 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

Inclusies

Aflijning

Hom-Het

Aanvullende info

Nummer tekenvel

Textuur

Bewaarde diepte (cm)

Vorm

Spoorrelaties

Interpretatie

Spoorassociaties

Vlak 1

kuil

ovaal

leem

donkergrijs gevlekt

BK1

duidelijk

heterogeen

kuil

onregelmatig

leem

donkergrijs gevlekt

BK1, mortel1

duidelijk

heterogeen

kuil

afgerond rechthoekig

leem

donkergrijs

HK1

duidelijk

homogeen

kuil

rond

leem

donkergrijs gevlekt

HK1, mortel1

duidelijk

heterogeen

kuil

onregelmatig

leem

donkergrijs

BK1, HK1, mortel1

duidelijk

homogeen

129

kuil

langwerpig

leem

donkergrijs gevlekt

HK1

duidelijk

heterogeen

kuil

onregelmatig

leem

donkergrijs gevlekt

HK1

duidelijk

heterogeen

kuil

halfrond

leem

bruingrijs

BK1

duidelijk

homogeen

S78 snijdt S79

kuil

onregelmatig

leem

bruingrijs gevlekt

BK1, HK1

duidelijk

heterogeen

S79 wordt oversnede n door S78

kuil

rond

leem

donkergrijs gevlekt

BK1, HK1

duidelijk

heterogeen

kuil

halfrond

leem

bruingrijs gevlekt

BK1, HK1

duidelijk

heterogeen

kuil

halfrond

leem

donkergrijs

HK1

duidelijk

homogeen

kuil

onregelmatig

leem

donkergrijs

BK1, HK1

duidelijk

homogeen

101

kuil

ovaal

leem

donkergrijs -grijs

BK1, HK1

duidelijk

homogeen

kuil

onregelmatig

leem

donkergrijs

verbrande leem1, HK1

duidelijk

homogeen

Kleur

WP 1

Spoor 71

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 95 van 132

Textuur

Kleur

Inclusies

Aflijning

Hom-Het

Aanvullende info

Nummer tekenvel

Vorm

Bewaarde diepte (cm)

Interpretatie

Spoorrelaties

Vlak

Spoorassociaties

WP 1

kuil

onregelmatig

leem

donkergrijs

BK1, verbrande leem1, HK1

duidelijk

homogeen

kuil

ovaal

leem

donkergrijs

HK1

duidelijk

homogeen

kuil

onregelmatig

leem

donkergrijs

verbrande leem1, HK1

duidelijk

homogeen

kuil

rechthoekig

leem

donkergrijs

BK1, HK1

duidelijk

homogeen

kuil

rond

leem

donkergrijs

HK1

duidelijk

homogeen

greppel

lineair

leem

V1: donkergrijs , V2: lichtgrijs

V1: BK1, HK1, V2: natuurlijk gevormde ijzerconcreties1

duidelijk

homogeen

152

kuil

rechthoekig

leem

donkergrijs

HK1

duidelijk

homogeen

kuil

rond

leem

donkergrijs

BK2, mortel2, HK1

duidelijk

homogeen

bakstene n waterput

rond

kuil

onregelmatig

leem

donkergrijs

BK1, HK1

duidelijk

homogeen

kuil

afgerond rechthoekig

leem

donkergrijs

puin3

duidelijk

heterogeen

kuil

rond

leem

donkergrijs

verbrande leem1, HK1

duidelijk

homogeen

minder dan 5cm

kuil

afgerond rechthoekig

leem

donkergrijs

puin2

duidelijk

heterogeen

kuil

afgerond rechthoekig

leem

lichtgrijs

bot1, HK1

duidelijk

heterogeen

100

kuil

afgerond rechthoekig

leem

grijs

BK1, mortel1

duidelijk

homogeen

Spoor 86

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 96 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

afgerond rechthoekig

leem

104

uitbraaks poor muur

lineair

puin

105

kuil

afgerond rechthoekig

leem

106

kuil

afgerond rechthoekig

107

kuil

108

109

110

homogeen

160

Aanvullende info

kuil

duidelijk

Nummer tekenvel

BK1, HK1

Bewaarde diepte (cm)

grijs

Spoorrelaties

103

leem

Spoorassociaties

bakstene n bakje

Hom-Het

Aflijning

Inclusies

102

afgerond rechthoekig

Kleur

Interpretatie kuil

Textuur

Vlak 1

Vorm

WP 1

Spoor 101

/ grijs

HK1

duidelijk

homogeen

bouwpuin

duidelijk

heterogeen

grijs

BK1, HK1, bot1

duidelijk

homogeen

leem

donkergrijs

BK1, aardewerk1, HK1

duidelijk

homogeen

afgerond rechthoekig

leem

donkergrijs

BK1, HK2

duidelijk

homogeen

kuil

ovaal

leem

zwartgrijs

BK1, HK1

duidelijk

homogeen

kuil

ovaal

leem

grijs

BK1, mosselschelpen1

duidelijk

homogeen

1, 2

kuil

afgerond rechthoekig

leem

donkergrijs

BK1, HK1

duidelijk

homogeen

111

kuil

afgerond rechthoekig

leem

donkergrijs

puin2

duidelijk

homogeen

112

uitbraaks poor muur

lineair

puin

donkergrijs -zwart

BK2, mortel1

duidelijk

heterogeen

113

kuil

afgerond rechthoekig

leem

donkergrijs -zwart

BK2, mortel2

duidelijk

homogeen

114

kuil

afgerond rechthoekig

leem

grijs

HK1

duidelijk

homogeen

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 97 van 132

Textuur

Kleur

Inclusies

Aflijning

Hom-Het

Aanvullende info

Nummer tekenvel

Vorm

Bewaarde diepte (cm)

Interpretatie

Spoorrelaties

Vlak

Spoorassociaties

WP 1

kuil

onregelmatig

leem

lichtgrijs

BK1, HK1

duidelijk

homogeen

116

kuil

afgerond rechthoekig

leem

donkergrijs

BK1, mortel1, HK1

duidelijk

homogeen

117

kuil

ovaal

leem

grijs

BK1, mortel1

duidelijk

homogeen

118

kuil

onregelmatig

leem

donkergrijs

BK1, mortel1, HK1

duidelijk

homogeen

119

kuil

onregelmatig

leem

donkergrijs

vaag

heterogeen

120

kuil

afgerond rechthoekig

leem

lichtgrijs

BK1, HK1

duidelijk

homogeen

121

kuil

onregelmatig

leem

donkergrijs gevlekt

BK1, mortel1, HK1

duidelijk

homogeen

122

onderkan t BKoven

rechthoekig

min. 9 stroken BKpuin, verbrande leem en HKspikkels

roodbruin

BKpuin2, verbrande leem2, HK2

vaag

heterogeen

123

kuil

rechthoekig

leem

donkergrijs

BK1, HK1, aardewerk1, glas1, pijpaarde1, bot1

duidelijk

homogeen

124

kuil

rechthoekig

leem

donkergrijs -lichtgrijsbeige

BK1, HK1, mortel1, aardewerk1

duidelijk

homogeen

125

kuil

vierkant

leem

donkergrijs -zwart gevlekt

BK1, mortel1, HK1

duidelijk

homogeen

126

kuil

afgerond rechthoekig

leem

donkergrijs

BK1, HK1, mortel1

duidelijk

homogeen

127

kuil

ovaal

leem

donkergrijs

HK1, mortel1

duidelijk

homogeen

Spoor 115

sterk verstoord door jongere sporen

is zelfde als S137

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 98 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

Textuur

Kleur

Inclusies

Aflijning

Hom-Het

Aanvullende info

Nummer tekenvel

Vorm

Bewaarde diepte (cm)

Interpretatie

Spoorrelaties

Vlak

Spoorassociaties

WP 1

kuil

ovaal

leem

donkergrijs

BK1, HK1, aardewerk1

duidelijk

heterogeen

129

kuil

rond

leem

bruin

puin2

duidelijk

heterogeen

min. 84 cm

130

kuil

ovaal

leem

grijsbruin

BK1, HK1

duidelijk

homogeen

131

kuil

rond

leem

donkergrijs gevlekt

BK1, HK1, verbrande leem1, mortel1

duidelijk

homogeen

132

kuil

onregelmatig

leem

lichtgrijsbeige gevlekt

verbrande leem1

duidelijk

homogeen

133

kuil

onregelmatig

leem

lichtgrijs gevlekt

BK1, aardewerk1, verbrande leem1

duidelijk

homogeen

134

kuil

ovaal

leem

lichtgrijsbeige gevlekt

HK1, natuurlijke ijzerconcreties1

duidelijk

heterogeen

135

kuil

rond

leem

donkergrijs

HK1, verbrande leem2

duidelijk

homogeen

136

kuil

ovaal

leem

donkergrijs

HK1, verbrande leem2

duidelijk

homogeen

137

kuil

afgerond rechthoekig

leem

grijs gevlekt

BK1, HK1, mortel1

duidelijk

homogeen

138

kuil

afgerond rechthoekig

leem

grijs gevlekt

HK1, verbrande leem1

duidelijk

139

kuil

rechthoekig

leem

grijs

BK1, HK1, verbrande leem1

140

kuil

onregelmatig

leem

zwart-grijs gevlekt

141

kuil

afgerond vierkant

leem

bruingrijs

Spoor 128

148

homogeen

121

duidelijk

homogeen

pijpaarde2

duidelijk

heterogeen

BK1, HK1, natuurlijk

duidelijk

homogeen

snijdt s134

is zelfde als S125

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 99 van 132

Aanvullende info

Nummer tekenvel

Bewaarde diepte (cm)

