Evaluatie-Gereglementeerde-Boekenprijs-2021_0.pdf by Vlaanderen-be

EVALUATIE VAN DE UITVOERING VAN HET DECREET OP DE GEREGLEMENTEERDE BOEKENPRIJS Onderzoeksrapport opgesteld voor Departement Cultuur, Jeugd en Media

INHOUD INHOUD

INLEIDING ......................................................................................................... 3

METHODE EN DATA ......................................................................................... 4

RESULTATEN.................................................................................................... 7

3.1

Totale boekenmarkt: papieren boeken en e-boeken ........................................... 7

3.2

Boekenmarkt van digitale e-boeken .................................................................... 9

3.3

Boekenmarkt van papieren boeken ..................................................................... 9

3.3.1

Totale markt ................................................................................................................................ 9

3.3.2

Nederlandstalig versus anderstalig............................................................................................. 12

3.3.3

Vlaamse auteurs ....................................................................................................................... 15

3.3.4

Vlaamse uitgevers ..................................................................................................................... 17

3.3.5

Meest verkochte boeken ............................................................................................................ 21

3.3.6

New release boeken.................................................................................................................. 23

3.4

Verkoopkanalen in de Vlaamse boekenmarkt ................................................... 24

3.5

Aankoopbeleid van de boekhandel ................................................................... 32

3.6

Samenvatting .................................................................................................... 36

3.6.1

Aantallen en percentages .......................................................................................................... 36

3.6.2

Afzet en omzet .......................................................................................................................... 37

3.6.3

Aantal/aanbod uitgevers en importeurs ...................................................................................... 38

3.6.4

Beschikbaarheid in de boekhandel............................................................................................. 38

BIJLAGE: AFBAKENING LITERAIR-CULTURELE GENRES ......................... 39

INLEIDING

De Vlaamse regering heeft op voorstel van minister van Cultuur ingestemd met het uitvoeringsbesluit over de Gereglementeerde Boekenprijs (GBP). Vanaf 1 juli 2017 is de GBP effectief van kracht in Vlaanderen. Dit houdt in dat een Vlaamse uitgever of importeur de prijs van een boek (zowel papieren als digitale e-boeken) bepaalt en dat boekverkopers deze moeten respecteren gedurende een periode van 6 maanden na het verschijnen van een boek. Boekverkopers mogen nog wel een maximale korting van 10% aan consumenten aanbieden. Afwijkende kortingen (actieprijs, ledenprijs, combinatieprijs, serieprijs) zijn mogelijk, maar zijn aan bepaalde voorwaarden verbonden en zijn geldig voor alle boekverkopers. Een aantal specifieke genres vallen niet onder de GBP. Het decreet geldt niet voor schoolboeken, wetenschappelijke studieboeken, vakboeken en wetenschappelijke titels. Zowel de nulmeting in 2016 als de huidige meting in 2020 hebben dan ook enkel betrekking op de algemene (publieks-)boeken, fictie, non-fictie en strips. Binnen de gebruikelijke terminologie in het Vlaamse en Nederlandse boekenvak het A(lgemene) boek, dus niet het S(chool)-boek of het W(etenschappelijke) of V(akinformatieve) boek. In het tweetalige gebied van Brussel-Hoofdstad is de GBP ook van toepassing voor de Nederlandstalige boeken. De GBP komt er op vraag van de boekensector en heeft als doel deze te versterken en te wapenen voor de toekomst. De GBP dient bij te dragen tot een divers en breed beschikbaar aanbod aan boeken. Tevens dient de GBP ter bescherming van de kwaliteitsboekhandel en tracht het de dalende trend van het aantal boekhandels afremmen of zelfs keren.

Om een nulmeting te verkrijgen werd in 2017 een beschrijvende analyse over heel 2016 (het laatste volledige jaar zonder GBP) uitgevoerd. Op basis hiervan kan een vervolganalyse worden opgesteld die eenzelfde beschrijvende analyse maakt over heel 2020. De cijfers van 2016 worden vergeleken met de cijfers van 2020. In deze analyse wordt er gekeken naar verschillende onderzoeksthema’s zoals titelproductie, afzet, omzet, en aantal verkochte titels. Ook het aantal en het aanbod aan uitgevers en importeurs wordt onderzocht, alsook het aankoopbeleid van boekhandels. Daarnaast kijken we zoals in 2016 naar de subgroepen van Nederlandstalige/anderstalige boeken, Vlaamse auteurs en Vlaamse uitgeverijen. Tenslotte beschrijven we de meest verkochte boeken, de kanalen waar deze boeken werden verkocht en het aankoopbeleid van boekenwinkels. Er wordt gekeken naar de evolutie op basis van de cijfers van 2016 en 2020. Mogelijke verklaringen worden sporadisch aangereikt, zonder evenwel echt verklarende analyses uit te kunnen voeren.

METHODE EN DATA

GfK Point of Sales Tracking, een afdeling van GfK Belgium, verzamelt de kassagegevens (m.a.w. de verkoop van papieren boeken aan de eindconsument) van boekverkopers uit diverse hoek om zo te komen tot de GfK Panelmarkt. Dit zijn enerzijds de traditionele boekverkopers: een representatieve vertegenwoordiging van meer dan twintig lokale zelfstandige boekverkopers aangevuld met de verkopen van boekhandelketens als bijvoorbeeld Standaard Boekhandel en Fnac. Dit zijn anderzijds branchevreemde boekenverkopers: grootdistributie (Carrefour, Makro, Colruyt...), entertainment specialisten (Mediamarkt, Dreamland, Fun...), en internetboekhandels (Bol.com, Proxis, Bookspot...). Omwille van confidentialiteitsredenen, kan geen exhaustieve lijst van boekverkopers voorzien worden. Op basis van uitlevercijfers van verschillende uitgevers wordt de marktdekkingsgraad van het panel voor 2020 vastgelegd op 89% van de geschatte totale omzet. De afzetten en omzetten in de onderzoeksresultaten worden bijgevolg met deze factor van 0.89 geëxtrapoleerd.

Voor de verkoopcijfers van digitale e-boeken beroept GfK zich op de gegevens van CB (voorheen Centraal Boekhuis), dat de distributie van nagenoeg alle digitale e-boeken binnen het Nederlandstalig taalgebied regelt. De niet-Franstalige boekenverkoop in BrusselHoofdstad wordt in de rapportering bij de Vlaamse boekenverkoop geteld. Deze cijfers omvatten enkel aankopen (tot ‘eigendom’) van een digitaal e-boek. De consumptie via abonnementsmodellen (en dus enkel ‘toegang’ tot het e-boek) zitten niet in deze statistieken vervat.

Zowel voor wat betreft auteurs als uitgevers beschikt GfK in zijn database niet over de gegevens of het al dan niet over een Vlaamse partij gaat. Hiervoor werd bij het onderzoek over 2016 deskresearch gedaan voor iedere auteur en uitgever. Ditmaal werd ervoor gekozen om enkel uitspraken te doen over de overeenkomstige auteurs en uitgevers van 2020 vergeleken met het codeerwerk op 2016 data. Voor de filtering op Vlaamse uitgeverijen en auteurs worden er dus lijsten gebruikt.

Voor auteurs werd er een overeenkomst gevonden op 131.335 titels, ofwel 41,8%. Binnen deze 131.335 boeken met match, vinden we 38.320 unieke auteurs, waarvan er 3.436 of 9% van oorsprong (gedeeltelijk) Vlaams zijn. Indien er verschillende (co-)auteurs vernoemd werden, telde het collectief mee als één unieke auteur. Dit houdt in dat een schrijver niet alleen meetelt voor de boeken die hij of zij individueel schreef, maar tevens de groep(en) waar hij of zij deel van uitmaakte. Het is voldoende om als Vlaams beschouwd te worden indien er minstens één Vlaamse schrijver (of tekenaar in het geval van stripboeken) als (co-)auteur was. Specifiek voor Vlaamse uitgevers werd er een match gevonden op 169.686 titels, ofwel 54%. De uitgeversaanduiding in het ISBN is een cijferreeks die de uitgever definieert. Met behulp van de vertaaltabel tussen GfK en Meta4Books wordt bij de registratie van een nieuw ISBN de uitgever herkend. Voor 1.910 verschillende uitgeverijen is er in 2020 een match gevonden met 2016 van uitgeverijen die minstens één boek verkocht hadden. Daarvan waren er 400 gecodeerd als Vlaamse uitgeverijen. Tijdens het onderzoek met 2016 data koos de stuurgroep GBP om in het onderzoek voor enkele onderzoeksvragen het onderscheid met de professionele Vlaamse uitgeverijen te nuanceren. Daarnaast werden de niet-Vlaamse fondsen en imprints die door deze professionele Vlaamse uitgevers werden geïmporteerd en verdeeld hieruit geweerd. Wanneer we dit linken aan de 2016 verkopen, blijft er een match over van 75 professionele Vlaamse uitgeverijen. Uitgevers die afvielen waren te wijten aan faillissementen, naamsveranderingen (geen match meer mogelijk met 2016 data) en fusies tussen uitgevers (geen match meer mogelijk met 2016 data). Er kan dan ook vastgesteld worden dat er gemiddeld voor iedere uitgeverij ongeveer 2 Vlaamse auteurs zijn, dat er gemiddeld 9 Vlaamse auteurs per Vlaamse uitgeverij zijn en dat een Vlaamse professionele uitgeverij gemiddeld 46 Vlaamse auteurs huisvest. Voor de cijfers waar we Vlaamse auteurs en uitgeverijen bekijken in detail, werd er dus gekozen om enkel uitspraken te doen over de overeenkomstige auteurs en uitgevers tussen 2016 en 2020. In 2020 belichten we dus enkel data van Vlaamse auteurs en uitgeverijen die we ook in 2016 terugvinden. Een deel dat louter in 2020 voorkomt wordt dus niet meegenomen in het onderzoek.

Daarnaast zullen we kijken naar de opdeling van literair-culturele boeken en niet literairculturele (overige) boeken. De opdeling om te bepalen wat precies een literair-culturele titel is, gebeurt via een selectie van NUR-codes, de genre-indeling die binnen het boekenvak in Vlaanderen en Nederland wordt gehanteerd. De afbakening is bepaald in samenspraak met de stuurgroep GBP van de Vlaamse overheid, het Vlaams fonds voor de letteren en Boek.be en omvat de volgende NUR-codes (op genreniveau 3): Literaire titels 300 t/m 350, 401 en 402; kindertitels 200 t/m 294 en overige culturele titels 640 t/m 699, 700 t/m 719 en 730 t/m 740 (zie bijlage).

Ipsos België heeft verder een online en telefonische bevraging uitgevoerd bij Nederlandstalige boekhandelaars in Vlaanderen en Brussel omtrent hun aankoopbeleid. Immers niet alle aspecten van het aankoopbeleid van boekhandelaars konden via de GfK panelmarkt onderzocht worden. De boekhandelaars gaven via deze bevraging informatie over hun prijszetting, leveranciers, verkoop en opvattingen wat betreft de GBP. De vragenlijst werd overgenomen van 2016, en een enkel vraag over de impact van de Corona-pandemie werd toegevoegd. Op basis van een contactbestand dat werd opgesteld op basis van de publieke data https://boekhandelsvlaanderen.be/onze-leden/ werden 175 boekhandels uitgenodigd om deel te nemen aan de bevraging. Dit contactbestand werd opgesteld in functie van dit onderzoek en bevat onafhankelijke boekhandels en ketens die actief zijn in de verkoop van algemene boeken en/of meer gespecialiseerde publicaties (zoals strips of kinderboeken). De uitnodiging om deel te nemen werd verstuurd via e-mail, met daarin een beveiligde link naar een online enquête. In de vragenlijst werd duidelijk gemaakt dat de vragen steeds betrekking hadden op de situatie in 2020. Er werd daarbij ook gepeild naar de impact van de Coronacrisis op een aantal parameters. De instructies bij de vragenlijst maakten ook duidelijk dat het onderzoek alleen algemene boeken (A-boeken) betreft, geen schoolboeken (Sboeken) of wetenschappelijke boeken (W-boeken). Om de respons te verhogen werd in eerste instantie een herinnering via e-mail verstuurd (aan handelaars die nog niet deelnamen). In een volgende fase werden de boekhandels via de telefoon gecontacteerd. Bij deze telefonische herinneringen konden de handelaars ook meteen samen met de interviewer de vragenlijst invullen. De telefonische herinneringen/afnames vonden plaats tussen 28/07/2021 en 04/08/2021. In totaal namen 45 boekhandelaars deel aan de bevraging.

