Issuu

Vlaanderen is milieu

Kwaliteit van het drinkwater 2019

VLAAMSE MILIEUMAATSCHAPPIJ

www.vmm.be

DOCUMENTBESCHRIJVING Titel Kwaliteit van het drinkwater â€“ 2019 Resultaten kwaliteitscontroles van het in Vlaanderen verdeelde water voor menselijke consumptie Samenstellers Afdeling Operationeel Waterbeheer, VMM Dienst Grondwater en Lokaal Waterbeheer, Team Watervoorziening en -gebruik Inhoud Dit rapport geeft een overzicht van de drinkwaterkwaliteit in Vlaanderen in het jaar 2019. Wijze van refereren Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Kwaliteit van het drinkwater - 2019 Verantwoordelijke uitgever Bernard De Potter, Vlaamse Milieumaatschappij Vragen in verband met dit rapport Vlaamse Milieumaatschappij Dokter De Moorstraat 24-26 9300 Aalst Tel: 053 72 62 10 info@vmm.be Depotnummer D/2020/6871/021

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 2

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

SAMENVATTING Drinkwater is water bestemd voor menselijke consumptie, en moet dus veilig en gezond gedronken kunnen worden. Het drinkwaterbesluit vormt het algemene wettelijke kader voor de kwaliteitsgarantie van het drinkwater. Dit besluit legt de minimale kwaliteitseisen voor drinkwater vast en regelt de organisatie van een minimumcontrole op de productie en distributie van het drinkwater. De waterbedrijven zijn zelf verantwoordelijk voor het uitvoeren van de wettelijk verplichte controle aan de kraan. De VMM houdt toezicht op de drinkwatervoorziening in Vlaanderen. De controle van de drinkwaterkwaliteit wordt georganiseerd per leveringsgebied. Een leveringsgebied is een geografisch afgebakend gebied waarvan de kwaliteit vrijwel uniform is en waarbij het water afkomstig is uit één of enkele bronnen. In 2019 zijn in Vlaanderen 88 verschillende leveringsgebieden afgebakend. In Vlaanderen moet het kraanwater aan de kwaliteitseisen voldoen op het punt waar het water ter beschikking komt van de klant. De monstername gebeurt ter hoogte van de keukenkraan in woningen of publieke gebouwen. Het waterbedrijf is verantwoordelijk voor het water dat door het distributienetwerk tot aan de watermeter stroomt. Het functioneren van de binneninstallatie is de verantwoordelijkheid van de eigenaar van het gebouw of de woning. Bij het niet voldoen van de waterkwaliteit moeten herstelmaatregelen worden genomen. Kwaliteit aan de kraan In 2019 werden in totaal 9.247 controles van parametergroep A (bewaking) en 560 controles van parametergroep B (audit) uitgevoerd. Dit aantal ligt hoger dan wettelijk verplicht. Bij de controle van parameter groep B (audit) worden alle parameters gecontroleerd die opgesomd zijn in het drinkwaterbesluit. De controle van parameter groep A (bewaking) beperkt zich tot de meest essentiële parameters: dit zijn de organoleptische (geur, smaak ...) en microbiologische parameters, lood en de parameters die de doeltreffendheid van de drinkwaterbehandeling evalueren. De drinkwaterkwaliteit aan de kraan was ook in 2019 goed. Het totale conformiteitpercentage is hoger dan 99,52 %. Dit percentage wordt berekend op basis van het totale aantal analyses en het totale aantal vastgestelde normoverschrijdingen voor alle parameters samen. De vastgestelde normoverschrijdingen voor de parameters met een relevantie voor de gezondheid werden geanalyseerd. De meeste normoverschrijdingen zijn vastgesteld voor lood, gevolgd door nikkel, nitriet en enterokokken. Het hoogste normoverschrijdingspercentage (1,65 %) is voor lood. Een groot aantal van de overschrijdingen voor E. coli, enterokokken, nikkel en koper wordt niet bevestigd bij herbemonstering. Dit wijst waarschijnlijk op tijdelijke kwaliteitsveranderingen of problemen bij de staalname. Een verhoogde aandacht voor lood in drinkwater in Vlaanderen blijft nodig. Dit geldt voor de publieke gebouwen en zeker voor die publieke gebouwen waar jonge kinderen (meest kwetsbare groep) blootgesteld worden, zoals de kinderopvang en het basisonderwijs. De risicoanalyse van de binneninstallatie van deze publieke gebouwen speelt in op het voorkomen van de blootstelling van deze kinderen. Dit is een van de acties uit het Actieplan ‘Loodpreventie in drinkwater 2015-2019’. In 103 publieke gebouwen met jonge kinderen werd een loodwaarde hoger dan 5 microgram per liter vastgesteld. Bij 19 publieke gebouwen voerde het waterbedrijf in 2019 nog geen risicoanalyse uit.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

