V
Vlaanderen gepeild! DE VLAAMSE
OVERHEID EN BURGERONDERZOEK
2001
Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap
administratie Planning en Statistiek departement Algemene Zaken en Financiën ministerie van de Vlaamse Gemeenschap Boudewijnlaan 30, 1000 Brussel Tel. 02-553 52 07 Fax 02-553 58 08 De administratie Planning en Statistiek stimuleert en coördineert een geïntegreerde beleidsvoorbereiding en -evaluatie binnen de diensten van de Vlaamse regering. Ze staat voor: - de conceptontwikkeling en methodologische ondersteuning van het strategisch planningsproces; - de ondersteuning bij de ontwikkeling van de Vlaamse openbare statistiek; - de ondersteuning bij de aanmaak van beleids- en beheersindicatoren; - de organisatie van de jaarlijkse survey; - het verzamelen, ontsluiten en verspreiden van beleidsrelevante gegevens.
© ministerie van de Vlaamse Gemeenschap uitgave 2001 D/2001/3241/080 Delen uit deze uitgave mogen worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt als auteur van de bijdrage en titel van deze uitgave uitdrukkelijk als bron worden vermeld. Elke auteur draagt de volledige verantwoordelijkheid voor de eigen bijdrage.
Inhoudstafel
3
Inhoudstafel Voorwoord
....................................................................................................................................................................
7
Ten Geleide
..................................................................................................................................................................
8
Kwaliteitsevaluatie van surveys. Een toepassing op de surveys naar culturele verschuivingen in Vlaanderen. Geert Loosveldt en Ann Carton, Departement Sociologie KULeuven .......................................... 11 1. Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Outputevaluatie van de gerealiseerde steekproef . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1 Evaluatie van het (non) respons percentage . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2 Evaluatie van het verschil tussen respons en non-respons . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2.1 Vergelijking tussen de gerealiseerde steekproef en de populatie . . . . . . . 2.2.2 Vergelijking tussen respondenten en niet respondenten . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2.3 Vegelijking tussen respondenten en weigeraars . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3 Conclusie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Procesevaluatie van de gerealiseerde steekproef . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1 Introductiebrief. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2 Contactprocedure . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.3 Vervangingsprocedure . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.4 Conclusie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. De outputevaluatie van de geregistreerde antwoorden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1 Item non-respons. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2 ‘Weet niet’ antwoorden bij kennis vragen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.3 Het gebruik van extreme antwoordmogelijkheden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4 Interviewervariantie bij inhoudelijke variabelen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.5 Conclusie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. De procesevaluatie van de geregistreerde antwoorden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.1 Evaluatie van het interviewergedrag op basis van de eerste bandopname . . . . . 5.2 Een evaluatie op basis van telefonische controles . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.3 Conclusie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. Besluit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
11 13 14 16 16 17 20 22 23 24 24 26 27 27 28 31 31 32 34 34 35 37 39 40
Een wantrouwig landje. Maatschappelijk vertrouwen in Vlaanderen. Mark Elchardus en Wendy Smits, Onderzoeksgroep TOR en Vakgroep Sociologie VUB . 43 1. 2. 3. 4.
Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Maatschappelijk vertrouwen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . De vertrouwenscrisis . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . De oorzaken van het wantrouwen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1 Naar een algemene theorie van het vertrouwen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2 De theorie getoetst . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Samenvatting en besluit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
43 45 46 49 49 53 64
4
Inhoudstafel
Prettig werken in een gezonde samenleving. Hans De Witte, Jeannine Hooge, Jan Vandoorne en Ignace Glorieux, KULeuven enVUB ............................................................................................................................................................ 73 1. 2. 3. 4.
Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Steekproef . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zijn werkenden tevreden over hun werk? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Welke deelaspecten van de arbeidstevredenheid dragen bij tot de globale arbeidstevredenheid? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Verschillen de werkenden in arbeidstevredenheid? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. Over de maatschappelijke gevolgen van arbeidstevredenheid en jobonzekerheid . . . 6.1 Jobonzekerheid en (on)tevredenheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.2 Jobonzekerheid, etnocentrisme en de voorkeur voor een extreemrechtse partij . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. Besluit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
73 75 75 78 86 87 88 89 91
Verklaringen voor etnocentrisme. De rol van sociaal kapitaal, sociaal economische onzekerheid, sociale integratie en gevoelens van discriminatie. Een verkenning. Dirk Jacobs, Koen Abts, Karen Phalet en Marc Swyngedouw, Instituut voor Politieke Sociologie en Methodologie KUBrussel ..................................................................................... 99
1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.
Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wie is in de minderheid?. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Verklaringen van etnocentrisme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Sociaal kapitaal . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Anomie? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . De concepten anomie, sociaal kapitaal, integratie en participatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Objectieve leefsituatie, subjectieve evaluatie en etnocentrisme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Naar een toetsbaar empirisch model . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Een hypothetisch padmodel en zijn toetsing . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Toetsing van de invloed van de subjectieve dimensie van integratie (naar analogie met het ‘anomie-model’) en van een achterliggend construct ‘sociaal kapitaal’ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11. Toetsing van een globaal verklarend model . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12. Conclusie en discussie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
99 100 101 104 108 109 111 112 113
116 118 125
Inhoudstafel
5
Impressies over sociale relaties, waarden en tradities. Vijf jaar vragen naar de verhouding tussen individu en gemeenschap. Hans Waege en Filip Agneessens, U Gent........................................................................................................ 133 1. Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Sociale relaties in Vlaanderen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1 Informele sociale relaties . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2 Deelname aan het verenigingsleven . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3 Vrijwilligerswerk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Normatieve integratie in Vlaanderen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1 Normatieve integratie: het persoonlijke leven . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2 Burgerzin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Normatieve integratie: solidariteit met de zwakkeren en utilitair individualisme . . . . 4.1 FincanciĂŤle solidariteit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2 Utilitair individualisme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Comlexiteit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. Besluit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
133 134 135 140 142 143 144 146 147 148 149 151 152
Tijdsbesteding van de Vlamingen: Een tijdsbudgetonderzoek bij een representatieve steekproef van Vlamingen. Ignace Glorieux, Suzana Koelet en Maarten Moens, Vakgroep Sociologie en onderzoeksgroep TOR VUB ....................................................................................................................................... 157 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.
Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Vlaams tijdsbestedingsonderzoek: TOR ‘99 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Respons en de externe validiteit van TOR ‘99 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . De tijdsbesteding van de vlaming: een algemeen overzicht . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Determinanten van de tijdsbesteding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Over het verschil tussen mannen en vrouwen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rollenpatronen in Vlaanderen: een traditie die stand houdt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Drukke gezinnen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Besluit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
157 158 160 163 169 173 175 178 181
Inhoudstafel
6
Uitgebreide regionale rekeningen Volgens ESR95 en een regionale input- outputtabel voor Vlaanderen. Erik Buyst en Valentijn Bilsen, Centrum voor Economische StudiĂŤn KULeuven .................. 185 1. 2. 3. 4.
Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wat is een input-outputtabel? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Het nut van een (regionale) input-outputtabel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Regionale rekeningen in het ESR95 systeem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1 Belangrijkste kenmerken van het ESR95 systeem en verschillen met ESER79 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2 Regionale rekeningen in ESR95 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Methodologie voor het opstellen van een (regionale) input-outputtabel . . . . . . . . . . . . . 5.1 Algemene methodologie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.2 Methodologische uitdagingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.2.1 De update paradox . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.2.2 Definitie van sectoren . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.2.3 Beschikbaarheid van regionale data . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.3 Effecten van de overgan ESER79 naar ESR95 voor regionale aggregaten . . . . 5.4 Besluit onderzoeksstrategie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.5 De praktische uitwerking van een Vlaamse input-outputtabel . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.5.1 De Vlaamse input-outputtabel en regionale rekeningen . . . . . . . . . . . . . . . . 5.5.2 De actualisering van de nationale input-outputtabel 1997 met de Euromethode . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.5.3 De regionalisering van de nationale input-outputtabel van 1997 . . . . . . . 5.5.3.1 Algemeen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.5.3.2 Sensitiviteitsanalyse . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. Een input-outputanalyse van de dioxinecrisis . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. Besluit en suggesties voor verder onderzoek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Over de auteurs Colofon
185 185 187 188 188 190 191 191 192 193 193 193 193 195 196 196 198 199 199 200 201 202
.................................................................................................................................................... 209
.............................................................................................................................................................................. 212
Voorwoord
7
Voorwoord Als minister bevoegd voor Planning en Statistiek in de Vlaamse regering kondig ik met genoegen het initiatief ‘VLAANDEREN GEPEILD‘ aan. Het congresboek dat u in de hand neemt, is hiervan een weerslag. Vlaanderen Gepeild is een initiatief van de administratie Planning en Statistiek die hiermee haar beleidsondersteunende rol ten aanzien van de Vlaamse overheid wil aantonen. Het is reeds een tweede maal dat beleidsmakers, wetenschappers, studiediensten van organisaties, de pers en andere geïnteresseerden worden uitgenodigd om kennis te nemen van de resultaten van het survey onderzoek dat wordt uitgevoerd in opdracht van de Vlaamse regering of één van haar leden. Sinds 1996 worden jaarlijks 1500 Vlamingen bevraagd over waarden, houdingen en gedragingen. Dit levert een schat aan informatie op! Burgeronderzoek zal in de toekomst nog meer aandacht krijgen. De Vlaamse regering heeft immers aangekondigd dat de communicatie met de bevolking een belangrijke component wordt in de wijze van beleidsvoeren. Om deze reden zullen de thema’s die in de surveys aan bod komen, in de toekomst nog nauwer aansluiten bij de materies die de Vlaamse regering wil behartigen. Als bevoegd minister zal ik erover waken dat de resultaten van de burgerbevragingen of surveys na grondige analyse door de beleidsondersteunende diensten zullen doorstromen naar het politieke niveau en zullen deel uitmaken van de debatten over het te voeren beleid. Ook de bevolking heeft recht op informatie, te meer omdat vooraf haar opinie gevraagd is. Op het colloquium Vlaanderen Gepeild worden de onderzoeksresultaten bekendgemaakt van de surveys die vorige jaren werden georganiseerd. In het kader van het programma Beleidsgericht Onderzoek werd aan de Vlaamse universiteiten de mogelijkheid geboden de bronbestanden dieper te analyseren en de resultaten te toetsen aan andere onderzoeken of aan theoretische modellen. Deze studies moeten in de eerste plaats bijdragen tot betere inzichten in bepaalde maatschappelijke problemen. De bekendmaking van de onderzoeksresultaten nodigt uiteraard uit tot verdere debatten over de conclusies die door de wetenschappers zijn geformuleerd en kunnen bijdragen tot nieuwe, verder te onderzoeken stellingen of uitspraken. Op deze wijze hoop ik een bijdrage te leveren tot een ruimer maatschappelijk debat dat goed onderbouwd is en ongetwijfeld zal bijdragen tot een kwaliteitsverhoging van het te voeren beleid!
