Issuu

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

www.energiesparen.be

COLOFON Verantwoordelijke uitgever Luc Peeters, Administrateur-generaal, Vlaams Energie- en Klimaatagentschap (VEKA) Koning Albert II-laan 20 bus 17 1000 Brussel veka@vlaanderen.be www.energiesparen.be Medewerkers Pieter Vingerhoets, Leen Van Esch, Lorenz Hambsch, Liliane Janssen, Filippo Capizzi – VITO Ines Becue, Frederick Tant– Fluvius Stuurgroepleden Wim Buelens, Arjan Goemé, Cathérine Vanthienen – Vlaams Energie- en Klimaatagentschap Betrokken stakeholders Thomas Koch, Pedro Pattijn – Ingenium Indra Van Sande – Stad Gent Esther Biermans – Provincie Antwerpen Griet Maes, David Michiels – Provincie Limburg Moira Callens, Michaël Heiremans – Provincie Oost-Vlaanderen Jo Neyens – Warmtenetwerk Vlaanderen Depotnummer D/2020/3241/318 Uitgave januari 2021 ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 2 van 87

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

SAMENVATTING In dit werk werd een warmtekaart opgemaakt voor Vlaanderen, de nodige templates en analyses werden gemaakt om te voldoen aan aanbeveling 2019/1659 van de Commissie over de uitgebreide beoordeling van het efficiëntiepotentieel bij verwarming en koeling overeenkomstig artikel 14 (1) en (3) van Richtlijn 2012/27/EU en de beoordeling van het potentieel inzake energie uit hernieuwbare bronnen en het gebruik van afvalwarmte en -koude in de verwarmings- en koelingssector in kader van artikel 15, lid 7, van de Richtlijn EU/2018/2001. De nodige templates rond de warmtevraag werden ingevuld en uitgesplitst per technologie zoals gespecifieerd in de rapporteringsinstructies. Een sterke focus werd gelegd op het toegankelijk maken van warmtevraagdata voor lokale projectontwikkelaars, gemeenten, provincies en andere stakeholders. Door een nauwe dialoog te voeren en deze experten te betrekken in het proces werd verzekerd dat de gepubliceerde kaart maximaal ten goede zal komen aan de ontwikkeling van lokale warmtezoneringsplannen of toekomstige projecten rond groene warmte. Er werd een potentieelinschatting gemaakt van hernieuwbare technologieën voor de levering van warmte, evenals voor industriële restwarmte. Een kosten-baten analyse werd gepresenteerd om op hoog niveau het potentieel van warmtenetten in te schatten. Er is steeds een verder detailonderzoek nodig, omdat zowel de data rond de warmtevraag in specifieke gevallen sterk kunnen afwijken van de theoretische benadering, als de beschikbare restwarmte afhankelijk is van de lokale omstandigheden (vb. grootschalige puntbronnen van restwarmte versus verspreide bronnen). Een projectie van de warmtevraag richting 2050 werd gemaakt, waar bepaalde gegevens zo goed mogelijk werden ingeschat op basis van beschikbare data. De bestaande en geplande beleidsinstrumenten werden opgenomen in de aangewezen template.

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 11.01.2021

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 3 van 87

INHOUD………………… SAMENVATTING........................................................................................................................................................................ 3 INHOUD………………… ................................................................................................................................................................. 5 LIJST VAN TABELLEN ................................................................................................................................................................. 7 LIJST VAN FIGUREN ................................................................................................................................................................... 8 LIJST VAN AFKORTINGEN .......................................................................................................................................................... 9 1

INLEIDING .................................................................................................................................................................. 11 Europese rapportering rond warmte en koude .......................................................................................................... 11 Doel en inhoud van dit document ............................................................................................................................... 12

HUIDIGE VLAAMSE INFRASTRUCTUUR VOOR WARMTE EN KOUDE ........................................................................... 14 Overzicht warmtevraag per sector .............................................................................................................................. 14 Uitsplitsing van de warmtevraag per technologie ....................................................................................................... 16 Koeling en koelvraag ................................................................................................................................................... 18 Residentieel .............................................................................................................................................................. 18 Industrie en landbouw .............................................................................................................................................. 18 Tertiair ...................................................................................................................................................................... 18 Bestaande en geplande warmtenetten ....................................................................................................................... 20

DE WARMTEVRAAGKAART .......................................................................................................................................... 29 Warmtevraagkaarten: resultaten ................................................................................................................................ 30 Warmtevraag grootverbruikers ................................................................................................................................ 30 Warmtevraagdichtheid kleine verbruikers ............................................................................................................... 33 Warmtevraagdichtheid per gemeente ..................................................................................................................... 36 Warmtevraagdichtheid per statistische sector ........................................................................................................ 37 Methodologie inschatten warmtevraag ...................................................................................................................... 37 Inschatten warmtevraag op basis van verbruiksgegevens ....................................................................................... 37 Stookolie-biomassa bijschattingen per gemeente (en statistische sector) .............................................................. 40 Toetsen aan de energiebalans resultaten ................................................................................................................ 41

POTENTIËLE LEVERINGSPUNTEN VAN WARMTE ......................................................................................................... 42 Thermische centrales, WKK en afvalverbranding ........................................................................................................ 42 Overzicht van de actieve afvalverbrandingsinstallaties in 2019 ............................................................................... 42 Overzicht van de actieve thermische centrales in 2019 ........................................................................................... 43 Overzicht van de actieve WKK’s in 2019 ................................................................................................................... 46 Industriële restwarmte ................................................................................................................................................ 47 Berekening restwarmtepotentieel in industrie ........................................................................................................ 47

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 11.01.2021

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 5 van 87

Kartering van mogelijke vraag en/of aanbod van industriële restwarmte in de regio ............................................ 49 Potentieel voor efficiënte en hernieuwbare technologieën ....................................................................................... 50 Zonneboilers............................................................................................................................................................. 50 Biomassa .................................................................................................................................................................. 50 Ondiepe geothermie ................................................................................................................................................ 50 Diepe geothermie..................................................................................................................................................... 51 Afvalverbranding ...................................................................................................................................................... 51 Hoogrenderende WKK ............................................................................................................................................. 51 Industriële restkoeling ............................................................................................................................................. 51 5

KOSTEN BATEN ANALYSE ............................................................................................................................................ 53 Algemeen .................................................................................................................................................................... 53 Aannames en scenario’s ............................................................................................................................................. 53 Resultaten ................................................................................................................................................................... 55

PROJECTIE WARMTEVRAAG 2030 EN 2050 ................................................................................................................ 59 Projectie van de warmtevraag naar 2030 ................................................................................................................... 59 Projecties 2050............................................................................................................................................................ 60 Residentieel .............................................................................................................................................................. 61 Industrie ................................................................................................................................................................... 61 Tertiair ...................................................................................................................................................................... 62 Landbouw ................................................................................................................................................................. 63 Beleidsinstrumenten voor warmte en koude ............................................................................................................. 64 Doelstellingen, strategieën en beleidsmaatregelen ................................................................................................. 64 Overzicht van potentiële nieuwe strategieën en beleidsmaatregelen .................................................................... 69

LITERATUURLIJST .................................................................................................................................................................... 70 BIJLAGE 1: INGEVULDE RAPPORTERINGSTEMPLATES ............................................................................................................ 72 BIJLAGE 2: OVERZICHT WARMTENETTEN VLAANDEREN 2019 ............................................................................................... 82 BIJLAGE 3: OVERZICHT BESCHIKBARE GIS-INFORMATIE WARMTEKAART ............................................................................. 85 BIJLAGE 4: REFERENTIERENDEMENTEN ................................................................................................................................. 87

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 6 van 87

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

LIJST VAN TABELLEN Tabel 1: Vraag naar verwarming en nuttige energie in de Vlaamse sectoren (berekend uit energiebalans). De projectiewaarden voor 2050 worden in Hoofdstuk 6 besproken............................................................................. 14 Tabel 2: Finale energieconsumptie voor warmtevraag en nuttige warmte-energie per sector in Vlaanderen (berekend uit energiebalans) .......................................................................................................................................................... 15 Tabel 3: Uitsplitsing van de finale energieconsumptie on/off-site, per sector en technologie (berekend uit energiebalans) .................................................................................................................................................................................. 17 Tabel 4: Toepassingen in Belgische huishoudelijke finale energieconsumptie 2018 (bron Eurostat) .................................... 18 Tabel 5: Overzicht van het ruimtelijk en inhoudelijk detail van de warmtevraag voor de 4 beschikbare warmtevraagkaartlagen............................................................................................................................................ 30 Tabel 6: Verdeling van het aantal van de grootverbruikers 2019 volgens warmtevraag (bron: Fluvius, IMJV) ..................... 32 Tabel 7: Verdeling van het aantal van de grootverbruikers 2019 volgens sectorindeling (bron: Fluvius, IMJV) .................... 33 Tabel 8: Overzicht van de afvalverbrandingsinstallaties 2019 op basis van de Energiebalans .............................................. 42 Tabel 9: Overzicht van de elektriciteitscentrales 2019 op basis van de Energiebalans, het elektrische vermogen, de geschatte thermische output na retrofit tot WKK modus, en de mogelijke jaarlijkse warmteproductie gegeven 8000 draaiuren. ................................................................................................................................................................. 44 Tabel 10: Aantal WKK’s in Vlaanderen in 2019, gerangschikt volgens hun vermogen ........................................................... 46 Tabel 11: Illustratie van de PDC methode Bron: H. Vleeming, E. van der Pol (2011) Ontwikkelen van methodieken voor het opstellen van industriële warmtekaarten. Process Design Center B.V. ................................................................... 47 Tabel 12: Warmtevraag en ingeschatte restwarmte per sector. De IMJV databron werd geanalyseerd volgens de PDC methode en per sector herschaald met bijschattingen uit de MIP2HEAT studie ..................................................... 48 Tabel 13: Aannames en parameters bij de kosten-baten analyse. ......................................................................................... 55 Tabel 14: Aantal regio's en overeenkomstige warmtevraag voor de aanleg van een warmtenet. Hoge/lage restwarmtebeschikbaarheid wordt bepaald door het aantal bedrijven met een hoge warmtevraag in een straal van 5km. Hoge/lage kost van een warmtenet is 1000-2000€/m. De lage brandstofprijzen zijn 40€/MWh voor gas en 37€/MWh voor stookolie, en het scenario met hogere brandstofprijzen veronderstelt 66€/MWh voor gas en 57€/MWh voor stookolie. Kapitaalinvestering duidt de initiële investering aan enkel in die regio’s waarvan de netto contante waarde voor de aanleg van een warmtenet groter is dan nul. ................................................................. 55 Tabel 15: Omrekening finale energieconsumptie naar nuttige warmte in 2030 op basis van het VEKP (Bron [15]). De nuttige warmte 2030 voor tertiaire sector en voor huishoudelijke sector werd berekend op basis van de meer recente langetermijnrenovatiestrategie [16]) ....................................................................................................................... 59 Tabel 16: Beschikbare projecties voor industrie in België ...................................................................................................... 61 Tabel 17: Deling van de Vlaamse finale energieconsumptie voor industrie door de Belgische finale energieconsumptie. .. 61 Tabel 18: Projectie van de industriële finale energieconsumptie in Vlaanderen tot 2030 en 2050, gebaseerd op de gegevens van het nationale energie- en klimaatplan en het PRIMES referentiescenario, respectievelijk............................... 62 Tabel 19: Tertiaire finale energieconsumptie en nuttige warmte geprojecteerd tot 2050 .................................................... 62 Tabel 20: Overzicht van doelstellingen, strategieën en beleidsmaatregelen ......................................................................... 68 Tabel 21: Overzicht van potentiële nieuwe strategieën en beleidsmaatregelen ................................................................... 69

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 11.01.2021

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 7 van 87

LIJST VAN FIGUREN Figuur 1: Bestaande en geplande warmtenetten 2019 .......................................................................................................... 20 Figuur 2: Overzicht van de bestaande warmtenetten in de haven van Antwerpen .............................................................. 22 Figuur 3: Overzicht van de bestaande warmtenetten in de gemeente Gent ......................................................................... 23 Figuur 4: Warmtenet Brugge - IVBO ....................................................................................................................................... 24 Figuur 5: Overzicht van de warmtenetten in Roeselare ......................................................................................................... 25 Figuur 6: Warmtenet SCK-CEN – BP – VITO en warmtenet Balmatt site VITO ....................................................................... 26 Figuur 7: Warmtenetten in de gemeente Leuven .................................................................................................................. 27 Figuur 8: Warmtenetten in de gemeente Houthalen-Helchteren.......................................................................................... 28 Figuur 9: Illustratie van de warmtekaart ter hoogte van het centrum van Gent. De warmtevraag van kleinverbruikers wordt weergegeven via gekleurde straatsegmenten, grotere verbruikers komen als een stip op de kaart. De laagste klasse van de grootverbruikers 0,2 – 1 GWh/jaar kan ook omschreven worden als 0,2 < x <= 1 GWh/jaar. (bron: Fluvius, VITO)......................................................................................................................................................................... 29 Figuur 10: Warmtevraag grootverbruikers 2019 (bron: Fluvius, IMJV) .................................................................................. 31 Figuur 11: Illustratie van de koppeling van verbruiksadressen aan 10m-wegsegmenten ..................................................... 34 Figuur 12: Illustratie van het aantal finaal geaggregeerde verbruiksadressen met weergave van de bijhorende warmtedichtheid (in MWh/m). ................................................................................................................................ 34 Figuur 13: Warmtevraagdichtheid kleinverbruikers 2019 (bron: Fluvius, VITO, uitgedrukt in MWh per lopende meter) .... 35 Figuur 14: Warmtevraagdichtheid 2019 per gemeente (bron: Fluvius, VITO, uitgedrukt in MWh per lopende meter) ....... 36 Figuur 15: Warmtevraagdichtheid 2019 per statistische sector (bron: Fluvius, VITO, uitgedrukt in MWh per lopende meter) .................................................................................................................................................................................. 37 Figuur 16: Methodologie voor het afleiden van de warmtevraag ......................................................................................... 39 Figuur 17: Geschat aandeel huishoudens met stookolie/biomassa installatie per gemeente (bron: Fluvius, VITO) ............. 40 Figuur 18: Geschat aandeel huishoudens met stookolie/biomassa installatie per statistische sector in 2019 (bron: Fluvius, VITO)......................................................................................................................................................................... 40 Figuur 19: Kaart van de afvalverbrandingsinstallaties 2019 en hun elektrisch vermogen. .................................................... 43 Figuur 20: Kaart van elektriciteitscentrales 2019 met restwarmte ........................................................................................ 45 Figuur 21: Kaart van de WKK’s in 2019 met een geschatte thermische input boven 50MW ................................................ 46 Figuur 22: Aantal energie-intensieve bedrijven in een straal van 5km rond elke statistische sector met mogelijke vraag/aanbod van restwarmte ................................................................................................................................. 49 Figuur 23: Netto contante waarde in statistische sectoren volgens de scenario's 1-4 (zie Tabel 14). Er is in deze scenario’s 1, 2, 3 en 4 respectievelijk 9%, 5%, 4% en 2% van de 9184 regio’s in Vlaanderen met een positieve netto contante waarde voor de aanleg van een warmtenet. ........................................................................................................... 57 Figuur 24: Netto Contante waarde in de statistische sectoren in scenario's 5-8 (zie Tabel 14). In deze scenario’s met hoge brandstofprijs hebben in scenario 5,6,7 en 8 respectievelijk 23%, 11% 12% en 7% van de 9184 regio’s in Vlaanderen een positieve netto contante waarde voor de aanleg van een warmtenet. ............................................................ 58 Figuur 25: Finale energieconsumptie voor ruimteverwarming en warmwaterverbruik in residentiële context (Bron: Langetermijnrenovatiestrategie [15]) ...................................................................................................................... 60 Figuur 26: Finaal energiegebruik in publieke niet-woongebouwen (bron langetermijnrenovatiestrategie) ......................... 63 Figuur 27: Finale energieconsumptie (bron energiebalans) en nuttige warmte (bron Tabel 1 voor 2019, VEKP voor 2030) voor de landbouwsector .......................................................................................................................................... 63

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 8 van 87

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

LIJST VAN AFKORTINGEN CAPEX cte DNB EBO HTW IMJV KMO LTW MTW nOK OPEX UOM WKK RESID RVV SWW VBBV

Capital expenditure / Investeringsuitgaven Constant Distributienetbeheerder EnergieBeleidsOvereenkomst Hoge temperatuur warmte Integraal MilieuJaarVerslag Kleine of middelgrote onderneming Lage temperatuur warmte Medium temperatuur warmte Niet OK Operating expenditure / Operationele uitgaven Unit of measure / eenheid Warmtekrachtkoppeling Residentieel Ruimteverwarming Sanitair Warm Water VerificatieBureau Benchmarking Vlaanderen

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 11.01.2021

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 9 van 87

LIJST VAN SYMBOLEN T GWh MWh MWhele MWhth

Temperatuur Gigawattuur: 1 GWh = 106 kWh (kilowattuur) Megawattuur: 1 MWh = 103 kWh (kilowattuur) Megawattuur elektrisch Megawattuur thermisch

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 10 van 87

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

1 INLEIDING Europese rapportering rond warmte en koude In het kader van de Energie Efficiëntie Richtlijn en de Hernieuwbare Energie Richtlijn dienen de lidstaten eind 2020 nationale cijfers en plannen te rapporteren rond warmte en koude. Dit past in de strategie van de Europese energie-unie om tegen 2030 de uitstoot van broeikasgassen met tenminste 55% te reduceren ten opzichte van 1990. Artikel 14 (1) en (3) van de Energie Efficiëntie Richtlijn 2012/27/EU vraagt van de lidstaten een analyse van het potentieel voor efficiënte warmte en koude en een visie over de beleidsinstrumenten die hiervoor als hefboom kunnen ingezet worden. Artikel 15, lid 7, van de Hernieuwbare Energie Richtlijn (EU) 2018/2001 vraagt daarnaast van de lidstaten een analyse van het potentieel inzake energie uit hernieuwbare bronnen en het gebruik van restwarmte en -koude in de verwarmings- en koelingssector. Een van de belangrijkste vereisten van de rapportering is de oplevering van een kaart waar gebieden met een hoge en lage warmtevraag worden geïdentificeerd. In dit rapport wordt voldaan aan deze rapporteringsverplichtingen. Bovendien kunnen de data die samengebracht en gevisualiseerd worden een belangrijke hefboom zijn voor het initialiseren van warmtezoneringsplannen of implementatie van groene warmte projecten op lokaal niveau. De resulterende kaarten en datalagen zullen dan ook aangeboden worden aan lokale besturen, projectontwikkelaars en andere relevante stakeholders. Een eerste warmtekaart studie dateert van 31 december 2015, waarbij het rapport over nationale consumptie en potentieel van warmte- en koudebronnen werd opgeleverd aan Europa 1 en verschillende warmtekaartlagen toestand 2012 beschikbaar werden gesteld op het geoportaal van Geopunt Vlaanderen. Op de nieuwe kaarten met referentiedatum 2019, die in hoofdstuk 3 in detail beschreven worden, is het detailniveau voor de kartering van de warmtevraag sterk verhoogd. De warmtevraag wordt er op substraatsegmentniveau gevisualiseerd, waarbij men de grootverbruikers kan onderscheiden van de kleine verbruikers. De nieuwe kaarten zullen eveneens beschikbaar komen op het geoportaal van Geopunt Vlaanderen, en de gegevens zullen downloadbaar zijn van de website. Deze gegevens vormen een solide basis voor bijvoorbeeld het opstellen van warmtezoneringsplannen op lokaal niveau. Naast de warmtevraagkaart dienen de lidstaten nog een aantal andere gegevens te rapporteren, zoals het nationale overzicht van warmte en koude en een projectie van de warmte- en koudevraag naar 2030 en 2050. Een aantal van deze rapporteringen lopen parallel met de datacollectie in het kader van de energiebalans: -

Een inschatting van de hoeveelheid nuttige energie en kwantificering van finale energieconsumptie per sector, De huidige warmte en koude geleverd aan sectoren, met een indicatie van de technologieën en het aandeel hernieuwbare energiebronnen, Identificatie van installaties die potentieel restwarmte of -koude kunnen produceren, Aandeel van hernieuwbare energiebronnen en restwarmte in warmtenetten als aandeel van de finale energieconsumptie over de laatste vijf jaar.

Ook de beleidsinstrumenten dienen te worden beschreven: -

Een beschrijving van de rol van warmte en koude om broeikasgasuitstoot te reduceren, Een overzicht van beleidsinstrumenten in verband met warmte en koude met bijhorende impactanalyse.

Een van de speerpunten van de rapportering is de oplevering van de kaart zelf:

Beschikbaar op https://www.energiesparen.be/warmtekaart

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 11.01.2021

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 11 van 87

Een kaart van het regionaal territorium waar energiedichte regio’s en mogelijke aanvoerpunten van restwarmte worden gevisualiseerd, Een high-level kosten-batenanalyse waarbij het potentieel voor efficiënte warmteverdeling wordt geanalyseerd.

Een nieuwe vereiste ten opzichte van de vorige oplevering is volgende inschatting: -

Voorspellingen van de trends voor de vraag rond warmte en koude de volgende 30 jaar.

Doel en inhoud van dit document Het doel van dit rapport is enerzijds voldoen aan de Europese rapporteringsvereisten, maar anderzijds ook om lokale initiatieven te ondersteunen door het samenbrengen en de visualisatie van de data. Gemeenten, provincies, projectontwikkelaars, … zullen zich kunnen baseren op de aangeboden data om lokale plannen te ontwikkelen voor de verduurzaming van de warmte- en koudevraag. De warmtekaart kan hierbij een eerste stap zijn voor een warmtezoneringsplan en verdere implementatie van projecten rond duurzame warmte en koude. Tijdens het proces voor het opstellen van de warmtekaart was het dan ook van essentieel belang om de lokale stakeholders te betrekken in de opmaak van de warmtekaart. De eerste gesprekken werden in 2019 reeds gestart, waar de aannames, visualisatie en het format van de warmtekaart met gemeenten, provincies en consultants werd besproken. Ook in de loop van 2020 waren deze stakeholders nauw betrokken bij de finalisering van de warmtekaart. De structuur van het document is als volgt: In Hoofdstuk 2 worden een aantal gegevens over de Vlaamse warmte- en koudevraag samengebracht ter inleiding. Dit omvat onder andere cijfers in verband met het aantal warmtenetten, WKK-installaties, afvalverbrandingsinstallaties en groene warmteproductie in Vlaanderen. De relevante gegevens rond warmte en koude in de energiebalans worden gerapporteerd en de bestaande en geplande warmtenetinfrastructuur wordt getoond. Hoofdstuk 3 beschrijft alle ruimtelijk expliciete informatie die rond de warmtevraagkaart verzameld werd. Het gaat hier om alle informatie met betrekking tot de kaartlagen en achterliggende data die de lokale stakeholders kunnen gebruiken. Belangrijk is dat de data downloadbaar zijn, zodat lokale stakeholders hiermee aan de slag kunnen. Het kaartmateriaal omvat onder andere: -

Een detailkaart voor Vlaanderen, waar de warmtevraag van kleinverbruikers en grootverbruikers is opgesplitst. Waar kleinverbruikers op substraatsegment (gedetailleerder dan straatniveau) weergegeven worden, worden grootverbruikers individueel weergegeven. Dit is één van de essentiële verbeteringen ten opzichte van tot nog toe bekende oefeningen, en kan erg belangrijk zijn voor bijvoorbeeld het plannen van een warmtenet of het opstellen van een warmtezoneringsplan.

Een geaggregeerde kaart van de warmtedichtheid op gemeenteniveau en statistische sector (sub-gemeente/district) niveau. Dit is nuttig om ook op hoger ruimtelijk niveau de interessante regio’s te identificeren waar warmtenetten mogelijk kansrijk zijn. Ook bijschattingen van het stookolieverbruik – met de nodige disclaimers waar er aannames en onzekerheden zijn, worden gevisualiseerd.

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 12 van 87

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

Hoofdstuk 4 beschrijft potentiële leverpunten van restwarmte. -

WKK’s, afvalverbrandingsinstallaties, en elektriciteitscentrales dienen te worden geïdentificeerd binnen de Europese rapportering. Deze kaarten zullen ook publiek aangeboden worden via Geopunt.