Spoorrelaties

Spoorassociaties

Hom-Het

BK1

duidelijk

homogeen

143

kuil

onregelmatig

leem

bruingrijs

BK1, verbrande leem1, natuurlijk gevormd mangaan1

duidelijk

heterogeen

144

kuil

onregelmatig

leem

bruingrijs

BK1, natuurlijk gevormd mangaan1

duidelijk

heterogeen

minder dan 5cm

145

kuil

leem

grijs gevlekt

HK1

homogeen

146

kuil

leem

grijs gevlekt

HK1

homogeen

Inclusies

bruingrijs lichtgrijs gevlekt

Kleur

leem

Textuur

onregelmatig

Vorm

Aflijning

Interpretatie kuil

Vlak 2

WP 1

Spoor 142

gevormd mangaan1

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 100 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

Vlak

Spoor

Context

Categorie

AAVL

COUPE

BOT

COUPE

MET

COUPE

MET

COUPE

MET

COUPE

BOT

COUPE

AFW

BOT

AFW

COUPE

MET

COUPE

AFW

BOT

AFW

COUPE

BOT

COUPE

MET

COUPE

MET

COUPE

MET

COUPE

MET

COUPE

MET

COUPE

Aanvullende info

Subcategorie

Vondst

Laag/Vulling

10.2 VONDSTENLIJST

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 101 van 132

Spoor

Context

Categorie

COUPE

AFW

MET

AFW

MET

AFW

BOT

AFW

MET

AFW

MET

AFW

MET

AFW

MET

AFW

MET

AFW

BOT

AFW

MET

AFW

MET

COUPE

BOT

COUPE

Aanvullende info

Vlak

Subcategorie

Laag/Vulling

Vondst 33

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 102 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

Spoor

Context

Categorie

COUPE

MET

COUPE

MET

COUPE

MET

COUPE

AFW

MET

AFW

BOT

AFW

MET

AFW

MET

AFW

BOT

AFW

43 oost

COUPE

43 west

COUPE

MET

COUPE

BOT

COUPE

MET

AFW

COUPE

MET

COUPE

MET

AFW

BOT

COUPE

SLAK

COUPE

100

AFW

Aanvullende info

Vlak

Subcategorie

Laag/Vulling

Vondst 67

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 103 van 132

Vlak

Spoor

Laag/Vulling

Context

Categorie

AFW

102

AFW

103

AFW

104

AFW

105

COUPE

106

AFW

BOT

107

COUPE

108

AFW

109

AFW

110

COUPE

111

COUPE

112

AFW

113

AFW

114

AFW

MET

115

AFW

116

AFW

117

COUPE

118

COUPE

BOT

119

COUPE

120

COUPE

MET

121

COUPE

122

COUPE

MET

123

AFW

124

AFW

MET

125

AFW

BOT

126

AFW

127

AFW

BOT

128

AFW

129

AFW

MET

130

AFW

131

AFW

BOT

132

AFW

MET

133

AFW

134

COUPE

Aanvullende info

WP 1

Subcategorie

Vondst 101

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 104 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

Vlak

Spoor

Laag/Vulling

Context

Categorie

AFW

136

AFW

MET

137

AFW

138

COUPE

139

COUPE

SLAK

140

COUPE

MET

141

COUPE

142

COUPE

BOT

143

COUPE

MET

144

COUPE

145

AFW

146

COUPE

147

COUPE

MET

148

AFW

149

AFW

BOT

150

AFW

MET

151

AFW

SLAK

152

116

AFW

BOT

153

115

COUPE

154

115

AFW

BOT

155

108

AFW

156

110

COUPE

BOT

157

112

COUPE

158

AFW

BOT

159

104

AAVL

160

103

AFW

BOT

161

110

AFW

162

110

AFW

BOT

163

117

AFW

164

109

COUPE

165

105

COUPE

166

105

COUPE

BOT

167

105

COUPE

MET

168

106

COUPE

Aanvullende info

WP 1

Subcategorie

Vondst 135

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 105 van 132

Spoor

Context

Categorie

COUPE

170

113

COUPE

BOT

171

113

AFW

BOT

172

AFW

173

105

AFW

174

105

AFW

MET

175

120

COUPE

BOT

176

119

AAVL

177

119

AFW

BOT

178

101

COUPE

179

101

COUPE

MET

180

121

AAVL

BOT

181

121

AAVL

182

100

COUPE

183

100

COUPE

184

121

AAVL

185

103

AFW

BOT

186

100

AFW

MET

187

100

AFW

BOT

188

ten zuiden van s103

BOT

189

103

AFW

190

103

AFW

MET

191

114

AFW

BOT

192

128

AFW

193

128

AFW

MET

194

125

AAVL

195

101

AFW

196

101

AFW

MET

197

140

AAVL

198

122

AAVL

199

123

COUPE

200

123

COUPE

BOT

201

123

COUPE

MET

202

123

AFW

Aanvullende info

Vlak

Subcategorie

Laag/Vulling

Vondst 169

9 zakken

5 zakken

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 106 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

Spoor

Context

Categorie

Aanvullende info

Vlak

Subcategorie

Laag/Vulling

Vondst 203

120

AFW

BOT

3 zakken

204

136

AFW

BOT

8 zakken

205

121

COUPE

206

121

COUPE

BOT

207

137

COUPE

208

137

COUPE

BOT

209

137

COUPE

MET

210

138

COUPE

BOT

211

138

COUPE

212

137

AFW

BOT

213

138

COUPE

214

139

AFW

215

COUPE

216

AFW

217

COUPE

218

AFW

219

AAVL

BOT

220

COUPE

BOT

221

COUPE

BOT

222

COUPE

223

AFW

224

COUPE

BOT

225

128

AFW

226

100

COUPE

227

105

COUPE

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 107 van 132

1 1 1 1 7 7 7

kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil

aw aw aw aw aw aw aw

x x x

rood rood steengoed grijs rood rood rood

5 5

7 7

kuil kuil

aw aw

rood rood

5 5 5

7 7 7

kuil kuil kuil

aw CB aw

rood dakpan steengoed

kuil

7 7

27 27

kuil kuil

aw aw

6 6

7 7

kuil kuil

aw aw

rood steengoed

Rijnlands

kuil

steengoed

Raeren

kuil

steengoed

Rijnlands

kuil

steengoed

Rijnlands

6 6 14 14 14 14 14

7 7 7 7 7 7 7

kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil

aw aw aw aw aw aw aw

kuil

16 18

19 10

kuil kuil

aw aw

kuil

x x

bruine engobe + zoutglazuur loodglazuur loodglazuur zoutglazuur

kan teil

loodglazuur loodglazuur ijzerhoudend loodglazuur loodglazuur loodglazuur

teil teil kom

Soort

1550

1650

A32

1400 1400 1400 1300 1600 1600 1600

1600 1600 1600 1550 1800 1800 1900

1400 1400

1800 1800

1400

1800

loodglazuur plat

pijpaarde

bruine engobe + zoutglazuur zuid- of centraal Gallisch patacon

ovale schijf

rood rood

loodglazuur loodglazuur

grape grape

grijs grijs rood rood rood rood steengoed

Raeren

steengoed

Raeren

loodglazuur bruine engobe + zoutglazuur bruine engobe + zoutglazuur bruine engobe + zoutglazuur bruine engobe + zoutglazuur

A193/194

kogelpot kom ?

steengoed rood rood

loodglazuur

kom?

kom

A232

bandvormig

1 6 1 2

1 1 1

1 1 1 3 1

bodem op geknepen standring, verbrand

bodem op standvin 1

1500

1800

100

300

1700

1800

1325 1300

1400 1500

1400 1575

1800 1700

3 2

1550

1650

1550

1700

1500

1700

1200 1200 1550 1550 1500 1500 1400

1325 1550 1800 1800 1800 1800 1600

1550

1700

1450

1700

1400 1450

1800 1700

1450

1700

1 2

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

Kwart van een grote ovale patacon met benen mannenfiguur, rok met kousen, resten van beschildering (werkfoto) Vroeg type, verwant aan de types A193 en A194. schouderfragmenten van een tweede exemplaar, met aanzet oor, beroet Twee halsfragmenten smal cilindrisch geribbeld

1 1

1 3

1 1

1 1 1 2 1 1

Vlakke voet

paars loodglazuur intern

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 108 van 132

Opmerkingen Volledige bodem op geknepen standring. Sterke snij- of piksporen, gebruikt als voederbak? volledige, smalle vlakke bodem van medaillonkan, diam. 80 mm.

kan

loodglazuur loodglazuur loodglazuur loodglazuur bruine engobe + zoutglazuur bruine engobe + zoutglazuur ijzerhoudend loodglazuur zoutglazuur loodglazuur

rood

medaillon

past aan

2 2 2 2 5 5 5

Raeren

MAI

steengoed

1700

1400

teil

kuil

loodglazuur

Datum eind

Datum begin

rood

versiering

Type

tek.