Steve Stevaert Minister vice-president van de Vlaamse regering
Ten geleide
8
Ten geleide In dit congresboek worden een aantal studies voorgesteld die door Vlaamse universiteiten in 1999 en 2000 werden uitgevoerd op vraag van de Vlaamse overheid in het kader van het onderzoeksprogramma ’Beleidsgericht onderzoek’. De thema’s hebben als gemeenschappelijke noemer dat ze een bijdrage leveren tot het verkennen van de sociaal-maatschappelijke omgeving waarin de Vlaamse overheid actief moet optreden. De nieuwe inzichten zullen doorstromen in de contextanalyses die de administratie Planning en Statistiek als beleidsondersteunende dienst opstelt voor de regering en in de omgevingsanalyses voor de diverse beleidsdomeinen. De universiteiten kregen de bronbestanden ter beschikking met de resultaten van de face to face enquêtes die bij een 1500 tal Vlamingen werden afgenomen. Sinds 1996 organiseert de administratie Planning en Statistiek jaarlijks een burgerbevraging of survey over waarden, houdingen en gedragingen van Vlamingen. Naast een hele reeks vaste achtergrondvariabelen worden jaarlijks ook een aantal thema’s dieper bevraagd en worden mogelijks verklarende variabelen extra opgenomen in de vragenlijst. Deze thema’s worden geïnspireerd door actuele beleidsvraagstukken waarover de overheid de houding en de gedragingen van de bevolking wil kennen. Dit biedt haar informatie over de bekommernissen en verwachtingen van de Vlamingen ten overstaan van het beleid en over het draagvlak voor bepaalde maatregelen of handelingen. Een aantal bestudeerde thema’s zijn terug te brengen in de private sfeer, andere in de publieke sfeer. Tot de eerste groep behoren de vragen over arbeidstevredenheid en tijdsbesteding in het algemeen. Tot de tweede groep behoren de thema’s inzake etnocentrisme, sociale relaties en vertrouwen in de overheid en haar instellingen. Tot slot werden ook twee bijdragen aan het congresboek toegevoegd die niet direct gebaseerd zijn op de jaarlijkse survey van de administratie Planning en Statistiek. De bedoeling was kennis te laten maken met andere instrumenten die informatie kunnen bieden voor het opvolgen van de omgeving. De ontwikkeling van een model voor een regionale input- outputtabel laat toe impactstudies te maken, in dit geval met betrekking tot de macroeconomische context. Tijdsbudgetonderzoek is een hulpmiddel om inzichten te bekomen in sociaal maatschappelijke problemen als flexibilisering, het gevoel van werkdruk, de combinatie van takenpakketten gezin en arbeid…
Ten geleide
9
Wat krijgt u te lezen in dit congresboek? Geert Loosveldt analyseert vooreerst de kwaliteit van de APS enquêtes. In het kader van een integrale kwaliteitszorg beperkt hij zich niet tot een outputevaluatie maar bekijkt hij eveneens het proces van de dataverzameling en data-analyse. In beide benaderingen is de houding van de interviewer bepalend, zowel bij het contacteren en verkrijgen van medewerking van de respondent als bij het stellen van de vragen, het geven van richtlijnen en het registreren van de antwoorden. Het komt erop aan dat de interviewers goed worden voorbereid op hun taak omdat zij de kwaliteit en dus ook de betrouwbaarheid van de antwoorden beïnvloeden. De interesse van de beleidsmakers voor het vertrouwen dat de burgers stellen in het beleid en in de instituties neemt toe. Mark Elchardus onderzoekt hoe het vertrouwen in de instellingen best wordt gemeten en hoe de evolutie in het vertrouwen kan verklaard worden. Bestaat er zoiets als een algemeen maatschappelijk vertrouwen? Is Vlaanderen echt een wantrouwig landje geworden of was het dit reeds? Hij steunt zijn onderzoek op de APS surveys maar ook op andere bevragingen, in totaal zes databanken, die de voorbije vijf jaar in Vlaanderen werden uitgevoerd. Het vraagstuk van de kwaliteit van de arbeid is actueel en trekt ook meer en meer de