RESULTATEN

3.1 Totale boekenmarkt: papieren boeken en e-boeken In 2020 werden er 342.146 verschillende ISBN’s opgemeten. Dit zijn het aantal verschillende titels waarvan er in 2020 tenminste één exemplaar werd verkocht, gemeten binnen de GfK Panelmarkt voor papieren boeken en gemeten door CB voor digitale e-boeken. De titelproductie steeg dus ten opzichte van 2016, waar er 272.220 verschillende ISBN’s werden opgemeten. Er is een stijging van 69.926 oftewel 26% extra ISBN’s tussen 2016 en 2020. •

•

In 2020 werden er 313.978 verschillende ISBN’s gerapporteerd bij de papieren boeken. In 2016 werden er maar 253.416 verschillende verkochte ISBN’s gerapporteerd. Er is dus een stijging van 20% in het aantal verschillende ISBN’s bij de papieren boeken tussen 2016 en 2020. In 2020 werden er 28.168 verschillende ISBN’s gerapporteerd bij de digitale e-boeken. In 2016 verschenen er slechts 18.804 verschillende ISBN’s. Er is dus een stijging van 33% in het aantal verschillende ISBN’s bij de digitale e-boeken tussen 2016 en 2020.

Verdeeld over deze 313.978 verschillende ISBN’s van verkochte papieren boeken, werden er in totaal 13,96 miljoen stuks aan een totale waarde van 208,5 miljoen euro verkocht. Dat betekent dat een boek in 2020 gemiddeld 14,93 euro kostte, en dat van elke titel gemiddeld 44 exemplaren verkocht werden, of 664 euro in omzet. In 2016 waren dit nog 57 exemplaren of gemiddeld 744 euro omzet per ISBN. Dit kwam neer op 14,41 miljoen stuks aan een totale waarde van 188,55 miljoen euro. In 2016 waren er dus iets meer verkopen aan een iets lagere omzet. Over 28.168 verschillende digitale e-boeken werden in totaal 668.805 digitale e-boeken aangekocht, of gemiddeld 24 exemplaren per e-boek. Dit waren er in 2016 ook gemiddeld 24; de afzet bleef dus gelijkend aan die van 2016. Er werden 668.805 e-boeken verkocht in 2020 en 459.042 in 2016 wat een stijging is van 31% in het aantal verkochte e-boeken. Er werden 209.763 meer e-boeken verkocht.

In 2020 vormden de papieren boekenverkoop en de digitale e-boekenverkoop samengeteld een afzet van 14,63 miljoen stuks (14,87 miljoen in 2016) aan een totale waarde van 214,62 miljoen euro (192,58 miljoen in 2016). Van de totale Vlaamse boekenmarkt vertegenwoordigden e-boeken een aandeel van 4,6% in afzet en 2,9% in omzet in 2020. Vergeleken met 2016 ligt het aandeel e-boeken in 2020 hoger. De e-boeken vertegenwoordigden in 2016 slechts 3,1% in afzet en 2,1% in omzet. De gemiddelde prijs van een e-boek was 9,16 euro in 2020, vergeleken met 14,93 euro voor een papieren boek. Deze gemiddelde prijs is dus gestegen met 0,39 euro vergeleken met de gemiddelde prijs van een e-boek in 2016. Bij de papieren boeken zagen we een stijging van 1,85 euro. De tabellen op de volgende pagina geven deze analyse van de totale boekenmarkt weer. 7

# ISBN

2020 Papieren boeken e-boeken Totaal

afzet (# stuks)

313.978 91,8% 28.168 8,2% 342.146 100%

# ISBN

omzet (€)

prijs/ISBN stuks/ISBN omzet/ISBN

13.964.987 95,4% 668.805 4,6% 14.633.792 100%

208.496.066 97,1% 6.128.931 2,9% 214.624.997 100%

afzet (# stuks)

omzet (€)

14,93 9,16 14,67

44 24 43

664 218 627

prijs/ISBN stuks/ISBN omzet/ISBN

2016 Papieren boeken e-boeken

253.416 93,1% 18.804 6,9%

14.411.987 96,9% 188.551.685 97,9% 459.042 3,1% 4.026.607 2,1%

13,08 8,77

57 24

744 214

Totaal

272.220

14.871.029 100% 192.578.293 100%

12,95

707

100%

# ISBN

2020 Literair cultureel Totaal e-boeken

afzet (# stuks)

22.699 80,6% 28.168 100%

# ISBN

602.522 90% 668.805 100%

afzet (# stuks)

2016 Literair cultureel

15.186 80,8%

416.666

Totaal e-boeken

18.804

459.042 100%

100%

91%

omzet (€)

prijs/ISBN

5.332.692 87% 6.128.931 100%

omzet (€) 3.562.574

8,85 9,16

stuks/ISBN omzet/ISBN 27 24

235 218

prijs/ISBN stuks/ISBN omzet/ISBN 88%

8,55

235

4.026.607 100%

8,77

214

3.2 Boekenmarkt van digitale e-boeken Zoals voorgesteld in de tabellen op de vorige pagina, vielen van alle e-boeken die werden gekocht in 2020, 80,6% onder de literair-culturele genres. Dit is praktisch hetzelfde percentage als in 2016, toen was dit 80,8%. In omzet vertegenwoordigden de literair-culturele e-boeken 87% van de totale eboekenverkoop, vergelijkbaar met de 88% in 2016. In afzet vertegenwoordigden de literair-culturele e-boeken zelfs 90% van de totale eboekenverkoop, vergelijkbaar met de 91% in 2016. De gemiddelde prijs van een literaircultureel e-boek was dan ook 31 cent lager ligt dan een gemiddeld e-boek in 2020.

3.3 Boekenmarkt van papieren boeken 3.3.1

Totale markt

Binnen de groep van papieren boeken, kunnen we een onderscheid maken tussen literairculturele boeken en andere boeken. Hier zien we dat het aandeel literair-culturele titels ten opzichte van het aandeel andere titels gedaald is met 5% tussen 2016 en 2020, maar toch nog de meerderheid vormde in 2020 als we kijken naar het verschillende ISBN’s die werden opgemeten. Binnen de groep van literair-culturele boeken, blijven de verhoudingen tussen literaire titels, kindertitels en overige titels hetzelfde als we 2020 met 2016 met elkaar vergelijken. Het aandeel literaire boeken ligt nog steeds hoger dan bij de andere categorieën, maar dit verschil is wel kleiner geworden in vergelijking met 2016. Van het totale aanbod aan algemene boeken was in 2020 60% een literair-culturele titel, 5% meer dan in 2016. Zowel de afzet als de omzet die in 2020 enkel door literair-culturele boeken werd gerealiseerd bedraagt 57% van de totale omzet. Dit was nog 53% in 2016. We bemerken dat de verkoop van kinderboeken en fictie sterk toenamen in 2020. Vergeleken met de totale markt, werden er in 2020 van een literair-culturele titel gemiddeld 2 exemplaren minder verkocht. De gemiddelde prijs van een literair-cultureel boek lag gemiddeld 11% hoger, maar genereerde gemiddeld 35 euro minder per titel. Er is een groot contrast binnen het literair-culturele segment in 2020. Kinderboeken vertegenwoordigden hierin 22% van het aanbod, terwijl ze 43% van de afzet binnen het volledige segment omvatten. De gemiddelde kinderboekenprijs was 11,47 euro, wat veel lager lag dan gemiddeld en was zo de katalysator van het evenwicht tussen de gemiddelde prijs van een literair-culturele boek (15,04 euro) en de gemiddelde prijs binnen de totale markt (14,93 euro). De gemiddelde prijs is sinds 2016 sterk gestegen. Toen was het 13,17 euro voor een literair-culturele titel en 13,08 euro gemiddeld.

De tabellen op de volgende pagina geven deze analyse van de totale markt van papieren boeken weer. 9

# ISBN

2020

313.978 189.915 97.151 41.045 51.719 124.063

GfK PANEL | TOTAAL literair-cultureel SUBTOTAAL literair kindertitels overig literair overige boeken

afzet (# stuks) 100% 60% 51% 22% 27% 40%

# ISBN

2016

13.964.987 7.938.071 3.710.157 3.386.871 841.043 6.026.916

omzet (€)

prijs/ISBN

100% 208.496.066 100% 57% 119.404.561 57% 47% 61.002.759 51% 43% 38.836.051 33% 11% 19.565.751 16% 43% 89.091.505 43%

afzet (# stuks)

omzet (€)

14,93 15,04 16,44 11,47 23,26 14,78

stuks/ISBN omzet/ISBN 44 42 38 83 16 49

664 629 628 946 378 718

prijs/ISBN stuks/ISBN omzet/ISBN

GfK PANEL | TOTAAL literair-cultureel SUBTOTAAL literair

253.416

100%

14.411.987

100% 188.551.685 100%

13,08

744

138.678

55%

7.652.335

53%

100.797.899

53%

13,17

727

58.262

42%

3.333.589

44%

47.963.470

48%

14,39

823

kindertitels overig literair overige boeken

38.766 41.650

28% 30%

3.625.272 693.474

47% 9%

37.295.322 15.539.107

37% 15%

10,29 22,41

94 17

962 373

114.738

45%

6.759.652

47%

87.753.786

47%

12,98

765

# ISBN

2020

37.834 23.845 12.424 5.281 6.140 13.989

GfK PANEL | * > 202001 literair-cultureel SUBTOTAAL literair kindertitels overig literair overige boeken

afzet (# stuks) 100% 63% 52% 22% 26% 37%

# ISBN

2016

4.844.751 2.904.863 1.555.182 992.356 357.325 1.939.888

100% 60% 54% 34% 12% 40%

afzet (# stuks)

omzet (€) 79.732.652 50.639.346 29.926.962 11.856.852 8.855.532 29.093.306

prijs/ISBN

100% 64% 59% 23% 17% 36%

omzet (€)

16,46 17,43 19,24 11,95 24,78 15,00

stuks/ISBN omzet/ISBN 128 122 125 188 58 139

2.107 2.124 2.409 2.245 1.442 2.080

prijs/ISBN stuks/ISBN omzet/ISBN

GfK PANEL | * > 201601 literair-cultureel SUBTOTAAL literair

17.060

100%

5.172.816

100%

76.213.291

100%

14,73

303

4.467

9.898

58%

2.936.096

57%

44.892.547

59%

15,29

297

4.536

4.305

43%

1.534.657

52%

24.674.881

55%

16,08

356

5.732

kindertitels overig literair overige boeken

3.586 2.007

36% 20%

1.113.723 287.716

38% 10%

13.417.289 6.800.377

30% 15%

12,05 23,64

311 143

3.742 3.388

7.162

42%

2.236.720

43%

31.320.744

41%

14,00

312

4.373

Naast nieuwe titels, bestuderen we de aantallen en de verkopen van gewijzigde herdrukken of nieuwe uitgaven in de tabellen op de vorige pagina. De twee criteria zijn een nieuw aangevraagd ISBN en een door de uitgever aangemelde verschijningsdatum vanaf 1 januari 2020 voor de cijfers van 2020 (een door de uitgever aangemelde verschijningsdatum vanaf 1 januari 2016 voor de cijfers van 2016). In Vlaanderen verschenen er 37.834 nieuwe algemene boeken, nieuwe uitgaven of herdrukken waarvan er minstens één in 2020 verkocht werd. Dat is meer dan in 2016, toen waren er slechts 17.060 nieuwe algemene boeken. Mogelijks is er een verband met het verschillende aanbod bij online verkoopkanalen. De veronderstelling is dat online het aanbod groter kan zijn, met gemiddeld minder verkopen per unieke titel tot gevolg. Van die nieuwe titels/hernieuwde uitgaven of herdrukken was 63% een literair-culturele titel, en werden er gemiddeld 128 exemplaren verkocht aan een gemiddelde prijs van 16,46 euro in 2020. In 2016 waren dit 303 verkochte stuks aan een prijs van gemiddeld 14,73 euro. Specifiek voor literair-culturele titels zien we in 2020 122 exemplaren per nieuwe titel, met een gemiddelde prijs van 17,43 euro.