Er wordt een berekening en kartering gepresenteerd van het ingeschatte potentieel voor industriële restwarmte.

Het langetermijn potentieel van een aantal andere hernieuwbare technologieën wordt ingeschat.

In Hoofdstuk 5 wordt de kosten-baten analyse toegelicht. Er wordt specifiek gefocust op de aanleg van warmtenetten in de verschillende sectoren. Deze gegevens dienen gerapporteerd te worden aan de Europese Commissie. Waar dit over heel Vlaanderen een accuraat beeld kan geven van de grootteorde van het potentieel van warmtenetten, zijn deze berekeningen echter niet geschikt voor de lokale onderbouwing van een verdienmodel. Er zijn immers teveel detailfactoren die voor het opstellen van een verdienmodel bestudeerd moeten worden, zoals de beschikbaarheid van restwarmte in de industrie, het mogelijke traject van een warmtenet en beekjes of rivieren die moeten ondertunneld worden, de ruimte en aard van de ondergrond of het feit of andere openbare werken al op de agenda staan (die de gelijktijdige aanleg van warmtenetten kunnen goedkoper maken). In hoofdstuk 5 gaan we ook dieper in op het economische en ruimtelijke potentieel van de verschillende technologieën die in eerdere studies werden becijferd. In hoofdstuk 6 wordt een mogelijke projectie voorgesteld van de warmte- en koudevraag richting 2030 en 2050, zoals vermeld in de Europese rapporteringsvereisten. Er wordt een sectorale samenvatting gemaakt van de evolutie van de warmtevraag op basis van het ingediende Vlaams energie-en klimaatplan, en er wordt een mogelijke doorkijk gegeven naar 2050. Op basis van het Vlaams energie- en klimaatplan en de langetermijnrenovatiestrategie worden de beleidsinstrumenten besproken.

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 11.01.2021

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 13 van 87

2 HUIDIGE VLAAMSE INFRASTRUCTUUR VOOR WARMTE EN KOUDE Overzicht warmtevraag per sector In deze sectie wordt een inschatting gemaakt van de huidige nuttige warmtevraag over de verschillende sectoren op basis van de energiebalans resultaten2. Voor we in detail gaan, is het belangrijk de definitie van finale energieconsumptie en nuttige warmte te benoemen [1]: -

“Finale Energieconsumptie”: Alle energie die wordt geleverd aan de industrie, de vervoersector, de huishoudens, de dienstensector en de landbouw. Leveringen aan de energieomzettingssector en de energiebedrijven zelf vallen niet onder het eindenergieverbruik. Eventuele afwijkingen van de via Eurostat beschikbare statistieken en balansen moeten worden toegelicht.3 “Nuttige energie”: alle door de eindgebruikers benodigde energie in de vorm van warmte en koude nadat alle stappen van de energieomzetting hebben plaatsgevonden in de verwarmings- en koelapparatuur.

Twee tabellen worden als template meegegeven in de rapporteringsinstructies. In de eerste tabel wordt per sector de vraag naar verwarming en nuttige energie, zoals in de definitie hierboven beschreven. Deel I: Overzicht van verwarming en koeling 1. Rapportage van huidige vraag naar verwarming en koeling; 4. Rapportage van de verwachte vraag naar verwarming en koeling Jaar Eenheid

Vraag naar verwarming, eindenergie

Vraag naar koeling, eindenergie

Vraag naar verwarming, nuttige energie

Vraag naar koeling, nuttige energie

2019

2025

2030

2035

2040

2045

2050

38.222

34.070

29.087

25.315

21.544

17.772

14.000

15.319

14.553

13.634

12.782

11.931

11.079

10.227

GWh/jaar

61.727

67.771

75.023

74.404

73.785

73.166

72.547

Andere sectoren => Landbouw

GWh/jaar

6.435

5.620

4.642

Woningsector

GWh/jaar

Dienstensector

GWh/jaar

1.429

Industriële sector

GWh/jaar

Andere sectoren => Landbouw

GWh/jaar

Woningsector

GWh/jaar

47.712

Dienstensector

GWh/jaar

17.003

Industriële sector

GWh/jaar

73.852

Andere sectoren => Landbouw

GWh/jaar

6.871

Woningsector

GWh/jaar

Dienstensector

GWh/jaar

476

Industriële sector

GWh/jaar

Andere sectoren => Landbouw

GWh/jaar

Woningsector

GWh/jaar

Dienstensector

GWh/jaar

Industriële sector

Tabel 1: Vraag naar verwarming en nuttige energie in de Vlaamse sectoren (berekend uit energiebalans). De projectiewaarden voor 2050 worden in Hoofdstuk 6 besproken.

We lichten toe hoe deze gegevens uit de energiebalans werden berekend.

Publiek beschikbaar op https://www.energiesparen.be/energiestatistieken

In de bovenstaande definitie van de rapporteringsinstructies wordt niet expliciet vermeld dat het om finale energieconsumptie specifiek voor warmte gaat, maar dit blijkt wel uit de rapporteringstemplates. In het vervolg van het rapport interpreteren we dit als ‘finale energieconsumptie specifiek voor warmtevraag’. ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 14 van 87

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

De finale energieconsumptie per sector is gegeven in de energiebalans resultaten 4. Dit moet nog, conform de Europese definities, omgerekend worden in ‘finale energieconsumptie voor warmtevraag’ en ‘nuttige warmte’. We maken voor warmtekrachtkoppeling (WKK) een onderscheid tussen: -

niet-zelfproducenten (installaties geëxploiteerd door of in samenwerking met elektriciteitsbedrijven (energiesector)), en - zelfproducenten (bedrijf dat naast haar hoofdactiviteit ook zelf elektriciteit produceert voor eigen gebruik en eventuele verkoop aan anderen). Omdat het brandstofverbruik voor de zelfproducenten ook deels gebruikt wordt om elektriciteit te produceren, dient enkel de warmteproductie te worden meegeteld in de finale energie voor de warmtevraag. De finale energieconsumptie wordt in drie stappen omgerekend naar nuttige warmte op basis van de brandstofverbruiken per sector. In een eerste stap wordt elektriciteit niet meegenomen in de nuttige warmtevraag voor industrie, tertiair en landbouw. Enkel voor huishoudens wordt 22% van het huishoudelijke elektriciteitsverbruik toegeschreven aan verwarming, volgens tweejaarlijkse bevragingen (interne info VEA – VITO). In een tweede stap wordt de finale energieconsumptie voor warmte omgerekend naar nuttige warmte met behulp van omzettingsrendementen. Voor de waarde van het rendement wordt het ministerieel besluit gehanteerd met betrekking tot kwalitatieve warmtekrachtkoppeling [2]. Deze omzettingsrendementen worden meegegeven in Bijlage 4. Dit levert de nuttige warmtevraag per sector uitgezonderd de zelfproducenten. In een derde stap, om de finale energieconsumptie voor warmte te berekenen, wordt de nuttige warmte van de zelfproducenten in de sector opgeteld bij de finale energie consumptie voor warmteproductie uitgezonderd zelfproducenten. De nuttige warmte voor zelfproducenten wordt in het energiebalans proces rechtstreeks gerapporteerd via de WKK rapportering. In Tabel 2 worden in de twee meest rechtse kolommen de finale energieconsumptie voor warmte gegeven en de nuttige warmte per sector. Deze kolommen vormen ook de invoer voor Tabel 1. [GWh] Finale energieconsumptie uitgezonderd zelfproducenten

[GWh] Finale energieconsumptie voor warmteproductie [GWh] Nutuitgezonderd zelftige warmte producenten on-site

[GWh] Finale energieconsumptie zelfproducenten

[GWh] Nuttige warmte van Zelfproducenten

[GWh] Finale Energie Consumptie voor warmte

[GWh] Nuttige warmte

industrie

108.458

67.183

55.058

11.972

6.669

73.852

61.727

tertiair

30.406

16.524

14.840

1.750

478

17.003

15.319

huishoudens

59.348

47.709

38.219

47.712

38.222

landbouw 3.218 3.127 2.691 6.306 3.744 6.871 6.435 Tabel 2: Finale energieconsumptie voor warmtevraag en nuttige warmte-energie per sector in Vlaanderen (berekend uit energiebalans)

Publiek beschikbaar op https://www.energiesparen.be/energiestatistieken

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 11.01.2021

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 15 van 87

Uitsplitsing van de warmtevraag per technologie Onderstaand is de tweede template gegeven die in de rapporteringsinstructies werd voorgesteld. De template zelf is geen verplicht formaat en er werden kleine wijzigingen aangebracht, zo geven we ook de ‘landbouw, bosbouw en visserij’ sector expliciet mee5. We gaan dieper in op hoe deze tabel tot stand kwam. Deel I: Overzicht van verwarming en koeling 2.(a) Rapportage van huidige verwarmings- en koelingsvoorziening 2019 On-site geleverde energie

Eenheid

Bronnen van fossiele brandstof Woningsector Hernieuwbare energiebronnen

Bronnen van fossiele brandstof Dienstensector Hernieuwbare energiebronnen

Bronnen van fossiele brandstof Industriële sector Hernieuwbare energiebronnen

Bronnen van fossiele brandstof Landbouw, bosbouw en visserij Hernieuwbare energiebronnen

Waarde

Ketels die uitsluitend warmte produceren

GWh/jaar

29.149

Elektrische verwarming

GWh/jaar

4.919

Hoogrenderende WKK

GWh/jaar

Ketels die uitsluitend warmte produceren

GWh/jaar

3.188

Hoogrenderende WKK

GWh/jaar

Warmtepompen

GWh/jaar

776

Zonneboilers

GWh/jaar

186

Ketels die uitsluitend warmte produceren

GWh/jaar

14.639

Andere technologieën

GWh/jaar

Hoogrenderende WKK

GWh/jaar

154

Ketels die uitsluitend warmte produceren

GWh/jaar

Hoogrenderende WKK

GWh/jaar

374

Warmtepompen

GWh/jaar

129

Zonneboilers

GWh/jaar

Ketels die uitsluitend warmte produceren

GWh/jaar

53.704

Andere technologieën

GWh/jaar

Hoogrenderende WKK

GWh/jaar

6.227

Ketels die uitsluitend warmte produceren

GWh/jaar

807

Hoogrenderende WKK

GWh/jaar

986

Warmtepompen

GWh/jaar

Andere technologieën

GWh/jaar

Ketels die uitsluitend warmte produceren

GWh/jaar

2.726

Andere technologieën

GWh/jaar

Hoogrenderende WKK

GWh/jaar

3.238

Ketels die uitsluitend warmte produceren

GWh/jaar

Hoogrenderende WKK

GWh/jaar

429

Warmtepompen

GWh/jaar

Andere technologieën

GWh/jaar

Afvalwarmte

GWh/jaar

Hoogrenderende WKK

GWh/jaar

Andere technologieën

GWh/jaar

Afvalwarmte

GWh/jaar

Off-site geleverde energie

Woningsector

Bronnen van fossiele brandstof Hernieuwbare energiebronnen

Verder in dit document korten we deze sector af tot ‘landbouw’.

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 16 van 87

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

Hoogrenderende WKK

GWh/jaar

Andere technologieën

GWh/jaar

Afvalwarmte

GWh/jaar

Hoogrenderende WKK

GWh/jaar

153

Andere technologieën

GWh/jaar

925

Afvalwarmte

GWh/jaar

Hoogrenderende WKK

GWh/jaar

106

Andere technologieën

GWh/jaar

Afvalwarmte

GWh/jaar

135

Hoogrenderende WKK

GWh/jaar

4.133

Andere technologieën

GWh/jaar

Afvalwarmte

GWh/jaar

123

Hoogrenderende WKK

GWh/jaar

Andere technologieën

GWh/jaar

Afvalwarmte

GWh/jaar

Hoogrenderende WKK

GWh/jaar

Andere technologieën

GWh/jaar

Afvalwarmte

GWh/jaar

Hoogrenderende WKK

GWh/jaar

Andere technologieën GWh/jaar Tabel 3: Uitsplitsing van de finale energieconsumptie on/off-site, per sector en technologie (berekend uit energiebalans)

Bronnen van fossiele brandstof Dienstensector Hernieuwbare energiebronnen

Bronnen van fossiele brandstof Industriële sector Hernieuwbare energiebronnen

Bronnen van fossiele brandstof Landbouw, bosbouw en visserij Hernieuwbare energiebronnen

De rapporteringstemplate vermeldt expliciet dat er een onderscheid dient gemaakt te worden tussen on-site en off-site gegenereerde energie, waarbij een onderscheid dient gemaakt te worden tussen hernieuwbaar/niet-hernieuwbaar, uitgesplitst over de technologieën. Deze gegevens worden niet op deze wijze, in dit formaat en met dit detailniveau weergegeven in het energiebalans proces, dus is het nodig om verschillende databronnen te combineren. We behandelen eerst de WKK’s, waarvoor door middel van de jaarlijkse WKK rapportering gedetailleerde brandstofverbruiken, sectorgegevens en warmteproductie data bekend zijn die gerapporteerd worden aan Eurostat. In de rapportering voor de warmtekaart wordt voorgesteld het onderscheid te maken tussen on-site en off-site geleverde energie, er is echter geen sluitende definitie van het onderscheid tussen on-site en off-site. Voor de WKK inventaris interpreteren we de definitie van ‘off-site’ wanneer de installatie toebehoort aan en geopereerd wordt door een energieleverancier, waardoor deze installatie de facto onder de transformatiesector valt, en waarvan de warmte geleverd wordt aan de finale sector. Met behulp van de brandstofverbruiken, die per brandstof in de inventaris worden gegeven, wordt het onderscheid gemaakt tussen hernieuwbaar en niet-hernieuwbaar. Er wordt -conform de Eurostat definities- enkel hoogrenderende WKK beschouwd. We nemen aan dat de on-site WKK’s in de WKK inventaris overeenkomen met de ‘autonoom producent of zelfproducent’. Voor de andere off-site energieproductie wordt gesteund op de warmtenetrapportering, waarin de energie geleverd aan sectoren via een warmtenet wordt gerapporteerd. De hoogrenderende WKK’s worden niet dubbel geteld, aangezien ze reeds via de WKK inventaris werden meegenomen. De afvalverbrandingsinstallaties die een warmtenet voeden worden apart gesommeerd, de geleverde warmte wordt opgesplitst in een aandeel hernieuwbaar en niet-hernieuwbaar en weergegeven in Tabel 3. De overige geleverde warmte per sector wordt eveneens opgesplitst in fossiel – hernieuwbaar en weergegeven in de tabel onder ‘andere technologieën. Voor de on-site geleverde energie worden de ‘warmtepompen en warmtepompboilers’ en ‘zonneboilers’, die in de energiebalans worden weergegeven eveneens in de tabel verwerkt. Ook de elektrische verwarming op huishoudelijk niveau wordt aangevuld. Voor enkel-warmte ketels en andere technologieën zijn er geen systematische gegevens op ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 11.01.2021

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 17 van 87

installatieniveau beschikbaar. Hiervoor wordt consistent met Tabel 1 en Tabel 2 de warmtevraag toegekend die niet onder hoogrenderende WKK, afvalverbranding, warmtepomp of zonneboiler valt.

Koeling en koelvraag Voor de koelvraag zijn veel minder data beschikbaar, aangezien deze niet systematisch gerapporteerd worden voor de Energiebalans.

Residentieel De koelvraag in de residentiële sector werd in de vorige warmtekaart op nul ingeschat, aangezien er geen betrouwbare gegevens beschikbaar zijn. Er is binnen Eurostat echter wel een inschatting waarnaar verwezen kan worden: Eurostat gegevens Belgische huishoudens [TJ] [GWh] Finale energieconsumptie 339275 94215 Ruimtekoeling 218 61 Ruimteverwarming 249269 69220 Warm water 40210 11166 Koken 5780 1605 Tabel 4: Toepassingen in Belgische huishoudelijke finale energieconsumptie 2018 (bron Eurostat)

Eurostat schat dus in dat de residentiële koelvraag zich verhoudt tot de vraag naar nuttige warmte met een factor van 0,074%. Wanneer we deze factor identiek veronderstellen voor Vlaanderen als voor België, kunnen we de 38.219 GWh nuttige warmte uit Tabel 2 omrekenen naar geschatte ruimtekoeling. Dit levert een inschatting van 28,3 GWh aan residentiële koelvraag.

Industrie en landbouw Voor de landbouwsector zijn helemaal geen data of inschattingen beschikbaar. Bij de vorige warmtekaart werd hiervoor nul verondersteld, en dit houden we zo in deze studie. Voor industrie is er een installatie bekend die in 2019 11 GWh koude heeft opgewekt.

Tertiair Voor koeling in de tertiaire sector is er geen inschatting gegeven door Eurostat, en zijn ook geen meetdata beschikbaar. In de vorige warmtekaart oefening werd de koeling door Fluvius (toenmalige Eandis) in Vlaanderen ingeschat op 1392 GWh [3]. Deze inschatting werd gemaakt op basis van de gebouwfuncties, het aantal vierkante meter per gebouwfunctie en een oude Nederlandse studie die een inschatting maakt van de koelvraag in gebouwen (Meijer 2008 6). Bijvoorbeeld, voor kantoorgebouwen werd in de Meijer-studie 70 MJ/m2 vloeroppervlakte aan koelvraag (=19,4 kWh per vierkante meter vloeroppervlakte) verondersteld, en met het aantal m2 kantoorgebouwen kon dan een inschatting gemaakt worden. Sinds 2006 is het aantal publieke gebouwen met koeling toegenomen van 10% naar 25% (bron langetermijnrenovatiestrategie [4]). Het is echter niet bekend hoe dit zich vertaald heeft in energieverbruik voor koeling.

Meijer 2008, http://senternovem.databank.nl/quickstep/QsBasic.aspx?cat_open=utiliteitsbouw

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 18 van 87

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

Een relatief recente omvangrijke nieuwe sector op gebied van koelvraag zijn de datacenters. Via een internetopzoeking werden 12 datacenters in Vlaanderen onderzocht 7. Voor 11 datacenters werd de exacte vloeroppervlakte gevonden, wat een gemiddelde oppervlakte gaf van 1318m2 per datacenter. In [5], heeft een Nederlandse studie een koelvraag voor een datacenter van 1971kWh/jaar/m2 vloeroppervlakte gevonden. We gebruiken deze inschatting voor het aantal datacenters: 𝑐𝑜𝑜𝑙𝑖𝑛𝑔(𝑑𝑎𝑡𝑎𝑐𝑒𝑛𝑡𝑒𝑟𝑠) = 12 × 1318𝑚2 ×

1971𝑘𝑊ℎ = 31𝐺𝑊ℎ 𝑦𝑟

Deze koelvraag wordt bij de koelvraag uit de vorige warmtekaart opgeteld.

7 Onder andere via http://www.datacenters-benelux.com/belgie.cfm of https://lcl.be/nl-be/nieuws/laatste-updates-artikels/nieuwe-datazaal-lcl-in-antwerpen en https://datacenterunited.com/

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 11.01.2021

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 19 van 87

Bestaande en geplande warmtenetten

Figuur 1: Bestaande en geplande warmtenetten 2019

Er zijn momenteel weinig warmtenetten in Vlaanderen in vergelijking met enkele andere lidstaten. Voor het jaar 2019 konden 58 bestaande warmtenetten in Vlaanderen geïdentificeerd worden, ofwel 92km in totaal (sleuflengte). In Figuur 1 worden 52 van hen met hun traject weergegeven, de anderen worden met een punt op kaart gezet. Het aandeel hernieuwbare energiebronnen voor de warmteproductie geleverd door warmtenetten bedroeg in 2019 34,1%. In 2018 bedroeg dit 34,6%. Het aandeel hernieuwbare energiebronnen voor warmteproductie geleverd door warmtenetten voor gegevensjaar 2017 en vroeger is niet bekend. In de tabel in bijlage 2 wordt voor elk bestaand en gepland net extra informatie weergegeven. Voor de bestaande netten gaat het om de volgende info: -

Naam van het project, Type netwerk, Gemeente, Warmtenetbeheerder, Warmtenetleverancier, Levering aan residentieel (JA/NEE/onbekend), Levering aan industrie (JA/NEE/onbekend), Levering aan diensten & publiek (JA/NEE/onbekend), Temperatuursniveau warmtenet: o < 50°C: laag o 50 – 70°C: midden o >= 70°C: hoog Sleuflengte, Opwekkers, Energie geleverd aan warmtenet (4 categorieën), Aandeel hernieuwbare restwarmte,

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 20 van 87

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

Aandeel niet-hernieuwbare restwarmte, Aandeel hernieuwbare niet-restwarmte, Aandeel niet-hernieuwbare niet-restwarmte, Financiering ontvangen? (JA/onbekend), Financiering uit welke middelen, Uitbreiding van het netwerk gepland? (JA/onbekend).

Voor geplande netten: -

Naam van het project, Eigenaar, Postcode, Gemeente, Subsidie call groene warmte/restwarmte (JA/NEE).

Naast deze overzichtskaart worden een aantal detailkaarten toegevoegd van de trajecten van de warmtenetten waaraan in 2019 meer dan 20 GWh energie werd geleverd. Indien er zich in het gebied van de kaart nog andere warmtenetten bevinden, dan worden deze ook weergegeven. Voor het warmtenet van Brussels Airport (20-200GWh) wordt er geen detailkaart opgenomen omdat de ligging van het traject niet bekend is.

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 11.01.2021

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 21 van 87

Figuur 2: Overzicht van de bestaande warmtenetten in de haven van Antwerpen

In het Antwerpse havengebied werd in de stoomnetten ‘Ecluse’ en ‘N1 Leiding Indaver-INEOS’ op linkeroever met een totale sleuflengte van 5,5 km respectievelijk meer dan 200 GWh en tussen de 20 en 200 GWh geïnjecteerd voor energielevering aan bedrijven in zijn nabije omgeving. Daarnaast bevindt er zich op rechteroever nog het hoge temperatuur warmtenet ‘Indaver-Amoras’, met een geleverde energie tussen 1 en 20 GWh en een sleuflengte van 1,3 km. Ook deze levert energie aan bedrijven in de nabije omgeving. De energie is hier telkens afkomstig vanuit afvalverbranding.

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 22 van 87

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

Figuur 3: Overzicht van de bestaande warmtenetten in de gemeente Gent

In Gent wordt in de netten ‘Gent’, ‘Stora Enso – Volvo’, ‘IVAGO – UZ Gent’ (stoomnet) en ‘Nieuwe Dokken’ tussen de 20 en de 200 GWh aan energie geïnjecteerd. Samen hebben ze een sleuflengte van 15,85 km. Daarnaast toont deze figuur nog 2 andere warmtenetten die aanwezig zijn in Gent: ‘Cohousing Kerselaar’ en ‘Water-link – Eastman – IVAGO’.

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 11.01.2021

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 23 van 87

Figuur 4: Warmtenet Brugge - IVBO

Het hoge temperatuur warmtenet ‘Brugge – IVBO’ met een sleuflengte van 11,4 km heeft in 2019 tussen de 20 en de 200 GWh aan energie getransporteerd vanuit afvalverbranding aan residentiële, industriële en tertiaire afnemers.

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 24 van 87

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

Figuur 5: Overzicht van de warmtenetten in Roeselare

In Roeselare zorgt het hoge temperatuur warmtenet ‘MIROM’ met een sleuflengte van 11,3 km voor een energietransport tussen de 20 en 200 GWh vanuit afvalverbranding. Het warmtenet ‘Sint-Idesbald’ (1,7 km) levert 1-20 GWh aan energie. Daarnaast bevinden zich in Roeselare nog het warmtenet ‘Fluvius Roeselare Roobaert’ (2 km) en de kleinere netten ‘Subnet VME Het Laere’ en ‘Scholen van Morgen Roeselare’.

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 11.01.2021

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 25 van 87

Figuur 6: Warmtenet SCK-CEN – BP – VITO en warmtenet Balmatt site VITO

Het warmtenet ‘SCK-CEN – BP – VITO’ vervoerde in 2019 20-200 GWh aan energie naar de industrie en overige bedrijven in de omgeving en heeft een sleuflengte van 5,9 km. Daarnaast is er ook het warmtenet ‘Balmatt site’ met een sleuflengte van 2 km, maar deze heeft in 2019 nog geen energie geleverd.