De eerste stap bij de risicoanalyse is de visuele inspectie van de binneninstallatie uitgevoerd door de waterleveranciers. Uit deze visuele screening bleek dat voor 9 van de 84 onderzochte publieke gebouwen met jonge kinderen nog loden leidingen werden vastgesteld. In één gebouw werd nog een loden aftakking vastgesteld en in één gebouw een loden aftakking en loden leidingen. De loden aftakkingen werden vervangen door het waterbedrijf. Het Vlaamse Agentschap Zorg & Gezondheid adviseert de bemonsterde tappunten van publieke gebouwen met jonge kinderen. 15 daarvan kregen het advies van het Vlaamse Agentschap Zorg & Gezondheid dat het water niet geschikt is voor menselijke consumptie. In totaal werd in 2019 voor zeven publieke gebouwen gericht op (jonge) kinderen het advies gegeven dat het water niet geschikt is voor menselijke consumptie door de te hoge loodwaarde in drinkwater. Voor acht publieke gebouwen kreeg de verantwoordelijke het advies om de loden leidingen te vervangen en het water in afwachting van deze vervanging niet te gebruiken voor consumptie. Overschrijdingen voor de parameters zonder een directe relevantie voor de gezondheid, in het bijzonder de indicatorparameters en de aanvullende parameters, komen vaker voor. Normoverschrijdingen aan de kraan worden vastgesteld voor coliformen (4,45 %), ijzer (3,16 %), natrium (3,12 %) en saturatie-index (4,49 %). Natrium en ijzer worden niet beschouwd als gezondheidsparameters, maar zijn eerder comfortparameters. Deze parameters kunnen een invloed hebben op de smaak en kleur van het water. Een nieuwe parameter die opgevolgd wordt is de saturatie-index. Overschrijdingen van deze parameter zijn gekoppeld aan de waterontharder bij de klant. Kwaliteit in het net De waterbedrijven voeren naast de controle aan de kraan bij de klant, ook controles uit op het water na het waterproductiecentrum of in belangrijke opslaglocaties zoals watertorens. Deze resultaten geven een representatiever beeld van de kwaliteit van het drinkwater in een bepaald leveringsgebied dan de resultaten aan de kraan. Een analyse van de resultaten van de operationele controle toont aan dat het drinkwater dat in Vlaanderen verdeeld wordt, bijna altijd voldoet aan de opgelegde normen. Voor vier gezondheidsrelevante parameters E. coli, enterokokken, nitriet, nitraat werden in een beperkt aantal leveringsgebieden één of meer normoverschrijdingen vastgesteld. Deze werden opgevolgd door het waterbedrijf. Per leveringsgebied werden voor elke parameter het minimum, het maximum, het gemiddelde en de middelste waarde (mediaan) bepaald. Deze informatie is ontsloten via een aparte tabel horend bij dit rapport. In het overgrote deel (92 %) van de geëvalueerde leveringsgebieden, lag de mediaan voor alle chemische parameters onder 60 % van de normwaarde. Voor de chemische parameters bromaat, chloraat, fluoride, nitraat, nitriet en totaal trihalomethanen is 60 % van de normwaarde in een beperkt aantal leveringsgebieden overschreden. Voor deze leveringsgebieden zijn deze parameters dan ook aandachtsparameters. Dit rapport bevat ook de opvolging van asbest in drinkwater. In 2019 werden asbestmetingen uitgevoerd op representatieve plaatsen in het distributienetwerk, rekening houdend met de eigenschappen van het water en de aanwezigheid van asbestcementleidingen. In alle genomen stalen werd geen asbestvezels aangetroffen boven de rapporteringsgrens (500 vezels per liter).