3.3.2

Nederlandstalig versus anderstalig

Van alle titels waarvan er in 2020 tenminste één exemplaar werd verkocht, was 35% een Nederlandstalig boek. Deze 111.255 titels realiseerden samen 87% van de totale omzet. De gemiddelde prijs van een Nederlandstalig boek bedroeg 14,62 euro en lag daarmee 31 cent lager dan het Vlaamse gemiddelde. Van elk Nederlandstalig boek werden in 2020 gemiddeld 111 stuks verkocht, hetgeen hoger lag dan bij de verkoop van anderstalige boeken. Anderstalige boeken hadden een gemiddelde prijs van 17,38 euro, maar er werden gemiddeld slechts 8 exemplaren per titel verkocht. Wanneer we deze cijfers vergelijken met 2016, zien we dat het aandeel Nederlandstalige boeken in 2016 hoger lag, met name 42% van de unieke titels en 90% van de omzet dat jaar. De gemiddelde prijs van een Nederlandstalig boek steeg met 1,81 euro ten opzichte van 2016; dat van anderstalige titels met 1,02 euro. De verhouding literair-culturele boeken tegenover overige boeken lag in Nederlandstalige titels op 58/42 en bij anderstalige titels op 62/38 in 2020. In 2016 was dit nog 55/45 voor Nederlandstalige als anderstalige titels. Het aandeel van 58% hield voor het Nederlandstalige aanbod een totaal in van 64.360 literairculturele titels. Inzake de omzet van het literair-culturele segment werd in het Nederlands en in de overige talen respectievelijk 51% (47% in 2016) en 55% (49% in 2016) gerealiseerd door literaire titels. In het Nederlands werd daarnaast nog 35% van de literair-culturele omzet gegenereerd door kindertitels terwijl kinderboeken in andere talen slechts 14% vertegenwoordigden. In 2020 werd zodoende 95,2% van de totale omzet in de Vlaamse kinderboekenmarkt gerealiseerd door Nederlandstalige boeken. De tabellen op de volgende pagina geven deze analyse van Nederlandse versus anderstalige boeken weer.

# ISBN

2020

afzet (# stuks)

GfK PANEL | Enkel Nederlandstalig literair-cultureel SUBTOTAAL literair kindertitels overig literair overige boeken

111.255 64.360

35% 58%

26.431 25.013 12.916 46.895

GfK PANEL | Anderstalig literair-cultureel SUBTOTAAL literair kindertitels overig literair overige boeken

202.723 125.555 70.721 16.032 38.803 77.168

prijs/ISBN stuks/ISBN omzet/ISBN

41% 39% 20% 42%

12.402.358 7.095.690 3.213.453 3.235.229 647.008 5.306.669

89% 57% 45% 46% 9% 43%

181.343.128 105.755.593 53.507.873 36.957.427 15.290.293 75.587.535

87% 58% 51% 35% 14% 42%

14,62 14,90 16,65 11,42 23,63 14,24

111 110 122 129 50 113

1.630 1.643 2.024 1.478 1.184 1.612

65% 62% 56% 13% 31% 38%

1.562.628 842.381 496.704 151.642 194.035 720.247

11% 54% 59% 18% 23% 46%

27.152.938 13.648.968 7.494.886 1.878.624 4.275.458 13.503.969

13% 50% 55% 14% 31% 50%

17,38 16,20 15,09 12,39 22,03 18,75

8 7 7 9 5 9

134 109 106 117 110 175

# ISBN

2016

omzet (€)

afzet (# stuks)

omzet (€)

prijs/ISBN stuks/ISBN omzet/ISBN

106.675

42%

13.290.634

92%

170.211.615 90%

12,81

125

1.596

58.638

55%

7.064.918

53%

91.313.697

54%

12,92

120

1.557

overig literair

23.617 22.794 12.227

40% 39% 21%

3.009.319 3.505.757 549.842

43% 50% 8%

43.275.639 35.780.623 12.257.435

47% 39% 13%

14,38 10,21 22,29

127 154 45

1.832 1.570 1.002

overige boeken

48.037

45%

6.225.716

47%

78.897.918

46%

12,67

130

1.642

GfK PANEL | Anderstalig literair-cultureel SUBTOTAAL

146.741

58%

1.121.353

18.340.070

10%

16,36

125

80.040

55%

587.417

52%

9.484.202

52%

16,15

118

34.645 15.972

43% 20%

324.270 119.515

55% 20%

4.687.831 1.514.699

49% 16%

14,46 12,67

9 7

135 95

29.423 66.701

37% 45%

143.632 533.936

24% 48%

3.281.672 8.855.868

35% 48%

22,85 16,59

5 8

112 133

GfK PANEL | Enkel Nederlandstalig literair-cultureel SUBTOTAAL literair kindertitels

literair kindertitels overig literair overige boeken

# ISBN

2020

afzet (# stuks)

omzet (€)

prijs/ISBN stuks/ISBN omzet/ISBN

GfK PANEL | * > 202001 | Enkel Ndl literair-cultureel SUBTOTAAL literair kindertitels overig literair overige boeken

14.232 9.054 4.138 3.293 1.623 5.178

38% 64% 46% 36% 18% 36%

4.559.653 2.726.445 1.447.381 959.124 319.940 1.833.208

94% 60% 53% 35% 12% 40%

74.524.475 47.487.630 28.074.840 11.428.188 7.984.602 27.036.845

93% 64% 59% 24% 17% 36%

16,34 17,42 19,40 11,92 24,96 14,75

320 301 350 291 197 354

5.236 5.245 6.785 3.470 4.920 5.221

GfK PANEL | * > 202001 | Anderstalig literair-cultureel SUBTOTAAL literair kindertitels overig literair overige boeken

23.602 14.791 8.286 1.988 4.517 8.811

62% 63% 56% 13% 31% 37%

285.098 178.418 107.801 33.233 37.384 106.680

6% 63% 60% 19% 21% 37%

5.208.178 3.151.716 1.852.122 428.664 870.930 2.056.462

7% 61% 59% 14% 28% 39%

18,27 17,66 17,18 12,90 23,30 19,28

12 12 13 17 8 12

221 213 224 216 193 233

# ISBN

2016

afzet (# stuks)

omzet (€)

prijs/ISBN stuks/ISBN omzet/ISBN

15.373

90%

5.048.515

98%

74.351.125

98%

14,73

328

4.836

9.257

60%

2.880.028

57%

43.790.684

59%

15,20

311

4.731

overig literair

4.173 3.381 1.703

45% 37% 18%

1.497.733 1.102.335 279.960

52% 38% 10%

23.897.323 13.306.147 6.587.214

55% 30% 15%

15,96 12,07 23,53

359 326 164

5.727 3.936 3.868

overige boeken

6.116

40%

2.168.487

43%

30.560.441

41%

14,09

355

4.997

GfK PANEL | * > 201601 | Anderstalig literair-cultureel SUBTOTAAL

1.687

10%

124.301

1.862.166

14,98

1.104

641

38%

56.068

45%

1.101.863

59%

19,65

1.719

132 205

21% 32%

36.924 11.388

66% 20%

777.558 111.142

71% 10%

21,06 9,76

280 56

5.891 542

304 1.046

47% 62%

7.756 68.233

14% 55%

213.163 760.303

19% 41%

27,48 11,14

26 65

701 727

GfK PANEL | * > 201601 | Enkel Ndl literair-cultureel SUBTOTAAL literair kindertitels

literair kindertitels overig literair overige boeken

Zoals de tabellen op de vorige pagina aantonen, verschenen in Vlaanderen in 2020 in totaal 14.232 nieuwe Nederlandstalige boeken waarvan tenminste één stuk verkocht werd, 64% van deze nieuwe Nederlandstalige boeken waren literair-cultureel. In 2016 waren dit er nog 15.373 nieuwe Nederlandstalige boeken, maar toen was slechts 60% hiervan een literair-culturele titel. De gemiddelde prijs van een nieuw Nederlandstalig boek was 16,34 euro in 2020 versus 14,73 in 2016. De gemiddelde afzet lag op 320 exemplaren per ISBN versus 328 in 2016.

3.3.3

Vlaamse auteurs

Zoals aangegeven in het hoofdstuk Methode en Data, beschikt GfK in zijn database niet over de gegevens of het al dan niet over een Vlaamse partij gaat. Hiervoor werd bij het onderzoek over 2016 deskresearch gedaan, in 2020 werd besloten om enkel uitspraken te doen over de overeenkomstige auteurs. Zoals de volgende tabellen weergeven, werden er in 2020 in Vlaanderen 9.856 verschillende titels van Vlaamse auteurs verkocht waarvoor een match werd gevonden met 2016. Aangezien enkel over de overeenkomstige auteurs tussen 2016 en 2020 data en beschrijvingen bestaan, wordt er vooral gekeken naar de percentages en gemiddeldes. De absolute aantallen vergelijken houdt weinig steek, gezien het ontbreken van een aanzienlijk deel van de data.

Met een aanbod van 8% van het totaal, vertegenwoordigden boeken van Vlaamse auteurs 29% van de omzet van de totale Vlaamse boekenmarkt. Dit aandeel is gezakt vergeleken met 2016, toen nog 11% van het aanbod bestond uit titels van Vlaamse auteurs en 37% van de omzet werd gegenereerd door boeken van Vlaamse auteurs. Per Vlaams boek hield dit een gemiddelde van 203 exemplaren per titel in, wat vergelijkbaar was met de 197 exemplaren per titel in 2016. Aan een gemiddelde prijs van 15,57 euro betekende dit een gemiddelde omzet van 3.154 euro per titel. Deze nam sterk toe tussen 2016 en 2020. In 2016 was dit namelijk 12,49 euro aan een gemiddelde omzet van 2.461 euro per titel. Van alle boeken geschreven door een Vlaams auteur werd 56% aan een literair-cultureel genre toegewezen in 2020, in vergelijking met 47% in 2016 een stijging van 9%. Deze literairculturele boeken vertegenwoordigden 48% van de omzet binnen titels van Vlaamse auteurs. Het aandeel (in omzet) van literair-culturele titels binnen niet-Vlaamse auteurs lag hoger, op 73%.

# ISBN

GfK PANEL | Enkel Vlaamse auteurs literair-cultureel SUBTOTAAL literair kindertitels overig literair overige boeken

9.856 5.536 1.935 2.080 1.521 4.320

8% 56% 35% 38% 27% 44%

1.996.037 809.210 360.724 308.580 139.907 1186827

31% 41% 45% 38% 17% 59%

31.083.087 14.988.206 7601847 4.125.508 3.260.852 16.094.881

29% 48% 51% 28% 22% 52%

15,57 18,52 21,07 13,37 23,31 13,56

203 146 186 148 92 275

3.154 2.707 3.929 1.983 2.144 3.726

121.379 85.267 18.171 50.807 16.289 36.212

92% 70% 60% 21% 19% 30%

4.538.233 3.376.731 2.076.747 1.082.203 217.781 1.161.501

6% 74% 62% 32% 6% 26%

75.214.045 54.906.774 36.003.326 14.208.426 4.695.023 20.307.270

71% 73% 66% 26% 9% 27%

16,57 16,26 17,34 13,13 21,56 17,48

37 40 41 60 13 32

619 644 709 782 288 561

GfK PANEL | Niet-Vlaamse auteurs literair-cultureel SUBTOTAAL literair kindertitels overig literair overige boeken

afzet (# stuks)

omzet (€)

2020

# ISBN

2016

afzet (# stuks)

prijs/ISBN stuks/ISBN omzet/ISBN

omzet (€)

prijs/ISBN stuks/ISBN omzet/ISBN

28.093

11%

5.533.558

38%

69.130.812

37%

12,49

197

2.461

13.102

47%

2.341.570

42%

30.192.376

44%

12,89

179

2.304

overig literair

2.860 6.927 3.315

22% 53% 25%

545.943 1.520.751 274.876

23% 65% 12%

10.114.494 13.575.803 6.502.079

34% 45% 22%

18,53 8,93 23,65

191 220 83

3.537 1.960 1.961

overige boeken

14.991

53%

3.191.988

58%

38.938.436

56%

12,20

213

2.597

GfK PANEL | Niet-Vlaamse auteurs literair-cultureel SUBTOTAAL

225.323

89%

8.878.429

62%

119.420.873 63%

13,45

530

125.576

56%

5.310.765

60%

70.605.523

59%

13,29

562

55.402 31.839

44% 25%

2.787.646 2.104.521

52% 40%

37.848.976 23.719.519

54% 34%

13,58 11,27

50 66

683 745

38.335 99.747

31% 44%

418.598 3.567.664

8% 40%

9.037.028 48.815.350

13% 41%

21,59 13,68

11 36

236 489

GfK PANEL | Enkel Vlaamse auteurs literair-cultureel SUBTOTAAL literair kindertitels

literair kindertitels overig literair overige boeken

3.3.4

Vlaamse uitgevers

Zoals aangegeven in het hoofdstuk Methode en Data, beschikt GfK in zijn database niet over de gegevens of het al dan niet over een Vlaamse uitgeverij gaat. Hiervoor werd bij het onderzoek over 2016 deskresearch gedaan, in 2020 werd besloten om enkel uitspraken te doen over de overeenkomstige uitgevers. Voor 1.910 verschillende uitgeverijen is er in 2020 een match gevonden met 2016 van uitgeverijen die minstens één boek verkocht hadden. Daarvan waren er 400 gecodeerd als Vlaamse uitgeverijen. Tijdens het onderzoek met 2016 data koos de stuurgroep GBP om in het onderzoek voor enkele onderzoeksvragen het onderscheid met de professionele Vlaamse uitgeverijen te nuanceren. Daarnaast werden de niet-Vlaamse fondsen en imprints die door deze professionele Vlaamse uitgevers werden geïmporteerd en verdeeld hieruit geweerd. Wanneer we dit linken aan de 2016 verkopen, blijft er een match over van 75 professionele Vlaamse uitgeverijen. Aangezien enkel over de overeenkomstige uitgevers tussen 2016 en 2020 data en beschrijvingen bestaan, wordt er vooral gekeken naar de percentages en gemiddeldes. De absolute aantallen vergelijken houdt weinig steek, gezien het ontbreken van een aanzienlijk deel van de data.