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 26 van 87

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

Figuur 7: Warmtenetten in de gemeente Leuven

In Leuven zijn er drie netten: het hoge temperatuur warmtenet ‘Campus Gasthuisberg’ met een energieopwekking van 20200 GWh via een aardgasketel, het koudenet ‘Janseniushof’ (nog niet actief in 2019) en het hoge temperatuur warmtenet ‘Balk Van Beel – Ark – Twist’ met een energie - opwekking van 1-20 GWh via een aardgasketel.

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 11.01.2021

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 27 van 87

Figuur 8: Warmtenetten in de gemeente Houthalen-Helchteren

In de gemeente Houthalen-Helchteren bevinden er zich twee warmtenetten: het stoomnet ‘Bionerga – Aquafin’ met een energie-opwekking van 20-200 GWh vanuit afvalverbranding en het hoog temperatuur warmtenet ‘STORG-Molenheide’ met een energieopwekking van 1-20 GWh, via een WKK op biogas.

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 28 van 87

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

3 DE WARMTEVRAAGKAART In dit hoofdstuk wordt een overzicht gegeven van de ruimtelijk expliciete resultaten die in het kader van de nieuwe versie van de Warmtekaart verzameld werden. Ze beschrijven telkens de toestand van 2019. Hieronder is een illustratie gegeven van de detailkaart. Op deze kaart wordt de warmtevraag van kleinverbruikers weergegeven via gekleurde delen straatsegment. De grootverbruikers verschijnen als aparte punten op de kaart met een indicatie van de jaarlijkse warmtevraag. Een verbruiker wordt als grootverbruiker ingedeeld vanaf een jaarlijkse warmtevraag groter dan 0,2 GWh per jaar. Onder de kleinverbruikers zitten met andere woorden particuliere woningen, appartementen met individuele verwarmingsinstallaties, kleinere kantoren, winkels en andere kleinere tertiaire activiteiten. Een appartement zal bijgevolg als een grootverbruiker ingedeeld worden wanneer deze over een voldoende grote centrale stookplaats beschikt (> 0,2 GWh/jaar). Het gedetailleerde overzicht en het onderscheid tussen groot- en kleinverbruikers is van essentieel belang voor lokale projectontwikkelaars die bijvoorbeeld de aanleg van een warmtenet plannen, of lokale beleidsmakers die een warmtezoneringsplan of een klimaatactieplan samenstellen.

Figuur 9: Illustratie van de warmtekaart ter hoogte van het centrum van Gent. De warmtevraag van kleinverbruikers wordt weergegeven via gekleurde straatsegmenten, grotere verbruikers komen als een stip op de kaart. De laagste klasse van de grootverbruikers 0,2 – 1 GWh/jaar kan ook omschreven worden als 0,2 < x <= 1 GWh/jaar. (bron: Fluvius, VITO)

In deze sectie geven we meer detail over hoe de warmtevraagkaart tot stand kwam en welke informatie wordt meegegeven. Meer bepaald wordt de kartering van de warmtevraag beschreven op niveau van de grote verbruikers, de kleinere verbruikers, de totalen per gemeente en tenslotte ook per statistische sector. Al deze informatie is publiek beschikbaar en kan gedownload worden via het geoportaal van de Vlaamse overheid Geopunt. Het tweede deel van dit hoofdstuk geeft ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 11.01.2021

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 29 van 87

ook een toelichting van de methode die gehanteerd werd om de warmtevraag in te schatten op basis van individuele verbruiksgegevens van netbeheerder Fluvius. Kaartlaag

Ruimtelijk de- Detail warmtevraag tail Grootverbruikers Puntlocatie op In klassen: basis van Flu0,2 – 1 GWh/jaar (0,2 < x <= 1 GWh/jaar) vius databank 1 – 20 GWh/jaar (1 < x <= 20 GWh/jaar) (meestal op 20 – 200 GWh/jaar (20 < x <= 200 GWh/jaar) basis van >200 GWh/jaar (x > 200 GWh/jaar) CRAB8) Kleinverbruikers Ter hoogte De exacte warmtevraag wordt gesommeerd over minstens 5 verbruiksadressen van het wegweergegeven. Verbruikers aan beide kanten van de weg kunnen hier dus gecombisegment (baneerd worden in hetzelfde wegsegment (zie ook 3.1.2). sisresolutie van 10m). Warmtevraag Per gemeente De exacte warmtevraag van de kleinverbruikers wordt hier gecombineerd met de per gemeente (toestand exacte warmtevraag van de grootverbruikers die aangesloten zijn op het Fluvius net. 31/12/2018, Voor de overige grootverbruikers werd de range vertaald naar een cijfer. 308 gemeenten) Warmtevraag Per statistiDe exacte warmtevraag van de kleinverbruikers wordt hier gecombineerd met de per statistische sche sector exacte warmtevraag van de grootverbruikers die aangesloten zijn op het Fluvius net. sector (9.182 sectoVoor de overige grootverbruikers werd de range vertaald naar een cijfer. ren) Tabel 5: Overzicht van het ruimtelijk en inhoudelijk detail van de warmtevraag voor de 4 beschikbare warmtevraagkaartlagen

Warmtevraagkaarten: resultaten Warmtevraag grootverbruikers Energieverbruikers met een jaarlijkse warmtevraag die groter is dan 0,2 GWh, worden met een punt op kaart gezet. Deze punten zouden bij de opmaak van een warmtezoneringsplan soms ook als potentiële leveringspunten van warmte kunnen optreden, maar hiervoor is meer gedetailleerd onderzoek nodig. Hun warmtevraag wordt weergegeven door middel van 4 klassen: -

0,2 < x <= 1 GWh/jaar, 1 < x <= 20 GWh/jaar, 20 < x <= 200 GWh/jaar en x > 200 GWh/jaar.

Op basis van de CRAB (Centraal Referentie Adressen Bestand) databank zal voor elk adres de meest kwalitatieve positie in (x,y)-coördinaten toegekend worden die op dat moment in CRAB gekend is. Afhankelijk van het adres kan het geassocieerd worden met het gebouw, het perceel, de wegverbinding of zelfs de gemeente. Ook kan de methode voor de positiebepaling variëren (manueel, afgeleid of geïnterpoleerd). ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 30 van 87

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

Figuur 10: Warmtevraag grootverbruikers 2019 (bron: Fluvius, IMJV)

De data om elke grootverbruiker aan een klasse toe te wijzen zijn voor 99,4% van de verbruiksadressen afkomstig van Fluvius. Voor niet-Fluvius klanten wordt aangevuld met IMJV gegevens, waar de warmtevraag afgeleid wordt uit het gasverbruik9. Consumptiedata uit de energiebalans worden niet gebruikt. Wat de warmtevraag betreft, vertegenwoordigt deze 0,6% wel het grootste aandeel van de warmtevraag van de grootverbruikers. Het gaat hier voornamelijk om zware industrie en raffinaderijen. In totaal gaat het om 17.445 grootverbruikers voor 2019. Hun spreiding volgens warmtevraag en sectoren wordt in Tabel 6 en Tabel 7 beschreven. Bij de Fluvius gegevens wordt elke grootverbruiker gekenmerkt door een uniek account id, wat overeenkomst met een unieke locatie. Dit betekent dat één grootverbruiker het verbruik van meerdere verbruiksmeters (EAN nummers) kan omvatten en bijgevolg ook gekoppeld kan zijn aan meerdere sectoren en/of subsectoren. De detailkaart maakt bijvoorbeeld mogelijk het onderscheid te maken tussen appartementsgebouwen die een centrale stookplaats hebben en gebouwen waar elk appartement een eigen ketel heeft. Appartementsgebouwen met een centrale stookplaats

19 bedrijven vulden geen of onvolledige IMJV in met betrekking tot energieverbruik. Voor deze bedrijven wordt een ‘expert inschatting’ gemeld op de kaart. De methodologie voor deze inschatting is de volgende: Werd het bedrijf al opgenomen in vorige warmtekaart? In dat geval wordt verondersteld dat de verbruikscategorie voor de warmtevraag niet gewijzigd is ten opzichte van vorige warmtekaart (gegevensjaar 2012); Heeft het bedrijf een grote installatie die geregistreerd is onder ETS, dan wordt teruggerekend van CO2 uitstoot naar warmtevraag via de molaire massa methaan/CO2 en de energie-inhoud van methaan en deze categorie aangenomen; Indien het bedrijf na een internet opzoeking een vergelijkbare site heeft, en van deze site zijn wel IMJV gegevens beschikbaar, dan wordt deze waarde ook voor de andere site verondersteld; Indien geen gegevens beschikbaar zijn wordt een indeling gemaakt afgaand op de sector: • Chemie, staal en aardoliegerelateerde activiteiten kennen we categorie tussen 20-200GWh toe, • Andere industrie kennen we 1-20GWh toe, • Duidelijk niet-energiegerelateerde diensten zoals logistieke centra, groothandel, kantoorruimte… kennen we 0,2-1GWh toe. 9

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 11.01.2021

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 31 van 87

zullen met één account ID als grootverbruiker op de kaart verschijnen, terwijl appartementen met een aparte account ID’s als vele kleinverbruikers in een gekleurd straatsegment zullen verschijnen. 67% van de grootverbruikers behoort tot de sector tertiair of uit de combinatie van residentieel met tertiair. CATEGORIE AANTAL 0,2 - 1 GWh/jaar 14.245 1 - 20 GWh/jaar 2.866 20 - 200 GWh/jaar 295 > 200 GWh/jaar 39 TOTAAL 17.445 Tabel 6: Verdeling van het aantal van de grootverbruikers 2019 volgens warmtevraag (bron: Fluvius, IMJV)

SECTOREN TERTIAIR RESIDENTIEEL + TERTIAIR INDUSTRIE LANDBOUW, BOSBOUW EN VISSERIJ RESIDENTIEEL + INDUSTRIE + TERTIAIR RESIDENTIEEL INDUSTRIE + TERTIAIR RESIDENTIEEL + INDUSTRIE RESIDENTIEEL + LANDBOUW, BOSBOUW EN VISSERIJ TRANSPORT ONBEKEND ENERGIE ENERGIE + RESIDENTIEEL + TERTIAIR RESIDENTIEEL + LANDBOUW, BOSBOUW EN VISSERIJ + TERTIAIR OPENBARE VERLICHTING TERTIAIR + TRANSPORT RESIDENTIEEL + INDUSTRIE + LANDBOUW, BOSBOUW EN VISSERIJ + TERTIAIR ENERGIE + TERTIAIR RESIDENTIEEL + TERTIAIR + TRANSPORT LANDBOUW, BOSBOUW EN VISSERIJ + TERTIAIR RESIDENTIEEL + INDUSTRIE + TERTIAIR + TRANSPORT ENERGIE + RESIDENTIEEL + INDUSTRIE + TERTIAIR INDUSTRIE + TRANSPORT INDUSTRIE + TERTIAIR + TRANSPORT ENERGIE + INDUSTRIE ENERGIE + RESIDENTIEEL INDUSTRIE + LANDBOUW, BOSBOUW EN VISSERIJ + TERTIAIR ENERGIE + LANDBOUW, BOSBOUW EN VISSERIJ INDUSTRIE + LANDBOUW, BOSBOUW EN VISSERIJ RESIDENTIEEL + TRANSPORT RESIDENTIEEL + INDUSTRIE + LANDBOUW, BOSBOUW EN VISSERIJ TRANSPORT ENERGIE + INDUSTRIE + TERTIAIR

0,2 - 1 GWh/jaar 37,44% 20,31% 5,69% 5,04% 3,25% 3,38% 1,25% 0,81% 0,67%

1 - 20 GWh/jaar 7,85% 1,55% 3,92% 0,99% 0,46% 0,10% 0,50% 0,07% 0,13%

20 - 200 GWh/jaar 0,09%

> 200 GWh/jaar

0,91% 0,44%

0,18% 0,01%

0,60% 0,71% 0,33% 0,45% 0,34%

0,18% 0,05% 0,07% 0,03% 0,07%

0,01%

0,17% 0,19% 0,18%

0,14% 0,06% 0,03%

54 43 38

0,13% 0,15% 0,13%

0,05% 0,02% 0,03%

31 30 27

0,11%

0,02%

0,07% 0,07%

0,06%

0,03%

0,07%

AANTAL 7.916 3.813 1.866 1.129 647 606 319 153 151 136 132 86 85 72

0,03% 0,02% 0,02% 0,03% 0,04%

0,02% 0,03% 0,01% 0,01%

0,01%

0,02%

0,01%

0,03% 0,02%

0,01%

0,01% 0,01%

0,01%

11 9 8 8 7

6 4 0,01%

3 1

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 32 van 87

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

ENERGIE + RESIDENTIEEL + LANDBOUW, 0,01% BOSBOUW EN VISSERIJ + TERTIAIR ENERGIE + RESIDENTIEEL + INDUSTRIE + 0,01% LANDBOUW, BOSBOUW EN VISSERIJ + TERTIAIR ENERGIE + TERTIAIR + TRANSPORT 0,01% ENERGIE + TRANSPORT 0,01% INDUSTRIE + LANDBOUW, BOSBOUW EN 0,01% VISSERIJ + TERTIAIR + TRANSPORT RESIDENTIEEL + INDUSTRIE + 0,01% TRANSPORT RESIDENTIEEL + LANDBOUW, BOSBOUW 0,01% EN VISSERIJ + TRANSPORT AANTAL 14.245 2.866 295 Tabel 7: Verdeling van het aantal van de grootverbruikers 2019 volgens sectorindeling (bron: Fluvius, IMJV)

1 1

1 1 1 1 1 39

17.445

Warmtevraagdichtheid kleine verbruikers Energieverbruikers met een jaarlijkse warmtevraag kleiner dan of gelijk aan 200 MWh worden met hun exacte warmtevraag (gegroepeerd) op kaart gezet. Voor het jaar 2019 gaat het hier om 2,7 miljoen verbruiksadressen. Voor de kartering van de warmtevraag wordt gestreefd naar een zo hoog mogelijk ruimtelijk detailniveau waarbij de privacy richtlijnen nog gerespecteerd worden. Dit houdt in dat de warmtevraag geaggregeerd wordt tot op het niveau van minstens 5 verbruikers. De warmtevraag wordt ter hoogte van het wegsegment gekarteerd. Wegsegmenten verwijzen hier naar opgesplitste delen van de straten zoals aanwezig in de GRB-laag ‘Wegverbinding’ (versie november 2019). In de analyse wordt aanvankelijk elke straat verdeeld in segmenten van 10m. Vervolgens worden de verbruikers aan deze wegsegmenten gekoppeld op basis van de volgende prioritering: - Koppeling met het meest nabijgelegen wegsegment van 10m met dezelfde CRABcode (max. 100m ver), - Koppeling met het meest nabijgelegen wegsegment van 10m met dezelfde straatnaam en NISCODE (max. 100m ver), - Koppeling met het meest nabijgelegen wegsegment van 10m (max. 1000m ver). In een volgende stap worden stelselmatig segmenten samengenomen om zoveel mogelijk tot het minimum van 5 verbruiksadressen te komen. Wanneer het minimum van 5 bereikt wordt, dan stopt de uitbreiding. Figuur 11 toont het resultaat van het samennemen voor aangrenzende (niet lege) segmenten. Indien dit nog niet zorgt voor het gewenste aantal, dan worden ook tussenliggende lege segmenten toegevoegd om zo tot het minimum van 5 verbruikers te geraken (Figuur 12). Een maximale uitbreiding met 200m wordt hier voorzien. Waar het niet haalbaar is om op die manier tot een cluster van minstens 5 verbruikers te komen, worden de verbruiksadressen aan een confidentieel te behandelen wegsegment toegekend (na deze opnieuw te herleiden naar het relevante wegsegment waar verbruiksadressen zich aan bevinden). 1,8% van het totaal aantal verbruiksadressen komt op die manier terecht in een confidentieel wegsegment. Deze vertegenwoordigen 3,2% van de totale warmtevraag (en 11,5% van het elektriciteitsverbruik en 1,3% van het gasverbruik).

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 11.01.2021

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 33 van 87

Figuur 11: Illustratie van de koppeling van verbruiksadressen aan 10m-wegsegmenten

Figuur 12: Illustratie van het aantal finaal geaggregeerde verbruiksadressen met weergave van de bijhorende warmtedichtheid (in MWh/m). ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 34 van 87

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

Figuur 13 toont het resultaat van deze analyse voor gans Vlaanderen. De warmtevraag per wegsegment wordt hier uitgedrukt per eenheid van lengte (in MWh/m).

Figuur 13: Warmtevraagdichtheid kleinverbruikers 2019 (bron: Fluvius, VITO, uitgedrukt in MWh per lopende meter)

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 11.01.2021

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 35 van 87

Warmtevraagdichtheid per gemeente De warmtevraag per gemeente kwam tot stand door de exacte warmtevraag van alle kleinverbruikers (inclusief de confidentieel te behandelen wegsegmenten uit 3.1.2) te combineren met de exacte warmtevraag van de grootverbruikers aangesloten op het Fluvius net. Voor de overige grootverbruikers werd de range omgezet naar een cijfer (het midden voor de ranges, voor de hoogste klasse werd de ondergrens gebruikt). De op deze wijze totale gekarteerde warmtevraag voor 2019 bedraagt dan 94.387 GWh10. In Figuur 14 wordt de totale warmtevraag per gemeente uitgedrukt ten opzichte van de lengte van het wegennetwerk (de verharde wegen uit het GRB wegverbindingen).

Figuur 14: Warmtevraagdichtheid 2019 per gemeente (bron: Fluvius, VITO, uitgedrukt in MWh per lopende meter)

Deze gekarteerde warmtevraag wijkt af van het Vlaams totaal dat eerder in het rapport vermeld wordt aangezien de exacte warmtevraag van de grootste grootverbruikers de ondergrens van de range werd gekozen. ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 36 van 87

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

Warmtevraagdichtheid per statistische sector De statistische sector is de ruimtelijke basiseenheid die ontstaan is uit een opdeling van de gemeenten en de vroegere gemeenten door Statbel (Algemene Directie Statistiek - Statistics Belgium) voor de verspreiding van statistieken op een gedetailleerder niveau dan het gemeentelijk niveau. Op niveau van de statistische sectoren werd analoog aan deel 3.1.3 de totale warmtevraag ingeschat. Deze keer is het ruimtelijk detail aanzienlijk hoger. Echter, aangezien in de Fluvius verbruiksdata de info over de statistische sector niet altijd beschikbaar was, ontbreekt hier een kleine fractie en bedraagt de totale gekarteerde warmtevraag 94.369 GWh10.

Figuur 15: Warmtevraagdichtheid 2019 per statistische sector (bron: Fluvius, VITO, uitgedrukt in MWh per lopende meter)

Methodologie inschatten warmtevraag Inschatten warmtevraag op basis van verbruiksgegevens Onderstaand is de methodologie gegeven voor de Fluvius klanten voor het inschatten van de warmtevraag. De gasverbruiken zijn bekend, maar het verbruik van andere brandstoffen, zoals biomassa, stookolie, en elektrische verwarming is niet per locatie geweten. Bij gebrek aan adequate data wordt een bijschatting gemaakt gebaseerd op onderstaande methodologie.

DISCLAIMER: Aangezien accurate databronnen ontbreken, kunnen de resultaten voor de bijschattingen met betrekking tot verwarming met stookolie, biomassa en elektriciteit lokaal sterk verschillen van de reële situatie. Deze resultaten per gemeente en statistische sector zijn dus als indicatief te beschouwen.

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 11.01.2021

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 37 van 87

Eerst wordt nagegaan of er een gasconnectie is op het verbruikspunt. Indien wel, wordt verondersteld dat de volledige warmtevraag gedekt wordt door het gasverbruik, waarbij nog vermenigvuldigd wordt met de efficiëntie van de gasketels 11 voor het bekomen van de warmtevraag. Indien géén gas aanwezig is op de site, wordt gekeken naar de sector. Voor de categorieën industrie, openbare verlichting en transport wordt geen warmtevraag verondersteld indien geen gasaansluiting aanwezig is. Voor tertiaire en landbouwsector wordt in afwezigheid van gasverbruik verondersteld dat er verwarming is op stookolie en/of biomassa. Er is op basis van de Fluvius data geen structurele manier om af te leiden dat er verwarmd wordt op stookolie, dan wel biomassa, en hoeveel precies de warmtevraag is. De data van de energiebalans worden niet per punt aangewend omwille van commerciële en privacy overwegingen. De gegevens voor het algehele Vlaamse stookolie- en biomassaverbruik voor verwarming worden gehaald uit de Energiebalans Vlaanderen, en evenredig uitgespreid over elk verbruikspunt. Er wordt dus verondersteld dat elke stookolie-of-biomassaketel evenveel verbruik levert. Voor de sector residentieel is er nog een extra complexiteit. In deze sector wordt ook veel elektrisch verwarmd (8,4% van de huishoudens [6]), waar elektrische verwarming in niet-residentiële sectoren minder een rol speelt door de hogere kost van elektriciteit. Hier wordt gekeken naar de elektriciteitsconsumptie, wanneer deze boven 11500kWh ligt op jaarbasis, wordt verondersteld dat er elektrische verwarming aanwezig is. Merk op dat dit een benadering is, en er in de afwezigheid van digitale meters geen manier is om op consistente wijze het elektriciteitsverbruik voor elektrische verwarming te scheiden van elektriciteitsverbruik door bijvoorbeeld elektrische voertuigen en warmtepompen (wat momenteel nog beperkt is) en de elektriciteitsproductie door zonnepanelen. Naast de vermelde sectoren, zijn er nog enkele speciale gevallen die dienen meegenomen te worden. Er zijn bijvoorbeeld panden waar achter eenzelfde aansluiting verschillende sectoren en bijhorende meters schuilgaan. Een voorbeeld is een bakker die ook een wooneenheid heeft, of een winkelcentrum waarin verschillende soorten klanten gevestigd zijn. In dat geval worden de sectoren gegroepeerd en wordt de bovenstaande analyse per type klant uitgevoerd.

Efficiënties worden genomen uit het Ministerieel besluit inzake de vastlegging van referentierendementen voor de toepassing van de voorwaarden voor kwalitatieve warmtekracht installaties (26/05/2016)

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 38 van 87

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

Figuur 16: Methodologie voor het afleiden van de warmtevraag

Voor een appartementsgebouw met vele residentiële klanten zal, indien geen gas aanwezig en geen grote elektriciteitsvraag, een centrale stookolieketel verondersteld worden die aan de warmtevraag voldoet. Men kan dus over het algemeen op de kaart het onderscheid maken in welke appartementsgebouwen er vele kleine gasverbruiken aanwezig zijn, en in welke appartementsgebouwen een centrale gasketel aanwezig is of een centrale stookolieketel verondersteld wordt. Bij een centrale ketel zal het gebouw waarschijnlijk als een puntbron-grootverbruiker op de kaart verschijnen, terwijl bij individuele ketels een rood lijnsegmentje met een hoog aantal meters (geïdentificeerd door de EAN code) zal te zien zijn.

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 11.01.2021

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 39 van 87

Stookolie-biomassa bijschattingen per gemeente (en statistische sector) Via de bovenstaande methodologie worden er ook bijschattingen gemaakt van stookolie/biomassagebruik. Het resultaat hiervan wordt hieronder weergegeven:

Figuur 17: Geschat aandeel huishoudens met stookolie/biomassa installatie per gemeente (bron: Fluvius, VITO)

Figuur 18: Geschat aandeel huishoudens met stookolie/biomassa installatie per statistische sector in 2019 (bron: Fluvius, VITO)

Huishoudens met een vermoedelijke stookolie/biomassa installatie konden gedetecteerd worden via de methode waarbij de warmtevraag werd ingeschat op basis van de verbruiksgegevens (zie 3.2.1). Door de structuur van de Fluvius ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 40 van 87

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

verbruiksdata kon een minimum en maximum inschatting verkregen worden (zie toelichting verder). In het totaal voor Vlaanderen ging het dan om 652.770 huishoudens (min) versus 729.280 huishoudens (max). Gemeenten en statistische sectoren met een te grote onzekerheid op de inschatting van het aantal huishoudens met een stookolie/biomassa installatie worden blanco weergegeven in de figuren. Een te grote onzekerheid werd gevonden in gebieden met weinig inwoners. Ook gebieden met veel appartementsgebouwen zoals aan zee vertoonden ongewoon veel stookolieketels op basis van deze methodologie. De oorzaak daar ligt mogelijk bij het feit dat veel tweedeverblijvers niet aanwezig zijn, waardoor het elektrisch verbruik laag ligt en verkeerdelijk stookolie verondersteld wordt in plaats van elektrische verwarming. Gegevens over het aantal huishoudens per gemeente zijn afkomstig van Statbel. Op niveau van de statistische sectoren zijn de gegevens afkomstig van het RuimteModel Vlaanderen (VITO).