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 4

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

Wat pesticiden betreft, moeten alleen die stoffen gemeten worden die waarschijnlijk voorkomen in het water dat gebruikt wordt voor de productie van drinkwater. Voor alle pesticiden geldt eenzelfde norm van 0,1 microgram per liter. In 2018 werd door de verschillende waterbedrijven gerapporteerd over 215 individuele pesticiden en relevante metabolieten. Niet elke individuele stof wordt gemeten in elk leveringsgebied, dit hangt af van de door het waterbedrijf uitgevoerde risicoanalyse. Uit de data van de individuele pesticiden en relevante metabolieten blijkt dat er twee normoverschrijdingen waren voor clopyralid. De waterbedrijven hebben de verplichting om naast de wettelijke parameters ook andere nietgenormeerde stoffen op te volgen in drinkwater. Onder deze stoffen vallen o.a. de niet-relevante metabolieten, geneesmiddelen, organische stoffen … Voor 22 nieuwe stoffen is een voorzorgswaarde afgeleid waaraan getoetst kan worden. Deze voorzorgswaarde is een door VITO afgeleide waarde die aangeeft – op basis van de structuurkenmerken van de stof – vanaf wanneer een stof een gezondheidskundige impact zou kunnen hebben. In 2019 werd voor geen enkele stof een overschrijding van de voorzorgswaarde vastgesteld. Potentieel ernstige bedreiging voor de gezondheid Bij een ernstige bedreiging voor de gezondheid, ongeacht of aan de kwaliteitseisen wordt voldaan of niet, onderbreekt de waterleverancier de levering van drinkwater, beperkt hij het gebruik ervan of neemt hij andere maatregelen om de gezondheid te beschermen. In 2019 kregen de toezichthouders 15 meldingen dat het geleverde water niet voldeed aan de kwaliteitseisen. De calamiteiten met de grootste impact worden veroorzaakt door een bacteriologische besmetting van het openbaar waternetwerk. Deze bacteriologische besmettingen zijn een gevolg van wanverbindingen (geen volledige scheiding) in de binnenhuisinstallatie met ander water zoals regenwater, grondwater… in combinatie met een slecht werkende terugslagklep. Hierdoor komt ander water in het openbaar waternetwerk terecht. Conclusie Op basis van de resultaten van de jaarlijkse controle aan de kraan en de resultaten van de operationele controle die de waterbedrijven uitvoeren, voldoet de kwaliteit van het drinkwater in Vlaanderen in zeer grote mate aan de opgelegde kwaliteitseisen. De 22 nieuwe stoffen die getoetst zijn aan een voorzorgwaarde, geven geen overschrijding.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

INHOUD 1 Drinkwaterkwaliteit in Vlaanderen â€“ situering en algemeen kader ...........................................................12 1.1 Water bestemd voor menselijke consumptie ......................................................................................12 1.2 Bevoegdheden .....................................................................................................................................12 1.3 Waterbedrijven actief in Vlaanderen ...................................................................................................13 1.4 Kwaliteitseisen van het drinkwater......................................................................................................13 1.4.1 Parameterwaarde ........................................................................................................................14 1.4.2 Richtwaarde .................................................................................................................................17 1.4.3 Voorzorgswaarde .........................................................................................................................18 1.5 Bewaking van de drinkwaterkwaliteit: een gedeelde verantwoordelijkheid ......................................19 2 Controle van de kwaliteit ............................................................................................................................20 2.1 Controleprogramma.............................................................................................................................20 2.1.1 Situering .......................................................................................................................................20 2.1.2 Afbakening van leveringsgebieden ..............................................................................................21 2.1.3 De begrippen parameters groep A (bewaking) en parameters groep B (audit) ..........................23 2.1.4 Bemonsteringsfrequentie en locatiekeuze binnen het leveringsgebied .....................................24 2.1.5 Toetsing aan de norm: uitgangsprincipes en interpretatie .........................................................25 2.2 Operationele monitoring .....................................................................................................................29 2.2.1 Doel van operationele monitoring ...............................................................................................29 2.2.2 Toetsing aan de normen ..............................................................................................................29 2.3 Validatieprogramma ............................................................................................................................30 2.3.1 Doelstelling van het validatieprogramma ....................................................................................30 2.3.2 Uitgangspunten van het validatieprogramma .............................................................................31 2.3.3 Werkwijze voor de verwerking van de gegevens ........................................................................32 2.4 Normoverschrijdingen melden ............................................................................................................34 2.4.1 A-melding .....................................................................................................................................34 2.4.2 B-melding .....................................................................................................................................35 2.4.3 C-melding .....................................................................................................................................35 3 Kwaliteit aan de kraan .................................................................................................................................36 3.1 Aantal analyses en conformiteit ..........................................................................................................36 3.1.1 Aantal analyses ............................................................................................................................36 3.1.2 Conformiteitspercentage .............................................................................................................36 3.2 Analyse van de normoverschrijdingen .................................................................................................37 3.2.1 Microbiologische en chemische parameters ...............................................................................37 3.2.2 Indicatorparameters en aanvullende parameters .......................................................................43 3.3 Lood ......................................................................................................................................................45 3.3.1 Situering .......................................................................................................................................45 3.3.2 Vervangingsprogramma ...............................................................................................................46