aandacht van het beleid. Een reden om aan Hans De Witte te vragen hierover een onderzoek te doen bij de werkenden in Vlaanderen. Hij maakt hierbij gebruik van het concept arbeidstevredenheid. Op basis van de APS survey onderzoekt hij in hoeverre de ondervraagden tevreden zijn over hun werk en of er verschillen zijn tussen deelcategoriën. Welke specifieke aspecten beïnvloeden de globale arbeidstevredenheid? Heeft de tevredenheid met de eigen baan ruimere maatschappelijke gevolgen? Een ander actueel delicaat thema is de houding van Vlamingen ten aanzien van etnische minderheden. Aan de hand van een internationaal sociaal wetenschappelijke literatuurstudie wil Marc Swyngedouw de stelling dat ‘de houding van autochtonen (in dit geval de Vlamingen) tegenover allochtonen afhangt van de mate van integratie en participatie van de autochtonen in de samenleving’ theoretisch verder onderzoeken. Het verfijnd verklaringsmodel voor etnocentrisme dat uit deze oefening voortkomt, wil hij toetsen aan de hand van recent empirisch materiaal dat verzameld werd in Antwerpen. Voor de algemene sociaal maatschappelijke context voor het overheidsoptreden is het van belang op regelmatige tijdstippen te peilen naar de graad van sociale integratie bij de Vlamingen en met andere woorden over het belang van sociale relaties met andere mensen uit de omgeving. In zijn bijdrage analyseert Hans Waege op basis van de APS surveys en enkele andere bronnen de informele sociale relaties, de deelname aan het verenigingsleven, het vrijwilligerswerk om te weten te komen in welke mate de Vlamingen geïntegreerd zijn in netwerken van personen en organisaties. Daarnaast onderzoekt hij hoe de Vlamingen staan tegenover normen die betrekking hebben op hun rol als burger en hun relatie met de staat, de zo genaamde burgerzin. Hoe staat het met de solidariteit met de zwakkeren die uitgaat van de individuele beslissing van elke persoon of staan eigenbelang en investeren in de persoonlijke carrière meer centraal dan vroeger? Een laatste component van sociale integra-
10
Ten geleide
tie is de wijze waarop de mensen kunnen omgaan met de complexiteit van de omgeving die snel evolueert. Ignace Glorieux licht de resultaten toe van het tijdsbudgetonderzoek, het eerste grootschalig onderzoek na 30 jaar in Vlaanderen! Dit type onderzoek brengt de tijdsbesteding en de activiteitenpatronen van de mensen op een gedetailleerde en omvattende wijze in beeld. Dankzij de koppeling met de APS survey kan de auteur mee op zoek gaan naar verklaringen voor bepaalde gedragingen en houdingen. In de bijdrage van Erik Buyst tot slot wordt de haalbaarheid onderzocht om de regionale rekeningen uit te breiden op basis van een input- outputtabel. De auteur belicht de belangrijkste kenmerken van het nieuwe ESR95 systeem en de methoden voor het opstellen van regionale input- outputtabellen. Erik Buyst opteert voor een top down benadering vertrekkende van de bestaande nationale input- outputtabel. Hij past het model toe op de gevolgen van de recente dioxinecrisis en toont daarmee aan dat dit instrument toelaat impactstudies uit te voeren ten behoeve van het beleid. De artikelen in dit congresboek kunnen los van elkaar worden gelezen omdat ze stuk voor stuk de essentie bevatten van afzonderlijke wetenschappelijke studies. Zij tonen aan dat wetenschappelijk onderzoek een bijdrage kan leveren aan de analyse van complexe maatschappelijke problemen en op deze wijze bouwstenen kan aanreiken voor het te voeren beleid. Wie het geheel leest krijgt een goed inzicht in de belangrijkste maatschappelijke evoluties die zich in Vlaanderen aftekenen. Het geeft ook een beeld van de schat aan informatie die de APS survey bevat. Het congresboek toont hopelijk op overtuigende wijze aan dat regelmatige burgerbevragingen een noodzaak zijn voor een goede beleidsvoorbereiding en -opvolging!