Toetsen aan de energiebalans resultaten Het totale energie-en stookolieverbruik zal per definitie overeenkomen met de energiebalans, aangezien het totale verbruik werd uitgespreid over Vlaanderen, zoals hierboven beschreven. In totaal werden er in het warmtekaart proces 729.308 gezinnen gevonden die verondersteld werden als hoofdverwarming stookolie of biomassa te hebben, wat in grootteorde overeenkomt (10% overschatting) met de extrapolaties uit bevragingen in het kader van de energiebalans. Wanneer slechts 1 ketel in elk appartementsgebouw verondersteld werd, komt dit overeen met 652.770 installaties. Voor elektrische verwarming werden er 90.120 installaties geïdentificeerd, voor een totaal van 2231GWh. De elektrische verwarmingsenergie lijkt grootte-orde correct, maar het aantal installaties is wellicht een sterke onderschatting. Het aantal installaties voor elektrische verwarming is lokaal erg onbetrouwbaar, omdat dit niet te onderscheiden is van andere grote elektrische verbruikers (bijvoorbeeld een elektrisch voertuig) of kan gemaskeerd worden door zonnepanelen en een terugdraaiende teller. Hierdoor wordt het aantal veronderstelde elektrische verwarmingsinstallaties niet meegegeven op de kaart. Hoewel de bijschattingen voor stookolie, biomassa en elektrische verwarming over het algemeen goed overeenkomen met andere inschattingen, kunnen de resultaten lokaal sterk afwijken van de reële situatie. Bijvoorbeeld kunnen er gebouwen zijn die niet verwarmd worden en waar wel verwarming verondersteld wordt. Aan de kust bijvoorbeeld is het mogelijk dat door een aantal tweedeverblijvers en een lage bezettingsgraad weliswaar elektrische verwarming aanwezig is, maar deze niet gedetecteerd wordt doordat het appartement lange tijd leegstaat en de elektriciteitsconsumptie niet boven de normale waarden uitkomt. In dat voorbeeld kan mogelijk stookolie verondersteld worden terwijl dit niet het geval is. Desalniettemin geeft de gevolgde methodiek resultaten die goed in de lijn liggen van de verwachtingen.

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 11.01.2021

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 41 van 87

4 POTENTIËLE LEVERINGSPUNTEN VAN WARMTE In de rapporteringsvereisten wordt verwacht dat potentiële leverpunten van warmte worden meegegeven. Grote thermische centrales, WKK’s, en afvalverbrandingsinstallaties dienen gekarteerd te worden. We berekenen eveneens het potentieel voor restwarmte en een aantal andere technologieën.

Thermische centrales, WKK en afvalverbranding Overzicht van de actieve afvalverbrandingsinstallaties in 2019 Onderstaand wordt een overzicht gegeven van de actieve afvalverbrandingsinstallaties in Vlaanderen in 2019. Opgelet, deze lijst is ruimer dan de warmte uit afvalverbrandingsovens. Enkele kleinere installaties zoals pocketvergisters en gasmotoren werden eveneens meegenomen op de kaart, aangezien dit nuttig zou kunnen zijn voor lokale projectontwikkelaars. De ISVAG installatie produceert momenteel enkel elektriciteit, maar wordt toch meegenomen in de kartering aangezien zij in principe tot WKK kan omgebouwd worden. In de loop van 2020 werd ook de installatie Biostoom Beringen in dienst genomen, waar een stoomketel van 70 MW op basis van afvalverbranding warmte levert aan een 18 MW turbine en een deel van de resterende warmte wordt geleverd aan het nabij gelegen Borealis in Beringen. Naam Locatie Type BioEnergy (niet-WKK) Lommel Gasmotor BioEnergy (WKK) Lommel Gasmotor Biogas Boeye Haasdonk Gasmotor Bionerga Houthalen-Helchteren Stoomturbine met condensor Biopower Tongeren Tongeren Gasmotor Biostoom Oostende Oostende Andere De Vuyst Borsbeke Gasmotor IMOG Harelbeke Stoomturbine met condensor Indaver site Antwerpen Draaitrommelovens 1 & 2 Antwerpen Stoomturbine met condensor Indaver site Doel Roosteroven Doel Stoomturbine met condensor ISVAG Wilrijk Stoomturbine met condensor IVAGO Gent Stoomturbine met condensor IVBO Brugge Stoomturbine met condensor IVM Eeklo Andere Ivoo Oostende Oostende Stoomturbine met condensor IVRO / MIROM Roeselare ORC SLECO Wervelbedoven Doel Stoomturbine met condensor Stora Enso WKK Gent Stoomturbine met condensor Waterleau NewEnergy Ieper Ieper Gasmotor WKK GRL Glasrecycling Lummen Dieselmotor WKK Holsteinthema Pocketvergister Zonnebeke Gasmotor WKK IMOG stortgas Moen Gasmotor Tabel 8: Overzicht van de afvalverbrandingsinstallaties 2019 op basis van de Energiebalans

Vermogen (MWe) 1-2 2-5 2-5 >= 5 2-5 >= 5 < 0,5 >= 5 >= 5 >= 5 >= 5 2-5 >= 5 >= 5 >= 5 2-5 >= 5 >= 5 2-5 0,5 - 1 =< 0,5 0,5 - 1

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 42 van 87

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

Figuur 19: Kaart van de afvalverbrandingsinstallaties 2019 en hun elektrisch vermogen.

De warmte die in 2019 uit afvalovens werd geproduceerd is gegeven in de energiebalans en bedraagt 767 GWh in totaal.

Overzicht van de actieve thermische centrales in 2019 Volgens de rapporteringsinstructies moeten minstens de thermische energie-installaties met een vermogen van 50 MWe in kaart gebracht worden die in theorie kunnen omgebouwd worden naar WKK modus en restwarmte kunnen leveren. Het gaat om centrales die momenteel elektriciteit produceren maar niet als WKK operationeel zijn. Deze installaties worden weergegeven in onderstaande tabel. Naam

Locatie

Type

Biostoom Oostende Gent Ringvaart

Oostende

Andere

Gent

Greenpower Oostende Herdersbrug

Oostende

Knippegroen

Gent

Langerlo

Genk

Rodenhuize

Gent

STEG Drogenbos

Drogenbos

Brugge

Vermogen (MWe)

Geschatte Vollasttijd (%)

<= 30

Geschatte thermische output na retrofit (MWth) 31

Mogelijke jaarlijkse warmte opwekking (GWh) 109

Gas-Stoomturbine (gecombineerde cyclus) Dieselmotor

200 - 500

214

750

<= 30

Gas-Stoomturbine (gecombineerde cyclus) conventioneel thermisch conventioneel thermisch conventioneel thermisch Gas-Stoomturbine (gecombineerde cyclus)

200 - 500

281

123

200 - 500

471

2.476

30 - 100

200 - 500

393

2.066

>= 500

329

1.153

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 11.01.2021

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 43 van 87

T-Power

Tessenderlo

Gas-Stoomturbine 200 - 500 258 40 904 (gecombineerde cyclus) Uitbreiding Gent Gasturbine met 100 - 200 178 40 624 Gent Ham warmterecuperatie Vilvoorde Vilvoorde Gas-Stoomturbine 200 - 500 235 5 103 (gecombineerde cyclus) Tabel 9: Overzicht van de elektriciteitscentrales 2019 op basis van de Energiebalans, het elektrische vermogen, de geschatte thermische output na retrofit tot WKK modus, en de mogelijke jaarlijkse warmteproductie gegeven 8000 draaiuren.

Voor de bovenvermelde installaties schatten we, zoals gevraagd in de rapporteringsinstructies voor grootschalige installaties die restwarmte opwekken, een theoretisch restwarmtepotentieel in. Dit is een theoretisch potentieel, er wordt geen uitspraak gedaan over de technische en economische haalbaarheid van de effectieve benutting van deze restwarmte door eventuele warmteverbruikers in de omgeving. Deze centrales worden door mogelijk toekomstige restwarmtelevering de facto een warmtekrachtkoppelingsinstallatie. Als basishypothese voor deze potentieelinschatting nemen we een zo hoog mogelijke conversie van de brandstof naar elektriciteit en warmte aan. Als gevolg van deze aanname zal het resultaat van deze inschatting een technische bovengrens van potentiële warmtelevering opleveren. Conform de Europese definitie van een hoogrenderende WKK veronderstellen we dat het totaalrendement (elektrisch & thermisch) van een WKK met een vermogen boven de 20MWe 80% bedraagt. Dat is dan ook het totaal rendement dat we aannemen van deze centrales, nadat ze geconverteerd worden om warmte te leveren. Elektriciteitscentrales zijn installaties die ontworpen zijn om zoveel mogelijk stroom uit de brandstof te kunnen genereren. Als warmte onttrokken wordt aan deze centrales om een warmtenet te voeden, leidt dit echter tot een reductie van het elektrisch rendement. In [7] wordt aangegeven hoe het verlies in elektrisch rendement bij de retrofit naar WKK modus in rekening kan gebracht worden. Naar analogie met de vorige warmtekaart wordt rekening gehouden met een Z-factor van 6, deze Z factor is de toename in thermische efficiëntie ten opzichte van het verlies in elektrische efficiëntie. Een beperkte sensitiviteitsanalyse in vorige warmtekaart toonde aan dat de exacte waarde van deze Z factor geen bepalende invloed had op het eindresultaat aan mogelijk restwarmte aanbod [3]. Het resultaat wordt weergegeven in Tabel 9, de totale thermische output na retrofit is mogelijk 2462 MW. We veronderstellen vollasttijd analoog aan vorige warmtekaart [3]: -

5% voor piekcentrales 40% voor gas- en bio-oliecentrales 60% voor centrales op biomassa of hoogovengas

Deze veronderstellingen leveren een theoretische potentiële warmteproductie van 8.396 GWh jaarlijks.

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 44 van 87

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

Figuur 20: Kaart van elektriciteitscentrales 2019 met restwarmte

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 11.01.2021

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 45 van 87

Overzicht van de actieve WKK’s in 2019 Er zijn in totaal 740 operationele WKK’s in Vlaanderen met vermogens die worden weergegeven in onderstaande tabel. Consistent met de WKK rapportering werd in 2019 bepaald dat de hoogrenderende WKK’s samen 5.292GWh warmte produceerden. Vermogen (MW)

Aantal actieve WKK’s in 2019

=< 0.1 186 0.1 < x < 1 160 1<x<5 302 5 < x < 10 43 10 < x < 20 24 20 < x < 30 8 >= 30 11 Tabel 10: Aantal WKK’s in Vlaanderen in 2019, gerangschikt volgens hun vermogen

In de onderstaande figuur worden, conform de rapporteringsinstructies, enkel de WKK installaties afgebeeld die mogelijk een thermische input van >20MW hebben. Deze grote WKK’s hebben namelijk een hoger potentieel voor het leveren van restwarmte dan kleine lokale installaties.

Figuur 21: Kaart van de WKK’s in 2019 met een geschatte thermische input boven 50MW

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 46 van 87

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

Industriële restwarmte Berekening restwarmtepotentieel in industrie Voor de bepaling van het restwarmtepotentieel in de industrie hanteren we identiek dezelfde methode als vorige warmtekaart. Deze methode werd ontwikkeld door het studiebureau PDC en wordt hieronder als de ‘PDC-methode’ omschreven. De PDC-methode vertaalt de netto warmtevraag, zijnde het brandstofverbruik dat ingezet wordt voor de warmtebehoefte, eerst naar een bruto warmtevraag voor de diverse, industriële sectoren verdeeld over: -

Hoge Temperatuur Warmte: >200°C Midden Temperatuur Warmte: 120-200°C Lage Temperatuur Warmte: <120°C

Vervolgens neemt de PDC-methode aan dat de helft van de warmtevraag van een hoger liggend niveau beschikbaar is voor intern gebruik op een lager liggend niveau. De andere helft is beschikbaar als restwarmte. Uiteindelijk degradeert alle gevraagde warmte tot restwarmte.

Tabel 11: Illustratie van de PDC methode Bron: H. Vleeming, E. van der Pol (2011) Ontwikkelen van methodieken voor het opstellen van industriële warmtekaarten. Process Design Center B.V.

De PDC-methode schat het restwarmtepotentieel in door enkel de eerste wet van de thermodynamica in rekening te brengen: dat wil zeggen dat alle brandstof die in het bedrijf gebracht wordt, het bedrijf op een of andere manier als restwarmte ook verlaat. De PDC-methode houdt geen rekening met de tweede wet van de thermodynamica; m.a.w. het houdt geen rekening met de wijze waarop de warmte beschikbaar komt en of het technisch te recupereren is (bv. zeer verspreide vrijstelling via dissipatie in tegenstelling tot vrijstelling in een geconcentreerde stroom als warm water onder druk op bv. 150 °C). Deze potentieelinschatting is bijgevolg te beschouwen als een theoretisch potentieel en geeft een bovengrens aan van het potentieel restwarmteaanbod. ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 11.01.2021

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 47 van 87

Na toepassing van bovenstaande methode worden de resultaten daarom nog naar beneden geschaald met de studie uitgevoerd door het gemeentelijk Havenbedrijf12. Uit deze MIP2HEAT studie werden correctiefactoren afgeleid voor elke cluster binnen het havengebied Antwerpen. De correctiefactor voor alle overige bedrijven werd afgeleid uit de vergelijking tussen de resultaten van de MIP2HEAT studie en de PDC methode in de Antwerpse haven. Dat wil bijvoorbeeld zeggen dat de door PDC berekende restwarmte van een chemisch bedrijf uit Gent ook naar beneden zal geschaald worden met dezelfde factor als de chemische bedrijven die betrokken waren in de MIP2HEAT studie. Ook dit blijft een theoretische inschatting. Het werkelijk haalbaar potentieel zal enkel op lokale schaal bepaald kunnen worden en rekening moeten houden met de specifieke lokale randvoorwaarden (vb. mogelijkheid tot uitkoppeling, afstand tot afnemers, tijdsgebonden factoren, ...). Als voornaamste databron worden de IMJV rapporteringen van de bedrijven gebruikt. Indien er geen data beschikbaar waren voor 2019 werd voor een aantal bedrijven een eerdere rapportering gehanteerd. De resultaten per sector worden weergegeven in Tabel 12. Sector

Warmtevraag grote bedrijven [GWh]

Ingeschatte theoretische restwarmte na herschaling [GWh]

Aantal bedrijven in analyse

19.686

Theoretische restwarmte berekend volgens PDC methode [GWh] 16.499

Chemie Farma Hout

6.973

128

466

Ijzer & staal

4.912

3.179

3.106

Kunststof

5.999

3.516

2.951

Mineraal niet-metaal Non-ferro

3.044

3.023

2.998

2.060

1.474

Overig

3.065

1.447

2.050

Papier Karton Druk Raffinaderijen

3.173

589

2.153

13.937

1.514

Technologie

5.928

120

835

Voeding

18.523

2.004

2.007

165

Totaal

81.627

46.266

25.277

753

Textiel

Tabel 12: Warmtevraag en ingeschatte restwarmte per sector. De IMJV databron werd geanalyseerd volgens de PDC methode en per sector herschaald met bijschattingen uit de MIP2HEAT studie

Het theoretisch potentieel wordt dus geschat op 193TWh, de PDC methode levert 46.266GWh. Het herschaalde potentieel van 25TWh zal een realistischere grootte-orde zijn. Aan de ene kant werden ook in de MIP2HEAT studie niet alle technische en economische details meegenomen voor de praktische uitkoppelbaarheid van de restwarmte. Anderzijds is het uiteraard mogelijk dat ook kleinere bedrijven die hun energiegebruik niet onder IMJV rapporteren restwarmte kunnen aanbieden. Dit dient op een geval-per-geval basis onderzocht te worden in lokale onderzoeken.

Gemeentelijk Havenbedrijf Antwerpen (2012) Havenwarmte – Haalbaarheidsonderzoek naar de valorisatie van industriele restwarmte in de haven van Antwerpen. ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 48 van 87

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

Kartering van mogelijke vraag en/of aanbod van industriële restwarmte in de regio Op basis van de locaties van de grootverbruikers met hun categorie van warmtevraag werd een kaart afgeleid die op niveau van de statistische sectoren het aantal energie-intensieve bedrijven gewogen weergeeft in een straal van 5km rond elke sector. De grootverbruikers met de laagste warmtevraag (0,2 – 1 GWh/jaar) werden niet meegenomen in de analyse. De grootverbruikers met een warmtevraag van 1-20 GWh/jaar krijgen een gewicht 1, categorie 20-200 GWh/jaar krijgt een gewicht 2 en tenslotte de categorie > 200 GWh/jaar krijgt een gewicht 3. 15% van het Vlaams grondgebied heeft op die manier minstens 10 energie-intensieve bedrijven in een straal van 5 km. Deze kaart geeft op basis van de beschikbare data een eerste indicatie van de mogelijkheid tot vraag naar en/of aanbod van restwarmte in de regio, maar de kanttekening moet hier uiteraard gemaakt worden dat de lokale omstandigheden anders kunnen zijn dan wat zuiver op basis van de warmtevraag afgeleid kan worden. In deze cijfers hebben we immers geen zicht op locaties waar de bedrijfsprocessen mogelijks al geoptimaliseerd zijn waardoor ondanks de hoge warmtevraag er dus geen restwarmtepotentieel zou kunnen zijn.

Figuur 22: Aantal energie-intensieve bedrijven in een straal van 5km rond elke statistische sector met mogelijke vraag/aanbod van restwarmte

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 11.01.2021

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 49 van 87

Potentieel voor efficiënte en hernieuwbare technologieën Deze sectie bespreekt het technische ruimtelijke potentieel van de verschillende hernieuwbare technologieën in Vlaanderen voor het invullen van de warmtevraag. Hiervoor wordt, tenzij anders vermeld, gesteund op [8]. Deze studie dateert van 2016 maar de resultaten zijn nog steeds actueel. Voor alle hieronder besproken technologieën is het aantal bijgekomen installaties voor warmteproductie in de laatste jaren beperkt in vergelijking tot het totale potentieel, waardoor de resultaten nog steeds relevant zijn.

Zonneboilers Voor zonneboilers werd de beschikbare dakoppervlakte in rekening gebracht, evenals de oriëntatie van de daken op basis van het Grootschalig ReferentieBestand (GRB). Dit laat toe een onderscheid te maken tussen residentiële en niet-residentiële daken. Er wordt rekening gehouden met de huidige geïnstalleerde fotovoltaïsche en zonneboilers. Voor de energieproductie van zonneboilers werd uitgegaan van een minimale oppervlakte van 5m 2 per installatie, en er werd uitgegaan van een warmteproductie van 0,37MWh/m2 per jaar. Het zuivere technische potentieel werd afgetopt op basis van de verwachte warmtevraag voor sanitair warm water bij huishoudens. Met deze gegevens werd het totale technische potentieel geschat op 4.946 GWh jaarlijks gegenereerde warmte.

Biomassa Het technisch potentieel voor het aanbod van biomassa binnen Vlaanderen werd becijferd. Hiervoor werden verschillende stromen in kaart gebracht: aanbod van dierlijke mest, groenten- tuin- en fruitafval (GFT) en ander groenafval, bermgras, tak- en kroonhout. Verschillende types installaties werden onderzocht: landbouwvergisters, pocketvergisters, houtverbrandingsinstallaties, en GFT vergisters. Voor bermgras werd uitgegaan van het rendement van een biogasmotor die ingezet wordt voor vergisting. In de studie werd een potentieel van 2.414 GWh warmte en 3.119 GWh elektriciteit bekomen, waarvan al een aanzienlijk deel (1.686 warmte en 2.637GWh elektriciteit) werd ingevuld. Deze studie ging uit van een mix van elektriciteit, WKK en warmteproductie, maar het is evenzeer mogelijk dat in de toekomst enkel warmte geproduceerd wordt. Wanneer we het potentieel voor elektriciteit omzetten naar warmtevraag met de aangenomen rendementen in het rapport (39% voor elektriciteitsproductie, 90% voor warmteproductie, en 25%/65% voor het elektrische/thermische rendement van WKK), bekomen we een totaalpotentieel van 9.622GWh voor warmteproductie uit biomassa (waarvan een belangrijk aandeel al is ingevuld).

Ondiepe geothermie Het potentieel voor ondiepe geothermie (aardwarmte) is erg hoog, en kan uitgedrukt worden in kWh per oppervlakteeenheid. Ruwweg zal het resultaat tussen 0 en 1000kWh/m2 liggen, afhankelijk van de beschouwde technologie, de bodem en de randvoorwaarden. Het potentieel voor deze analyse werd afgetopt op basis van de totale warmtevraag van de gebouwen (residentieel, tertiair en landbouw), voor niet-particuliere installaties werd het potentieel afgetopt op basis van de totale lokale warmtevraag. Een totaal potentieel van 32.933GWh per jaar werd berekend, waarvan 43% particuliere en 57% niet-particuliere installaties. Deze cijfers betreffen enkel het hernieuwbare deel van de warmtevraag uit ondiepe geothermie.

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 50 van 87

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

Diepe geothermie Voor het potentieel aan diepe geothermie werd verwezen naar [9], waarbij enkel in het noordoosten van Vlaanderen een potentieel werd ingeschat. Dit werd ook afgetopt op basis van de warmtevraag in het gebied, er werd een potentieel van 16.874GWh geïdentificeerd.

Afvalverbranding Voor het potentieel van afvalverbranding kijken we naar de huidige centrales. Deze produceren momenteel 767GWh aan warmte uit industrieel en huishoudelijk afval. We nemen aan dat het potentieel voor de warmte van afvalverbranding constant zal zijn in de tijd, wat gezien de verwachte toename van circulariteit van materialen kan beschouwd worden als een overschatting.

Hoogrenderende WKK Het is uiteraard wel de bedoeling dat de warmtevraag tegen 2050 sterk vergroent, en WKK’s dus in toenemende mate op hernieuwbare of synthetische brandstoffen draaien. Ook kan men veronderstellen dat een deel van de warmte die nu via WKK’s wordt opgewekt in 2050 met elektriciteit of aardwarmte zal worden opgewekt. In 2019 werd 5.292 GWh warmte opgewekt door hoogrenderende WKK installaties in Vlaanderen, we beschouwen dit als een realistische inschatting voor het toekomstige economische potentieel.