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 6

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

3.3.3 Toetsing van lood .........................................................................................................................47 3.3.4 Communicatie en opvolging van lood .........................................................................................48 3.3.5 Risicoanalyse binneninstallatie bij verhoogde loodwaarde in publieke gebouwen met (jonge) kinderen .................................................................................................................................................50 3.3.6 Evolutie van de loodwaarden tussen 2008 en 2019 ....................................................................51 4 Kwaliteit in het net ......................................................................................................................................53 4.1 Microbiologische en chemische parameters .......................................................................................53 4.1.1 Overzicht van de kwaliteit............................................................................................................53 4.1.2 Microbiologische parameters ......................................................................................................56 4.1.3 Chemische parameters ................................................................................................................57 4.1.4 Samenvatting per leveringsgebied ..............................................................................................69 4.2 Indicatorparameters en aanvullende parameters ...............................................................................71 4.2.1 Overzicht van de kwaliteit............................................................................................................71 4.2.2 Hardheid.......................................................................................................................................73 4.2.3 Natrium ........................................................................................................................................75 4.2.4 Saturatie-index .............................................................................................................................77 4.3 Opvolgen van asbest in drinkwater......................................................................................................80 4.3.1 Situering .......................................................................................................................................80 4.3.2 Meten van asbest.........................................................................................................................80 4.4 Pesticiden .............................................................................................................................................81 4.4.1 Situering .......................................................................................................................................81 4.4.2 Geanalyseerde individuele pesticiden en relevante metabolieten .............................................82 4.4.3 Toetsing aan de norm < 0,1 Âľg/l ..................................................................................................82 4.4.4 Toetsen aan de rapporteringsgrens .............................................................................................84 4.4.5 Analyse per verontreinigingsgraad ..............................................................................................85 4.4.6 Analyse per leveringsgebied ........................................................................................................86 4.5 Niet-genormeerde stoffen ...................................................................................................................88 4.5.1 Situering .......................................................................................................................................88 4.5.2 Toetsing aan de voorzorgswaarde ...............................................................................................88 4.5.3 Toetsing aan de rapporteringsgrens ............................................................................................89 4.5.4 Analyse per verontreinigingsgraad ..............................................................................................90 4.6 Validatieprogramma ............................................................................................................................91 4.6.1 Toetsing aan de wettelijke kwaliteitseisen ..................................................................................91 4.6.2 Toetsing aan de gerapporteerde waarde van de waterbedrijven per leveringsgebied ..............91 5 Potentieel ernstige bedreiging voor de gezondheid ...................................................................................93 5.1 Situering ...............................................................................................................................................93 5.2 C-meldingen in 2019 ............................................................................................................................93 5.2.1 Overzicht ......................................................................................................................................93

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

5.2.2 Bespreking chemische parameters ..............................................................................................94 5.2.3 Bespreking bacteriologische parameters.....................................................................................98 5.2.4 Andere meldingen met een potentiĂŤle impact op de volksgezondheid....................................101 5.2.5 Conclusie ....................................................................................................................................101 6 Conclusie ...................................................................................................................................................102 Geanalyseerde individuele pesticiden en relevante metabolieten ............................................104 Vastgestelde maximale en mediane waarde per leveringsgebied .............................................107 Toetsing waarde VITO aan gerapporteerde waarde van waterbedrijven ..................................107