De volgende tabellen tonen dat van alle verschillende boeken die in Vlaanderen minstens één keer verkocht werden in 2020 en waarop een match gevonden werd, er 14% uitgegeven werden door één van de 75 Vlaamse professionele uitgeverijen. Daarvan werden 61% titels als literair-cultureel beschouwd. In 2016 lag dit een stukje lager met 11% van het aanbod aan titels, maar wel een vergelijkbare 60% was daarvan literair-cultureel. De afzet en omzet in 2020 door Vlaamse professionele uitgeverijen vertegenwoordigden respectievelijk 38% en 35% van de totale Vlaamse boekenverkoop. In 2016 lagen deze cijfers nog op 41% en 39%. Van elk boek uitgegeven door een Vlaamse professionele uitgeverij werden er gemiddeld 210 stuks verkocht in 2020, in vergelijking met 213 in 2016.

# ISBN

2020 GfK PANEL | Vlaamse professionele uitgeverijen literair-cultureel SUBTOTAAL literair kindertitels overig literair overige boeken GfK PANEL | Overige uitgevers literair-cultureel SUBTOTAAL literair kindertitels overig literair overige boeken

prijs/ISBN stuks/ISBN omzet/ISBN

23.025 14%

4.824.006

38%

65.308.019

35%

13,54

210

2.836

14.008 1.801 9.665 2.542 9.017

61% 13% 69% 18% 39%

2.163.483 235.236 1.632.787 295.461 2.660.522

45% 11% 75% 14% 55%

29.771.552 4.821.159 18.201.556 6.748.837 35.536.467

46% 16% 61% 23% 54%

13,76 20,49 11,15 22,84 13,36

154 131 169 116 295

2.125 2.677 1.883 2.655 3.941

146.661 90.023 49.537 19.546 20.940 56.638

86% 61% 55% 22% 23% 39%

7.921.026 5.133.262 3.197.093 1.554.929 391.239 2.787.764

62% 65% 62% 30% 8% 35%

122.683.470 79.955.402 51.838.142 18.673.951 9.443.309 42.728.068

65% 65% 65% 23% 12% 35%

15,49 15,58 16,21 12,09 24,14 15,33

54 57 65 79 19 49

837 888 1.046 955 451 754

# ISBN

2016 GfK PANEL | Vlaamse professionele uitgeverijen literair-cultureel SUBTOTAAL literair

omzet (€)

afzet (# stuks)

omzet (€)

prijs/ISBN

stuks/ISBN

omzet/ISBN

27.411

11%

5.847.687

41%

73.716.582

39%

12,61

213

2.689

16.460 3.614

60% 22%

2.493.930 562.879

43% 23%

31.990.956 9.495.473

43% 30%

12,83 16,87

152 156

1.944 2.627

kindertitels overig literair overige boeken

10.137 2.709 10.951

62% 16% 40%

1.732.127 198.924 3.353.757

69% 8% 57%

17.474.990 5.020.493 41.725.626

55% 16% 57%

10,09 25,24 12,44

171 73 306

1.724 1.853 3.810

GfK PANEL | Overige uitgevers

226.005

89%

8.564.300

59%

114.835.103

61%

13,41

508

literair-cultureel SUBTOTAAL literair kindertitels overig literair overige boeken

122.218 54.648 28.629 38.941

54% 45% 23% 32%

5.158.405 2.770.710 1.893.145 494.550

60% 54% 37% 10%

68.806.943 38.467.997 19.820.332 10.518.614

60% 56% 29% 15%

13,34 13,88 10,47 21,27

42 51 66 13

563 704 692 270

103.787

46%

3.405.895

40%

46.028.160

40%

13,51

443

# ISBN

2020 GfK PANEL | * > 2020001 | Vlaamse professionele uitgeverijen literair-cultureel SUBTOTAAL literair

afzet (# stuks)

omzet (€)

prijs/ISBN

stuks/ISBN

omzet/ISBN

2.622

13%

1.903.278

42%

28.416.212

38%

14,93

726

10.838

1.758 196

67% 11%

780.325 123.720

41% 16%

12.794.602 2.670.920

45% 21%

16,40 21,59

444 631

7.278 13.627

kindertitels overig literair overige boeken

1.240 322

71% 18%

469.967 186.637

60% 24%

5.791.778 4.331.904

45% 34%

12,32 23,21

379 580

4.671 13.453

864

33%

1.122.953

59%

15.621.610

55%

13,91

1300

18.081

GfK PANEL | * > 2020001 | Overige uitgevers

17.567

87%

2.633.329

58%

46.488.957

62%

17,65

150

2.646

literair-cultureel SUBTOTAAL literair kindertitels

11.246 6.093 2.535 2.618

64% 54% 23% 23%

1.934.646 1.363.418 438.103 133.125

73% 70% 23% 7%

235.246.551 26.134.227 5.462.288 3.650.036

76% 74% 15% 10%

18,22 19,17 12,47 27,42

172 224 173 51

3.134 4.289 2.155 1.394

6.321

36%

698.683

27%

11.242.407

24%

16,09

111

1.779

prijs/ISBN

stuks/ISBN

omzet/ISBN

overig literair overige boeken

# ISBN

2016 GfK PANEL | * > 2016001 | Vlaamse professionele uitgeverijen literair-cultureel SUBTOTAAL literair

afzet (# stuks)

omzet (€)

3.861

23%

2341518

45%

34799343

46%

14,86

606

9013

2552 530

65% 21%

957742 325828

41% 34%

15940545 6133497

46% 38%

16,64 18,82

380 615

6321 11.573

kindertitels overig literair overige boeken

1471 521 1339

58% 21% 35%

458497 173417 1383776

48% 18% 59%

5663970 4143078 18858798

36% 26% 54%

12,35 23,89 13,63

312 333 1033

3850 7952 14084

GfK PANEL | * > 2016001 | Overige uitgevers

13199

77%

2831298

55%

41413948

54%

14,63

215

3138

literair-cultureel SUBTOTAAL literair kindertitels overig literair overige boeken

7376 3775 2155 1486

56% 51% 29% 20%

1978354 1208829 655226 114299

70% 61% 33% 6%

28952002 18541384 7753319 2657299

70% 64% 27% 9%

14,63 15,34 11,83 23,25

268 320 310 77

3925 4912 3666 1788

5823

44%

852944

30%

12461946

30%

14,61

146

2140

# ISBN

2020

afzet (# stuks)

omzet (€)

prijs/ISBN

stuks/ISBN

omzet/ISBN

2.980 1887

15% 63%

2.067.911 838.175

46% 41%

30.125.460 13.451.827

40% 45%

14,57 16,05

694 444

10.109 7.129

243

13%

132.351

16%

2.801.074

21%

21,16

545

11.527

1286 358 1093

68% 19% 37%

516.804 189.020 1.229.736

62% 23% 59%

6254.604 4.396.150 16.673.633

46% 33% 55%

12,10 23,26 13,56

402 528 1.125

4.864 12.280 15.255

GfK PANEL | * > 2020001 | Import

17.209

85%

2.468.969

54%

44.779.709

60%

18,14

143

2.602

literair-cultureel SUBTOTAAL literair kindertitels overig literair

11.117 6.046 2.489 2.582

65% 54% 22% 23%

1.876.796 1.354.788 391.266 130.742

76% 72% 21% 7%

34.589.326 26.004.073 4.999.463 3.585.790

77% 75% 14% 10%

18,43 19,19 12,78 27,43

169 224 157 51

3.111 4.301 2.009 1.389

overige boeken

6.092

35%

591.900

24%

10.190.384

23%

17,22

1.673

prijs/ISBN

stuks/ISBN

omzet/ISBN

GfK PANEL | * > 2020001 | Vlaamse uitgeverijen literair-cultureel SUBTOTAAL literair kindertitels overig literair overige boeken

# ISBN

2016

afzet (# stuks)

omzet (€)

GfK PANEL | * > 2016001 | Vlaamse uitgeverijen

4.554

27%

2435729

47%

344.334.082

45%

14,10

535

7539

literair-cultureel SUBTOTAAL literair kindertitels

2358 317 1481

52% 13% 63%

946488 188516 591015

39% 20% 62%

14.064.578 3.647 6444939

41% 26% 46%

14,86 19,35 10,90

401 595 399

5965 11507 4352

overig literair overige boeken

560 2196

24% 48%

166957 1489241

18% 61%

3.971938 20269504

28% 59%

23,61 13,61

298 678

7093 9230

GfK PANEL | * > 2016001 | Import literair-cultureel SUBTOTAAL

12506 7540

73% 60%

273087 1989608

53% 73%

41879.209 30.827.969

55% 74%

15,30 15,49

219 264

3349 4089

literair kindertitels overig literair overige boeken

3988 2105

53% 28%

1346141 522708

68% 26%

21.027.180 6.972.350

68% 23%

15,62 13,34

338 248

5273 3312

1447 4966

19% 40%

120759 747479

6% 27%

2.828.439 11.051.240

9% 26%

23,42 14,78

83 151

1955 2225

De voorgaande tabellen tonen enerzijds de analyse van de 75 Vlaamse professionele uitgeverijen en overige uitgeverijen, en anderzijds de analyse van de 400 Vlaamse uitgeverijen (dus ook niet-professionele uitgeverijen) versus de 1.510 niet-Vlaamse uitgeverijen (import).

Nieuwe boeken van Vlaamse professionele uitgevers verkochten gemiddeld 726 exemplaren, in vergelijking was dit slechts 606 in 2016. In 2020 ging het om een totaal van 2.622 verschillende nieuwe titels of 13% van de titels van de gematchte uitgevers, waarvan 67% als literair-cultureel beschouwd kon worden. 7 op 10 van die literair-culturele titels was een kinderboek. Vergeleken met 2016 data, zien we een daling van het aandeel titels van Vlaamse professionele uitgeverijen. Toen was dit nog 23% van het aanbod en 46% van de omzet, waar dit in 2020 neer komt op 38%.

Het aantal nieuwe geïmporteerde titels lag in 2020 in Vlaanderen op 17.209 of 85% van het totale aanbod in nieuwe boeken. Daarmee lag het aanbod import hoger dan in 2016, toen dit slechts 77% van het totale aanbod in nieuwe boeken was. Wat de omzet betreft, is er een stijging merkbaar van 54% in 2016 naar 60% in 2020. Binnen de geïmporteerde titels waren de literair-culturele genres, met een aandeel van 65%, sterker vertegenwoordigd dan bij uitgaven door een Vlaamse (maar niet noodzakelijk professionele) uitgever, waar 63% als literair-cultureel beschouwd kon worden. Deze percentages liggen wel dichter bij elkaar dan in 2016, toen deze respectievelijk op 60% en 52% lagen.

3.3.5

Meest verkochte boeken

De volgende tabellen geven weer welk aandeel de 20, 100, 500 en 1.000 meest verkochte boeken binnen de totale boekenverkoop vertegenwoordigden. Het is bij evaluatie van de GBP interessant om te evalueren of de ‘bestsellers’ nadeel ondervinden, en/of de verkoop eventueel verschuift naar de ‘longtail’. Wanneer we deze oefening maken, lijkt dit inderdaad het geval te zijn. Binnen de algemene boeken, stonden de 20 meest verkochte boeken voor 3,7% van de totale Vlaamse boekenomzet in 2020, waar dit nog 6,7% was in 2016 (een daling in omzet van 3% bij de top 20). Van die 20 boeken behoren er 14 tot een literair-cultureel genre, wat in 2016 slechts 9 stuks waren. In de top 1.000 stonden nog 541 literair-culturele titels in 2020, in vergelijking met 559 in 2016. Deze 1000 meest verkochte titels realiseerden een omzet van 23,2% ten opzichte van de totale omzet in 2020. In 2016 lag ook dit omzetcijfer een stuk hoger met 30,9%. Het grote aanbod online kan mee een verklaring geven voor deze verschuiving. Binnen de literair-culturele genres werd 6,1% van de omzet gegenereerd door de top-20 meest verkochte boeken. Dit cijfer lag op 9,5% in 2016.