Industriële restkoeling De bronnen voor industriële afvalkoeling zijn zeer beperkt. Doorgaans wordt koeling on-site opgewekt en is er zeer weinig mogelijkheid tot uitkoppeling van afvalkoeling. Een belangrijke uitzondering is de LNG terminal in Zeebrugge [10]. Het gas dient opnieuw omgezet te worden van vloeibare naar gasvormige vorm. Voor dit proces wordt deels zeewater gebruikt, deels gasverbranding als de zee te koud wordt in de winter. Het gas, voornamelijk methaan, wordt getransporteerd in grote containerschepen in vloeibare vorm met een temperatuur van 110K (minus 163 graden Celsius). Onderstaand volgen we de berekening van het Planheat project [5]. Enkele typische waarden worden gegeven in [11]: • • • •

Temperature (°C) Weight (g/mol) Volume (m³/kmol) Density (kg/m³)

-163.5 18.3628 0.0396 468.1

De specifieke warmtecapaciteit van methaan is bekend voor verschillende temperaturen, LNG is meestal gekoeld tot net onder het kookpunt. We verwaarlozen de graden voor de koeling en berekenen de latente warmte die vrijkomt in het hervergassing proces [12] [13] : 𝐿𝑎𝑡𝑒𝑛𝑡𝑒 𝑤𝑎𝑟𝑚𝑡𝑒 𝑚𝑒𝑡ℎ𝑎𝑎𝑛 = 5.11 105

𝐽 = 142𝑊ℎ/𝑘𝑔 𝑘𝑔

Wanneer we nu de molaire massa en het volume in rekening nemen kunnen we de latente warmte per m3 berekenen: 142𝑊ℎ/𝑘𝑔 × 18362,8𝑘𝑔/𝑚𝑜𝑙 = 2,60𝑊ℎ/𝑚𝑜𝑙 2,60𝑊ℎ/𝑚𝑜𝑙 ≈ 66𝑘𝑊ℎ/𝑚3 0,0000396𝑚3 /𝑚𝑜𝑙 In het Planheat project werd de latente warmte (in J/kg) die vrijkomt tijdens hervergassen van LNG omgerekend naar latente warmte per m3 vloeibaar methaan. De latente warmte van methaan wordt gegeven door: ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 11.01.2021

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 51 van 87

𝐿𝑎𝑡𝑒𝑛𝑡𝑒 𝑤𝑎𝑟𝑚𝑡𝑒 𝑔𝑎𝑠𝑖𝑓𝑖𝑐𝑎𝑡𝑖𝑒 𝑣𝑙𝑜𝑒𝑖𝑏𝑎𝑎𝑟 𝑚𝑒𝑡ℎ𝑎𝑎𝑛 ≈ 66𝑘𝑊ℎ/𝑚3 Sinds 1987 ontvangt de Zeebrugge terminal ongeveer 80 schepen per jaar [14], wanneer we veronderstellen dat het gemiddelde containerschip 140000m3 volume transporteert, kunnen we het potentieel van afvalkoude voor de LNG terminal in Zeebrugge inschatten: 80𝐿𝑁𝐺𝑠𝑐ℎ𝑒𝑝𝑒𝑛 ×

140000𝑚3 × 66𝑘𝑊ℎ/𝑚3 = 739𝐺𝑊ℎ 𝑠𝑐ℎ𝑖𝑝

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 52 van 87

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

5 KOSTEN BATEN ANALYSE In deze sectie onderzoeken we voor alle statistische sectoren in Vlaanderen een high-level kosten-baten analyse, specifiek voor de aanleg van warmtenetten. We gebruiken de aanwezigheid van grootverbruikers met warmtevraag >2GWh/jaar in een straal van 5 km rond de statistische sector als indicator voor een mogelijke vraag en aanbod van restwarmte. Merk op dat deze analyse in termen van netto contante waarde slechts een grootteorde van resultaat geeft, en op lokaal niveau sterk kan afwijken. Zo is er bijvoorbeeld grote onzekerheid omtrent de beschikbaarheid van industriële restwarmte, en kunnen ook de kosten voor de aanleg van een warmtenet zeer sterk verschillen naargelang de lokale omgevingsfactoren, die niet allemaal kunnen worden meegenomen in deze gebiedsdekkende analyse.

Algemeen De Europese rapporteringsvereisten preciseren dat een kosten-baten analyse dient uitgevoerd te worden die grondgebiedsdekkend is, verschillende sensitiviteiten onderzoekt en waar relevante technologieën in worden meegenomen. De netto contante waarde (NCW) dient gehanteerd te worden als vergelijkingspunt. Er wordt gefocust op de aanleg van warmtenetten, aangezien de identificatie van regio’s die interessant zijn voor de aanleg van warmtenetten een belangrijke input zijn voor warmtezoneringsplannen. Deze analyse dient dan ook gezien te worden als uitgangspunt om de grootteorde van het potentieel voor de aanleg van warmtenetten in te schatten. De uitgevoerde kosten-baten analyse zal, door het feit dat deze het volledige grondgebied omvat, niet in staat zijn om alle details op lokaal niveau mee te nemen. De bedoeling is dat de analyse in de warmtekaart op lokaal niveau en geval-per-geval basis wordt aangevuld met concrete projecten, eventueel geïnspireerd door de resultaten in deze warmtekaart.

Aannames en scenario’s Er worden twee scenario’s uitgewerkt, een ‘centraal’ scenario op basis van decentrale ketels en een ‘warmtenet’ scenario, waarvan de netto contante waarde (NCW) consistent wordt vergeleken. Voor de invoer van de data wordt gesteund op de resultaten per statistische sector. Meer bepaald worden de volgende data gebruikt per statistische sector: -

Totaal gasverbruik, Aantal gasaansluitingen, Totaal verbruik stookolie/biomassa in de statistische sector, Aantal bijgeschatte olie/biomassa ketels, Aantal kilometer verharde weg Aantal bedrijven met mogelijk restwarmte in een straal van 5km rond de statistische sector.

Het totale gasverbruik en het aantal gasaanluitingen zijn exact bekend via de data van de netbeheerder. Het verbruik en aantal van stookolie- en biomassaketels wordt bijgeschat met de procedure die in Hoofdstuk 3 beschreven wordt. Het aantal kilometer verharde weg per statistische sector wordt afgeleid uit het wegenbestand. Het aantal bedrijven met mogelijk restwarmte in een straal van 5km rond de statistische sector volgt uit de GIS analyse in 4.2.213. Twee top-down scenario’s worden doorgerekend:

In de kartering van de mogelijke vraag en/of aanbod van industriële restwarmte in een straal van 5 km rondom de statistische sector in 4.2.2 worden alle grootverbruikers met een warmtevraag groter dan 1 GWh/jaar meegenomen. Voor de kostenbatenanalyse worden enkel de grootverbruikers met een warmtevraag groter dan 2 GWh/jaar meegenomen. ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 11.01.2021

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 53 van 87

Centraal scenario: De warmtevraag in de statistische sector voor gasverbruik en stookolieverbruik wordt verdergezet met dezelfde ketels, die vernieuwd worden; Warmtenet scenario: De warmte wordt verdeeld via een warmtenet, al of niet gekoppeld aan een restwarmtebron.

In elk van de scenario’s worden drie extra sensitiviteiten doorgerekend om de onzekerheid op het potentieel van warmtenetten onder verschillende randvoorwaarden in te schatten: 1. 2. 3.

Investeringskost in een warmtenet 1000€/m (laag) - 2000€/m (hoog) Restwarmte beschikbaarheid (laag/hoog) Een sensitiviteit op de gas- en stookolieprijs basisprijs (laag) – meerkost voor gas- en stookolieverbruik (hoog)

Voor de tweede inschatting wordt de GIS analyse uit Hoofdstuk 3 uitgevoerd. De volgende aannames vormen de basis: -

Lage restwarmtebeschikbaarheid verondersteld: Er moeten minstens 10 bedrijven met een warmtevraag van meer dan 2 GWh/jaar zich in een straal van 5 km rond de statistische sector bevinden voordat er beschikbare restwarmte wordt verondersteld. Dit levert een lagere beschikbaarheid van restwarmte op. Hoge restwarmtebeschikbaarheid verondersteld: Er moeten minstens 3 bedrijven met een warmtevraag van meer dan 2 GWh/jaar zich in een straal van 5 km rond de statistische sector bevinden voordat er beschikbare restwarmte wordt verondersteld. Dit levert een hogere beschikbaarheid van restwarmte op.

Er wordt ook nog rekening gehouden met de warmtevraag van bedrijven. Er wordt een gewogen gemiddelde genomen waarbij bedrijven met een warmtevraag >20GWh twee keer, en bedrijven met een warmtevraag >200GWh drie keer meer tellen dan bedrijven met een warmtevraag tussen 2GWh en 20GWh. De formule is als volgt: 𝐴𝑎𝑛𝑡𝑎𝑙 𝑏𝑒𝑑𝑟𝑖𝑗𝑣𝑒𝑛 𝑚𝑒𝑡 𝑚𝑜𝑔𝑒𝑙𝑖𝑗𝑘 𝑟𝑒𝑠𝑡𝑤𝑎𝑟𝑚𝑡𝑒 =

𝑋>2𝐺𝑊ℎ,<20𝐺𝑊ℎ + 2𝑋>20𝐺𝑊ℎ,<200𝐺𝑊ℎ + 3𝑋>200𝐺𝑊ℎ 6

Met X het aantal bedrijven met een hogere warmtevraag in een 5km radius rond de statistische sector. De volgende parameters worden aangenomen in de berekening van het potentieel:

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 54 van 87

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

Basisparameters Discontovoet CAPEX investering gasketel Vaste OPEX gasketel Gasprijs Levensduur gasketel Emissiefactor gas CAPEX stookolie Vaste OPEX stookolie Stookolieprijs

4% 4150€/aansluiting14 157,80€/aansluiting14 40€/MWh15 – 66€/MWh 15 jaar14 203g/kWh16 6868€/ketel14 279,66€/ketel14 37€/MWh17 – 57€/MWh

Warmtenet parameters CAPEX kosten straat CAPEX aansluiting Vaste OPEX Levensduur warmtenet Restwarmte beschikbaarheid aanname

1000€/m - 2000€/m 18 10000€/aansluiting 18 3% van vaste CAPEX18 50 jaar 18 Laag Hoog

Totale kost (CAPEX + OPEX) voor uitkoppelen + injectie restwarmte

10€/MWh 18

Levensduur stookolieketel 20jaar 18 Emissiefactor stookolie 263g/kWh 18 Tabel 13: Aannames en parameters bij de kosten-baten analyse.

Resultaten De resultaten worden samengevat in onderstaande tabel: Scenario

Restwarmte beschikbaar-heid

kost warmtenet

Brandstofkost

Aantal km warmtenet

% regio's met NCW >0

% warmtevraag met NCW>0

Kapitaal Investering (miljard €)

Potentieel jaarlijks vermeden Uitstoot (Mton CO2) 1 hoog laag laag 5755 9% 31% 9,7 5,9 2 laag laag laag 3090 5% 19% 5,5 3,6 3 hoog hoog laag 3217 4% 21% 6,5 4,0 4 laag hoog laag 1655 2% 13% 3,8 2,4 5 hoog laag hoog 11802 23% 52% 25,1 9,7 6 laag laag hoog 5886 11% 32% 12,2 5,9 7 hoog hoog hoog 7530 12% 38% 20,1 7,2 8 laag hoog hoog 4311 7% 25% 11,5 4,7 Tabel 14: Aantal regio's en overeenkomstige warmtevraag voor de aanleg van een warmtenet. Hoge/lage restwarmtebeschikbaarheid wordt bepaald door het aantal bedrijven met een hoge warmtevraag in een straal van 5km. Hoge/lage kost van een warmtenet is 10002000€/m. De lage brandstofprijzen zijn 40€/MWh voor gas en 37€/MWh voor stookolie, en het scenario met hogere brandstofprijzen veronderstelt 66€/MWh voor gas en 57€/MWh voor stookolie. Kapitaalinvestering duidt de initiële investering aan enkel in die regio’s waarvan de netto contante waarde voor de aanleg van een warmtenet groter is dan nul.

Bron: IPCC, 2006. IPPC guidelines for national greenhouse gas inventories - chapter 1 : Introduction

Bron: VREG tarieven september 2020: totaalprijs (incl BTW) voor een gezin met gemiddeld of hoog verbruik

Bron: RVO.nl

Bron: Petrolfed, november 2020

Bron: overeengekomen na discussie met netbeheerder Fluvius, Vlaamse administratie en stakeholders

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 11.01.2021

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 55 van 87

De verdeling van de netto contante waarde over de statistische sectoren in Vlaanderen wordt weergegeven in onderstaande figuren. Een positieve netto contante waarde is sterk gecorreleerd met een hoge warmtevraagdichtheid in de regio, en de eventuele aanwezigheid van restwarmte. Een minderheid van de regio’s in ons land zal geschikt zijn voor de aanleg van een warmtenet, maar aangezien de warmtevraagdichtheid in die regio’s hoog is kan dit een belangrijk deel (13-52%) van de warmtevraag vertegenwoordigen. Wanneer we scenario’s 1-4 met 5-8 vergelijken, kunnen we concluderen dat een hogere gas- en stookolieprijs een belangrijk effect heeft op de rendabiliteit van de aanleg van warmtenetten en meer bepaald het valoriseren van restwarmte. Het cijfer voor mogelijke CO2 reductie per scenario is als indicatief te beschouwen, aangezien de beschikbaarheid van restwarmte steunt op aannames eerder dan op werkelijke meetdata. Belangrijk is dat deze cijfers over heel Vlaanderen als ruwe indicatieve potentieelinschatting dienen geïnterpreteerd te worden, en dat de resultaten binnen een regio in Vlaanderen significant kunnen afwijken. Het is bijvoorbeeld mogelijk dat hoewel er veel bedrijven in de omgeving zijn met mogelijk aanbod van restwarmte, om verschillende technische of economische redenen de uitkoppeling van deze restwarmte niet haalbaar lijkt. Het is eveneens mogelijk dat binnen een bepaalde regio met een lage warmtedichtheid een kleinschalig net toch mogelijk is zonder dat de hele regio wordt aangesloten.

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 56 van 87

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

Figuur 23: Netto contante waarde in statistische sectoren volgens de scenario's 1-4 (zie Tabel 14). Er is in deze scenario’s 1, 2, 3 en 4 respectievelijk 9%, 5%, 4% en 2% van de 9184 regio’s in Vlaanderen met een positieve netto contante waarde voor de aanleg van een warmtenet.

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 11.01.2021

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 57 van 87

Figuur 24: Netto Contante waarde in de statistische sectoren in scenario's 5-8 (zie Tabel 14). In deze scenario’s met hoge brandstofprijs hebben in scenario 5,6,7 en 8 respectievelijk 23%, 11% 12% en 7% van de 9184 regio’s in Vlaanderen een positieve netto contante waarde voor de aanleg van een warmtenet.

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 58 van 87

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

6 PROJECTIE WARMTEVRAAG 2030 EN 2050 Projectie van de warmtevraag naar 2030 In Hoofdstuk 2 beschreven we reeds de huidige totale warmte- en koudevraag in Vlaanderen, de resultaten zijn gegeven in Tabel 1. Via het Vlaams energie- en klimaatplan kan een projectie gemaakt worden van de warmte- en koudevraag naar 2030 [15]. Het finale energieverbruik tot 2030 is in het Vlaams energie- en klimaatplan gegeven per sector en per brandstof, maar niet beide per sector én per brandstof, zoals wel gegeven is in de energiebalans. Hierdoor dient nog omgerekend te worden van finale energieconsumptie naar warmtevraag, wat niet 1 op 1 mogelijk is op basis van de projecties in het Vlaams energie- en klimaatplan. Er wordt bijvoorbeeld niet aangegeven hoeveel van de industriële finale energieconsumptie of de verwarming in woningen verwacht wordt te elektrificeren. Er wordt wel aangegeven hoeveel van het totale energiesysteem verwacht wordt te elektrificeren, maar bijvoorbeeld elektrificatie van de transportvraag kan op basis van deze cijfers niet onderscheiden worden van elektrificatie in warmteproductie. Aangezien elektrische verwarming een hogere efficiëntie heeft dan brandstoffen zal de resulterende warmtevraag die uit finale energieconsumptie berekend wordt, kunnen verschillen. Aangezien er geen details van de projectie beschikbaar zijn, is het een mogelijkheid om de aanname te maken dat de verhouding tussen brandstoffen over de verschillende sectoren niet verandert tussen de laatste energiebalans data en de projectie naar 2030. Voor de toekomstige projecties dienen enkel de cijfers voor nuttige warmte gegeven worden. De aanpak is als volgt: 1. 2.

3. 4.

Finale energieconsumptie per sector is gegeven in de energiebalans (Zie Tabel 1). Op basis van de brandstofverbruiken kan ingeschat worden hoeveel finale energieconsumptie bestemd is voor de warmtevraag (analoog aan het proces in de energiebalans waar het aandeel hernieuwbare energiebronnen in de warmtevraag berekend wordt, zie Tabel 1 en Tabel 2). Rekening houdend met de efficiënties wordt een inschatting gemaakt van de nuttige warmte per sector (analoog aan de energiebalans, zie Tabel 1). De efficiënties worden meegegeven in Bijlage 4. Met de verhouding tussen nuttige warmte en finale energieconsumptie uit Tabel 2, en met de aanname dat de brandstofmix per sector niet verandert tot 2030, worden de WAM projecties voor finale energieconsumptie uit het energie- en klimaatplan omgezet naar nuttige warmte. Een uitzondering hierop is de residentiële sector, aangezien hier een meer accurate inschatting van de warmtevraag berekend werd in de meer recente langetermijnrenovatiestrategie.

Met bovenstaande factoren kan het WAM scenario van het Vlaams energie- en klimaatplan omgerekend worden naar warmtevraag. Energie [GWh]

[GWh] Finale Energieconsumptie 2019

[GWh] Finale Energieconsumptie 2030 VEKP

[GWh] Totaal nuttige warmte 2030 75.023

[%] Verschil 2030-2019

131.820

[GWh] Totaal nuttige warmte 2019 61.727

Industrie

108.458

Tertiair

30.406

25.821

15.319

13.634

-11,0

Huishoudens

54.428

42.791

38.222

29.087

-23,9

Landbouw

8.666

6.251

6.435

4.642

-28,3

+21,5

Tabel 15: Omrekening finale energieconsumptie naar nuttige warmte in 2030 op basis van het VEKP (Bron [15]). De nuttige warmte 2030 voor tertiaire sector en voor huishoudelijke sector werd berekend op basis van de meer recente langetermijnrenovatiestrategie [16]) ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 11.01.2021

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 59 van 87

Een uitzondering wordt gemaakt voor de residentiële sector, hier is namelijk een accuratere predictie beschikbaar door middel van een modellering van het gebouwenpark, beschikbaar in de meer recente langetermijnrenovatiestrategie. Hier wordt berekend dat de finale energieconsumptie voor sanitair warm water en ruimteverwarming tussen 2020 en 2030 met 23,9% vermindert. Indien de nuttige warmtevraag met dezelfde factor vermindert bekomt met 29,1TWh nuttige warmte. Dit is in overeenstemming met bovenstaande methodologie.

Figuur 25: Finale energieconsumptie voor ruimteverwarming en warmwaterverbruik in residentiële context (Bron: Langetermijnrenovatiestrategie [15])

Voor de tertiaire sector stelt de langetermijnrenovatiestrategie een reductie van 11% in finale energieconsumptie voor tegenover 2020. Als we deze 11% tegenover 2019 beschouwen, bekomen we finale energieconsumptie van 27,1TWh in 2030 en 13,6TWh nuttige warmtevraag. Dit is consistent met de finale energieconsumptie in het VEKP. Voor industrie werd in het VEKP een stijging van de finale energieconsumptie voorzien, gerelateerd aan geplande investeringen in de Antwerpse haven. Voor landbouw wordt een afname met bijna een kwart in de finale energieconsumptie vooropgesteld.

Projecties 2050 Voor de projecties naar 2050 wordt gewerkt met de goed bekende en gedocumenteerde doorrekening in het PRIMES referentiescenario 2016 [17]. Waar beschikbaar wordt de projectie in de langetermijnrenovatiestrategie gebruikt, die gebaseerd is op meer gedetailleerde modellering [15].

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 60 van 87

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

Residentieel Voor de residentiële sector is een recente inschatting beschikbaar tot 2050 voor ruimteverwarming en warm water (zie Figuur 25), de projectie stelt een nuttige warmtevraag van 14TWh in 2050 voorop. Hiervan wordt nog verondersteld dat 11TWh geleverd wordt door fossiele bronnen. Over de hele periode kan de grafiek uit Figuur 25 gevolgd worden. Voor de huidige koelvraag werd in 2.3.1 een inschatting van 28,3GWh gemaakt. De koelvraag in 2050 wordt niet weergegeven in het PRIMES scenario en hiervoor dient een benadering gemaakt te worden. Actieve koeling wordt niet financieel aangemoedigd in de huidige regelgeving. De verwachte evolutie van de koelvraag linken aan de verwachte evolutie van geothermische warmtepompen en passieve koeling is momenteel niet mogelijk, aangezien geen scenarioberekening beschikbaar is. We veronderstellen dat de koelvraag constant zal zijn in de tijd.

Industrie De finale energieconsumptie in industrie in 2019 werd in Tabel 18 omgerekend naar nuttige warmtevraag voor het jaar 2019. Onderstaand worden de verschillende beschikbare bronnen beschreven: Finale energieconsumptie industrie [TWh] Energiebalans Vlaanderen VEKP Vlaanderen PRIMES BE (België) Tabel 16: Beschikbare projecties voor industrie in België

2019

2020

2030

2050

108,5 N/A N/A

N/A 113,3 130,7

N/A 131,8 118,9

N/A N/A 115,0

Voor de projectie tussen 2020 en 2030 nemen we over wat er in het energie-en klimaatplan beschreven staat. Voor de projectie naar 2050 nemen we de geschatte evolutie in het PRIMES referentiescenario [17]. Dit is een projectie die enkel uitgevoerd werd op Belgisch niveau, en daarom is het nodig om te rekenen naar Vlaamse finale energieconsumptie. Hiervoor gebruiken we de Eurostat gegevens en de Vlaamse energiebalans gegevens uit het jaar 2018 (het meest recente jaar gevalideerd en beschikbaar op Eurostat): [TWh] Finale energieconsumptie 2018

[TWh] Belgisch gege- [TWh] Vlaams gegeven uit Ener(%) Ratio ven uit Eurostat giebalans 2018 Vlaams-Belgisch 2018 Industrie 124,1 111,0 89,4 Tabel 17: Deling van de Vlaamse finale energieconsumptie voor industrie door de Belgische finale energieconsumptie.

Drie aannames worden gemaakt: 1.

2. 3.

Tot 2030 wordt de vooropgestelde finale energieconsumptie van de Vlaamse industrie gevolgd zoals beschreven in het Vlaams energie- en klimaatplan. Tussen 2030 en 2050 wordt de beperkte daling gevolgd zoals beschreven in PRIMES BE. Tussen 2018 en 2050 blijft de verhouding tussen de industriële finale energieconsumptie in Vlaanderen en in België constant. De verhouding tussen nuttige warmteproductie en finale energieconsumptie blijft constant tussen het huidige jaar en 2050. Deze verhouding werd gebaseerd op basis van de brandstofverbruiken. Dit impliceert niet dat de brandstoffen hetzelfde zijn, bijvoorbeeld kan fossiele brandstof vervangen worden door een synthetische of duurzame met dezelfde conversie-efficiëntie. Echter, in het geval van een grootschalige elektrificatie zou de efficiëntie van de algemene mix kunnen wijzigen. Deze aanname kan weliswaar belangrijke afwijkingen veroorzaken ten opzichte van de reële toekomstige situatie, maar moet gezien worden in de context van de bestaande grote onzekerheden omtrent industriële productie in 2050.

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 11.01.2021

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 61 van 87

In PRIMES BE daalt de industriële finale energieconsumptie met 0,2% per jaar tussen 2030 en 2050, ofwel 3,3% cumulatief. Wanneer dit toegepast wordt op de Vlaamse industrie, vertrekkende van finale energieconsumptie 131,8TWh in 2030, levert dit 127,5TWh in 2050. Dit levert de volgende tabel als indicatieve prognose, rekening houdend met grote en toenemende onzekerheden bij prognoses op langere termijn: [ GWh] Industrie Vlaanderen 2019 2030 2050 Finale energieconsumptie [GWh] 108.458 131.820 127.470 Nuttige warmte [GWh] 61.727 75.023 72.547 Tabel 18: Projectie van de industriële finale energieconsumptie in Vlaanderen tot 2030 en 2050, gebaseerd op de gegevens van het nationale energie- en klimaatplan en het PRIMES referentiescenario, respectievelijk.

Tertiair Voor de tertiaire sector (zowel voor publieke als private gebouwen) stelt de langetermijnrenovatiestrategie een reductie voorop van 33% van de finale energieconsumptie. Wanneer we dit ten opzichte van 2019 beschouwen levert dit een finale energieconsumptie in 2050 van 20,3TWh. Dit werd echter niet vertaald in een opdeling tussen nuttige warmte, elektriciteit voor koeling of elektriciteit voor andere toepassingen. Er werden eveneens geen details gegeven in verband met de technologieën die de warmte zouden opwekken, dus een omrekening van finale energieconsumptie naar nuttige warmte is niet mogelijk aangezien de efficiënties niet bekend zijn. Men kan op een gelijkaardige wijze aan industrie (zie bovenstaand) de projecties van het PRIMES 2016 referentiescenario voor de tertiaire sector omrekenen naar Vlaanderen.