Vorm

materiaal

kuil

techniek

structuur

Baksel

Spoornr.

laag

Inv.nr. 20/AS.NK

10.3 LIJST AARDEWERK

2022

Bandvormige rand met doorn, kleine diameter, teilvormige kom (papkom?) Haaks uitstaande sikkelrand, kom?

kuil kuil kuil kuil

aw aw aw aw

rood pijpaarde grijs rood

16 16 15

kuil kuil kuil

aw aw aw

rood grijs rood

kuil

steengoed

25 25 26

14 14 31

kuil kuil kuil

aw aw aw

rood grijs grijs

26 26

31 31

kuil kuil

aw aw

27 27 27

30 30 30

kuil kuil kuil

aw aw aw

27 27 27 27 27 27

30 30 30 30 30 30

kuil kuil kuil kuil kuil kuil

aw aw aw aw aw aw

rood rood grijs steengoed steengoed steengoed

Langerwehe Raeren Raeren

kuil

steengoed

Raeren

kuil

steengoed

Rijnlands

30 32 32

21 13 13

kuil kuil kuil

aw aw aw

rood steengoed steengoed

Langerwehe Raeren

32 32 33 33

13 13 36 36

kuil kuil kuil kuil

aw aw aw aw

kuil

rood grijs grijs bijnasteengoed hoogversierd

kuil

steengoed

grijs rood x

x x

1650

1550

1700

1400 1600 1200 1325

1800 1800 1550 1600

1 1 1

1400 1200 1400

1700 1550 1600

1500

1800

1300 1200 1300

1700 1550 1500

44 4

1200 1200

1550 1400

1500 1500 1500

1800 1800 1800

1400 1400

1700 1700

1300 1550 1400

1400 1650 1600

1400

1600

1400

1700

1400 1300 1550

1700 1400 1650

wit slib + groen

1450 1200 1200 1275

1600 1550 1550 1325

1 1 5 1

kleine papkom, intern slib + koperhoudend glazuur

sliblijn + geel

1250

1325

1500

1650

wandfragment met extern loodglazuur (rood) + aanzet van witte gekrulde sliblijn met geel Hals met aanzet oor

pijpensteel loodglazuur

kleine grape

loodglazuur

teil

loodglazuur Rijnlands

papkom

bruine engobe + zoutglazuur loodglazuur

voorraadpot

A227v

rood rood rood

loodglazuur loodglazuur ijzerhoudend loodglazuur loodglazuur loodglazuur

past aan

1550

kom

wit slib + groen

MAI

1650

1550

1 2 3

plat bruine engobe + zoutglazuur bruine engobe + zoutglazuur bruine engobe + zoutglazuur loodglazuur

21 21 23

Raeren

1550

10 10 18 16

steengoed

1200

18 18 20 21

Datum eind

kuil

Datum begin

Raeren

versiering

steengoed

Type

Raeren

Vorm

kuil

grijs dakpan steengoed

techniek

Baksel

Soort

aw CB aw

tek.

structuur kuil kuil kuil

materiaal

Spoornr. 10 10 10

laag

Inv.nr. 20/AS.NK 18 18 18

Opmerkingen

volbruine dikke engobe zoals bij medaillonkannen

rand met geribbelde hals medaillonkan? geribbelde hals medaillonkan?

zwaar verbrande bodem met afgebroken pootje, heel klein formaat aanzet standvin

1 1 1

7 1 1

1 13 1

bandvormige rand van kleine teilvormige papkom met horizontaal oor Vrij donkerbruine engobe.

Groot randfragment van een voorraadpot, vergelijkbaar met de A227-reeks. Sterk glauconiethoudend baksel met veel glimmers, past aan rand uit 59 rood baksel met grijze kern, geen glazuur zichtbaar, mogelijk vroegrood. vergelijkbaar met rand uit 14 ijzerhoudend bruin loodglazuur intern + extern

intern slib + groen bodem op geknepen standring

1 2

Langerwehe

Raeren

paarse engobe zoutglazuur bruine engobe + zoutglazuur bruine engobe + zoutglazuur beige engobe + zoutglazuur loodglazuur paarse engobe beige engobe + zoutglazuur loodglazuur

teil kan papkom

paarse engobe

bruine engobe + zoutglazuur

kan

1 1

geknepen bodem met paarse engobe lintoor van Raeren in een jonge vorm (ovale doorsnede)

bandoor

2 1

1 1 1

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 109 van 132

vlakke bodem

kuil

38 38 39 39 39 39 39

1 1 30 30 30 30 30

kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil

kuil

42 42 42

tek.

steengoed

Raeren

aw aw aw aw aw aw aw

rood lichtoranje lichtoranje rood rood rood steengoed

grijs

kuil

grijs

14 14 14

kuil kuil kuil

9 9 9

aw aw aw

rood rood steengoed

Raeren

kuil

steengoed

Raeren

kuil

steengoed

Rijnlands

42 44 44

14 14 14

kuil kuil kuil

9 11 11

aw aw aw

steengoed grijs rood

Westerwald

44 45 45 46 46 46

14 5 5 15 15 15

kuil greppel greppel kuil kuil kuil

aw aw aw aw aw aw

rood grijs grijs grijs rood steengoed

kuil

steengoed

kuil

rood

48 48 48

21 21 21

kuil kuil kuil

aw aw aw

48 51

21 16

kuil kuil

aw aw

pijpaarde grijs

kan

900 1300 1300 1300 1325 1300 1550

1300 1500 1500 1400 1500 1600 1650

kan

1550

teil teil Langerwehe

Raeren

oranjebeige oranjebeige

Raeren

paarse engobe loodglazuur loodglazuur bruine engobe + zoutglazuur bruine engobe + zoutglazuur loodglazuur loodglazuur loodglazuur loodglazuur loodglazuur loodglazuur bruine engobe + zoutglazuur

grape

Raeren

1500 1450 1450 1400 1300 1300 1400

1800 1550 1550 1700 1700 1600 1600

2 1 2

1200

1550

1300

1550

1200 1400 1400

1500 1800 1600

1 1 2

1550

1650

1400

1700

1600 1200 1325

1800 1550 1600

1 1 1

1300 1200 1100 1200 1200 1450

1550 1400 1300 1550 1500 1600

2 3 3 3 1 1

drinkkan/kan

1400

1600

pot/grape

1500

1800

1200 1300 1400

1550 1600 1700

1600 1100

1800 1300

grape grape

kobaltblauw bord

pijpensteel kogelpot

A239?

1 9 1

bodemfragment met geknepen standring, beroet

1 9

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

wandfragmenten + 1 fragment rolrond wosrtoor. Verschillende baksels Bodem teil met brede standvin, extern beige oppervlak, intern grijs

fragmentje geribbelde cilindrische hals zoals medaillonkan

deel van vlag en spiegel van een klein bord, intern geglazuurd

matig fijn verschraalde baksels grijze kern, roodbeige oppervlak

1 1 1

grote rand van grote gesloten vorm, mogelijk een grape. Groen glazuur (reductiegroen?)

donkerbruine engobe

1 1

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 110 van 132

rand met aanzet oor, sterk beschadigd

Geribbeld cilindrisch halsfragment medailonkan

loodglazuur bruine engobe + zoutglazuur MF

1 1

loodglazuur

ongeglazuurd beige engobe + zoutglazuur bruine engobe + zoutglazuur loodglazuur

vrij grof verschraald, duidelijk residueel 1 1

1650

F MF F Raeren

1 1 1

Geribbeld cilindrisch halsfragment medailonkan

loodglazuur loodglazuur bruine engobe + zoutglazuur bruine engobe + zoutglazuur bruine engobe + zoutglazuur zoutglazuur loodglazuur

cilindrische hals met aanzet geribbelde zone, zoals bij medaillonkan donkerbruine engobe

2 1

teil

grijs rood steengoed

past aan

1650

MAI

grijs grijs grijs steengoed rood rood steengoed

x x

1550

aw aw aw aw aw aw aw

kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil

1650

18 13 13 13 13 13 1

1550

kan

34 36 36 36 36 36 38

Datum eind

steengoed

Datum begin

versiering

kuil

bruine engobe + zoutglazuur bruine engobe + zoutglazuur

Type

Raeren

Vorm

techniek

steengoed

Baksel

Soort

structuur kuil

materiaal

Spoornr. 18

laag

Inv.nr. 20/AS.NK 34

Opmerkingen

2022

Rijnlands

kuil

steengoed

Rijnlands

16 19 19

kuil kuil kuil

aw aw aw

rood rood rood

57 57 57 57 58 59 59 61

17 17 17 17 17 31 31 22

kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil kelder

3 3 3 3 4

aw aw aw aw aw aw aw aw

rood rood rood steengoed rood grijs grijs rood

62 62 62

34 34 34

kuil kuil kuil

aw aw aw

x x x

62 62 62 62 62 62 64 65 66 70

34 34 34 34 34 34 57 61 62 64

kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil

aw aw aw aw aw aw aw aw aw aw

x x x x

70 71 72 72 72 72 72 72 72 72

64 61 34 34 34 34 34 34 34 34

kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil

aw aw aw aw aw aw aw aw aw aw

kuil

steengoed

75 77

51 57

kuil kuil

aw aw

grijs grijs

aanleg

x x

Siegburg

1 2

loodglazuur bruine engobe + zoutglazuur

grape? kan

1400

1550

bruine engobe + zoutglazuur beige engobe + zoutglazuur beige engobe + zoutglazuur loodglazuur loodglazuur loodglazuur

kan

100 1550

300 1650

1 1

1400

1600

1500

1700

1300 1300 1300

1600 1600 1600

loodglazuur loodglazuur loodglazuur gevlamd loodglazuur

kom/teil kom

1400 1500 1325 1350 1400 1300 1200 1575

1700 1800 1600 1550 1800 1500 1550 1650

teil minigrape

drinknap voorraadpot

A227v

loodglazuur

bord

rood rood rood

loodglazuur loodglazuur loodglazuur

teil teil teil

1400 1400 1400

rood rood rood rood rood grijs rood grijs grijs grijs

loodglazuur loodglazuur loodglazuur loodglazuur loodglazuur

teil grape grape bord

sliblijn + geel

rood grijs grijs grijs rood rood rood rood rood rood

loodglazuur

loodglazuur kruik voorraadpot

A120 reliefband

teil kruik

past aan

54 56 56

steengoed

MAI

kuil

Bavay Raeren

1325 1550

mortarium steengoed

1200 1200

aw aw

Rijnlands

A232B

Datum eind

6 6

kogelpot

Datum begin

kuil kuil

F F

versiering

16 16

grijs grijs rood steengoed

Type

54 54

Vorm

materiaal aw aw aw aw

techniek

laag 4 4 4 4

Baksel

structuur kuil kuil kuil kuil

Soort

Spoornr. 16 16 16 16

tek.