2020

# literair-culturele titels

omzet (€)

afzet (# stuks)

GfK PANEL | TOTAAL TOP-20 | TOTAAL

13.964.987 411.409

2,9%

208.496.066 7.676.686

3,7%

70%

TOP-100 | TOTAAL TOP-500 | TOTAAL TOP-1000 | TOTAAL >TOP-1000 | TOTAAL

1.066.544 2.244.334 2.996.409 10.968.578

7,6% 16,1% 21,5% 78,5%

18.546.450 37.713.194 48.438.119 160.057.947

8,9% 18,1% 23,2% 76,8%

50 260 541 189.372

50% 52% 54% 60%

14.411.987 753.408 1.761.940 3.299.755 4.326.862

>TOP-1000 | TOTAAL

10.085.125

2020

5,2% 12,2% 22,9% 30,0%

188.551.685 12.589.666 26.075.068 45.989.497 58.309.244

6,7% 13,8% 24,4% 30,9%

9 42 259 559

45% 42% 52% 56%

70,0%

130.242.441

69,1%

136.092

54%

afzet (# stuks)

GfK PANEL |Literair-cultureel TOP-20 | LIT-CUL

7.938.071 347.169

TOP-100 | LIT-CUL TOP-500 | LIT-CUL TOP-1000 | LIT-CUL >TOP-1000 | LIT-CUL

# literair-culturele titels

omzet (€)

afzet (# stuks)

omzet (€)

4,4%

119.404.561 7.284.527

6,1%

786.878 9,9% 1.544.820 19,5% 2.068.842 26,1% 5.869.229 73,9%

16.674.096 28.374.190 35.107.757 84.296.804

14,0% 23,8% 29,4% 70,6%

omzet (€) 100.797.899 9.572.301 17.688.710 30.578.613 39.112.821 61.685.078

9,5% 17,5% 30,3% 38,8% 61,2%

afzet (# stuks) 7.652.335 523.638 1.041.836 2.070.786 2.802.970 4.849.365

6,8% 13,6% 27,1% 36,6% 63,4%

3.3.6

New release boeken

In tegenstelling tot de nieuwe titels die we hiervoor analyseerden en die gebaseerd zijn op een volledig jaar, zijn new release titels boeken die jonger dan 6 maanden zijn. De resultaten in de volgende tabellen maken dus een onderscheid in het moment van de aankoop, waarbij new release alle verkopen van tijdens de eerste zes maanden na verschijning verzamelt en catalogue alle verkopen van titels ouder dan zes maanden. In functie van een evaluatie van de GBP maakt dit meetbaar of het aankoopgedrag al dan niet verschuift naar oudere titels.

2020

afzet (# stuks)

omzet (€)

Prijs/ISBN

GfK PANEL | TOTAAL Catalogue | * > 6 maanden New Release | * < 6 maanden

13.964.987 8.931.297 5.033.690

100% 64,0% 36,0%

208.496.066 125.227.109 83.268.956

100% 60,1% 39,9%

14,93 14,02 16,54

GfK PANEL |Nederlandstalig Catalogue | * > 6 maanden New Release | * < 6 maanden

12.402.358 7.637.046

100% 61,6%

181.343.128 103.002.335

100% 56,8%

14,62 13,49

4.765.312

38,4%

78.340.793

43,2%

16,44

GfK PANEL |Literair-cultureel Catalogue | * > 6 maanden

7.095.690 4.282.561

100% 60,4%

105.755.593 56.240.575

100% 53,2%

14,90 13,13

New Release | * < 6 maanden

2.813.129

39,6%

49.515.018

46,8%

17,60

2016

afzet (# stuks)

omzet (€)

Prijs/ISBN

GfK PANEL | TOTAAL Catalogue | * > 6 maanden New Release | * < 6 maanden

14.412.095 11.812.486 2.599.609

100% 82,0% 18,0%

188.549.973 150.422.177 38.127.796

100% 79,8% 20,2%

13,08 12,73 14,67

GfK PANEL |Nederlandstalig Catalogue | * > 6 maanden New Release | * < 6 maanden

13.287.749 10.753.845 2.533.905

100% 80,9% 19,1%

170.155.487 133.217.969 36.937.518

100% 78,3% 21,7%

12,81 12,39 14,58

GfK PANEL |Literair-cultureel Catalogue | * > 6 maanden New Release | * < 6 maanden

7.738.291 6.325.772 1.412.519

100% 81,7% 18,3%

101.500.913 79.354.049 22.146.864

100% 78,2% 21,8%

13,12 12,54 15,68

In 2020 lag de verhouding catalogue t.o.v. new release in omzet op 60/40. Een groot verschil met 2016, toen deze verhouding nog 80/20 was. Specifiek voor Nederlandstalig en literairculturele titels evolueerde die verdeling in het voordeel van new release titels. Dit was ook het geval in 2016. In totaal werden in Vlaanderen 5.033.690 boeken aan 83,27 miljoen euro onder new release gekocht. Ongeveer een verdubbeling vergeleken met 2016 toen deze cijfers op 2.599.609 stuks en 38,13 miljoen euro lagen. Dit zou in theorie betekenen dat voor 2020 de gemiddelde prijs van 16,54 euro voor new release boeken tevens de gemiddelde prijs zou zijn van alle boeken onderhevig aan de GBP. Een stijging van 1,87 euro vergeleken met nieuwe boeken in 2016.

Voor Nederlandstalige titels lag deze gemiddelde prijs van new releases op 16,44 euro, dat is 1,86 euro hoger dan in 2016. En dit terwijl voor enkel literair-culturele titels de gemiddelde prijs 17,60 euro bedroeg, dat is 1,92 euro hoger dan in 2016. New release boeken hebben in de tweede jaarhelft van 2020 het dus enorm goed gedaan in vergelijking met 2016. Een mogelijke verklaring kan zijn dat tijdens de lockdown de boekhandels tot essentiële winkels behoorden in tegenstelling tot veel andere sectoren en open mochten blijven. De verkoop van new releases deed het toen zeer goed.

3.4 Verkoopkanalen in de Vlaamse boekenmarkt In deze sectie bespreken we de kanaalverdeling die algemeen wordt aangenomen binnen het Vlaamse boekenvak: boekhandelketens, onafhankelijke/zelfstandige boekhandelaars, grootdistributie (of supermarkten), (entertainment- en/of) speelgoedwinkels en de Vlaamse verkopen van (nationale en internationale) internetboekhandels. De tabellen op de volgende pagina tonen de aantallen en omzetten per distributiekanaal zoals opgemeten bij de deelnemende retailers aan de GfK Panelmarkt over het volledige jaar 2020 en 2016. Bij deze evaluatie van de GBP en in het bijzonder van de parameters m.b.t. de aandelen van de verschillende kanalen hebben we een identieke verdeling gebruikt als bij de nulmeting om een accurate meting te verkrijgen. Een overzicht van het huidige GfK panel is terug te vinden in bijlage 2. Omzetgegevens van individuele retailers worden door GfK niet vrijgegeven.

De gereglementeerde boekenprijs beoogt, naast het verzekeren van een pluriform boekenaanbod in de Nederlandse taal, een sterkere positie van de traditionele boekhandel. Met zware kortingen op bestsellers prikkelen vooral supermarkten tot impulsaankopen, wat kopers en dus omzet weg kan nemen van bij traditionele boekverkopers. Echter, het kan ook zijn dat de grootdistributie net mensen bereikt die geen boekhandels bezoeken. De evaluatie van de GBP kan dus trachten te onderzoeken of deze het drempelverlagend effect heeft doen verdwijnen met als gevolg een verlies van potentiële omzet voor de uitgeverijen of dat de omzet net verschuift naar de traditionele boekverkoper.

Binnen de GfK Panelmarkt van 2020, vertegenwoordigde de groep van zelfstandige boekhandelaars een aandeel van 3,1% in afzet en 4,0% in omzet, wat telkens 0,2% lager lag dan in 2016. De boekhandelketens vertegenwoordigden 46,3% in afzet en 47,8% in omzet. In 2016 was dit in omzet nog 62,9%. Dit heeft te maken met een enorme groei aan online verkopen, waar COVID en de daarmee gepaard gaande lockdowns naar alle waarschijnlijkheid aan de basis van liggen. Veruit de grootste boekhandelsketen (Standaard Boekhandel) kreeg klappen met een kleine omzetdaling tot gevolg. We zien echter een daling in marktaandeel van 62,9% naar 47,8% bij boekhandelaars. Deze sterke daling is gerelateerd aan die opsplitsing die wordt gemaakt tussen fysieke en online winkels (ongeacht de economische entiteit, zoals een Standaard Boekhandel die zowel een fysieke als een online winkel omvat in de analyse). Het kanaal boekhandelketens zijn enkel de fysieke winkels. De online winkels van elke retailer behoren tot het online verkoopkanaal. Deze is bij elke speler erop vooruitgegaan ten opzichte van 2016. Het verlies van een boekhandel bij het fysieke verkoopkanaal wordt deels dus door zichzelf opgevangen in het online verkoopkanaal (indien aanwezig). Online boekverkopers wonnen het meest aan aandeel ten opzichte van 2016. Met een aandeel van 37,9% in omzet in 2020, zien we een stijging van 20,5% ten opzichte van 2016. Met een daling van 0,2% in omzet tussen 2016 en 2020 zagen we een veel kleinere verandering bij de zelfstandige boekhandelaars. De grootdistributie daarentegen zag net geen 3% aandeel in omzet verdwijnen vergeleken met 2016 en vertegenwoordigde in 2020 nog maar 7,5%. Boekhandelketens zagen procentueel het meeste omzet verdwijnen: van een aandeel van 62,9% in 2016 naar een aandeel van 47,8% in 2020. Ze bleven wel nog steeds het grootste kanaal. Bijna één op twee aankopen (48,2% van de omzet) gebeurde in 2020 via branchevreemde kanalen, een stijging van 15,3% ten opzichte van 2016. 43,7% van alle boeken waren beschikbaar (of minstens één keer verkocht in 2020) bij de boekhandel, tegenover 85,8% in branchevreemde kanalen (inclusief de ‘online long tail’). In 2016 was dit nog 50,9% in boekhandels en 80,1% bij branchevreemde kanalen. We zien het aanbod online tevens groter worden. Van 76,3% van alle unieke titels in 2016 naar 83,6% in 2020. Online kan je met andere woorden intussen haast ieder boek terugvinden. De tabellen op de volgende pagina geven deze analyse weer.

2020

# ISBN 313.978 114.488 36,5%

GfK PANEL | TOTAAL boekhandelketens zelfstandige boekhandelaars entertainment specialisten grootdistributie internetverkopers

59.397 18,9%

afzet (# stuks) 13.964.987 100% 6.459.360 46,3% 428.404

3,1%

omzet (€)

prijs/ISBN

208.496.066 100% 99.746.444 47,8% 8.320.081

stuks/ISBN

omzet/ISBN

14,93 15,44

44 56

664 871

4,0%

19,42

140

8.843 2,8% 22.717 7,2% 262.450 83,6%

564.808 4,0% 2.072.092 14,8% 4.440.322 31,8%

5.911.235 2,8% 15.591.134 7,5% 78.927.172 37,9%

10,47 7,52 17,78

64 91 17

668 686 301

boekhandels

137.158 43,7%

6.887.764 49,3%

108.066.526 51,8%

15,69

788

branchevreemd

269.424 85,8%

7.077.222 50,7%

100.429.540 48,2%

14,19

373

2016

# ISBN

afzet (# stuks)

omzet (€)

prijs/ISBN

stuks/ISBN

omzet/ISBN

GfK PANEL | TOTAAL

253.416

boekhandelketens zelfstandige boekhandelaars entertainment specialisten grootdistributie

105.702 41,7% 62.321 24,6% 9.550 3,8% 24.274 9,6%

8.103.308 56,2% 471.366 3,3% 987.569 6,9% 2.864.644 19,9%

118.516.338 62,9% 7.941.052 4,2% 9.765.633 5,2% 19.597.546 10,4%

14,63 16,85 9,89 6,84

77 8 103 118

1.121 127 1.023 807

internetverkopers

193.462 76,3%

1.985.101 13,8%

32.731.116 17,4%

16,49

169

boekhandels branchevreemd

129.006 50,9% 203.021 80,1%

8.574.673 59,5% 5.837.313 40,5%

126.457.390 67,1% 62.094.295 32,9%

14,75 10,64

66 29

980 306

14.411.987 100%

188.551.685 100%

13,08

744

2020

# ISBN

afzet (# stuks)

omzet (€)

prijs/ISBN

stuks/ISBN

omzet/ISBN

GfK PANEL | * > 202001 boekhandelketens

37.834

4.844.751 100%

79.732.652 100%

16,46

128

2.107

16.599 43,9%

2.640.600 54,5%

45.279.258 56,8%

17,15

159

2.728

zelfstandige boekhandelaars entertainment specialisten grootdistributie internetverkopers