[ GWh] tertiair Vlaanderen 2019 2030 Finale energieconsumptie [GWh] 30.406 25.821 Nuttige warmte [GWh] 15.319 13.634 Tabel 19: Tertiaire finale energieconsumptie en nuttige warmte geprojecteerd tot 2050

2050 20.372 10.227

Dit vereist echter de aanname dat de verhouding tussen nuttige warmte en finale energieconsumptie niet verandert, wat in de tertiaire context een onderschatting van nuttige warmte kan betekenen. Het valt immers te verwachten dat door een hogere penetratie aan warmtepompen die gasketels vervangen, meer nuttige warmte zal kunnen opgewekt worden met dezelfde hoeveelheid elektriciteit.

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 62 van 87

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

Figuur 26: Finaal energiegebruik in publieke niet-woongebouwen (bron langetermijnrenovatiestrategie)

Landbouw Voor landbouw kan niet herschaald worden met het PRIMES 2016 scenario, aangezien deze sector niet expliciet gemodelleerd werd. We veronderstellen dat de landbouwsector naar 2030 toe de ambities uit het klimaatplan volgt, en tussen 2030 en 2050 een constante finale energieconsumptie en warmtevraag kent. [ GWh] landbouw, bosbouw en visserij Finale energieconsumptie [GWh] Nuttige warmte [GWh] Figuur 27: Finale energieconsumptie (bron energiebalans) en nuttige bouwsector

2019 2030 2050 8.666 6.251 6.251 6.435 4.642 4.642 warmte (bron Tabel 1 voor 2019, VEKP voor 2030) voor de land-

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 11.01.2021

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 63 van 87

Beleidsinstrumenten voor warmte en koude Doelstellingen, strategieën en beleidsmaatregelen In onderstaande tabel worden de beleidsinstrumenten weergegeven voor warmte en koude in Vlaanderen. (Deel II:) Bestaande doelstellingen, strategieën en beleidsmaatregelen Naam van beleidsmaatregel, strategie of doelstelling

Belangrijkste doelstelling van beleidsmaatregel of strategie

Warmteplan 2020

Bijdrage leveren aan het bindende nationale streefcijfer 2020 voor het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen + Bijdrage leveren aan de bevordering van de energie-efficiëntie in Vlaanderen

REG-ODV zonneboiler

Bijdrage leveren aan de bevordering van de energie-efficiëntie in Vlaanderen Bijdrage leveren aan de bevordering van de energie-efficiëntie in Vlaanderen

REG-ODV premie voor warmtepomp

Indicatieve nationale energie-efficiëntiebijdrage, op basis van het primair energieverbruik of eindenergieverbruik, de besparing van primaire energie of eindenergie, of energie-intensiteit* De toepassing van stadsverwarming in Vlaanderen is historisch gezien zeer laag. Sinds de invoering in 2013 van financiële steun via regelmatige tenders voor groene warmte, restwarmte, warmtenetten en geothermie is echter een aanzienlijk aantal nieuwe projecten gerealiseerd en nog gepland. Eind 2017 werd ongeveer 600 GWh warmte geleverd via stadsverwarmingsnetten. Op de basis van geplande en goedgekeurde projecten, wordt verwacht dat dit verder zal stijgen naar 1500 GWh tegen 2020. In het Energieplan 2021-2030 wordt een gemiddelde groei van 250 GWh/jaar doorgetrokken (4000 GWh tegen 2030). De warmte voor deze warmtenetten werd in 2017 voor 39% geleverd door hernieuwbare energie, en er wordt geraamd dat dit stijgt naar 52% tegen 2020.

Berekende gecumuleerde finale energiebesparing in de periode 2021-2030 (conform artikel 7 van de richtlijn EED) : 113 GWh Berekende gecumuleerde finale energiebesparing in de periode 2021-2030 (conform artikel 7 van de richtlijn EED) : 1048 GWh

Beknopte beschrijving (precieze toepassingsgebied en operationele regelingen)

- Calls groene warmte, restwarmte en biomethaan met budget van 10,5 miljoen euro/jaar (voor verhoging budget zie bijkomende maatregelen). - Doelstelling voor de uitbouw van warmtenetten tot 2030 vastleggen. - Aanduiden interessante zones warmtenetten op basis van verfijnde warmtekaart en andere beschikbare energiedata. - Trajecten opzetten voor het informeren en ontzorgen van lokale besturen voor het aanleggen van warmtenetten. - Regelgevend kader garanties van oorsprong voor groen gas en groene warmte. - Verrekening van warmtenetten in de energieprestatieregelgeving optimaliseren. - Efficiëntere steuntoekenning micro-WKK: investeringssteun in plaats van exploitatiesteun. - Duurzaamheidscriteria voor biomassa invoeren. - Steun voor groene stroom verschuiven naar warmtebenutting (WKK). - Minimumaandeel hernieuwbare energie in de energieprestatieregelgeving verhogen. - Potentieel voor grootschalige zonneboilers bepalen. - Potentieel voor warmtepompen verfijnen. - Drempels warmtepomp bepalen en wegwerken. - Uitwerking van garantiesysteem voor geologische risico's diepe geothermie. - Europees project, samenwerking en steun via Geothermal ERA NET. - Diepe geothermie in EPB - energieprestatieregelgeving voorzien. - Ondersteunen van organisaties die duurzame energie stimuleren: biogasE, ODE, Warmtenetwerk Vlaanderen, Cogen Vlaanderen. - Opmaak hernieuwbare energie-atlas om het hernieuwbare energiepotentieel voor elke gemeente in Vlaanderen te berekenen en te visualiseren op een interactieve kaart voor Vlaanderen. Financiële ondersteuning via netbeheerders (ongeveer 4 miljoen euro/jaar)

Financiële ondersteuning via netbeheerders (ongeveer 3 miljoen euro/jaar)

Relevante dimensie van de energie-unie (zie hieronder) en beoogde effect, indien van toepassing Dimensie koolstofarm maken (hernieuwbare energie) + Algemene Energieefficiëntie

Uitvoeringsperiode

Stand van uitvoering

2017-2020, loopt verder tot 2030

Inmiddels uitgevoerd of lopende

Algemene energieefficiëntie

Sinds 2003

Lopende (verderzetting bestaand steunprogramma)

Algemene energieefficiëntie

Sinds 2003

Lopende (verderzetting bestaand steunprogramma)

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 64 van 87

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

REG-ODV premie voor warmtepompboiler

Aansluiten van kmo's op warmtenetten

Versnellen vernieuwingsgraad en optimalisatie van de instellingen van bestaande verwarmingsketels op aardgas en stookolie

Bijdrage leveren aan de bevordering van de energie-efficiëntie in Vlaanderen Bijdrage leveren aan de bevordering van de energie-efficiëntie in Vlaanderen Bijdrage leveren aan de bevordering van de energie-efficiëntie in Vlaanderen

Berekende gecumuleerde finale energiebesparing in de periode 2021-2030 (conform artikel 7 van de richtlijn EED) : 493 GWh

Financiële ondersteuning via netbeheerders (ongeveer 1,8 miljoen euro/jaar)

Algemene energieefficiëntie

2019-2023

Lopende (verderzetting bestaand steunprogramma)

Berekende gecumuleerde finale energiebesparing in de periode 2021-2030 (conform artikel 7 van de richtlijn EED) : 6111 GWh

Zie ook call groene warmte, restwarmte en biomethaan

Algemene energieefficiëntie

Sinds 2013

Lopende (verderzetting bestaand steunprogramma)

Dit levert in 2030 een finale energiebesparing op van 2136 GWh

- Voor de opvolging van de onderhoudsplicht en de verduurzaming van de verwarming van de gebouwen worden de documenten voor keuring en onderhoud gedigitaliseerd en wordt in 2020 gestart met het ontwikkelen van een databank met deze informatie over de gebruikte hoofdverwarming per gebouw. In de periode 2021-2022 wordt de databank gevoed. De databank zal verder worden ontsloten via de woningpas. Via de woningpas zal de eigenaar o.a. kunnen worden verwittigd dat het onderhoud van de centrale verwarmingsinstallatie moet worden ingepland. Een goed onderhouden centrale verwarmingsinstallatie zorgt voor een aanzienlijke energiebesparing, is goed voor het klimaat en zorgt voor een lagere energiefactuur. - Tegelijkertijd met het ontwikkelen van de databank wordt de regelgeving aangepast. De elementen van de verwarmingsaudit rond rendementsberekening worden opgenomen in de documenten voor keuring en onderhoud evenals informatie over de juiste dimensionering van deze verwarmingsinstallaties. Berekeningen van het benodigde vermogen zijn relatief eenvoudig. Tegelijkertijd met het periodieke onderhoud wordt in een optimalisatie van de energie-efficiënte werking van de ketel door middel van een juiste inregeling van de installatie (optimalisatie van de instellingen) voorzien. - Vanaf 2021 starten we met het sensibiliseren van de eigenaars via diverse kanalen. Om eigenaars te ondersteunen bij hun keuze voor een duurzame verwarming, werken we in 2020 een beslissingsboom uit. We voeren communicatieen sensibilisatiecampagnes over de energie-efficiëntie van verwarmings- en airco-installaties via o.a. Veilig verwarmen (www.veiligverwarmen.be) gericht aan zowel burgers en technici als lokale besturen en intermediaire organisaties (bv. woonorganisaties) en Koel je goed (www.koeljegoed.be). - Vanaf 2021 kennen we geen premie meer toe voor het vervangen van een stookolieketel bij beschermde afnemers als er aardgas aanwezig is in de straat. Om de verduurzaming van de verwarming te stimuleren kennen we voor beschermde afnemers enkel nog verhoogde premies toe voor condenserende aardgasketels en warmtepompen. - In Vlaanderen wordt de komende jaren de digitale meter voor elektriciteit en aardgas geïnstalleerd bij alle laagspanningsaansluitingen tot 56 kVA. Wanneer de digitale meter voor aardgas zal worden geïnstalleerd, moet de cv-ketel worden afgesloten. Om de installatie vlot te laten verlopen, zullen de gebruikers in de brief voorafgaand aan de plaatsing worden gevraagd ervoor te zorgen dat hun ketel onderhouden en gekeurd is conform de geldende regels. Indien er complicaties optreden na deze installatie bij een correct gekeurde ketel, zullen de kosten voor de heropstart of het opnieuw afstellen ten laste van de distributienetbeheerders zijn. Indien de ketel niet gekeurd is, staan de gebruikers zelf in voor de kosten. Dit zorgt voor een wijdverspreide communicatie met bijhorende financiële

Algemene energieefficiëntie

Vanaf 2020

In opstart

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 65 van 87

Geen aardgasaansluiting bij woningen in nieuwe grote verkavelingen en appartementsgebouwen Geen stookolieketel in nieuwbouwwoningen en bij Ingrijpende Energetische Renovatie vanaf 2021 of bij vervanging van bestaande stookolieketels

Bijdrage leveren aan de bevordering van de energie-efficiëntie in Vlaanderen Bijdrage leveren aan de bevordering van de energie-efficiëntie in Vlaanderen

Dit levert in 2030 een finale energiebesparing op van 76 GWh.

Bijkomende maatregelen nietresidentiële gebouwen:

Bijdrage leveren aan de bevordering van de energie-efficiëntie in Vlaanderen

Dit levert in 2030 een finale energiebesparing op van 4601 GWh.

E-peil normering nieuwbouw en ingrijpende energetische renovatie

Bijdrage leveren aan de bevordering van de energie-efficiëntie in Vlaanderen

Niet beschikbaar

Dit levert in 2030 een finale energiebesparing op van 10 GWh.

prikkel ter bevordering van de keuring van de cv-ketels. -Belangrijk voor deze actie met aanzienlijke impact op het energiegebruik en de CO2-emissies is ook een gedegen handhavingskader voor de onderhoudsplicht. Effectieve handhaving zal leiden tot betere naleving van de onderhoudsplicht en conformiteit met de rendementseis zodat de vervangingsgraad zal toenemen. Het toezicht op de naleving van het besluit is de verantwoordelijkheid van de lokale overheden. Er wordt momenteel nauwelijks op gehandhaafd. Decentrale verwarmingstoestellen vallen niet onder de regelgeving. Samen met de lokale besturen zal bekeken worden op welke manier de handhaving van deze maatregel kan worden verbeterd en kan worden begeleid door een gepaste sensibilisering en communicatieen informatiedoorstroming, zodat een effectief handhavingskader vanaf 2025 kan worden uitgerold. Vanaf 2021 kunnen woningen in nieuwe grote verkavelingen en grote appartementsgebouwen enkel nog aansluiten op aardgas voor collectieve verwarming via warmtekrachtkoppeling of in combinatie met een hernieuwbaar energiesysteem als hoofdverwarming. Bij nieuwbouwwoningen en bij ingrijpende energetische renovaties zal geen stookolieketel meer mogen geplaatst worden. Bestaande stookolieketels mogen niet meer worden vervangen door andere stookolieketels indien er in de straat mogelijkheid is om aan te sluiten op een aardgasnet, tenzij wordt aangetoond dat de stookolieketels vervangen worden door een nieuwe stookolieketel als er geen aardgasaansluiting aanwezig is. - Om een duidelijker inzicht te krijgen in de huidige energieprestatie van niet-woongebouwen, moeten uiterlijk tegen 2025 alle grote niet-woongebouwen (waar de mogelijkheid tot verwarming of koeling voorzien is) over een energieprestatiecertificaat-niet-residentieel beschikken. Vanaf 2030 moeten deze gebouwen een minimaal energieprestatielabel bereiken. Overheidsgebouwen binnen het Vlaams Gewest geven het goede voorbeeld door vóór 2028 aan dit label te voldoen. - In 2021 voeren we ook bij niet-residentiële gebouwen een verbod in op stookolieketels bij nieuwbouw en ingrijpende energetische renovatie (IER). Bestaande stookolieketels mogen niet meer worden vervangen door andere stookolieketels indien er in de straat mogelijkheid is om aan te sluiten op een aardgasnet, tenzij wordt aangetoond dat de stookolieketels even performant zijn als de nieuwste aardgascondensatieketels. - Gebouwen in nieuwe grote verkavelingen en grote appartementsgebouwen zullen enkel nog kunnen aansluiten op aardgas voor collectieve verwarming via warmtekrachtkoppeling of in combinatie met een hernieuwbaar energiesysteem als hoofdverwarming. Om ook deze eigenaars te ondersteunen bij hun keuze voor een duurzame verwarming, werken we een beslissingsboom uit. - Gemeenten, steden, intercommunales, OCMW’s, provincies en autonome gemeentebedrijven worden gevraagd om vanaf 2020 in hun gebouwen (inclusief technische infrastructuur, exclusief onroerend erfgoed) een gemiddelde jaarlijkse primaire energiebesparing van 2,09% te realiseren. Zowel voor nieuwbouw als voor ingrijpende energetische renovaties en voor vergunningsplichtige renovatiewerken zijn er EPB-eisen van kracht. Vanaf 2021 is bouwen volgens de BEN-principes de standaard voor nieuwbouwwoningen in Vlaanderen. Woningen moeten dan een E-peil lager dan of gelijk aan E30 halen. Voor niet-residentiële gebouwen worden eisen vastgelegd per functie.

Algemene energieefficiëntie

Vanaf 2021

In opstart

Algemene energieefficiëntie

Vanaf 2021

In opstart

Algemene energieefficiëntie

Vanaf 2021

In opstart

Algemene energieefficiëntie

Sinds 2006

Lopende

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

Langetermijnrenovatiestrategie 2050

Bijdrage leveren aan de bevordering van de energie-efficiëntie in Vlaanderen

Daling van het energiegebruik met 70% tegen 2050 voor woningen Daling van het energiegebruik met 67% tegen 2050 voor niet-residentiële gebouwen

De Vlaamse Klimaatstrategie 2050 stelt voor de gebouwen een reductie van de broeikasgasemissies met meer dan 80% voorop ten opzichte van vandaag. Voor de woongebouwen komt dit neer op een reductie met bijna 75%, terwijl voor de niet-woongebouwen naar klimaatneutraliteit gestreefd wordt tegen 2050.

Algemene energieefficiëntie

2021-2050

Lopende

Algemene energieefficiëntie

2020-2024

Lopende

Om de ambitieuze doelstellingen uit de Klimaatstrategie te realiseren moeten bestaande woongebouwen uiterlijk in 2050 een vergelijkbaar energieprestatieniveau halen als nieuwbouwwoningen met vergunningsaanvraag in 2015. Deze langetermijndoelstelling betekent dat tegen 2050 het gemiddelde EPC-kengetal van het volledige woningenpark wordt verlaagd met 75%. Op de gehanteerde EPC-schalen met energielabels (A tot F), komt dit overeen met het label A (EPC-kengetal 100). Deze doelstelling wordt nog verder gedifferentieerd naar woningtypologie. Op basis van data uit de EPC-databank wordt vastgesteld dat op dit moment ongeveer 3,5% van het bestaande woningenpark van bijna 3 miljoen woningen (huizen en appartementen) voldoet aan dit streefdoel,. Er moeten dus nog 2,9 miljoen woningen evolueren naar de doelstelling 2050 (96,5% van het woningenbestand). Om dit te verwezenlijken legt de strategie een sterk accent op grondige renovaties op sleutelmomenten zoals aankoop van een woning, erfenis, huurderswissel,…. Maar ook buiten deze sleutelmomenten blijft het verhogen van de renovatiegraad een permanente noodzaak. Voor bestaande woningen is renovatie van de gebouwschil duidelijk de eerste prioriteit, zodat de totale warmtevraag eerst wordt gereduceerd en de nieuwe verwarmingsinstallatie kan worden gedimensioneerd op de resterende warmtevraag. Waar mogelijk zet Vlaanderen in op warmtenetten die gevoed worden door restwarmte of groene warmte die gecentraliseerd wordt geproduceerd.

Steun aan Steden en gemeenten ter ondersteuning van de transitie naar duurzame en slimme steden in Vlaanderen

Bijdrage leveren aan de bevordering van de energie-efficiëntie in Vlaanderen

Niet beschikbaar

Voor niet-woongebouwen streeft Vlaanderen naar een koolstofneutraal gebouwenpark voor verwarming, sanitair warm water, koeling en verlichting tegen 2050, met een voorbeeldrol voor de overheid. Voor de publieke kantoorgebouwen wordt voorgesteld om de voorbeeldrol waar te maken door al in 2045 te voldoen aan de langetermijndoelstelling van een koolstofneutraal gebouwenpark. De semi-publieke gebouwen (scholen, gezondheid) en private gebouwen (kantoren, handel, horeca,…) krijgen tot 2050 om te voldoen aan de langetermijndoelstelling. Om de renovatiegraad bij de niet-woongebouwen te verhogen zet deze strategie onder meer concreet in op: • Implementeren van een renovatieverplichting binnen 5 jaar na aankoop voor tertiaire gebouwen. • De invoering van een verplicht EPC voor alle grote niet-woongebouwen. Bij de verdere uitwerking van deze strategie zal voor zowel woongebouwen als niet-woongebouwen waar mogelijk ook ingezet worden op ontzorging van de gebouweigenaars en op het benutten van de mogelijkheden die de digitalisering bieden. Om steden en gemeenten te ondersteunen bij de ontwikkeling en implementatie van hun lokaal energie- en klimaatbeleid heeft de Vlaamse Regering in samenwerking met de Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten een ‘Expertisenetwerk lokaal energie- en klimaatbeleid’ opgericht. Dit expertisenetwerk zal de dialoog en samenwerking tussen de verschillende

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 67 van 87

beleidsniveaus bevorderen en zal onder andere professionele ondersteuning bieden bij de opmaak van lokale warmteplannen, lokale renovatiestrategieën en strategische vastgoedplannen voor de energetische renovatie van het gemeentelijke gebouwenpark. Via themadagen, leertrajecten en een digitale praktijkendatabank worden succesvolle projecten en  gestandaardiseerde oplossingen vlot gedeeld met de 300 steden en gemeenten in Vlaanderen. Het expertisenetwerk ondersteunt de steden en gemeenten ook bij de zoektocht naar financiële oplossingen en wordt het centrale aanspreekpunt voor steden en gemeenten m.b.t. het energie- en klimaatbeleid. De Vlaamse Regering maakt 4 miljoen euro vrij voor de financiering van dit netwerk gedurende de periode 1 september 2020 tot 31 december 2024. Mini-energiebeleidsovereenkomsten

Normerend kader industrie

Bijdrage leveren aan de bevordering van de energie-efficiëntie in Vlaanderen Bijdrage leveren aan de bevordering van de energie-efficiëntie in Vlaanderen

Berekende gecumuleerde finale energiebesparing in de periode 2021-2030 (conform artikel 7 van de richtlijn EED) : 3308 GWh

Algemene energieefficiëntie

In de loop van 2021

In opstart

Berekende gecumuleerde finale energiebesparing in de periode 2021-2030 (conform artikel 7 van de richtlijn EED) : 49.110 GWh

Voor de niet energie-intensieve ondernemingen (jaarlijks energiegebruik < Algemene energieVanaf 2021 In opstart 0,1 PJ) ligt de focus op disseminatie van nieuwe oplossingen binnen het efficiëntie Vlaams industrieel weefsel. Dit kan georganiseerd worden als stimuli voor energieadvies of als ondersteuning voor specifieke adviesprojecten. Via een actieplan energie-efficiëntere kmo’s en een versterkte wetgeving wordt tegemoetgekomen aan de Europese verplichting om specifieke acties te ontwikkelen gericht op het energiegebruik van kmo’s. Hierbij wordt er vertrokken vanuit de opbouw van kennis over het energiegebruik en het identificeren van nuttige maatregelen. Sectorspecifieke kenmerken worden hierbij in acht genomen. EnergiebeleidsovereenkomBijdrage leveren aan de Berekende gecumuleerde finale energiebespaOm huidige hindernissen en barrières voor deze doelgroep aan te pakken Algemene energie2004-2030 Lopende sten (lopende en uitbreiding) bevordering van de enerring in de periode 2021-2030 (conform artikel zullen de nodige beleidsinstrumenten om de verschillende doelgroepen efficiëntie gie-efficiëntie in Vlaande7 van de richtlijn EED) : 49.110,15 GWh beter te bereiken en gepaster te ondersteunen voorzien worden. De ren meest efficiënte indeling in kleinere ondernemingen en kleinste ondernemingen zal gemaakt worden op basis van een analyse die de optimale werking voor ondernemingen en overheid verzekert. Daarnaast wordt een pilootproject opgezet met industriële sectoren om obstakels en opportuniteiten te detecteren bij een mogelijke uitbreiding van de vrijwillige overeenkomst voor kleinere ondernemingen. Koolstofarm maken, in het kader waarvan onder meer de broeikasgasemissies worden verminderd en verwijderd en een bijdrage wordt geleverd aan de trajecten voor het sectorale aandeel hernieuwbare energie in het eindenergieverbruik Algemene energie-efficiëntie, in het kader waarvan onder meer een bijdrage wordt geleverd aan de verwezenlijking van het energie-efficiëntiestreefcijfer van de EU voor 2030 en de indicatieve mijlpalen voor 2030, 2040 en 2050 Energiezekerheid, in het kader waarvan onder meer de energievoorziening wordt gediversifieerd, de veerkracht en flexibiliteit van het energiesysteem wordt vergroot en de invoerafhankelijkheid wordt verminderd Interne energiemarkten, in het kader waarvan onder meer verbeteringen worden doorgevoerd op het gebied van de interconnectiviteit, de transmissie-infrastructuur en op betrokkenheid gericht consumentenbeleid dat concurrerende prijzen biedt, en de energiearmoede wordt verlicht Onderzoek, innovatie en concurrentievermogen, in het kader waarvan onder meer een bijdrage wordt geleverd aan particuliere onderzoeks- en innovatieactiviteiten en koolstofarme technologieën worden uitgerold