Inv.nr. 20/AS.NK 51 51 51 51

A16v

Opmerkingen

Enkel de top bewaard, heel klein fragment Onderbakken steengoed, beige baksel, schouder met aanzet bandoor, nog een type voor 1550 sterk verweerd gladde cilindrische hals

fijn bandoor

1 1 1

1 1

rand net in zone van gietopening fijne rand met klein aanzet licht geknepen oor van minigrape enkel de van de rand afgebroken aanzet oor bewaard

1 1 1 1 1

1 1 2 5

1600 1600 1600

1 1 1

1400 1400 1400 1400 1300 1200 1400 1200 1200 1300

1600 1600 1600 1600 1700 1550 1800 1550 1325 1550

1 1 1 1

1400 1200 1400

1600 1550 1550

bodem grape met fijn pootje groot randfragment tot net aan aanzet standring worstoorfragment randfragment van een voorraadpot, past aan 26 Vlag met brede paralelle sliblijnen in Werra-stijl (wel wijd uit elkaar) sterke slijtage op rand en doorn sterke slijtage op rand en doorn sterke slijtage op rand en doorn, misbaksel: donkergrijs baksel met reductiegroen versinterd glazuur beroet

5 1 1 2 1 2

1 1

4 1 3

kruik met intern verdikte rand, zwaar rolrond worstoor grote fragmenten van een grote voorraadpot, reliëfband in knik met hals

1 2

Raeren

loodglazuur loodglazuur loodglazuur loodglazuur loodglazuur ijzerhoudend loodglazuur bruine engobe + zoutglazuur

teil teil teil steelkom grape

kom

vingerindrukken

1400 1400 1300 1400 1450 1450

1700 1700 1700 1800 1600 1600

1400

1600

1200 1200

1550 1400

1 1

1 1 2 3

1 1

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

paars, ijzerhoudend loodglazuur intern en extern, pootje met duimindruk op zool

1 3 1

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

fragment in zone gietopening fragmenten met standvin, 2 ind

pagina 111 van 132

Kleinfragment van grote kom met duimindrukken

kuil

84 85

kuil kuil

aw aw

88 88 88 88 88 88 88

56 43 oost 43 oost 43 oost 43 west 43 west 53 53 53 53 53 53 53

88 88 88

rood grijs steengoed

Rijnlands

steengoed

Rijnlands

x x

oxiderend grijs

AS-Romeins

kuil

grijs

kuil

grijs

kuil

grijs

kuil

steengoed

kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil

aw aw aw aw aw aw aw

53 53 53

kuil kuil kuil

aw steen andere

kuil

93 93 93 93 93 93

66 66 66 66 66 66

kuil kuil kuil kuil kuil kuil

aw aw aw aw aw aw

93 97 99 99

66 73 69 69

kuil kuil kuil kuil

CB aw aw aw

85 86 86

x x x

grijs rood rood rood rood rood steengoed steengoed leisteen? ind. Afval

Raeren Rijnlands

1 1

kleine standvin, komvorm? worstoor kan/kruik wandfragmenten van buikige kruik type Puurs Pullaer

1 2 1

bruine engobe + zoutglazuur bruine engobe + zoutglazuur

kruik kruik

1500

1600

100 1200

300 1325

1 2

1200

1500

1200

1500

kan/kruik

1200

1550

beige engobe + zoutglazuur

kan

1400

1650

loodglazuur loodglazuur loodglazuur loodglazuur loodglazuur bruine engobe + zoutglazuur zoutglazuur

voorraadpot teil grape teil kan/drinkkan

1200 1450 1400 1450 1400 1400 1400

1550 1550 1600 1550 1700 1700 1600

kruik

1400

1550

A232

3 1 4

grijze kern, beigebruin oppervlak, niet duidelijk of dit (vroeg)rood of grijs is 1

Rijnlands

dakpan grijs grijs Maaslands

MF F wit

loodglazuur loodglazuur loodglazuur loodglazuur loodglazuur bruine engobe + zoutglazuur

kom teil grape kom

golfpan kan/kruik

wit slib + geel

Bovenste helft grotendeels volledig, past aan 4 scherven uit 82. Donkerbruine engobe extern, intern grotendeels ongeglazuurd en zonder engobe. Bandvormige rand, twee geprononceerde ribbels op de schouders. Donkergrijs baksel met enkele beige vlekken, nog Langerwehe?

Bandoor

1 1 1

beroet beroet

standvin rand met aanzet bandoor, kan of drinkkan

4 1 1 1

1300

1550

1400 1400 1325 1300 1450 1400

1600 1600 1600 1600 1600 1600

1 1

1500 900 1175 900

1800 1300 1500 1400

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

worstoor kan/kruik

grote geknepen standring (ingestoken bodem) van kruik Dikke plaat, leisteenachtig, zwartblauw fragment industrieel afval (zoals op akkers bij prospectie), intrusief? Van verschillende individuen, grote scherven, vrij dikwandig

7 1 1 1

sterke slijtage op doorn, met aanzet gietopening bodem met vrij klein pootje, beroet

7 2 1 1 1 1 1

vrij groot fragment. aanzet standvin kan/kruik

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 112 van 132

Vier wandscherven, passen aan halve kruik uit 84

wandfragment met enkelvoudige golflijn op schouder

1 1 1

1 1

rood rood rood rood rood steengoed

Waarschijnlijk vuurklok, wel intern niet beroet

1400 1200 1500

bord kogelpot

Fragment geknepen standring

teil

grijs x x

1600 1550 1600

loodglazuur

golflijn

Rijnlands

1400

past aan

aw aw aw

1200

MAI

1 1 1

1500 1550 1550 1550 1400

kuil kuil kuil

1300 1300 1300 1300 1325

56 56 56

rood?

bruine engobe + zoutglazuur ongeglazuurd

kan/kruik kan/kruik

1550

82 82 82

Brühl/Langerwehe

A214

1400

vuurklok (?)

Datum eind

kuil

kan/kruik

Datum begin

grijs grijs grijs grijs steengoed

versiering

bruine engobe + zoutglazuur

Type

aw aw aw aw aw

Raeren

Vorm

kuil kuil kuil kuil kuil

steengoed

techniek

59 58 58 58 58

Baksel

78 79 79 79 79

Soort

tek.

structuur kuil

materiaal

Spoornr. 57

laag

Inv.nr. 20/AS.NK 77

Opmerkingen

2022

rood

vroegrood?

100 101

69 69

kuil kuil

1 2

aw aw

grijs grijs

101 101 102 103 104 104 104 105 105 105 105 107

69 69 69 73 69 69 69 72 72 72 72 75

kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil

2 2 4

aw aw aw aw aw aw aw aw aw aw aw aw

grijs grijs grijs grijs grijs grijs rood grijs grijs grijs grijs rood

107 107 107 108 109 110 110 112 113 116 117 119

75 75 75 68 76 79 79 48 79 46 41 84

kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil

aw aw aw aw aw aw aw aw aw aw aw aw

grijs steengoed grijs steengoed grijs grijs steengoed grijs Maaslands grijs rood steengoed

121

kuil

grijs

121 121 121 123

85 85 85 88

kuil kuil kuil kuil

aw aw aw aw

grijs rood rood steengoed

123 126 126 126

88 86 86 86

kuil kuil kuil kuil

aw aw aw aw

126 126

86 86

kuil kuil

126

126 128

5 5 5

Soort

1175

1300

1100 1200

1400 1400

1200 1100 1100 1100 1175 1100 1150 1300 1300 1100 1175 1450

1400 1400 1500 1500 1400 1400 1300 1400 1400 1400 1400 1550

1450 1400 1200 1400 1200 1200 1300 1200 1000 1200 1500 1450

1550 1550 1550 1600 1550 1550 1400 1550 1400 1550 1800 1550

1300

1450

1300 1200 1400 1450

1550 1550 1700 1550

1100 1200 1400 1400

1400 1550 1700 1550

1400 1300

1600 1550

1300

1600

1400

1700

1400

1700

kan/kruik vroegrood?

ongeglazuurd kan teil kan/kruik loodglazuur

bord

Siegburg

gevlamd

cilindrische kan kan

Raeren

zoutglazuur

Langerwehe

paarse engobe

wit

loodglazuur

Rijnlands

loodglazuur bruine engobe + zoutglazuur

A121v

sliblijn + geel en groen

kruik

kan teil/kom

bandvormig draperie + golflijn

kom

Raeren

grijs grijs rood steengoed

Raeren

aw aw

steengoed steengoed

Raeren Langerwehe

kuil

steengoed

Rijnlands

kuil

steengoed

Rijnlands

kuil

rood

kruik

loodglazuur loodglazuur bruine engobe + zoutglazuur

kruik kogelpot?

loodglazuur zoutglazuur zoutglazuur bruine engobe + zoutglazuur bruine engobe + zoutglazuur bruine engobe + zoutglazuur loodglazuur

kruik

biconische beker

fles?