10.341 27,3% 1.669 4,4% 3.935 10,4% 33.795 89,3%

175.439 3,6% 186.756 3,9% 686.934 14,2% 1.155.021 23,8%

3.657.152 4,6% 1.953.306 2,4% 6.343.007 8,0% 22.499.929 28,2%

20,85 10,46 9,23 19,48

17 112 175 34

354 1.170 1.612 666

boekhandels branchevreemd

18.910 50,0%

2.816.039 58,1%

48.936.410 61,4%

17,38

149

2.588

34.279 90,6%

2.028.711 41,9%

30.796.242 38,6%

15,18

898

prijs/ISBN

stuks/ISBN

omzet/ISBN

2016

# ISBN

afzet (# stuks)

omzet (€)

GfK PANEL | * > 201601 boekhandelketens zelfstandige boekhandelaars

17.060 12.121 71,0% 8.491 49,8%

5.172.816 100% 3.204.717 62,0% 158.007 3,1%

76.213.291 52.123.879 2.966.904

100% 68,4% 3,9%

14,73 16,26 18,78

303 264 19

4.467 4.300 349

entertainment specialisten grootdistributie internetverkopers

2.024 11,9% 4.234 24,8% 13.683 80,2%

356.330 6,9% 947.820 18,3% 505.942 9,8%

3.712.373 8.581.776 8.828.359

4,9% 11,3% 11,6%

10,42 9,05 17,45

176 224 37

1.834 2.027 645

boekhandels

13.012 76,3%

3.362.724 65,0%

55.090.783 122,7%

16,38

258

4.234

branchevreemd

14.420 84,5%

1.810.092 35,0%

21.122.508

11,67

126

1.465

47,1%

Zoals weergegeven in de tabellen op de vorige pagina, verschenen in 2020 in de boekhandel 18.910 nieuwe titels. Het aandeel van beschikbare titels in de boekhandel kwam daarmee op 50% te liggen, wat 6,3% hoger lag dan eerder in de algemene tabel getoond werd. Voor de branchevreemde boekverkoper zien we een verschuiving van 85,8% naar 90,6% en dus een stijging van 4,8%. Dus ook het aanbod nieuwe titels verschilde aanzienlijk. Wel werden bij de boekhandelaars gemiddeld 149 exemplaren per nieuwe titel verkocht. Bij branchevreemde kanalen werden er slechts 59 exemplaren per nieuwe titel verkocht.

De gemiddelde prijs bij de lokale boekhandel lag significant hoger dan bij branchevreemde boekverkopers, hetgeen in belangrijke mate gerelateerd is aan het verschil in assortiment. Bij entertainmentspecialisten en zeker bij de grootdistributie ligt er immers een sterke focus op het relatief goedkope stripboek of het gemiddeld goedkopere kinderboek. Want als er enkel rekening gehouden werd met literair-culturele titels (zie tabellen op volgende pagina), bleef de prijs in beide kanalen (i.e. entertainmentspecialisten en grootdistributie) lager liggen dan in de rest van de markt. Merk op dat vooral bij de grootdistributie, aan een gemiddelde prijs van 7,18 euro, het aandeel in afzet (14,9%) en in omzet (7,1%) sterk verschillen. Op een aanbod van 59.379 verschillende referenties, verkocht de zelfstandige boekhandelaar in 2020 gemiddeld zeven boeken per titel in het aanbod. In 2016 waren dit er nog 8 (zie tabellen op de vorige pagina). Voor literair-culturele titels lag dit aantal op 40.285 verschillende referenties en 8 verkochte exemplaren per titel (zie tabellen op de volgende pagina). Dit aantal verkochte exemplaren per titel is onveranderd gebleven ten opzichte van 2016.

2020

# ISBN 189.915 65.316 34,4%

GfK PANEL | LIT-CUL boekhandelketens zelfstandige boekhandelaars entertainment specialisten grootdistributie internetverkopers

40.285 21,2%

boekhandels branchevreemd

2016

afzet (# stuks) 7.938.071 100% 3.451.447 43,5% 338.297

4,3%

omzet (€)

prijs/ISBN

119.404.561 100% 56.196.330 47,1% 6.529.670

stuks/ISBN

omzet/ISBN

15,04 16,28

42 53

629 860

5,5%

19,30

162

5.352 2,8% 11.887 6,3% 161.216 84,9%

327.671 4,1% 1.181.272 14,9% 2.639.384 33,2%

3.875.580 3,2% 8.476.086 7,1% 44.326.894 37,1%

11,83 7,18 16,79

61 99 16

724 713 275

81.036 42,7%

3.789.744 47,7%

62.726.001 52,5%

16,55

774

164.982 86,9%

4.148.327 52,3%

56.678.561 47,5%

13,66

344

prijs/ISBN

stuks/ISBN

omzet/ISBN

# ISBN

afzet (# stuks)

omzet (€)

GfK PANEL | LIT-CUL

138.678

7.652.335 100%

boekhandelketens zelfstandige boekhandelaars entertainment specialisten grootdistributie

4.081.550 53,3% 328.352 4,3% 616.680 8,1% 1.510.046 19,7%

61.604.709 5.618.848 6.761.231 9.429.823

61,1% 5,6% 6,7% 9,4%

15,09 17,11 10,96 6,24

73 8 104 120

1.109 145 1.139 752

internetverkopers

55.534 40,0% 38.837 28,0% 5.936 4,3% 12.537 9,0% 107.042 77,2%

1.115.708 14,6%

17.383.288

17,2%

15,58

162

boekhandels branchevreemd

70.481 50,8% 112.539 81,2%

4.409.902 57,6% 3.242.434 42,4%

67.223.557 33.574.342

66,7% 33,3%

15,24 10,35

63 29

954 298

100.797.899

100%

13,17

727

2020

# ISBN 23.845 10.495 44,0%

GfK PANEL | LIT-CUL |* > 202001 boekhandelketens zelfstandige boekhandelaars entertainment specialisten grootdistributie internetverkopers

7.325 30,7%

afzet (# stuks) 2.904.863 100% 1.554.561 53,5% 146.706

5,1%

omzet (€)

prijs/ISBN

stuks/ISBN

17,43 18,63

122 148

2.124 2.760

6,0%

20,85

418

50.639.346 100% 28.966.124 57,2% 3.058.642

omzet/ISBN

1.192 5,0% 2.421 10,2% 21.203 88,9%

97.645 3,4% 368.270 12,7% 737.682 25,4%

1.176.642 2,3% 3.251.432 6,4% 14.186.507 28,0%

12,05 8,83 19,23

82 152 35

987 1.343 669

boekhandels

12.189 51,1%

1.701.266 58,6%

32.024.765 63,2%

18,82

140

2.627

branchevreemd

21.558 90,4%

1.203.597 41,4%

18.614.581 36,8%

15,47

863

omzet/ISBN

2016

# ISBN

afzet (# stuks)

omzet (€)

prijs/ISBN

stuks/ISBN

2.936.096 100%

44.892.547

100%

15,29

297

4.536

GfK PANEL | LIT-CUL |* > 201601

9.898

boekhandelketens zelfstandige boekhandelaars entertainment specialisten grootdistributie

6.864 5.416 1.425 2.431

69,3% 54,7% 14,4% 24,6%

1.835.639 62,5% 123.413 4,2% 223.011 7,6% 425.042 14,5%

30.642.907 2.299.791 2.566.013 3.771.332

68,3% 5,1% 5,7% 8,4%

16,69 18,63 11,51 8,87

267 23 156 175

4.464 425 1.801 1.551

internetverkopers

8.171 82,6%

328.991 11,2%

5.612.504

12,5%

17,06

687

boekhandels branchevreemd

7.429 75,1% 8.682 87,7%

1.959.052 66,7% 977.044 33,3%

32.942.698 11.949.849

73,4% 26,6%

16,82 12,23

264 113

4.434 1.376

Zoals we kunnen zien in de tabellen van de vorige pagina, werden in 2020 in de zelfstandige boekhandels 7.325 nieuwe in 2020 verschenen literair-culturele titels aangeboden, oftewel 30,7% van het totale aanbod van 23.845 boeken. Dit percentage lag nog op 54,7% in 2016. Bij de boekhandelketens lag dit aandeel op 44% in 2020, in vergelijking met 69,3% in 2016. Deze dalende trend valt te verklaren door het steeds groeiende aanbod online. Bij de internetverkopers zien we namelijk wel een stijging van een aandeel dat met 82,6% van de nieuwe literair-culturele titels al hoog lag, naar 88,9% van het totale aanbod waarvan minstens één verkoop plaatsvond. Dat betekent eveneens dat bij internetverkopers van slechts 11,1% nieuwe literair-culturele titels niet één exemplaar is verkocht.

2020

afzet (# stuks)

omzet (€)

prijs/ISBN

GfK PANEL |Boekhandels Catalogue | * > 6 maanden

6.887.764 100% 3.952.755 57,4%

108.066.526 100% 56.527.223 52,3%

15,69 14,30

New Release | * < 6 maanden

2.935.009 42,6%

51.539.303 47,7%

17,56

GfK PANEL |Branchevreemd Catalogue | * > 6 maanden New Release | * < 6 maanden

7.077.222 100% 4.978.542 70,3% 2.098.681 29,7%

100.429.540 100% 68.699.886 68,4% 31.729.654 31,6%

14,19 13,80 15,12

2016

afzet (# stuks)

omzet (€)

prijs/ISBN

GfK PANEL |Boekhandels

8.574.781 100%

126.455.677 100%

14,75

Catalogue | * > 6 maanden New Release | * < 6 maanden

6.950.443 81,1% 1.624.338 18,9%

99.638.044 78,8% 26.817.633 21,2%

14,34 16,51

GfK PANEL |Branchevreemd Catalogue | * > 6 maanden

5.837.313 100% 4.862.042 83,3%

62.094.295 100% 50.784.133 81,8%

10,64 10,45

975.271 16,7%

11.310.162 18,2%

11,60

New Release | * < 6 maanden

Bovenstaande tabellen verdelen de markt in de traditionele boekhandel tegenover de branchevreemde boekverkoper, waarbij telkens een onderscheid wordt gemaakt tussen enerzijds new release en anderzijds catalogue verkopen. Het aandeel in omzet van titels jonger dan zes maanden (new releases) bedroeg in 2020 in de traditionele boekhandel 47,7%, terwijl dit bij branchevreemde kanalen gemiddeld 31,6% was. New releases zijn globaal een stuk belangrijker geworden, want in 2016 was dit nog maar 21,2% van de omzet bij boekhandels en 18,2% bij branchevreemde kanalen. De gemiddelde prijs van een new release bedroeg 17,56 euro in 2020 en 16,51 euro in 2016 in de boekhandel. En dit terwijl een new release gemiddeld bij de overige retailers in branchevreemde kanalen in 2020 gemiddeld slechts 15,12 euro kostte en slechts 11,60 euro in 2016.

3.5 Aankoopbeleid van de boekhandel Het aankoopbeleid van de boekhandel werd onderzocht via een vragenlijst bij boekenwinkels. Het aantal boekhandelaars dat in 2021 deelnam aan de bevraging bedroeg 45 en ligt in lijn met 2017 (n=41), maar verschilt qua samenstelling. In 2017 waren 9 op de 10 van de deelnemende handelszaken onafhankelijke boekhandels; in 2021 namen ongeveer evenveel onafhankelijke boekhandels (46,7%) deel als winkels die onderdeel zijn van een keten maar wel zelf hun bestellingen beheren (44,4%). Drie vierde van de deelnemende boekenwinkels (75,5%) was een algemene boekhandel, het overige kwart (24,5%), voornamelijk onafhankelijke boekenwinkels, beschouwde zichzelf als speciaalzaak.

2017

20211

87,8%

46,7%

Filiaal van een keten, waarbij de winkel de bestellingen beheert

4,9%

44.4%

Filiaal van een keten, waarbij de keten de bestellingen beheert

4,9%

4,4%

Andere

2,4%

4,4%

Soort boekhandel

2017

2021

Algemene boekhandel

48,8%

75,5%

Gespecialiseerde boekhandel

51,2%

24,5%

Type handelszaak Onafhankelijke boekhandel

Gevraagd naar de prijsbepaling van de boeken die ze verkochten, stelde de overgrote meerderheid (88,8%) dat de prijs centraal bepaald werd. De facto, en dit is (wellicht) anders in vergelijking tot 2016, werd hierbij verwezen naar de GBP en de Boekenbank. Bijgevolg ervoeren de handelaars weinig controle over de prijszetting.

Hoe werd de prijs van de boeken in uw handelszaak bepaald?