Tabel 20: Overzicht van doelstellingen, strategieën en beleidsmaatregelen

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

Overzicht van potentiële nieuwe strategieën en beleidsmaatregelen In onderstaande tabel worden de nieuwe beleidsinstrumenten weergegeven voor warmte en koude in Vlaanderen. (Deel IV:) Overzicht van potentiële nieuwe strategieën en beleidsmaatregelen Beknopte beschrijving van potentiële nieuwe strategie of beleidsmaatregel

Belangrijkste doelstelling van nieuwe strategie of beleidsmaatregel

Beoogde broeikasgasemissiereducties

Warmteplan 2025 - 2030 in voorbereiding met verschillende maatregelen, o.a.: - budgetverhoging calls groene warmte, restwarmte, warmtenetten - update uitgebreide beoordelingen overeenkomstig artikel 14 en bijlage VIII van Richtlijn 2018/2002/EU

Artikel 3, 23 en 24 van de richtlijn (EU) 2018/2001

Stijgend tot 500 kton per jaar in 2030 via warmtenetten (bovenop andere doorlopende acties uit Warmteplan 2020)

Besparing op primaire energie, GWh/jaar

250 GWh extra besparing per jaar via warmtenetten, 2500 GWh tegen 2030

Effect op het aandeel van hoogrenderende warmtekrachtkoppeling

Hoog aandeel blijft behouden

Effect op het aandeel hernieuwbare energie in de nationale energiemix en in de sector verwarming en koeling Realisatie van 1100 GWh extra groene warmte in 2030

Verbanden met nationale financiële programmering en kostenbesparingen voor de overheidsbegroting en marktdeelnemers

Geraamde overheidssteunmaatregelen, met het jaarlijkse budget en opgave van de potentiële steuncomponent

Onder andere 50 miljoen euro extra reeds gepland budget bovenop warmteplan 2020 voor de calls groene warmte, restwarmte, warmtenetten in legislatuur tot 2024

Tabel 21: Overzicht van potentiële nieuwe strategieën en beleidsmaatregelen

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 69 van 87

LITERATUURLIJST [1] Aanbeveling 2019/1659 van de Commissie, over de inhoud van de uitgebreide beoordeling van het efficiëntiepotentieel bij verwarming en koeling overeenkomstig artikel 14 van Richtlijn 2012/27/EU, 2019. [2] Ministerieel besluit inzake de vastlegging van referentierendementen voor de toepassing van de voorwaarden voor kwalitatieve warmte-krachtinstallaties, https://codex.vlaanderen.be/, 2016. [3] Renders Nele, Aernouts Kristien, Cornelis Erwin, Moorkens Ils, Uljee Inge, Van Esch Leen, Van Wortswinkel Luc (VITO) Michael Casier (EANDIS) Johan Roef (INFRAX), Warmte in Vlaanderen, https://www.energiesparen.be/sites/default/files/atoms/files/Warmte-Vlaanderen2015.pdf, 2015. [4] Vlaamse langetermijnrenovatiestrategie voor gebouwen, https://www.energiesparen.be/vlaamselangetermijnrenovatiestrategie-voor-gebouwen-2050, 2020. [5] Planheat Deliverable D2.7, Excess heating from unconventional sources, planheat.eu, 2017. [6] Kantar TNS in opdracht van VEA, Het energiebewustzijn en -gedrag van de Vlaamse huishoudens, https://www.energiesparen.be/sites/default/files/atoms/files/grafisch%20rapport%202017.pdf, 2017. [7] JRC, Background Report on EU-27 District Heating and Cooling Potentials, Barriers, Best Practice, 2012. [8] Leen Van Esch, Erika Meynaerts, Karolien Vermeiren, Inge Uljee, Liliane Janssen, Ruben Guisson, Guy Engelen (VITO), Hans Hoes, Nico Robeyn (TerraEnergy), Hernieuwbare EnergieAtlas Vlaamse gemeenten, http://www.burgemeestersconvenant.be/hernieuwbare-energieatlas, september 2016. [9] Vranckx Stijn, Van der Meulen Maarten, Poelmans Lien, Uljee Inge, Engelen Guy, Lagrou David, Eindrapport EFROproject geothermie: Ruimtelijke Inplantingsanalyse, EFRO-910, 2015. [10] Gas in Focus, Existing and planned LNG terminals, https://www.gasinfocus.com/en/indicator/existing-and-plannedlng-terminals/. [11] Unitrove, http://unitrove.com/engineering/tools/gas/liquefied-natural-gas-density, 2017. [12] B. A. Younglove, The specific heats of compressed and liquefied Methane, Journal of research of the National Bureau of Standards - A Physics and Chemistry Vol 78A, 1974. [13] The engineering toolbox, https://www.engineeringtoolbox.com/methane-d_1420.html, 2017. [14] Fluxys, LNG terminal Zeebrugge, http://www.fluxys.com/belgium/nlbe/about%20fluxys/infrastructure/lngterminal/lngterminal.aspx, 2017. [15] Vlaams energie - en klimaatplan, https://www.vlaanderen.be/publicaties/vlaams-energie-en-klimaatplan-20212030-algemeen-kader-voor-de-geintegreerde-nationale-energie-en-klimaatplannen, 2019.

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 70 van 87

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

[16] Vlaamse langetermijnrenovatiestrategie, https://www.energiesparen.be/vlaamse-langetermijnrenovatiestrategievoor-gebouwen-2050, 2020. [17] PRIMES 2016, EU reference scenario, trends to 2050, https://ec.europa.eu/energy/data-analysis/energymodelling/eu-reference-scenario-2016_en, 2016. [18] Unitrove, LNG Density Calculator, http://unitrove.com/engineering/tools/gas/liquefied-natural-gas-density , 2017. [19] B. A. Younglove, The specific heats of compressed and liquefied Methane, Journal of research of the National Bureau of Standards - A Physics and Chemistry Vol. 78A, No. 3. May-June 1974, 1974. [20] The engineering toolbox, Thermal properties of methane, https://www.engineeringtoolbox.com/methaned_1420.html , 2017.

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 11.01.2021

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 71 van 87

BIJLAGE 1: INGEVULDE RAPPORTERINGSTEMPLATES Deel I: Overzicht van verwarming en koeling 1. Rapportage van huidige vraag naar verwarming en koeling; 4. Rapportage van de verwachte vraag naar verwarming en koeling Jaar Eenheid

Vraag naar verwarming, eindenergie

Vraag naar koeling, eindenergie

2025

2030

2035

2040

2045

2050

Woningsector

GWh/jaar

47.712

Dienstensector

GWh/jaar

17.003

Industriële sector

GWh/jaar

73.852

Andere sectoren => Landbouw

GWh/jaar

6.871

Woningsector

GWh/jaar

Dienstensector

GWh/jaar

476

Industriële sector

GWh/jaar

Andere sectoren => Landbouw

GWh/jaar

Woningsector

GWh/jaar

38.222

34.070

29.087

25.315

21.544

17.772

14.000

GWh/jaar

15.319

14.553

13.634

12.782

11.931

11.079

10.227

GWh/jaar

61.727

67.771

75.023

74.404

73.785

73.166

72.547

Andere sectoren => Landbouw

GWh/jaar

6.435

5.620

4.642

Woningsector

GWh/jaar

Dienstensector

GWh/jaar

1.429

Industriële sector

GWh/jaar

Andere sectoren => Landbouw

GWh/jaar

Vraag naar verwarming, nuttige ener- Dienstensector gie Industriële sector

Vraag naar koeling, nuttige energie

2019

Deel I: Overzicht van verwarming en koeling 2.(a) Rapportage van huidige verwarmings- en koelingsvoorziening 2019 ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 72 van 87

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

On-site geleverde energie

Eenheid Bronnen van fossiele brandstof

Woningsector Hernieuwbare energiebronnen

Bronnen van fossiele brandstof Dienstensector Hernieuwbare energiebronnen

Bronnen van fossiele brandstof Industriële sector Hernieuwbare energiebronnen

Bronnen van fossiele brandstof Landbouw, bosbouw en visserij Hernieuwbare energiebronnen

Waarde

Ketels die uitsluitend warmte produceren

GWh/jaar

29.149

Elektrische verwarming

GWh/jaar

4.919

Hoogrenderende WKK

GWh/jaar

Ketels die uitsluitend warmte produceren

GWh/jaar

3.188

Hoogrenderende WKK

GWh/jaar

Warmtepompen

GWh/jaar

776

Zonneboilers

GWh/jaar

186

Ketels die uitsluitend warmte produceren

GWh/jaar

14.639

Andere technologieën

GWh/jaar

Hoogrenderende WKK

GWh/jaar

154

Ketels die uitsluitend warmte produceren

GWh/jaar

Hoogrenderende WKK

GWh/jaar

374

Warmtepompen

GWh/jaar

129

Zonneboilers

GWh/jaar

Ketels die uitsluitend warmte produceren

GWh/jaar

53.704

Andere technologieën

GWh/jaar

Hoogrenderende WKK

GWh/jaar

6.227

Ketels die uitsluitend warmte produceren

GWh/jaar

807

Hoogrenderende WKK

GWh/jaar

986

Warmtepompen

GWh/jaar

Andere technologieën

GWh/jaar

Ketels die uitsluitend warmte produceren

GWh/jaar

2.726

Andere technologieën

GWh/jaar

Hoogrenderende WKK

GWh/jaar

3.238

Ketels die uitsluitend warmte produceren

GWh/jaar

Hoogrenderende WKK

GWh/jaar

429

Warmtepompen

GWh/jaar

Andere technologieën

GWh/jaar

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 73 van 87

Off-site geleverde energie Bronnen van fossiele brandstof Woningsector Hernieuwbare energiebronnen

Bronnen van fossiele brandstof Dienstensector Hernieuwbare energiebronnen

Bronnen van fossiele brandstof Industriële sector Hernieuwbare energiebronnen

Bronnen van fossiele brandstof Landbouw, bosbouw en visserij Hernieuwbare energiebronnen

Afvalwarmte

GWh/jaar

Hoogrenderende WKK

GWh/jaar

Andere technologieën

GWh/jaar

Afvalwarmte

GWh/jaar

Hoogrenderende WKK

GWh/jaar

Andere technologieën

GWh/jaar

Afvalwarmte

GWh/jaar

Hoogrenderende WKK

GWh/jaar

153

Andere technologieën

GWh/jaar

925

Afvalwarmte

GWh/jaar

Hoogrenderende WKK

GWh/jaar

106

Andere technologieën

GWh/jaar

Afvalwarmte

GWh/jaar

135

Hoogrenderende WKK

GWh/jaar

4.133

Andere technologieën

GWh/jaar

Afvalwarmte

GWh/jaar

123

Hoogrenderende WKK

GWh/jaar

Andere technologieën

GWh/jaar

Afvalwarmte

GWh/jaar

Hoogrenderende WKK

GWh/jaar

Andere technologieën

GWh/jaar

Afvalwarmte

GWh/jaar

Hoogrenderende WKK

GWh/jaar

Andere technologieën

GWh/jaar

Deel I: Overzicht van verwarming en koeling 2.(b) Rapportage van vastgestelde beschikbare afvalwarmte JAAR 2019 ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 74 van 87

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

Thermische energieopwekkingsinstallaties hoogrenderende WKK Afvalverbrandingsinstallaties Installaties voor hernieuwbare energie

Drempel

Eenheid

Waarde

50 MW

GWh/jaar

8.396

GWh/jaar

5.292

GWh/jaar

767

20 MW

GWh/jaar

Industriële installaties 20 MW GWh/jaar 25.277 De installaties voor hernieuwbare energie >20MW werden reeds opgenomen binnen verbrandingsinstallaties of hoogrenderende WKK en dus op 0 gezet om dubbeltelling te vermijden.

Deel III: Rapportage van het economische potentieel van efficiënte en hernieuwbare verwarmings- en koelingstechnologieën die in het kader van de kostenbatenanalyse zijn opgespoord JAAR 2050 TOTAAL GWh/jaar Industriële afvalwarmte

25.277

Industriële afvalkoude

739

Afvalverbranding

767

Hoogrenderende WKK

5.292

Hernieuwbare energiebronnen Geothermisch(ondiep + diep)

49.807

Biomassa

9.622

Thermische zonne-energie

4.946

Andere hernieuwbare energiebronnen

28.86919

Warmtepompen Vermindering van warmteverlies bij bestaande netwerken voor stadsverwarming en -koeling

Het potentieel voor warmtepompen in 2050 is de som van de nuttige warmtevraag in 2050 in de sectoren residentieel, tertiair en landbouw genomen.

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 75 van 87

(Deel II:) Bestaande doelstellingen, strategieën en beleidsmaatregelen Naam van beleidsmaatregel, strategie of doelstelling

Belangrijkste doelstelling van beleidsmaatregel of strategie

Warmteplan 2020

Bijdrage leveren aan het bindende nationale streefcijfer 2020 voor het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen + Bijdrage leveren aan de bevordering van de energie-efficiëntie in Vlaanderen

REG-ODV zonneboiler

REG-ODV premie voor warmtepomp

REG-ODV premie voor warmtepompboiler

Aansluiten van kmo's op warmtenetten

Berekende gecumuleerde finale energiebesparing in de periode 2021-2030 (conform artikel 7 van de richtlijn EED) : 113 GWh

Beknopte beschrijving (precieze toepassingsgebied en operationele regelingen)

Relevante dimensie van de energie-unie (zie hieronder) en beoogde effect, indien van toepassing Dimensie koolstofarm maken (hernieuwbare energie) + Algemene Energieefficiëntie

Uitvoeringsperiode

Stand van uitvoering

2017-2020, loopt verder tot 2030

Inmiddels uitgevoerd of lopende

Algemene energieefficiëntie

Sinds 2003

Lopende (verderzetting bestaand steunprogramma)

Berekende gecumuleerde finale energiebesparing in de periode 2021-2030 (conform artikel 7 van de richtlijn EED) : 1048 GWh

Financiële ondersteuning via netbeheerders (ongeveer 3 miljoen euro/jaar)

Algemene energieefficiëntie

Sinds 2003

Lopende (verderzetting bestaand steunprogramma)

Berekende gecumuleerde finale energiebesparing in de periode 2021-2030 (conform artikel 7 van de richtlijn EED) : 493 GWh

Financiële ondersteuning via netbeheerders (ongeveer 1,8 miljoen euro/jaar)

Algemene energieefficiëntie

2019-2023

Lopende (verderzetting bestaand steunprogramma)

Berekende gecumuleerde finale energiebesparing in de periode 2021-2030 (conform artikel 7 van de richtlijn EED) : 6111 GWh

Zie ook call groene warmte, restwarmte en biomethaan

Algemene energieefficiëntie

Sinds 2013

Lopende (verderzetting bestaand steunprogramma)

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

Versnellen vernieuwingsgraad en optimalisatie van de instellingen van bestaande verwarmingsketels op aardgas en stookolie

Bijdrage leveren aan de bevordering van de energie-efficiëntie in Vlaanderen

Dit levert in 2030 een finale energiebesparing op van 2136 GWh

Algemene energieefficiëntie

Vanaf 2020

In opstart

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 77 van 87

Bijdrage leveren aan de bevordering van de energie-efficiëntie in Vlaanderen Bijdrage leveren aan de bevordering van de energie-efficiëntie in Vlaanderen

Dit levert in 2030 een finale energiebesparing op van 76 GWh.

Bijkomende maatregelen nietresidentiële gebouwen:

Bijdrage leveren aan de bevordering van de energie-efficiëntie in Vlaanderen

Dit levert in 2030 een finale energiebesparing op van 4601 GWh.

E-peil normering nieuwbouw en ingrijpende energetische renovatie

Bijdrage leveren aan de bevordering van de energie-efficiëntie in Vlaanderen

Niet beschikbaar

Langetermijnrenovatiestrategie 2050

Bijdrage leveren aan de bevordering van de energie-efficiëntie in Vlaanderen

Daling van het energiegebruik met 70% tegen 2050 voor woningen Daling van het energiegebruik met 67% tegen 2050 voor niet-residentiële gebouwen

Dit levert in 2030 een finale energiebesparing op van 10 GWh.

onder de regelgeving. Samen met de lokale besturen zal bekeken worden op welke manier de handhaving van deze maatregel kan worden verbeterd en kan worden begeleid door een gepaste sensibilisering en communicatieen informatiedoorstroming, zodat een effectief handhavingskader vanaf 2025 kan worden uitgerold. Vanaf 2021 kunnen woningen in nieuwe grote verkavelingen en grote appartementsgebouwen enkel nog aansluiten op aardgas voor collectieve verwarming via warmtekrachtkoppeling of in combinatie met een hernieuwbaar energiesysteem als hoofdverwarming. Bij nieuwbouwwoningen en bij ingrijpende energetische renovaties zal geen stookolieketel meer mogen geplaatst worden. Bestaande stookolieketels mogen niet meer worden vervangen door andere stookolieketels indien er in de straat mogelijkheid is om aan te sluiten op een aardgasnet, tenzij wordt aangetoond dat de stookolieketels vervangen worden door een nieuwe stookolieketel als er geen aardgasaansluiting aanwezig is. - Om een duidelijker inzicht te krijgen in de huidige energieprestatie van niet-woongebouwen, moeten uiterlijk tegen 2025 alle grote niet-woongebouwen (waar de mogelijkheid tot verwarming of koeling voorzien is) over een energieprestatiecertificaat-niet-residentieel beschikken. Vanaf 2030 moeten deze gebouwen een minimaal energieprestatielabel bereiken. Overheidsgebouwen binnen het Vlaams Gewest geven het goede voorbeeld door vóór 2028 aan dit label te voldoen. - In 2021 voeren we ook bij niet-residentiële gebouwen een verbod in op stookolieketels bij nieuwbouw en ingrijpende energetische renovatie (IER). Bestaande stookolieketels mogen niet meer worden vervangen door andere stookolieketels indien er in de straat mogelijkheid is om aan te sluiten op een aardgasnet, tenzij wordt aangetoond dat de stookolieketels even performant zijn als de nieuwste aardgascondensatieketels. - Gebouwen in nieuwe grote verkavelingen en grote appartementsgebouwen zullen enkel nog kunnen aansluiten op aardgas voor collectieve verwarming via warmtekrachtkoppeling of in combinatie met een hernieuwbaar energiesysteem als hoofdverwarming. Om ook deze eigenaars te ondersteunen bij hun keuze voor een duurzame verwarming, werken we een beslissingsboom uit. - Gemeenten, steden, intercommunales, OCMW’s, provincies en autonome gemeentebedrijven worden gevraagd om vanaf 2020 in hun gebouwen (inclusief technische infrastructuur, exclusief onroerend erfgoed) een gemiddelde jaarlijkse primaire energiebesparing van 2,09% te realiseren. Zowel voor nieuwbouw als voor ingrijpende energetische renovaties en voor vergunningsplichtige renovatiewerken zijn er EPB-eisen van kracht. Vanaf 2021 is bouwen volgens de BEN-principes de standaard voor nieuwbouwwoningen in Vlaanderen. Woningen moeten dan een E-peil lager dan of gelijk aan E30 halen. Voor niet-residentiële gebouwen worden eisen vastgelegd per functie. De Vlaamse Klimaatstrategie 2050 stelt voor de gebouwen een reductie van de broeikasgasemissies met meer dan 80% voorop ten opzichte van vandaag. Voor de woongebouwen komt dit neer op een reductie met bijna 75%, terwijl voor de niet-woongebouwen naar klimaatneutraliteit gestreefd wordt tegen 2050.

Algemene energieefficiëntie

Vanaf 2021

In opstart

Algemene energieefficiëntie

Vanaf 2021

In opstart

Algemene energieefficiëntie

Vanaf 2021

In opstart

Algemene energieefficiëntie

Sinds 2006

Lopende

Algemene energieefficiëntie

2021-2050

Lopende

Om de ambitieuze doelstellingen uit de Klimaatstrategie te realiseren moeten bestaande woongebouwen uiterlijk in 2050 een vergelijkbaar

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

energieprestatieniveau halen als nieuwbouwwoningen met vergunningsaanvraag in 2015. Deze langetermijndoelstelling betekent dat tegen 2050 het gemiddelde EPC-kengetal van het volledige woningenpark wordt verlaagd met 75%. Op de gehanteerde EPC-schalen met energielabels (A tot F), komt dit overeen met het label A (EPC-kengetal 100). Deze doelstelling wordt nog verder gedifferentieerd naar woningtypologie. Op basis van data uit de EPC-databank wordt vastgesteld dat op dit moment ongeveer 3,5% van het bestaande woningenpark van bijna 3 miljoen woningen (huizen en appartementen) voldoet aan dit streefdoel,. Er moeten dus nog 2,9 miljoen woningen evolueren naar de doelstelling 2050 (96,5% van het woningenbestand). Om dit te verwezenlijken legt de strategie een sterk accent op grondige renovaties op sleutelmomenten zoals aankoop van een woning, erfenis, huurderswissel,…. Maar ook buiten deze sleutelmomenten blijft het verhogen van de renovatiegraad een permanente noodzaak. Voor bestaande woningen is renovatie van de gebouwschil duidelijk de eerste prioriteit, zodat de totale warmtevraag eerst wordt gereduceerd en de nieuwe verwarmingsinstallatie kan worden gedimensioneerd op de resterende warmtevraag. Waar mogelijk zet Vlaanderen in op warmtenetten die gevoed worden door restwarmte of groene warmte die gecentraliseerd wordt geproduceerd.