radstempel

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

Opvallend twee rode vverticale lijntjes (afdruipstrepen?) (werkfoto) Twee grote fragmenten van grote kruikbodem op aaneensluitende meerledige standvinnen, enkel extern glazuurspatten, roetvlekken (werkfoto)

1 1 1

Fragment grote bodem op aaneensluitende heel brede meerledige standvinnen, geen teil wrschl aaneensluitende enkelvoudige standvinnen

bodem op meerledige aaneensluitende standvinnen

5 2 2 5 1 1 1

1 1

vroegrood? Bruinrood baksel, ook in de kern Fijne rand, met aanzet oor

2 1

1 1

B op aaneensluitende enkelvoudige standvinnen slibdecoratie met 'palmboom', geel met groene accenten (werkfoto). Kleine standvin, sterk afgesleten vlak bodemfragment ciindrische kan

1 1 2 1 1 2

sterk verweerde scherf 1

Bodem op geknepen standring, bruinpaarse engobe

1 1 1 1

dekkend geel glazuur extern, heel klein fragment

Bijzondere rand, lijkt op bandvormige rand van teil, maar dan met duimindrukken onderaan de overschragende rand + een golflijnversiering

1 1

sterk verbrand klein bodemfragment

1 1

rand met oor van grote kruik met dakvormig randprofiel cfr Petegem Beaulieu

1 3 3

rand met dakvormig profiel met onderaan een radstempel (cfr Beaulieu)

Klein randfragment

net aanzet oor zichtbaar gladde hals met onderaan kleine doorn

1 1 2 1 1

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

past aan

MAI

kuil

1200

100

900

rode verf

beigewit

Datum eind

Pingsdorf

Datum begin

tek. x

versiering

materiaal aw

Type

laag 1

Vorm

structuur kuil

techniek

Spoornr. 69

Baksel

Inv.nr. 20/AS.NK 100

Opmerkingen

pagina 113 van 132

145 146 146 146 146

52 91 91 91 91

kuil greppel greppel greppel greppel

aw aw aw aw aw

148 148 148 153 153

40 40 40 115 115

kuil kuil kuil kuil kuil

aw aw CB aw aw

oxiderend grijs dakpan grijs witbakkend

153

115

kuil

steengoed

153 155 153

115 108 115

kuil kuil kuil

aw aw aw

industrieel wit industrieel wit steengoed

157 157

112 112

muur muur

uitbraak uitbraak

aw aw

rood rood

157 157 157 157

112 112 112 112

muur muur muur muur

uitbraak uitbraak uitbraak uitbraak

aw aw aw aw

rood faience industrieel wit porselein

159

104

muur

uitbraak

industrieel wit

161 163 165

110 117 105

kuil kuil kuil

aw aw aw

industrieel wit industrieel wit rood

loodglazuur loodglazuur loodglazuur loodglazuur loodglazuur

Raeren

bruine engobe + zoutglazuur

grijs

grijs rood rood rood steengoed

1550 1900 1700 1600 1600 1700 1400 1400 1550 300 1600 1550 1600 1600 1600

1400 1550

1700 1650

1300

1500

1200 1600 1450 1300 1500

1550 1800 1600 1700 1700

100 1200

300 1550

? kom ?

1200 1600

1550 1900

pot

1700

1900

1800 1800 1400

1950 1950 1700

1 1

1500 1500

1800 1800

1450 1800 1800 1800

1600 1950 1950 1950

kamerpot/waskom

1800

1950

bord bord

1800 1800 1400

1950 1950 1700

1 1

grape kom

bandvormig

kom teil

A143 A176

mortarium teil vetvanger grape kom

kan voorraadpot

Rijnlands

loodglazuur loodglazuur loodglazuur bruine engobe + zoutglazuur

LLW

vingerindrukken

teil kom

A227v

wit slib + groen

kruikamfoor?

loodglazuur bruine engobe + zoutglazuur

bord kop bruine engobe + zoutglazuur loodglazuur ijzerhoudend loodglazuur loodglazuur tinglazuur Europees

loodglazuur

beige + zwart

bord

bierpul/kan kop ?

wit slib + geel blauwe verf malversiering + goudverf

1 3 2 1 2 1

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

Volledig rand-hals-oor fragment, cfr grote kruik Hopmarkt

kleine fragmenten, 1 is sterk verweerd klein fragment, verweerd 1

pootje met vingerindruk op zool Kleine teilrand, wrschl van teilvormige kom

1 1 1

1 1

groot komfragment met rand met vingerindrukken

2 1 1 1

1 1 1 1

bandvormige rand buikfragment met worstoor, beroet geknepen standring, kleine diameter

1 1 1 1 1 1

1 1 1 1 1

wand-bodemfragmente passen, maar niet aan randschouder (wel een verse breuk), is van zelfde type als uit 26 en 59, verwant aan A227, 14de-eeuws?

drie grote fragmenten die passen sterk beroet, van grape wrschl donkerbruine gevlekte engobe

1 1

met brede standvin

1 1

massieve steel, sterk versmallend naar punt toe. Herkomst? laat steengoed, van voorraadpot?

1 1 1 1 1 1

1 1 1 1

klein randfragment extern ijzerhoudend glazuur

extern blauw, van bierpul of kan 1 1

extern gevormd met nopjes en goudpuntjes

1 1 1

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 114 van 132

past aan

kuil

x x

Bavay

1200 1700 1400 1325 1450 1325 1200 1300 1200 100 1350 1300 1325 1300 1300

plat

MAI

x x

tinglazuur loodglazuur loodglazuur loodglazuur loodglazuur

145

dakpan grijs faience rood rood rood rood grijs grijs grijs mortarium rood rood rood rood rood grijs rood steengoed

1550

bandvormig

CB aw aw aw aw aw aw aw aw aw aw aw aw aw aw aw aw aw aw

1450

kruik

kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil

beige engobe + zoutglazuur loodglazuur

Datum eind

53 92 92 90 93 93 93 93 93 93 40 40 40 40 40 40 40 89 89

Raeren

Datum begin

133 134 134 137 138 138 138 138 138 138 141 141 141 141 141 141 141 144 144

steengoed

versiering

tek. x

Type

materiaal aw

Vorm

laag 2

techniek

structuur kuil

Baksel

Spoornr. 53

Soort

Inv.nr. 20/AS.NK 130

Opmerkingen

2022

98 98 98 98 98

kuil kuil kuil kuil kuil

CB aw aw aw aw

dakpan witbakkend witbakkend witbakkend rood

169 169 169

98 98 98

kuil kuil kuil

aw aw aw

rood rood rood

169 169 169

98 98 98

kuil kuil kuil

aw aw aw

rood witbakkend steengoed

169 169 169 172 172 172

98 98 98 98 98 98

kuil kuil kuil kuil kuil kuil

aw aw aw aw aw aw

faience industrieel wit pijpaarde faience industrieel wit porselein

172

kuil

rood

172

kuil

rood

172

kuil

rood

172

kuil

rood

172

kuil

rood

172 172 172 172 172 173 173 176

98 98 98 98 98 105 105 119

kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil

aw aw aw aw aw aw aw aw

rood witbakkend witbakkend witbakkend steengoed grijs rood majolica

178 178 178 178 178

101 101 101 101 101

kuil kuil kuil kuil kuil

aw aw aw aw aw

grijs grijs rood rood rood

tek.

1700 1700

1900 1900

2 1

grijs loodglazuur loodglazuur loodglazuur ijzerhoudend loodglazuur loodglazuur ongeglazuurd ijzerhoudend loodglazuur loodglazuur loodglazuur bruine engobe + zoutglazuur tinglazuur

golfpan kom bord pot

1700 1700 1700 1700 1700

1900 1900 1900 1900 1900

2 1 1

bloempotje? deksel

1700 1700 1700

1900 1900 1900

1700 1700 1700

1900 1900 1900

1700 1800 1700 1700 1800 1750

1900 1950 1900 1900 1950 1900

tinglazuur

kandelaar

1700

1900

bloempot/ vooraadpot? kom

1700

1900

1700

1900

steelkom

1700

1900

1700

1900

1700 1700 1700 1700 1700 1200 1300 1600

1900 1900 1900 1900 1900 1550 1600 1800

1 1

1200 1200 1400 1400 1450

1550 1550 1700 1700 1600

bord pijpensteel ?

Chinees ijzerhoudend loodglazuur loodglazuur ijzerhoudend loodglazuur ijzerhoudend loodglazuur ijzerhoudend loodglazuur loodglazuur loodglazuur loodglazuur loodglazuur zoutglazuur loodglazuur tinglazuur

kom loodglazuur loodglazuur loodglazuur

bord kom pot

bord

blauwe + gele verf

? wit slib + groen

donkerbruin glazuur

1 2

1 2 1 2 1

1 1

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

met kleine gietsneb, eenvoudige opstaande rand. Groot wandfragmentmet aanzet oor van een grote grape met dekkend paars glazuur extern drie grote bordfragmenten intern loodglazuur cilindervormig met bandvormige rand, van kruik? Of van buis? Cfr 199

1 1 1

groen extern, geel intern groen extern, geel intern groen extern, geel intern donkerpaars glazuur intern + extern

extern bruin loodglazuur, intern ongeglazuurd

2 1 1 1 1 1 1

1 3 1

vlakke bodem vlakke bodem, sterk verbrand vlakke bodem; intern + extern dik bruin glazuur beige extern, wit intern

1 1

intern wit, extern bruin

archeologisch volledig, bloemetjespatroon extern, wrschl 19de-eeuws, nogal dikwandig Volledige bovenzijde, afgebroken stam. Volledig dekkend donkerbruin glazuur Grote cilindervorm, integraal geglazuurd, vooral reductiegroen met rode vlekken bruin glazuur extern

haaks uitstaande rand, bruin glazuur extern

1 1

1 8

integraal donkerbruin glazuur

1 2 1 2 1

bodem met klein pootje, beroet blauw centraal patroon (figuratief) met gele accenten

2 4 1

klein fragment

2 1

1 1

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

past aan

169 169 169 169 169

bord ?