2016

2020

De prijs werd centraal bepaald

29,3%

88,8%

De prijs werd bepaald door mijn zaak of filiaal

12,2%

11,2%

De adviesprijzen werden gevolgd

53,7%

4,9%

Andere

Het betreft hier het profiel de deelnemende boekhandels op het moment van de bevraging, in casu 2017 en 2021. De eigenlijke

studie / vraagstelling heeft betrekking op het voorafgaandelijk jaar. In wat volgt zal dan ook systematische verwezen worden naar respectievelijk 2016 en 2020 met uitzondering van de paragraaf omtrent de impact van de GBP in 2020

Los daarvan, organiseerden 60% van hen (vs. 42% in 2016) doorheen 2020 een of meerdere tijdelijke kortingsacties. Hierbij werd op boeken nieuwer dan 6 maanden gemiddeld ongeveer 10% korting gegeven, op boeken ouder dan 6 maanden liep de korting op tot gemiddeld 25%. Hoewel de prijszetting van de boeken an sich centraal gebeurde, gaf net niet de helft (48% vs. 55% in 2016) van de boekhandelaars aan dat ze permanent reductie gaven ten opzichte van de officiële adviesprijs, hetzij op boeken jonger dan 6 maanden (29%), hetzij op boeken ouder dan 6 maanden (49%). De gemiddelde reductie op boeken nieuwer dan 6 maanden bedroeg ongeveer 5%, die op boeken ouder dan 6 maanden gemiddeld ongeveer 10%. Globaal genomen blijft de online verkoop met ruime voorsprong de grootste concurrent van de ondervraagde boekhandels (80%). Dit laatste is wel iets minder uitgesproken bij de onafhankelijke boekenwinkels, waarbij 19% de ketens en 10% de supermarkt als belangrijkste concurrent aanwees.

Wie ziet u als uw belangrijkste concurrent voor de verkoop van boeken?

2016

2020

Onafhankelijke boekhandels

0,0%

2,2%

Ketens van boekhandels

22,0%

8,9%

Online verkoop van papieren boeken (bol.com …)

65,9%

80,0%

Supermarkten

7,3%

4,4%

Andere

4,9%

4,4%

Boekhandels deden in 2020 beroep op gemiddeld 10 leveranciers. Centraal Boekhuis bleef veruit de grootste (82,2%), gevolgd door DistriMedia (64,4%) en Pelckmans Distributie (58,0%). Andere leveranciers die spontaan vermeld werden ware voornamelijk EPO (18%) en De eenhoorn (20%). Het geven van korting door leveranciers leek eerder regel dan uitzondering. Zo goed als alle boekhandelaars (98%) gaven aan een korting te krijgen. Deze bedroeg gemiddeld om en bij de 30%.

Gebruikte leveranciers?

2016

2020

DistriMedia (Lannoo)

45,0%

64,4%

Centraal Boekhuis (CB)

67,5%

82,2%

Agora

17,5%

35,5 %

L&M Books

15,0%

40,0%

Pelckmans Distributie

40,0%

58,0%

Andere

77,5%

77,7%

Voor hun verkoop bleven de boekhandels in de eerst plaats afhankelijk van de consument (82,2%) en meer bepaald van vaste klanten. Bij bijna 2 op 3 boekhandels (64,4%) stonden zij garant voor de grootste omzet. De bibliotheken volgden met 15,6%, daar waar scholen net als in 2016 helemaal achteraan hinkten (2,2%). Niettemin stelde de helft van de boekhandelaars (53%) dat ze in 2020 naast schoolboeken en/of wetenschappelijke boeken, tevens algemene boeken verkochten aan scholen. In de eerste plaats aan lagere scholen (100%) eerder dan aan middelbare scholen (42%). De scholen waren in 2020 goed voor gemiddeld 8% van de omzet (10% in 2016).

Welke klanten zorgden voor de grootste omzet van uw

2016

2020

89,7%

64,4%

Sporadische klanten

0,0%

17,8%

Scholen

2,6%

2,2%

Bibliotheken

7,7%

15, 6%

boekenverkoop? Vaste klanten

Hoewel ze duidelijk een groter aandeel uitmaakten van de boekenomzet van de ondervraagde handelaars (zie supra) in vergelijking tot scholen, verkocht ongeveer een gelijk aantal aan openbare bibliotheken (49%). Men verkocht gemiddeld aan 6 openbare bibliotheken, gemiddeld goed voor een omzetaandeel van ongeveer 20%. Impact GBP op Prijs/Winst/Verkoop/Aanbod 2020 Prijs

Winst

Verkoop

Aanbod

Zeker gestegen

26,7%

8,9%

15,6%

4,4%

Eerder gestegen

28,9%

26,7%

28,9%

17,8%

Niet gedaald of gestegen

44,4%

55,6%

51,1%

71,1%

Eerder gedaald

0,0%

6.7%

0,0%

6,7%

Zeker gedaald

0,0%

2,2%

4,4%

0,0%

Net geen 6 op 10 van de deelnemende handelaars (56%) stelde dat de invoering van de GBP leidde tot een verhoging van de boekenprijs in zijn of haar winkel/filiaal. Dit was iets vaker het geval bij onafhankelijke boekhandelaars (57%) in vergelijking tot filiaalhouders (50%). In 2017 was de overgrote meerderheid (82%) evenwel nog overtuigd dat de GBP geen invloed zou hebben op de prijs van boeken. Een op drie (35,5%) van de handelaars zag ook een stijging van de winst, filiaalhouders (45%) vaker dan onafhankelijke boekenwinkels (33%). Het globale aandeel dat een winststijging kende, lag wel meer in lijn met de verwachtingen voorafgaand aan de invoering van de GBP (cfr. 38% verwachtte een winststijging in 2017).

Wat de eigenlijke verkoopt betreft, schreef om en bij 45% een positief effect toe aan de GBP. Filiaalhouders lieten zich opnieuw vaker positief uit (50%) in vergelijking tot onafhankelijke boekwinkels (38%). De verwachte daling (20% in 2017) bleef wel veeleer uit. Veruit de grootste consensus bestond er omtrent de impact op het aanbod. Zeven op tien (71,1%) van onze boekhandels zag immers geen effect op het aanbod. Dit aandeel was conform de uitgesproken verwachting in 2017.

Impact Coronacrisis op Prijs/Winst/Verkoop/Aanbod 2020 Prijs

Winst

Verkoop

Aanbod

Zeker gestegen

11,1%

17,8%

31,1%

4,4%

Eerder gestegen

17,8%

26,7%

28,9%

11,1%

Niet gedaald of gestegen

71,1%

20,0%

8,9%

40,0%

Eerder gedaald

0,0%

17,8%

13,3%

28,9%

Zeker gedaald

0,0%

17,8%

15,6%

Ook binnen de boekensector liet de impact van de Coronacrisis zich in 2020 niet onbetuigd, al leek deze zeker niet eenzijdig en uitgesproken negatief. De minste impact hadden de Coronacrisis en bijhorende lockdowns op de prijs van boeken. Niettemin gaf ongeveer 1 op 3 (28,9%) van de boekhandelaars aan dat de prijzen waren gestegen. Wat de winst betreft, waren er net iets meer stijgers (44,5%) dan dalers (35,5%). Het waren hierbij wel opvallend vaker onafhankelijke boekenwinkels die een stijging van de winst lieten optekenen (66% vs. 25% bij filialen). Meer dan waarschijnlijk hebben zij minder geleden onder de lockdowns en bijhorende sluiting van de retail sector. Ook wat de verkoop van boeken betrof, oogde het saldo eerder positief. Voor 6 op 10 handelaars (60,0%) had de Coronacrisis een eerder positief effect op de boekenverkoop. Opnieuw leken onafhankelijke boekhandelaars het iets beter te doen dan ketens (71% vs. 55%). Enkel op het aanbod van boeken, bleek er eerder een negatief effect te zijn. Iets meer dan 4 op 10 (44%) gaf aan dat het aanbod van boeken was gedaald als gevolg van de Coronacrisis. Globaal genomen stonden de ondervraagde boekhandelaars zeer positief ten aanzien van de GBP. Ze zagen het als een waardevol instrument in de strijd tegen oneerlijke concurrentie, vooral door branchevreemde kanalen. De GBP bracht meer stabiliteit in de markt.

3.6 Samenvatting 3.6.1

Aantallen en percentages

Het aantal ISBN’s (nieuwe titels, gewijzigde herdruk of nieuwe uitgave) verschenen in het Nederlands in Vlaanderen het afgelopen jaar: • 14.232 in 2020 • 15.373 in 2016 ➔ Daling van 1.141 Het percentage nieuwe algemene titels (A-titels) van Vlaamse professionele uitgeverijen: • 13% in 2020 • 23% in 2016 ➔ Daling van 10% Het percentage geïmporteerde nieuwe A-titels: • 85% in 2020 • 73% in 2016 ➔ Stijging van 12% Het aantal e-boeken: • 28.168 in 2020 • 18.804 in 2016 ➔ Stijging van 9.364 Het aantal Nederlandstalige A-titels waarvan ten minste 1 exemplaar is verkocht: • 111.255 in 2020 • 106.675 in 2016 ➔ Stijging van 4.580 Het aantal Nederlandstalige literair-culturele titels waarvan ten minste 1 exemplaar is verkocht: • 64.360 in 2020 • 58.638 in 2016 ➔ Stijging van 5.722 Het aantal anderstalige A-titels waarvan ten minste 1 exemplaar is verkocht: • 202.723 in 2020 • 146.741 in 2016 ➔ Stijging van 55.982

3.6.2

Afzet en omzet

De afzet van A-boeken (papier en digitaal): • • ➔ ➔

2020 - papier: 13,96 miljoen stuks / digitaal: 668 805 stuks 2016 - papier: 14,41 miljoen stuks / digitaal: 459 042 stuks Daling van 0,45 miljoen stuks (papier) Stijging van 209.763 stuks (digitaal)

De omzet van A-boeken (papier en digitaal): • • ➔ ➔

2020 - papier: 208,50 miljoen euro / digitaal: 6,13 miljoen euro 2016 - papier: 188,55 miljoen euro / digitaal: 4,03 miljoen euro Stijging van 19,95 miljoen euro (papier) Stijging van 2,10 miljoen euro (digitaal)

De gemiddelde prijs van A-boeken (papier en digitaal): • • ➔ ➔

2020 - papier : 14,93 euro / digitaal : 9,16 euro 2016 - papier : 13,08 euro / digitaal : 8,77 euro Stijging van 1,85 euro (papier) Stijging van 0,39 euro (digitaal)

Het aandeel van kanalen in afzet en omzet A-boeken: • •

2020 - boekhandelketens: 46,3% (afzet) en 47,8% (omzet) 2016 - boekhandelketens: 56,2% (afzet) en 62,9% (omzet)

• •

2020 - zelfstandige boekhandelaar: 3,1% (afzet) en 4,0% (omzet) 2016 - zelfstandige boekhandelaar: 3,3% (afzet) en 4,2% (omzet)

• •

2020 - entertainment specialisten: 4,0% (afzet) en 2,8% (omzet) 2016 - entertainment specialisten: 6,9% (afzet) en 5,2% (omzet)

• •

2020 - grootdistributie: 14,8% (afzet) en 7,5% (omzet) 2016 - grootdistributie: 19,9% (afzet) en 10,4% (omzet)

• •

2020 - internetverkopers: 31,8% (afzet) en 37,9% (omzet) 2016 - internetverkopers: 13,8% (afzet) en 17,4% (omzet)

Het aandeel A-boeken van Vlaamse auteurs binnen de totale Vlaamse boekenomzet: • 29% in 2020 • 37% in 2016 ➔ Daling van 8%

3.6.3

Aantal/aanbod uitgevers en importeurs

Het aantal professionele uitgevers en importeurs (in 2020 waarvoor match gevonden): • •

2020 - 400 Vlaamse uitgeverijen, waarvan 75 professionele uitgeverijen 2016 - 1 037 Vlaamse uitgeverijen, waarvan 129 professionele uitgeverijen

De jaarproductie aan nieuwe titels: • 20.189 in 2020 • 17.060 in 2016 ➔ Stijging van 3.129 De jaarproductie aan nieuwe literair-culturele titels: • 13.004 in 2020 • 9.898 in 2016 ➔ Stijging van 3106 Het gemiddeld aantal Vlaamse auteurs per uitgever/importeur: 55

3.6.4

Beschikbaarheid in de boekhandel

Het aandeel nieuwe titels (verschenen in het afgelopen jaar): • 50,0% in 2020 • 76,3% in 2016 ➔ Daling van 26,3% Het aandeel literair-culturele titels: • 42,7% in 2020 • 50,8% in 2016 ➔ Daling van 8,1% Het gemiddeld aantal exemplaren per verkochte titel: • 50 in 2020 • 66 in 2016 ➔ Daling van 16 Het aandeel in afzet van titels ouder dan 6 maanden: • 57,4% in 2020 • 81,1% in 2016 ➔ Daling van 23,7%