Steun aan Steden en gemeenten ter ondersteuning van de transitie naar duurzame en slimme steden in Vlaanderen

Bijdrage leveren aan de bevordering van de energie-efficiëntie in Vlaanderen

Niet beschikbaar

Algemene energieefficiëntie

2020-2024

Lopende

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 79 van 87

centrale aanspreekpunt voor steden en gemeenten m.b.t. het energie- en klimaatbeleid. De Vlaamse Regering maakt 4 miljoen euro vrij voor de financiering van dit netwerk gedurende de periode 1 september 2020 tot 31 december 2024. Mini-energiebeleidsovereenkomsten

Normerend kader industrie

Bijdrage leveren aan de bevordering van de energie-efficiëntie in Vlaanderen Bijdrage leveren aan de bevordering van de energie-efficiëntie in Vlaanderen

Berekende gecumuleerde finale energiebesparing in de periode 2021-2030 (conform artikel 7 van de richtlijn EED) : 3308 GWh

Algemene energieefficiëntie

In de loop van 2021

In opstart

Berekende gecumuleerde finale energiebesparing in de periode 2021-2030 (conform artikel 7 van de richtlijn EED) : 49.110 GWh

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

(Deel IV:) Overzicht van potentiële nieuwe strategieën en beleidsmaatregelen Beknopte beschrijving van potentiële nieuwe strategie of beleidsmaatregel

Belangrijkste doelstelling van nieuwe strategie of beleidsmaatregel

Beoogde broeikasgasemissiereducties

Artikel 3, 23 en 24 van de richtlijn (EU) 2018/2001

Stijgend tot 500 kton per jaar in 2030 via warmtenetten (bovenop andere doorlopende acties uit Warmteplan 2020)

Besparing op primaire energie, GWh/jaar

250 GWh extra besparing per jaar via warmtenetten, 2500 GWh tegen 2030

Effect op het aandeel van hoogrenderende warmtekrachtkoppeling

Hoog aandeel blijft behouden

Effect op het aandeel hernieuwbare energie in de nationale energiemix en in de sector verwarming en koeling Realisatie van 1100 GWh extra groene warmte in 2030

Verbanden met nationale financiële programmering en kostenbesparingen voor de overheidsbegroting en marktdeelnemers

Geraamde overheidssteunmaatregelen, met het jaarlijkse budget en opgave van de potentiële steuncomponent

Onder andere 50 miljoen euro extra reeds gepland budget bovenop warmteplan 2020 voor de calls groene warmte, restwarmte, warmtenetten in legislatuur tot 2024

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 81 van 87

BIJLAGE 2: OVERZICHT WARMTENETTEN VLAANDEREN 2019

Nieuwe Dokken Cohousing Kerselaar

Warmtenet Warmtenet

Gent Gent

DuCoop cvba Cohousing Kerselaar

2019_15

Stora Enso - Volvo

Warmtenet

Gent

Stora Enso Langerbrugge NV Stora Enso Langerbrugge NV Neen Ja

Hoog

2019_16 2019_17

Oostende Heetwaternet campus Gasthuisberg

Warmtenet Warmtenet

Oostende Leuven

Hoog Hoog

5 Afvalverbranding 2,85 Aardgasketel

Scholen van Morgen 's Gravenwezel

Warmtenet

Schilde

Neen Neen Ja

Hoog

0,001 Aardgasketel

2019_19

Scholen van Morgen Oudenaarde

Warmtenet

Oudenaarde

Neen Neen Ja

Midden

2019_20

Scholen van Morgen Wemmel

Warmtenet

Wemmel

Neen Neen Ja

Hoog

2019_21

Scholen van Morgen Sint-Katelijne-Waver

Warmtenet

Sint-Katelijne-Waver

Neen Neen Ja

Hoog

2019_22

Scholen van Morgen Mortsel

Warmtenet

Mortsel

Neen Neen Ja

2019_23

Scholen van Morgen Oostende

Warmtenet

Oostende

Neen Neen Ja

2019_24

Scholen van Morgen Roeselare

Warmtenet

Roeselare

2019_25

Scholen van Morgen Bocholt

Warmtenet

Bocholt

2019_26

Scholen van Morgen Sint-Amands

Warmtenet

Puurs-Sint-Amands

2019_27

Scholen van Morgen Sint-Gillis-Waas

Warmtenet

Sint-Gillis-Waas

Beauvent cvba UZ Leuven DBFM Scholen van Morgen NV DBFM Scholen van Morgen NV DBFM Scholen van Morgen NV DBFM Scholen van Morgen NV DBFM Scholen van Morgen NV DBFM Scholen van Morgen NV DBFM Scholen van Morgen NV DBFM Scholen van Morgen NV DBFM Scholen van Morgen NV DBFM Scholen van Morgen NV

Neen Ja Ja Neen Neen Ja

2019_18

2019_28

MIROM

Warmtenet

Roeselare, Staden

2019_31

Sint-Idesbald

Warmtenet

Roeselare

Mirom Roeselare o.v. Fluvius System Operator cvba

Roeselare

VME Het Laere - 1 Hoofdvereniging

Water-link Landschapsenergie CVBA Stad Hasselt Brussels Airport Company Brussels Airport Company

Neen Ja Neen Neen Neen Neen Neen Neen

Ja Ja Ja Ja

Hoog

0,2 Biomassaketel

< 0.2 GWh/jaar

0% 100%

Warmtenet Warmtenet

Gent Bocholt Hasselt Zaventem Zaventem

Hoog Hoog

20-200 GWh/jaar 1-20 GWh/jaar

0% 0%

0% 100% 0% 100%

SCK•CEN Fluvius System Operator cvba Fluvius System Operator cvba IMOG cv Opdraver Bionerga NV

VITO NV Fluvius System Operator cvba Fluvius System Operator cvba IMOG cv Opdraver Bionerga NV

Neen Ja

11 Aardgasketel 1 Aardgasketel WKK op aardgas, 5,9 aardgasketel

2019_343

Subnet VME Het Laere

2019_346 2019_347 2019_348 2019_3491 2019_3492

Water-link - Eastman - IVAGO Warmtenet Bocholt Warmtenet Domein Kiewit Warmtenet G16 - Terminal & ABD zone Warmtenet G702 - Brucargo

Warmtenet

2019_35

Warmtenet SCK•CEN - BP - VITO

Warmtenet

Mol

2019_36

Rodekruislaan

Warmtenet

Mol

2019_37 2019_38 2019_39

Hof ter Bloemmolens IMOG-Nerva Bionerga - Aquafin

Warmtenet Warmtenet Stoomnet

Diksmuide Harelbeke Houthalen-Helchteren

Warmtenet

DuCoop cvba Cohousing Kerselaar

Neen Neen Ja Ja Neen

20-200 GWh/jaar < 0.2 GWh/jaar

0% 0%

20-200 GWh/jaar

82%

17%

1-20 GWh/jaar 20-200 GWh/jaar

48% 0%

52% 0%

0% 0% Ja 0% 100%

0.2-1 GWh/jaar

0% 100%

0,038 Aardgasketel

0.2-1 GWh/jaar

0% 100%

0,001 Aardgasketel

< 0.2 GWh/jaar

0% 100%

0,001 Aardgasketel

< 0.2 GWh/jaar

0% 100%

Midden

0,01 Aardgasketel

0.2-1 GWh/jaar

0% 100%

Midden

0,01 Aardgasketel

< 0.2 GWh/jaar

0% 100%

Neen Neen Ja

Hoog

0,01 Aardgasketel

< 0.2 GWh/jaar

0% 100%

Neen Neen Ja

Hoog

0,01 Aardgasketel

< 0.2 GWh/jaar

0% 100%

Neen Neen Ja

Hoog

0,01 Aardgasketel

< 0.2 GWh/jaar

0% 100%

Neen Neen Ja

Hoog

0,01 Aardgasketel

< 0.2 GWh/jaar

0% 100%

Hoog

20-200 GWh/jaar

48%

52%

0% Ja

Neen Neen Ja

Hoog

1-20 GWh/jaar

48%

52%

0% Ja

Hoog

0.2-1 GWh/jaar

47%

53%

Neen

Midden Laag

11,287 Afvalverbranding 1,699 Afvalverbranding Bovenliggend warmtenet MIROM, 0,142 aardgasketel

0% 100% Ja 67% 33% 1% Ja

Uitbr_gepl

2019_11 2019_12

Restwarmte, Warmtepomp, Biogasketel, 0,85 Aardgasketel 0,2 Warmtepomp Afvalverbranding 2 (WKK)

Financ_uit

Finan_ontv

Nt_h_nt_rw

Hern_nt_rw

Nt_hern_rw

Hern_restw

Energ_gele

Opwekkers

Sleufl_km

Temp_niv

Aan_tert

Aan_indus

Aan_resid

Leveranc

Beheerder

Gemeente

Type

Project

Bestaande warmtenetten – deel 1

Call groene warmte/restwarmte

Strategische ecologiesteun Strategische ecologiesteun, call restwarmte

Klimaatfonds, Call groene warmte/restwarmte Ja Call groene warmte/restwarmte Ja

Call groene warmte/restwarmte

Hoog

20-200 GWh/jaar

0% 100%

Neen Neen Ja

Hoog

0,38 Aardgasketel

1-20 GWh/jaar

0% 100%

Ja Neen Neen Ja Neen Ja

Hoog Hoog

1,35 Aardgasketel 0,3 Afvalverbranding 1 Afvalverbranding

0.2-1 GWh/jaar 1-20 GWh/jaar 20-200 GWh/jaar

0% 48% 48%

0% 52% 52%

0% 100% 0% 0% 0% 0%

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

2019_50

Balk Van Beel - Ark - Twist

Warmtenet

Leuven

2019_52

Warmtenet Fluvius Roeselare Roobaert

Warmtenet

Roeselare

2019_53

Niefhout

Warmtenet

Turnhout

2019_54

Nieuw Zuid

Warmtenet

Antwerpen

Ecluse Cordium cvba INDAVER NV Fluvius System Operator cvba Fluvius System Operator cvba Fluvius System Operator cvba Fluvius System Operator cvba

2019_55

Gent

Warmtenet

Gent

Luminus NV

2019_56

N1 Leiding Indaver-INEOS

Stoomnet

Beveren

2019_57

Janseniushof

Koudenet

Leuven

2019_58

Fluvius warmtenet transportnet Kuurne

Warmtenet

Kuurne

2019_59

Kuurne Rietvoornstraat

Warmtenet

Kuurne

2019_60

Kuurne-weidenstraat

Warmtenet

Kuurne

2019_61 2019_62

Fluvius Harelbeke STORG-Molenheide

Warmtenet Warmtenet

2019_63

Warmtenet Wijk Venning

2019_64

Zonnige Kempen Winterhof

2019_65 2019_66

20-200 GWh/jaar

48%

52%

11,445 Afvalverbranding 0,5 Aardgasketel

20-200 GWh/jaar 1-20 GWh/jaar

48% 0%

52% 0%

0% 0% 0% 100%

0% 100%

IVAGO IVBO, Residentie Park De Blauwe Reiger VME Veolia nv-sa Fluvius System Operator cvba INDAVER NV, Slib en co verwerkingsinstallatie Cordium cvba INDAVER NV

Neen Neen Ja

Veolia nv-sa Fluvius System Operator cvba

Neen Ja

Hoog

0,11 Aardgasketel

1-20 GWh/jaar

0% 100%

Neen

Hoog

2,007 Aardgasketel

0.2-1 GWh/jaar

0% 100%

Neen Ja

Hoog

0.2-1 GWh/jaar

0% 100%

Neen

Hoog

1-20 GWh/jaar

0% 100%

Hoog

0,315 Aardgasketel Aardgasketel, 1,97 zonneboiler WKK op aardgas, 11,5 aardgasketel

20-200 GWh/jaar

0% 100%

INEOS Phenol Belgium NV

Veolia nv-sa Fluvius System Operator cvba Luminus NV, WoninGent, Universiteit Gent INDAVER NV, Slib en Co verwerkingscentrale NV

20-200 GWh/jaar

48%

52%

KWOnet.bvba Fluvius System Operator cvba Fluvius System Operator cvba Fluvius System Operator cvba Fluvius System Operator cvba STORG bvba

Harelbeke Houthalen-Helchteren

KWOnet.bvba Fluvius System Operator cvba Fluvius System Operator cvba Fluvius System Operator cvba Fluvius System Operator cvba STORG bvba

Warmtenet

Kortrijk

Wonen Regio Kortrijk

Warmtenet

Berlaar

Zonnige Kempen

Zonnige Kempen Welvaartstraat Zonnige Kempen Pleinstraat

Warmtenet Warmtenet

Berlaar Heist-op-den-Berg

2019_67

Zonnige Kempen Wijnrankplein

Warmtenet

2019_68 2019_69

Zonnige Kempen Lindelaan Zonnige Kempen Stationsstraat

2019_70 2019_71

Ja Ja

Ja Ja Neen Ja

Hoog Hoog

Neen

Hoog

Neen Ja Neen Ja Neen Ja

Midden Hoog

0,09 Aardgasketel 5 Afvalverbranding 0,516 Warmtepomp 1,3 Afvalverbranding

0,5 Afvalverbranding

Neen Ja

0.2-1 GWh/jaar > 200 GWh/jaar < 0.2 GWh/jaar 1-20 GWh/jaar

48% 52% 0% 0% 0% 100%

0% 23% 0%

Uitbr_gepl

Beveren Hasselt Antwerpen

Afvalverbranding 1,5 (WKK)

Financ_uit

Mol

Stoomnet Warmtenet Warmtenet

Finan_ontv

Warmtenet

Ecluse Cordium Broeker Winning Indaver-Amoras

Nt_h_nt_rw

Guido Gezellestraat

2019_46 2019_48 2019_49

Hern_nt_rw

2019_43

IVBO Veolia nv-sa Fluvius System Operator cvba

Nt_hern_rw

Brugge Aalst

Hern_restw

Warmtenet Warmtenet

Energ_gele

Warmtenet Brugge - IVBO VMM St-Elisabeth

Opwekkers

2019_41 2019_42

Sleufl_km

IVAGO

Temp_niv

Beheerder

Gent

Aan_tert

Gemeente

Stoomnet

Aan_indus

Type

IVAGO - UZ Gent

Aan_resid

Project

2019_40

Leveranc

Bestaande warmtenetten – deel 2

0% Ja 77% 0%

Strategische ecologiesteun Ja

Nog geen energie geleverd 0,5 Koude warmte opslag aan koudenet in 2019

Neen

Neen Neen

Hoog

2,037 Afvalverbranding

1-20 GWh/jaar

48%

52%

0% Ja

Neen

Hoog

0,39 Afvalverbranding

0.2-1 GWh/jaar

48%

52%

0% Ja

Neen

Hoog

0,118 Afvalverbranding

< 0.2 GWh/jaar

48%

52%

0% Ja

Ja Ja

Neen Ja Ja

Hoog Hoog

0.2-1 GWh/jaar 1-20 GWh/jaar

48% 0%

0% 52% 0% 100%

0% Ja 0%

Wonen Regio Kortrijk

Neen Ja

Hoog

1-20 GWh/jaar

Zonnige Kempen

Neen

Hoog

< 0.2 GWh/jaar

Zonnige Kempen Zonnige Kempen

Ja Ja

Neen Neen

Hoog Hoog

0.2-1 GWh/jaar < 0.2 GWh/jaar

Grobbendonk

Zonnige Kempen

Neen

Hoog

0.2-1 GWh/jaar

Warmtenet Warmtenet

Herenthout Hulshout

Zonnige Kempen Zonnige Kempen

Ja Ja

Neen Neen

Hoog Hoog

0.2-1 GWh/jaar < 0.2 GWh/jaar

0% 0%

0% 100% 0% 100%

Zonnige Kempen Wijngaardbos Zonnige Kempen Schietboomstraat

Warmtenet Warmtenet

Laakdal Westerlo

Zonnige Kempen Zonnige Kempen

Ja Ja

Neen Neen

Hoog Hoog

0.2-1 GWh/jaar < 0.2 GWh/jaar

0% 100%

2019_72

Zonnige Kempen Sint Antonius

Warmtenet

Westerlo

Zonnige Kempen

Neen

Hoog

2,37 Afvalverbranding 1,2 WKK op biogas Biomassaketel 300kWth-1MWth, aardgasketel, WKK op vloeibare 1,31 biobrandstof Aardgasketel, 0,003 zonneboiler Warmtepomp, 0,01 aardgasketel 0,003 Aardgasketel Pelletketel, 0,003 aardgasketel WKK op aardgas, 0,025 aardgasketel 0,006 Aardgasketel Warmtepomp, 0,005 aardgasketel 0,005 Aardgasketel Warmtepomp, zonneboiler, 0,01 aardgasketel

2019_74

Balmatt site (VITO)

Warmtenet

Mol

Fluvius System Operator cvba

Kempens Warmtebedrijf

Neen

Hoog

2,017 Diepe geothermie

54%

Call groene warmte/restwarmte Call groene warmte/restwarmte Call groene warmte/restwarmte Call groene warmte/restwarmte

Ja Ja Ja Ja

46%

0% 100%

0% 100% 50%

50%

0.2-1 GWh/jaar Nog geen energie geleverd aan warmtenet in 2019

Call groene warmte/restwarmte

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 83 van 87

Geplande warmtenetten Id 2019_290 2019_291 2019_292 2019_293 2019_294 2019_295 2019_296 2019_297 2019_298 2019_299 2019_300 2019_301 2019_302 2019_303 2019_304 2019_305 2019_306 2019_307 2019_308 2019_309 2019_312 2019_313 2019_314 2019_316 2019_317 2019_319 2019_320 2019_323 2019_324 2019_327 2019_328 2019_329 2019_331 2019_332

Project Veurne Suikerpark Warmtenet Afvalverbrandingsinstallatie MIROM Restwarmte vanuit Agfa-Gevaert, Mortsel Stadsbreed warmtenet in Oostende Warmte-uitkoppeling afvalverbrandingsinstallatie IMOG Warmte-uitkoppeling afvalverbrandingsinstallatie IMOG Warmtenet Afvalverbrandingsinstallatie MIROM Warmtelevering Antwerpen Nieuw-Zuid Warmtenet Fluvius - biomassa-installatie De Coene biomassacentrale Hoofdnet van het warmtenet Antwerpen-Noord Warmtenet ISVAG Stadsbreed warmtenet in Oostende Warmtenet met groene warmte uit niet-recycleerbaar afvalhout en -stof naar Unilin, Agristo en een woonwijk Warmtenet met groene warmte uit niet-recycleerbaar afvalhout en -stof naar Unilin, Agristo en een woonwijk Warmtenet met groene warmte uit niet-recycleerbaar afvalhout en -stof naar Unilin, Agristo en een woonwijk De Kaart Brasschaat Rinkkaai Binnenhof Pont West Biomassa Centrale (PWBC) Warmtenet Afvalverbrandingsinstallatie MIROM Warmtenet Afvalverbrandingsinstallatie MIROM Warmte-uitkoppeling afvalverbrandingsinstallatie IMOG Warmtenet Afvalverbrandingsinstallatie MIROM Diepe geothermie op de Balmatt-site in Mol Turnhout Heizijdse velden - opwaardering van DN150 naar DN300 Diepe geothermie bij Janssen Pharmaceutica - site Beerse Diepe geothermie bij Janssen Pharmaceutica - site Beerse Diepe geothermie bij Janssen Pharmaceutica - site Beerse Stadsbreed warmtenet in Oostende Biostoom Bionerga: Groene-stroom-opwekking en een warmtenet naar Borealis Uitkoppeling restwarmte Crematorium - KULAK Kortrijk Stadsbreed warmtenet in Oostende

2019_334 Warmtenet ISVAG 2019_338 Warmte-uitkoppeling afvalverbrandingsinstallatie IMOG

Eigenaar Fluvius System Operator Fluvius System Operator Warmte Verzilverd Beauvent Fluvius System Operator Fluvius System Operator MIROM Roeselare Fluvius System Operator Fluvius System Operator FIBRIMMO Fluvius System Operator, Havenbedrijf Antwerpen IVEG - Infrax Beauvent

Postcode Gemeente 8630 Veurne 8800 Roeselare 2000 Antwerpen, Edegem, Mortsel 8400 Oostende 8530 Harelbeke 8530 Harelbeke, Kuurne 8800 Roeselare 2650 Edegem, Wilrijk 2400 Mol 8510 Marke (Kortrijk) 2030 Antwerpen 2000 Antwerpen, Kiel-Antwerpen, Wilrijk, Edegem, Hoboken 8400 Oostende

Sub_call_g ja ja ja ja ja ja ja ja ja ja ja ja ja

A&U Energie

8710 Wielsbeke

A&U Energie

8710 Wielsbeke

GROEP HUYZENTRUYT Van Roey Vastgoed Rinkkaai Van Roey Vastgoed Biosynergy Fluvius System Operator Fluvius System Operator Fluvius System Operator Dumobil Construct VITO Stad Turnhout Janssen Pharmaceutica Janssen Pharmaceutica Janssen Pharmaceutica Beauvent Biostoom Beringen Bionerga Beauvent Beauvent ISVAG (Intercommunale voor Slib en Vuilverwijdering Antwerpse Gemeenten) Eandis

8710 Wielsbeke 2930 Brasschaat 9000 Gent 2360 Oud-Turnhout 9600 Ronse 8800 Roeselare, Hooglede 8800 Roeselare 8520 Kuurne 8800 Roeselare 2400 Mol, Geel 2300 Turnhout 2340 Beerse 2340 Beerse 2340 Beerse 8400 Oostende 3580 Beringen 3583 Beringen 8500 Kortrijk 8400 Oostende

ja ja ja ja ja ja ja ja ja ja ja ja ja ja ja ja ja ja ja

2610 Wilrijk 8530 Harelbeke

ja ja

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

BIJLAGE 3: OVERZICHT BESCHIKBARE GIS-INFORMATIE WARMTEKAART Naam kaartlaag

Warmtevraag grootverbruikers

Warmtevraag kleinere verbruikers

Warmtevraag per gemeente

Warmtevraag per statistische sector

Bestaande warmtenetten lijnen

Beschikbare info (hoofdattribuut) Naam Sector & subsector Warmtevraag (4 klassen) Aantal EAN elektriciteit Aantal EAN gas Aanwezigheid PV-installatie Adres Bron CRABCODE van wegverbinding waar het segment deel van uitmaakt Straatnaam Gemeente Lengte Warmtevraag segment Warmtevraagdichtheid per segment Totaal elektriciteitsverbruik Totaal gasverbruik Aantal verbruiksadressen Aantal EAN elektriciteit Aantal EAN gas Aantal verbruiksadressen met PV-installatie NISCODE Naam gemeente Totale warmtevraag Warmtevraagdichtheid (per straatlengte) Totaal elektriciteitsverbruik Totaal gasverbruik Aantal EAN elektriciteit Aantal EAN gas Aandeel huishoudens met stookolie/biomassa installatie CODE statistische sector Naam statistische sector Totale warmtevraag Warmtevraagdichtheid (per straatlengte) Totaal elektriciteitsverbruik Totaal gasverbruik Aantal EAN elektriciteit Aantal EAN gas Aandeel huishoudens met stookolie/biomassa installatie Project Type netwerk Gemeente Warmtenetbeheerder Warmtenetleveranciers Levering aan residentieel Levering aan industrieel Levering aan diensten & publiek Temperatuursniveau warmtenet Sleuflengte (km) Opwekkers Energie geleverd aan warmtenet Hernieuwbare restwarmte Niet-hernieuwbare restwarmte Hernieuwbare niet-restwarmte Niet-hernieuwbare niet-restwarmte Financiering ontvangen? Financiering uit Uitbreiding van het net gepland

Ruimtelijke resolutie

Punt

Straatsegment

Gemeente

Statistische sector

Lijn

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 11.01.2021

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 85 van 87

Bestaande warmtenetten punten

Geplande warmtenetten punten

Aantal energie-intensieve bedrijven in een straal van 5km met mogelijke vraag/aanbod restwarmte

Afvalverbrandingsinstallaties

Elektriciteitscentrales

WKK

Project Type netwerk Gemeente Warmtenetbeheerder Warmtenetleveranciers Levering aan residentieel Levering aan industrieel Levering aan diensten & publiek Temperatuursniveau warmtenet Sleuflengte (km) Opwekkers Energie geleverd aan warmtenet Hernieuwbare restwarmte Niet-hernieuwbare restwarmte Hernieuwbare niet-restwarmte Niet-hernieuwbare niet-restwarmte Financiering ontvangen? Financiering uit Uitbreiding van het net gepland Project Eigenaar Postcode Gemeente Subsidie call groene warmte/restwarmte CODE statistische sector Naam statistische sector Aantal verbruiksadressen straal 5km 0,2 - 1 GWh/jaar Aantal verbruiksadressen straal 5km 1-20 GWh/jaar Aantal verbruiksadressen straal 5km 20-200 GWh/jaar Aantal verbruiksadressen straal 5km >200 GWh/jaar Score Naam Locatie Type Vermogen (5 klassen) Naam Locatie Type Vermogen (5 klassen) Naam Locatie Sector_nace Type Vermogen (5 klassen)

Punt

Statistische sector

Punt

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 86 van 87

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

11.01.2021

BIJLAGE 4: REFERENTIERENDEMENTEN De referentierendementen waarmee in hoofdstuk 1 en 6 brandstofverbruik wordt omgerekend naar nuttige warmtevraag zijn gebaseerd op [2] en worden in onderstaande tabel meegegeven. GROENE brandstoffen

biobenzine biodiesel

biobrandstofk oolzaadoliepalmolie

bio-olie

stortgas

biogas

slib

olijfpitten houtpellets stukhout

houtafval

houtkrullenhoutzaagselhoutstof

hout

afval deel HEB koffie

referentierendementen voor gescheiden opwekking van warmte bron: bijlage I- II van het Ministerieel besluit inzake de vastlegging van referentierendem enten voor toepassing van de voorw aarden voor kw alitatieve w arm tekrachtinstallaties 6oktober 2006

stoom /warm water rendementen 0,89

0,89

0,7

0,8

0,86

0,8

stoom /warm water rendementen 0,84 (STOOM 0,84 5% lager)0,84

0,84

0,65

0,75

0,81

0,75

direct gebruik verbrandingsgassen 0,81

0,81

0,62

0,72

0,78

0,72

FOSSIELE brandstoffen

Koolteer

0,89 0,81

Kolen

0,81

Cokes

Aardolie en

Raff.

LPG

Benzine

Gas-en

Lamppetro-

Zware

Petroleum-

Andere

Aard- en

Cokes-

Hoog-

Andere

bron: bijlage I- II van het Ministerieel besluit inzake de vastlegging van referentierendem enten voor toepassing van de voorw aarden voor kw alitatieve w arm tekrachtinstallaties 6oktober 2006

0,88

0,89

0,88

0,89

0,90

0,8

stoom /warm water rendementen (STOOM 0,83 5% lager)0,83

0,84

0,83

0,84

0,85

0,75

0,7500

0,81

0,8

0,81

0,82

0,72

0,7200

stoom /warm water rendementen direct gebruik verbrandingsgassen

0,88 0,8

0,8

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 11.01.2021

Warmte in Vlaanderen, rapport 2020

pagina 87 van 87