MAI

rood rood

aw aw

1900 1600 1700 1700

pijpensteel steelgrape

kuil kuil

loodglazuur loodglazuur ijzerhoudend loodglazuur loodglazuur loodglazuur

98 98

grape

1600 1400 1300 1450

bruine engobe + zoutglazuur

169 169

Datum eind

pijpaarde rood rood rood

Datum begin

aw aw aw aw

versiering

kuil kuil kuil kuil

1700

Type

105 106 106 106

1500

Vorm

165 168 168 168

techniek

steengoed

Baksel

Soort

structuur kuil

materiaal

Spoornr. 105

laag

Inv.nr. 20/AS.NK 165

Opmerkingen

pagina 115 van 132

dekkend slib + groen intern en extern

Raeren

178

101

kuil

steengoed

181 182

121 100

kuil kuil

aw aw

pijpaarde witbakkend

182 182

100 100

kuil kuil

aw aw

rood industrieel wit

182

100

kuil

industrieel wit

182

100

kuil

faience

tinglazuur

184 184 184 184 184 184

121 121 121 121 121 121

kuil kuil kuil kuil kuil kuil

aw aw aw aw aw aw

rood rood rood rood rood witbakkend

witbeige

loodglazuur loodglazuur loodglazuur loodglazuur loodglazuur loodglazuur

184

121

kuil

steengoed

Raeren

184

121

kuil

steengoed

Raeren

184 189 189

121 103 103

kuil kuil kuil

aw aw aw

steengoed rood witbakkend

Raeren

189 189

103 103

kuil kuil

aw aw

industrieel wit industrieel wit

192 192

128 128

kuil kuil

aw aw

faïence fine witbakkend

tinglazuur loodglazuur

194

125

kuil

witbakkend

194 194 194 195 195 195

125 125 125 101 101 101

kuil kuil kuil kuil kuil kuil

aw aw aw aw aw aw

witbakkend witbakkend rood rood rood rood

ijzerhoudend loodglazuur loodglazuur loodglazuur loodglazuur loodglazuur loodglazuur loodglazuur

195 195

101 101

kuil kuil

aw aw

grijs steengoed

kan

1500 1400

1650 1550

2 1

geribbelde hals

1500

1650

donkerbruin dik glazuur extern zoals bij medaillonkan

1730 1700

1900 1900

2 1

1700 1750

1900 1800

1 1

blauwe lijn intern

1800

1950

landschap intern + extern

1700

1900

wand-bodemfragmenten van zelfde kamerpot met lusvormig oor

1400 1400 1300 1400 1450 1400

1600 1600 1600 1600 1700 1700

1400

1650

1550

1650

1500 1550 1700

1650 1700 1900

1 1

1800 1800

1950 1950

bord kom

1700 1700

1900 1900

1 1

kom

1700

1900

1700 1700 1700 1400 1400 1300

1900 1900 1900 1650 1600 1600

1200 1575

1550 1650

Vorm

Baksel

Soort

Datum eind

Datum begin

ijzerhoudend loodglazuur loodglazuur imitatie creamware

pijpenkop deksel bord/schotel schoteltje kop

bruine engobe + zoutglazuur bruine engobe + zoutglazuur zoutglazuur loodglazuur ijzerhoudend loodglazuur

zoutglazuur

blauwe verf printdecor blauw

kamerpot/ waskom teil teil vergiet kamerpot?

kan

grape kom

bord bord

Raeren

blauwe verf

bord bord kamerpot?

kobaltblauw + mal

1 1

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

eenvoudige rechte kanrand

Twee grote fragmenten van zelfde deksel, enkel bruin glazuur extern

1 3

met aanzet brede standvinnen

5 1 1

1 2

Vreemd baksel, lijkt op lokaal baksel (met glimmers en verspreide 'chamotte'), maar in een witbeige tot beige baksel, reductiegroen glazuur wijst alvast op een bakking in reducerende atmosfeer bandvormig oor met u-vormige doorsnede

1 1

donkerbruin dik glazuur extern zoals bij medaillonkan

1 1

enkele geprononceerde draairibbels 1 1

Haaks uitstaande rand met dekselgeul, wijde vorm. Paarsbruin extern, geel intern, met aanzet horizontaal oor.

1 1 1 1

1 1 1

op rand dubbele blauwe lijnmlet daaronder een 'gevederd' lijnpatroon (zoals bij een pijl): chevron Diepe kom op een gedraaide standring, bodem is beroet en verbrand. Geboorde gaatjes in buitenoppervlak wijst op een reparatie met krammen (nieten), 1 kram in ijzer is ten dele bewaard. Groen koperhoudend glazuur extern, geel intern. Haaks uitstaande rand met dekselgeul, bruin glazuur extern, geel intern vlakke bodem, groen glazuur extern, geel intern bodem op standring, groen glazuur extern, geel intern

1 1 1 14

vooral kleine scherven

7 1

vooral kleine scherven wandfragment paneelkan (werkfoto)

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 116 van 132

past aan

steengoed steengoed

MAI

aw aw

1550

kuil kuil

1400

101 101

kan

178 178

bruine engobe + zoutglazuur zoutglazuur beige engobe + zoutglazuur bruine engobe + zoutglazuur

versiering

Raeren

Type

steengoed

techniek

tek.

structuur kuil

materiaal

Spoornr. 101

laag

Inv.nr. 20/AS.NK 178

Opmerkingen

2022

steengoed

Rijnlands

195

101

kuil

steengoed

Rijnlands

195 195 198

101 101 122

kuil kuil BSoven

steengoed pijpaarde steengoed

Rijnlands

onderaan

aw aw aw

199

122

BSoven

onderaan

rood

199

122

onderaan

steengoed

202

123

BSoven kuil

rood

202 202 202 202 205 207 207 207 213

123 123 123 123 121 137 137 137 138

kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil kuil

aw aw aw aw aw aw aw aw aw

rood rood faience pijpaarde witbakkend steengoed rood pijpaarde Werra?

214 222 226 227

139 79 100 105

kuil kuil kuil kuil

aw CB aw aw

rood tegel faience rood

tek.

Soort

Siegburg

Rijnlands

1400

1600

1400

1700

gevlamd

pijpensteel trechterbeker?

1400 1600 1400

1700 1900 1550

loodglazuur

buis?

1400

1800

bruine engobe + zoutglazuur ongeglazuurd

kan/kruik

1400

1550

bloempot

1700

1900

1400 1600 1600 1730 1700 1650 1400 1600 1575

1800 1800 1800 1900 1900 1800 1800 1900 1650

1300 1900 1600 1700

1800 2000 1900 1900

loodglazuur loodglazuur tinglazuur

Westerwald

loodglazuur zoutglazuur loodglazuur loodglazuur

bord (kamer)pot pijpenkop pan/kom kan pijpensteel bord

loodglazuur wit

muurtegel? tinglazuur ijzerhoudend loodglazuur

kom ?

hielmerk kobaltblauw

sliblijn geel + groen

1 1

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

donkerbruin dik glazuur extern zoals bij medaillonkan (werkfoto) korte opstaande rand met fijne ribbel 1,5 cm onder randtop, van kleine drinkkan, jonger type? (werkfoto)

1 1

bandoor met u-vormige doorsnede

4 1 1

buikfragment met aanzet oo van een kleine vorm, wrschl van een trechterbeker (aanzet oor wijst naar beneden (voor lusoor) en niet naar boven (voor aanhechting aan rand/hals) Twee passende brede bandvormige randen, met aanzet cilindervormig lichaam? Binnenzijde geglazuurd vanaf hals, en beroet/verbrand erboven tot aan de randtop. Buis van een schouw? Cfr 169 Centraal bodemdeel, met aanzet geknepen standring Zware bodem op standring, doorboring net boven standring, met ingekrast merk (voor het bakken)?

3 1 1 1 1 1

1 1 1 1 1

Hielmerk (vaas?) + cijfer (8?) op zijkant hiel klein fragment, groen extern, geel intern

1 1 1

Sterk verweerd bodemfragment. Bodem op een platte schijf. Restanten van centraal motief in wit slib met gele en groene glazuurzones (werkfoto's)

2 1 1 1

met kalkmortelresten, lijkt recent 1

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

past aan

kuil

MAI

101

1600

195

1525

Raeren

steengoed

1650

bruine engobe + zoutglazuur bruine engobe + zoutglazuur bruine engobe + zoutglazuur bruine engobe + zoutglazuur zoutglazuur

Datum eind

kuil

Datum begin

101

versiering

195

1550

Type

Raeren

Vorm

steengoed

techniek

Baksel

structuur kuil

materiaal

Spoornr. 101

laag

Inv.nr. 20/AS.NK 195

Opmerkingen

pagina 117 van 132

Blokvormige rand met dekselgeul, paarsbruin glazuur extern, kleine diameter.