BIJLAGE: AFBAKENING CULTURELE GENRES

LITERAIR-

200 KINDERBOEKEN ALGEMEEN

Kindertitels

210 NON-FICTIE KINDERBOEKEN (< 12 JAAR)

Kindertitels

211 COMPUTERBOEKEN (< 12 JAAR)

Kindertitels

212 GESCHIEDENIS (< 12 JAAR)

Kindertitels

213 GEZONDHEID (< 12 JAAR)

Kindertitels

214 HOBBYBOEKEN (< 12 JAAR)

Kindertitels

216 KOOKBOEKEN (< 12 JAAR)

Kindertitels

217 KUNST EN CULTUUR (< 12 JAAR)

Kindertitels

218 MENS EN MAATSCHAPPIJ (< 12 JAAR)

Kindertitels

219 MOPPEN EN RAADSELS (< 12 JAAR)

Kindertitels

221 MUZIEK (< 12 JAAR)

Kindertitels

222 NASLAGWERKEN, WOORDENBOEK, ATLAS (< 12 JAAR)

Kindertitels

223 NATUUR, PLANT, DIER (< 12 JAAR)

Kindertitels

224 RELIGIE EN KINDERBIJBELS (< 12 JAAR)

Kindertitels

225 RUIMTE EN STERRENKUNDE (< 12 JAAR)

Kindertitels

226 SEKSUALITEIT/VOORLICHTING (< 12 JAAR)

Kindertitels

227 SINTERKLAAS- EN KERSTBOEKEN (< 12 JAAR)

Kindertitels

228 SPEEL- EN LEERBOEKEN (< 12 JAAR)

Kindertitels

229 SPORT, SPEL (< 12 JAAR)

Kindertitels

231 TECHNIEK (< 12 JAAR)

Kindertitels

232 WERELDORIËNTATIE, LANDEN, VOLKEREN (< 12 JAAR)

Kindertitels

240 NON-FICTIE KINDERBOEKEN (> 12 JAAR)

Kindertitels

241 COMPUTERBOEKEN (> 12 JAAR)

Kindertitels

242 GESCHIEDENIS (> 12 JAAR)

Kindertitels

243 GEZONDHEID (> 12 JAAR)

Kindertitels

244 HOBBYBOEKEN (> 12 JAAR)

Kindertitels

246 KOOKBOEKEN (> 12 JAAR)

Kindertitels

247 KUNST EN CULTUUR (> 12 JAAR)

Kindertitels

248 MENS EN MAATSCHAPPIJ (> 12 JAAR)

Kindertitels

249 MUZIEK (> 12 JAAR)

Kindertitels

251 MOPPEN EN RAADSELS (> 12 JAAR)

Kindertitels

252 NASLAGWERKEN, WOORDENBOEK, ATLAS (> 12 JAAR)

Kindertitels

253 NATUUR, PLANT, DIER (> 12 JAAR)

Kindertitels

254 RUIMTE EN STERRENKUNDE (> 12 JAAR)

Kindertitels

255 SEKSUALITEIT/VOORLICHTING (> 12 JAAR)

Kindertitels

256 SPORT, SPEL (> 12 JAAR)

Kindertitels

257 TECHNIEK (> 12 JAAR)

Kindertitels

258 WERELDORIËNTATIE, LANDEN, VOLKEREN (> 12 JAAR)

Kindertitels

259 WETENSCHAP (> 12 JAAR)

Kindertitels

270 KINDERBOEKEN DIVERSEN

Kindertitels

271 PEUTERBOEKEN

Kindertitels

272 KLEUTERBOEKEN

Kindertitels

273 PRENTENBOEKEN (< 6 JAAR)

Kindertitels

274 PRENTENBOEKEN (> 6 JAAR)

Kindertitels

275 RIJMPJES, VERSJES, LIEDJES

Kindertitels

276 UITKLAPBOEKEN

Kindertitels

277 VERHALEN EN SPROOKJES

Kindertitels

280 FICTIE KINDER- EN JEUGDBOEKEN ALGEMEEN

Kindertitels

281 FICTIE 4 6 JAAR

Kindertitels

282 FICTIE 7 9 JAAR

Kindertitels

283 FICTIE 10 12 JAAR

Kindertitels

284 FICTIE 13 15 JAAR

Kindertitels

285 FICTIE 15+

Kindertitels

286 MOEILIJK LEZEN

Kindertitels

287 LEREN LEZEN

Kindertitels

290 POËZIE KINDEREN EN JONGEREN ALGEMEEN

Kindertitels

291 POËZIE 6 9 JAAR

Kindertitels

292 POËZIE 10 12 JAAR

Kindertitels

293 POËZIE 13- 15 JAAR

Kindertitels

294 POËZIE 15 JAAR EN OUDER

Kindertitels

300 FICTIE, NON-FICTIE LITERAIR ALGEMEEN

Literaire titels

301 LITERAIRE ROMAN, NOVELLE

Literaire titels

302 VERTAALDE LITERAIRE ROMAN, NOVELLE

Literaire titels

303 VERHALENBUNDELS

Literaire titels

304 VERTAALDE VERHALENBUNDELS

Literaire titels

305 LITERAIRE THRILLER

Literaire titels

306 POËZIE

Literaire titels

307 TONEEL-, THEATER- EN FILMTEKSTEN, OOK SCENARIO'S

Literaire titels

308 KLASSIEKE OUDHEID (TEKSTEN)

Literaire titels

309 BLOEMLEZINGEN

Literaire titels

310 POCKETS ALGEMEEN

Literaire titels

311 POCKETS LITERAIRE FICTIE

Literaire titels

312 POCKETS POPULAIRE FICTIE

Literaire titels

313 POCKETS SPANNING

Literaire titels

314 POCKETS NON-FICTIE

Literaire titels

315 VERTAALDE POCKETS

Literaire titels

320 LITERAIRE NON-FICTIE ALGEMEEN

Literaire titels

321 BIOGRAFIEËN LITERAIRE AUTEURS

Literaire titels

322 BRIEFWISSELINGEN LITERAIRE AUTEURS

Literaire titels

323 LITERAIRE ESSAYS

Literaire titels

324 LITERAIRE TIJDSCHRIFTEN

Literaire titels

325 GEBUNDELDE LITERAIRE COLUMNS

Literaire titels

330 SPANNENDE BOEKEN ALGEMEEN

Literaire titels

331 DETECTIVE

Literaire titels

332 THRILLER

Literaire titels

333 SCIENCE FICTION

Literaire titels

334 FANTASY

Literaire titels

335 GRIEZEL- EN SPOOKVERHALEN, HORROR

Literaire titels

336 AVONTURENROMAN

Literaire titels

337 OORLOGS- EN VERZETSROMAN

Literaire titels

338 SPIONAGEROMAN

Literaire titels

339 TRUE CRIME

Literaire titels

340 POPULAIRE FICTIE ALGEMEEN

Literaire titels

341 ESOTERISCHE EN SPIRITUELE ROMAN

Literaire titels

342 HISTORISCHE ROMAN (POPULAIR)

Literaire titels

343 ROMANTIEK

Literaire titels

344 STREEK- EN FAMILIEROMANS

Literaire titels

345 VOLKSSPROOKJES, SAGEN EN LEGENDEN

Literaire titels

350 FICTIE OVERIG ALGEMEEN

Literaire titels

401 GEBUNDELDE COLUMNS EN INTERVIEWS

Literaire titels

402 WAARGEBEURDE VERHALEN

Literaire titels

640 KUNST ALGEMEEN

Overige titels

641 BIOGRAFIEËN VAN KUNSTENAARS

Overige titels

642 MONOGRAFIE (KUNST)

Overige titels

643 MUSEUMGIDS

Overige titels

644 TENTOONSTELLINGSCATALOGUS

Overige titels

645 ANTIEK

Overige titels

646 BEELDENDE KUNST

Overige titels

647 BEELDENDE KUNSTTECHNIEKEN

Overige titels

648 BOUWKUNST, ARCHITECTUUR

Overige titels

649 ICONOLOGIE

Overige titels

651 KUNSTTHEORIE

Overige titels

652 FOTOGRAFIE, FILM, VIDEO ALS KUNSTVORMEN

Overige titels

653 FOTOBOEKEN

Overige titels

654 KUNSTGESCHIEDENIS

Overige titels

655 TOEGEPASTE KUNST

Overige titels

656 VORMGEVING EN DESIGN

Overige titels

657 MUSEUMSTUDIES

Overige titels

658 KUNSTBELEID- EN MANAGEMENT

Overige titels

660 MUZIEK ALGEMEEN

Overige titels

661 BIOGRAFIEËN VAN MUSICI

Overige titels

662 MUZIEKGESCHIEDENIS

Overige titels

663 MUZIEKTHEORIE

Overige titels

664 MUZIEKWETENSCHAP

Overige titels

665 MUZIEK KLASSIEK

Overige titels

666 MUZIEK POPULAIR

Overige titels

667 MUZIEKINSTRUMENTEN EN TECHNIEK

Overige titels

668 BLADMUZIEK

Overige titels

669 NASLAGWERKEN (MUZIEK)

Overige titels

670 THEATER-, FILM- EN TELEVISIEWETENSCHAP ALGEMEEN

Overige titels

671 BIOGRAFIEËN PODIUMKUNSTEN

Overige titels

672 BIOGRAFIEËN FILM EN TELEVISIE

Overige titels

673 RADIO

Overige titels

674 FILM EN TELEVISIE

Overige titels

675 TONEEL EN THEATERDANS

Overige titels

676 THEATERGESCHIEDENIS

Overige titels

677 THEATERTHEORIE EN -TECHNIEK

Overige titels

680 GESCHIEDENIS ALGEMEEN

Overige titels

681 HISTORISCHE BIOGRAFIEËN

Overige titels

682 ARCHEOLOGIE

Overige titels

683 OUDHEID (TOT 500)

Overige titels

684 MIDDELEEUWEN (500-1500)

Overige titels

685 NIEUWE GESCHIEDENIS (1500-1870)

Overige titels

686 MODERNE GESCHIEDENIS (1870-HEDEN)

Overige titels

687 THEORETISCHE GESCHIEDENIS

Overige titels

688 VADERLANDSE GESCHIEDENIS

Overige titels

689 OORLOG EN VREDE

Overige titels

691 EUROPESE OVERZEESE EXPANSIE

Overige titels

692 NIET-WESTERSE GESCHIEDENIS

Overige titels

693 REGIONALE EN STADSGESCHIEDENIS

Overige titels

694 CULTUUR- EN MENTALITEITSGESCHIEDENIS

Overige titels

695 MAATSCHAPPIJGESCHIEDENIS

Overige titels

696 SOCIAAL ECONOMISCHE GESCHIEDENIS

Overige titels

697 POLITIEKE BETREKKINGEN

GESCHIEDENIS

INTERNATIONALE Overige titels

698 KONINGSHUIZEN

Overige titels

699 ALGEMENE JAARBOEKEN (GESCHIEDENIS)

Overige titels

700 THEOLOGIE ALGEMEEN

Overige titels 43

701 BIJBELS

Overige titels

702 BIJBELSE HANDBOEKEN

Overige titels

703 BIJBELWETENSCHAPPEN

Overige titels

704 KERK- EN DOGMENGESCHIEDENIS

Overige titels

705 GODSDIENSTWIJSBEGEERTE EN ETHIEK

Overige titels

706 GODSDIENSTWETENSCHAPPEN

Overige titels

707 GELOOFSOPBOUW

Overige titels

708 GODSDIENSTIGE MYSTIEK

Overige titels

709 KERKBOEKEN/GEBEDENBOEKEN, GEZANGBUNDELS

PSALMEN-

EN Overige titels

711 PASTORAAT

Overige titels

712 ZENDING/EVANGELISATIE

Overige titels

713 RELIGIEUZE CADEAUBOEKJES

Overige titels

714 RELIGIEUZE POËZIE

Overige titels

715 HUMANISTIEK

Overige titels

716 JODENDOM

Overige titels

717 ISLAM

Overige titels

718 OOSTERSE RELIGIES WAARONDER BOEDDHISME EN HINDOEÏSME Overige titels 719 OVERIGE RELIGIES

Overige titels

730 FILOSOFIE ALGEMEEN

Overige titels

731 BIOGRAFIEËN OVER FILOSOFEN

Overige titels

732 GESCHIEDENIS VAN DE FILOSOFIE

Overige titels

733 THEORETISCHE FILOSOFIE

Overige titels

734 PRAKTISCHE FILOSOFIE

Overige titels

735 SOCIALE FILOSOFIE

Overige titels

736 CULTUURFILOSOFIE

Overige titels

737 SOCIALE KENNISTHEORIE & ETHIEK

Overige titels

738 WETENSCHAPSFILOSOFIE, LOGICA EN KENTHEORIE

Overige titels

739 OOSTERSE FILOSOFIE

Overige titels

740 MENS EN MAATSCHAPPIJ ALGEMEEN

Overige titels