10.4 LIJST DIERENRESTEN Inventaris van de dierenresten per spoor en inventarisnummer, exclusief de krengbegravingen. ?: geen datering, A: (laat)middeleeuws tot 16de eeuw, B: postmiddeleeuws (tot eind 18de eeuw), C: recent (na 1800). Spoor

224

158

188

220

142

149

221

106

125

219

Datering

hond (Canis lupus f. familiaris)

paard (Equus ferus f. caballus)

varken (Sus scrofa f. domestica)

rund (Bos primigenius f. taurus)

schaap (Ovis ammon f. aries) / geit (Capra aegagrus f. hircus)

rib - groot zoogdier

wervel - groot zoogdier

wervel - middelgroot zoogdier

niet gedetermineerde (zoogdier)resten

Inventarisnummer

Totaal

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 118 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

Spoor

138

100

105

110

115

121

123

137

Inventarisnummer

118

131

127

210

187

228

156

162

154

180

206

200

208

212

Datering

hond (Canis lupus f. familiaris)

paard (Equus ferus f. caballus)

varken (Sus scrofa f. domestica)

rund (Bos primigenius f. taurus)

schaap (Ovis ammon f. aries) / geit (Capra aegagrus f. hircus)

rib - groot zoogdier

wervel - groot zoogdier

wervel - middelgroot zoogdier

niet gedetermineerde (zoogdier)resten

Totaal

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 119 van 132

Type waardering

24/02/2020

BULK

24/02/2020

BULK

24/02/2020

BULK

24/02/2020

BULK

24/02/2020

BULK

24/02/2020

BULK

24/02/2020

BULK

26/02/2020

BULK

26/02/2020

BULK

26/02/2020

BULK

26/02/2020

BULK

2/03/2020

BULK

2/03/2020

BULK

2/03/2020

BULK

3/03/2020

BULK

3/03/2020

BULK

4/03/2020

BULK

4/03/2020

2+4

POLLEN

5/03/2020

BULK

5/03/2020

101

BULK

11/03/2020

137

BULK

13/03/2020

Type analyse

Aantal

BULK

Spoor

20/02/2020

Vlak

BULK

Monster

Categorie

Laag/Vulling

10.5 MONSTERLIJST

10.6 FIGURENLIJST Fig. 1: Projectgebied gesitueerd op de topografische kaart, met de afbakening van het onderzochte gebied (rode polygoon) (© Agiv). Fig. 2: Projectgebied gesitueerd op de GRB-basiskaart met de perceelnummers, perceelgrenzen en afbakening van het onderzochte gebied (rode polygoon)v (© Agiv). Fig. 3: Projectgebied gesitueerd op meest recente orthofotografische kaart (rode polygoon) (© Agiv). Fig. 4: Overzichtsfoto van het projectgebied (Noordwestelijk deel). Fig. 5: Overzichtsfoto van het projectgebied (Noordoostelijk deel). Fig. 6: Overzichtsfoto van het projectgebied (Noordoostelijk deel). Fig. 7: Overzichtsfoto van het projectgebied (Noordoostelijk deel). ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 120 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

Fig. 8: Overzichtsfoto van het projectgebied (Zuidoostelijk deel). Fig. 9: Overzichtsfoto van het projectgebied (Zuidoostelijk deel). Fig. 10: Overzichtsfoto van het projectgebied (Zuidoostelijk deel). Fig. 11: Overzichtsfoto van het projectgebied (Zuidwestelijk deel). Fig. 12: Overzichtsfoto van het projectgebied (Zuidwestelijk deel). Fig. 13: Algemeen grondplan van vlak 1 met aanduiding van de aangelegde coupes. Fig. 14: Algemeen grondplan van vlak 2 met aanduiding van de aangelegde coupes. Fig. 15: Allesporenplan van vlak 1 met spoornummers en de spoorinterpretaties. Fig. 16: Allesporenplan van vlak 2 met de spoorinterpretaties. Fig. 17: Projectgebied geprojecteerd op het Digitaal Hoogtemodel van Vlaanderen (rode polygoon) (© Agiv). Fig. 18: Projectgebied (rode polygoon) gesitueerd op de bodemkaart van Vlaanderen (AGIV 2020a). Fig. 19: Projectgebied (rode polygoon) gesitueerd op de Ferrariskaart (© KONINKLIJKE BIBLIOTHEEK VAN BELGIË 2020). Fig. 20: Projectgebied (rode polygoon) gesitueerd op de Atlas der Buurtwegen (© GEOPUNT 2020a). Fig. 21: Projectgebied (rode polygoon) gesitueerd op de Popp-kaart (© GEOPUNT 2020a). Fig. 22: Projectgebied (rode polygoon) gesitueerd op de CAI-kaart (GEOPUNT 2020b). Fig. 23: Coupefoto van greppel S5 (richting noordoosten). Fig. 24: Beeld van de coupe van gracht S91 (richting noordoosten). Fig. 25: Algemeen plan met de dateerbare sporen op basis van de erin aangetroffen ceramiek. Fig. 26: Coupefoto van kuilen S36 (links) en S43 (rechts). Fig. 27: Coupes van kuilen S62 (links) en S69 (rechts). Fig. 28: Coupefoto van kuil S73. Fig. 29: Coupefoto van S27 (links) en S31 (rechts). Fig. 30: Doorsneden van kuilen S40 (links) en S46 (rechts). Fig. 31: Coupefoto S48 (links) en S51 (rechts). Fig. 32: Kuilen S59 (links) en S61 (rechts). Fig. 33: Coupefoto’s van kuil S76 (links) en S85 (rechts). Fig. 34: Coupe van kuil S93. Fig. 35: Coupefoto S52 (links) en S58 (rechts). Fig. 36: Coupes van de kuilen S72 (links) en S79 (rechts). Fig. 37: Coupe doorheen kuilen S14 tot en met S19. Fig. 38: Coupe detail S15 (links) en detail S.17 (rechts). Fig. 39: Coupe S53 (links) en S56 (rechts). Fig. 40: Coupes van kuilen S57 (links) en S64 (rechts). Fig. 41: Doorsnedes van kuilen S66 (links) en S68 (rechts). Fig. 42: Coupefoto van kuilen S75 (links) en S84 (rechts). Fig. 43: Coupe S1 (links) en S10 (rechts). Fig. 44: Coupes van kuilen S16 (links) en S18 (rechts). Fig. 45: Coupe S86 (links) en S101 (rechts). Fig. 46: Coupe S138-145-146 (links) en detail S.138 (rechts). Fig. 47: Coupe S121 (links) en S123 (rechts). Fig. 48: Coupe S98 (links) en S100 (rechts). Fig. 49: Coupes van kuilen S108 (links) en S110 (rechts). Fig. 50: Coupefoto’s van kuil S115 (links) en S117 (rechts). Fig. 51: Coupe van kuil S128. Fig. 52: Coupefoto S90 (links) en S92 (rechts). Fig. 53: Coupe van kuil S105. Fig. 54: Vlakfoto van het restant van de baksteenoven (S122). Fig. 55: Coupefoto van het restant van de baksteenoven. Fig. 56: Coupe van structuren S9 (links) en zicht op de buitenzijde van S23 (rechts). Fig. 57: Vlakfoto’s van de structuren S49 (links) en S67 (rechts). Fig. 58: Vlakfoto van de basteenstructuur S102. Fig. 59: Vlakfoto S55 (links) en S94 (rechts). Fig. 60: Aardewerk uit de contexten S59, S62, S64, S66 en S69: grijs aardewerk (1-3); rood aardewerk (4-7); Rijnlands roodbeschilderd aardewerk (8). Schaal 1:3. Fig. 61: Aardewerk uit de contexten S43 oost, S52, S53 en S56: grijs aardewerk (1-3); rood aardewerk (4-6, 9); steengoed (78, 10). Schaal 1:3. Fig. 62: Aardewerk uit de contexten S75, S84, S88, S85, S88, S91 en S93: rood aardewerk (1, 8, 11); grijs aardewerk (2, 4-6, 9-10); steengoed (3, 7). Schaal 1:3. Fig. 63: Aardewerk uit de contexten S22, S27, S30, S31, S34 en S40: rood aardewerk (1-3, 6-17); grijs aardewerk (4-5). Schaal 1:3. Fig. 64: Aardewerk uit de contexten S6, S7, S10, S13, S15, S16 en S21: rood aardewerk (1-3, 3-7, 11-12, 20-21); grijs aardewerk (8, 14-15, 18-19); steengoed (2, 9, 13, 16-17); patacon in witte pijpaarde (10). Schaal 1:3. Fig. 65: Rekenpenning van het type ‘Frans wapenschild / Rijksappel’ (© agentschap Onroerend Erfgoed). ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 121 van 132

Fig. 66: Krengbegravingen van twee runderen in S103. Slechts één dier is goed zichtbaar op de foto. Fig. 67: Krengbegraving van een paard in S114. Fig. 68: Krengbegraving van een rund in S119. Fig. 69: Krengbegraving van een varken in S120. Fig. 70: Krengbegraving van een paard in S136. Fig. 71: Algemeen plan met de dateerbare sporen op basis van de erin aangetroffen ceramiek. Fig.72: Situering van de site Asse – Nieuwstraat-Kalkoven en de twee sites aan de Prieelstraat op het GRB. Fig. 73: Uitsnede van het kadasterplan van Popp (1846-1854) met daarop de vermoedde situering van de burchtheuvel (1), de ligging van de Sint-Martinuskerk (2), het verloop van de walgracht ter hoogte van de markt (3) en het Onze-LieveVrouwgasthuis (4). In rood het mogelijke tracé van de omwalling, in groen de begrenzing van de Vrijheid van Asse en de lokalisatie van de baksteenovens (A & C), de onbepaalde oven (B) en de laatmiddeleeuwse pottenbakkersoven (D).

10.7 TABELLENLIJST Tabel 1: Centrale Archeologische Inventaris: gekende vindplaatsen ten noorden van het projectgebied. Tabel 2: Centrale Archeologische Inventaris: bekende vindplaatsen ten zuiden van het projectgebied. Tabel 3: Overzicht van de verschillende spoorinterpretaties en de aantallen. Tabel 4: Overzicht per materiaalcategorie van het aantal toegekende vondstnummers. Tabel 5: Algemene telling per aardewerksoort. Tabel 6: Overzicht van de chronologische contextgroepen. Tabel 7: Overzicht van het aardewerk uit alle sporen, gegroepeerd per globale contextdatering (x sp. = aantal sporen). Tabel 8: Inventaris van het dierlijk materiaal (vondstaantallen per soort), exclusief een aantal krengbegravingen (zie tabel 9). ?: geen datering, A: (laat)middeleeuws tot 16de eeuw, B: postmiddeleeuws (tot eind 18de eeuw), C: recent (na 1800). Tabel 9: Inventaris van de krengbegravingen. De getallen vertegenwoordigen minimumaantallen want kleine rib- of schedelfragmenten zijn niet geteld. Tabel 10: Geschatte aantallen resten uit de kuilen en een gracht, verkoold tenzij anders vermeld (ov: onverkoold; x: minder dan 10, xx: minder dan 100, xxx: minder dan 1000). Tabel 11: Geschatte aantallen resten uit de gracht rijk aan macroresten, verkoold tenzij anders vermeld (ov: onverkoold; x: minder dan 10, xx: minder dan 100). Tabel 12: Overzicht van het pollenspectrum van gracht S91.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 122 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

11 PLATEN

Plaat 1

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 123 van 132

Plaat 2 ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 124 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

Plaat 3

Plaat 4

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 125 van 132

Plaat 5

Plaat 6

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 126 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

Plaat 7 ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 127 van 132

Plaat 8

Plaat 9

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 128 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

Plaat 10

Plaat 11

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 129 van 132

Plaat 12

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 130 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022

12 BIBLIOGRAFIE 12.1 LITERATUUR BARTELS M. 1999 (red.): Steden in scherven/cities in sherds. Vondsten uit beerputten in Deventer, Dordrecht, Nijmegen en Tiel (1250-1900), Zwolle/Amersfoort. BOESSNECK J., MÜLLER H.-H. & TEICHERT M. 1964: Osteologische Unterscheidungsmerkmale zwischen Schaf (Ovis aries Linné) und Ziege (Capra hircus Linné), Kühn-Archiv 78 (1-2), 1-129. BRUIJN A. 1992: Spiegelbeelden Werra-Keramiek uit Enkhuizen 1605, Zwolle. CALLEBAUT D. 2010: Ename and the Ottonian west border policy in the middle Scheldt region. In: DE GROOTE K., TYS D. & PIETERS M. (eds), Exchanging Medieval Material Culture. Studies on archaeology and history presented to Frans Verhaeghe, Relicta Monografieën 4, Brussel, 217-248. CLARCK J. 2004: The medieval horse and its equipment, Medieval finds from excavations in London 5, London. DE CLEER S., JANSSENS N. & MOENS J. 2020: Asse Prieelstraat 15 (Vlaams Brabant). Archeologierapport van een toevalsvondst., Brussel. DE GROOTE K. 2008: Middeleeuws aardewerk in Vlaanderen. Techniek, typologie, chronologie en evolutie van het gebruiksgoed in de regio Oudenaarde in de volle en late middeleeuwen (10de-16de eeuw), Relicta Monografieën 1, twee delen, Brussel. DE GROOTE K., BOURGEOIS I., LENTACKER A. & ERVYNCK A. 2010: Puur afval? Een bijzondere 14de-eeuwse landelijke afvalcontext op de site Pullaar te Puurs (provincie Antwerpen), Relicta 6, 99-144. DODOENS R. 1644: Cruydtboeck, Antwerpen. DUCO D. H. 1987: De Nederlandse Kleipijp. Handboek voor dateren en determineren, Leiden. GAIMSTER D. 1997: German Stoneware 1200-1900. Archaeology and cultural history, London. GEYSKENS L. 2002: Beelden en plaketten uit pijpaarde te Antwerpen, Berichten en Rapporten over het Antwerps Bodemonderzoek en Monumentenzorg 5, 9-114. HURST J.G., NEAL D.S. & VAN BEUNINGEN H.J.E. 1986: Pottery produced and traded in north-west Europe 1350-1650, Rotterdam Papers VI, Rotterdam. JANSEN S., VAN KAMPEN J., MOENS J., DE GROOTE K., LENTACKER A., DEFORCE K. & COOREMANS B. 2018: Middeleeuwse sporen aan de Markt te Asse (Vlaams-Brabant). Archeologierapport van een toevalsvondst, Brussel. LENTACKER A. & ERVYNCK A. 2018: Puntige hoorns. De knoken van de Krook. In: VERMEIREN G., BRU M.-A. & ERVYNCK A. (red.), De Krook. Een leerrijk boek, Gent, 99-115. LINDEMANS P. 1952: Geschiedenis van de landbouw in België, Antwerpen. MOENS J., DE GROOTE K., COOREMANS B., LENTACKER A., DEFORCE K., DE CLEER S. & JANSSENS N. 2021: Sporen aan de Prieelstraat 15 te Asse (Vlaams-Brabant). Eindverslag van een toevalsvondst, Onderzoeksrapporten agentschap Onroerend Erfgoed 208, Brussel. MOENS J., DE GROOTE K., LENTACKER A., DEFORCE K., COOREMANS B., JANSEN S. & VAN KAMPEN J. 2020: Middeleeuwse en postmiddeleeuwse sporen aan de Markt te Asse (Vlaams-Brabant). Eindverslag van een toevalsvondst, Onderzoeksrapporten agentschap Onroerend Erfgoed 140, Brussel. MOENS J., DE GROOTE K., MARÉCHAL S., LENTACKER A., ERVYNCK A., WOUTERS W., COOREMANS B., DEFORCE K. & RENIERE S. 2019: Romeinse sporen uit de 2de eeuw aan de Putberg te Asse (Vlaams-Brabant). Eindverslag van een toevalsvondst, Onderzoeksrapporten agentschap Onroerend Erfgoed 133, Brussel.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2022

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

pagina 131 van 132

PIETERS M., DE GROOTE K., ERVYNCK A. & CALLEBAUT D. 1999: Tussen kapel en kerk: een archeologische kijk op de evolutie van de dorpskern van Moorsel (10de-20ste eeuw) (Aalst, prov. Oost-Vlaanderen), Archeologie in Vlaanderen V-1995/96, 131-157. POULAIN M. 2016: The habits of war. Early modern ceramics in Flanders, Proefschrift voorgelegd tot het behalen van de graad van Doctor in de Archeologie, UGent, Gent. SILVER I.A. 1963: The ageing of domestic animals. In: BROTHWELL D. & HIGGS E. (eds), Science in Archaeology, Londen, 250-268. SPANHOVE J. 1975: Kareelovens, Ascania 18 (2), 45-46. VAN HAASTER H. 1997: Plantaardige en dierlijke resten uit de Middeleeuwen. De resultaten van het oecologisch onderzoek op het Sint Janskerkhof. In: BOEKWIJT H.W. & JANSSEN H.L. (eds), Bouwen & Wonen in de Schaduw van de Sint Jan, Kroniek Bouwhistorisch en Archeologisch Onderzoek ’s-Hertogenbosch 2, ’s-Hertogenbosch, 140162. VAN LIEFFERINGE N. 2017: Archeologisch onderzoek aan de Prieelstraat te Asse, Archeo-rapport 424, Tienen. VON DEN DRIESCH A. & BOESSNECK J. 1974: Kritische Anmerkungen zur Widerristhöhenberechnung aus

Längenmassen vor- und frühgeschichtlicher Tierknochen, Säugetierkundliche Mitteilungen 22 (4), 325-348. WILLEMS A.E.R. & VAN DE SOMPELE D. 1992: Ouderdomsbepaling van het paard, Oud-Heverlee.

12.2 INTERNETBRONNEN AGENTSCHAP ONROEREND ERFGOED, 2020. Geoportaal. Available at: https://geo.onroerenderfgoed.be. AGIV, 2020a. Agentschap voor Geografische Informatie Vlaanderen: Bodemkaart. AGIV, 2020b. Agentschap voor Geografische Informatie Vlaanderen: Digitaal Hoogte Model. AGIV, 2020c. Agentschap voor Geografische Informatie Vlaanderen: Grootschalig Referentiebestand (GRB). CLARK, J., 2004. The medieval horse and its equipment (Medieval finds from excavations in London: 5), London. GEOPUNT, 2020a. GEOPUNT VLAANDEREN: Atlas der Buurtwegen Vlaanderen (ca1840). Available at: http://www.geopunt.be. GEOPUNT, 2020b. Geopunt Vlaanderen: Gewestplan. Available at: www.geopunt.be. IOE, 2020. Inventaris Onroerend Erfgoed. Available at: https://inventaris.onroerenderfgoed.be. KONINKLIJKE BIBLIOTHEEK VAN BELGIË, 2020. Toelichting: Ferraris (kabinetskaart van de Oostenrijkse Nederlanden). Available at: http://belgica.kbr.be/nl/coll/cp/cpFerraris_nl.html. https://agilas.be/index.php/nl/ (geraadpleegd 23 maart 2020). https://cai.onroerenderfgoed.be/ (geraadpleegd 23 maart 2020). https://www.asse.be/hopgeschiedenis = 2015 - Brochure: Asse verslingerd aan hop uitgegeven door dienst cultuur en CC Asse (geraadpleegd 28 februari 2022).

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 132 van 132

Asse Nieuwstraat-Kalkoven – Eindverslag van een toevalsvondst

2022