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 8

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

LIJST VAN TABELLEN tabel 1: overzicht van de kwaliteitseisen voor drinkwater uitgedrukt in normwaarde volgens het drinkwaterbesluit voor de microbiologische parameters ................................................................................14 tabel 2: overzicht van de kwaliteitseisen voor drinkwater uitgedrukt in normwaarde volgens het drinkwaterbesluit voor de chemische parameters ..........................................................................................14 tabel 3: overzicht van de kwaliteitseisen voor drinkwater uitgedrukt in normwaarde volgens het drinkwaterbesluit voor de indicator parameters .............................................................................................16 tabel 4: overzicht van de kwaliteitseisen voor drinkwater uitgedrukt in normwaarde volgens het drinkwaterbesluit voor de aanvullende parameters ........................................................................................17 tabel 5: lijst van niet-genormeerde stoffen waarvoor VITO een voorzorgswaarde afleidde...........................18 tabel 6: tijdslijn uitgewerkt voor het jaar 2019 ................................................................................................21 tabel 7: parameters te analyseren bij een controle van parametersgroep A ..................................................23 tabel 8: minimumfrequentie van monsterneming van water afhankelijk van de dagelijks binnen een leveringsgebied gedistribueerde of geproduceerde hoeveelheid (m³) ...........................................................24 tabel 9: minimumfrequentie van monsterneming en analyse van water bestemd voor menselijke consumptie dat geleverd wordt in publieke gebouwen ..................................................................................25 tabel 10: interpretatie van de resultaten van herbemonstering in functie van en verantwoordelijk voor het nemen van herstelmaatregelen .......................................................................................................................27 tabel 11: gemeten parameters en hun specificaties volgens het drinkwaterbesluit .......................................31 tabel 12: overzicht van de resultaten van de microbiologische en chemische parameters van het controleprogramma 2019 ................................................................................................................................37 tabel 13: analyse van de oorzaken van de vastgestelde normoverschrijdingen van de microbiologische en chemische parameters in 2019 aan de kraan ter uitvoering van het wettelijk verplichte controleprogramma 39 tabel 14: oorzaakanalyse van de vastgestelde normoverschrijdingen van de microbiologische en chemische parameters waarvan de oorzaak bij de waterleverancier ligt ..........................................................................41 tabel 15: overzicht van de resultaten van de indicatorparameters en aanvullende parameters van het controleprogramma 2019 ................................................................................................................................43 tabel 16: analyse van de oorzaken van de vastgestelde normoverschrijdingen voor indicator en aanvullende parameters in 2019 aan de kraan om het wettelijk verplichte controleprogramma uit te voeren .................45 tabel 17: stand van zaken vervangingsprogramma’s loden aftakkingen (begin 2020) ....................................47 tabel 18: opsplitsing van loodoverschrijding 2019 voor private woningen en publieke gebouwen categorie 1 en 2 ...................................................................................................................................................................48 tabel 19: oorzaakanalyse bij een vaststelling van een loodwaarde groter dan 5 µg/l in publieke gebouwen gericht op (jonge) kinderen ..............................................................................................................................50 tabel 20: adviezen gestuurd aan de beheerders van de publieke gebouwen gericht op (jonge) kinderen waar een loodwaarde groter dan 5 µg/l werd vastgesteld .......................................................................................51 tabel 21: overzichtstabel van de kwaliteit van het drinkwater voor de microbiologische en chemische parameters op basis van de resultaten van de operationele monitoring ........................................................55 tabel 22: overzicht resultaten voor E. coli en enterokokken in de bemonsterde leveringsgebieden .............56

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

tabel 23: kwaliteitsverdeling van de leveringsgebieden op basis van de vastgestelde maximale en mediane waarde per individueel leveringsgebied voor bromaat, chloraat, fluoride, nitraat, nitriet en totaal trihalomethanen...............................................................................................................................................58 tabel 24: vastgestelde normoverschrijdingen voor nitriet in 2019 ..................................................................65 tabel 25: verdeling van de leveringsgebieden in functie van de afstand van de normwaarde voor de microbiologische parameters op basis van het maximum ...............................................................................69 tabel 26: verdeling van de leveringsgebieden in functie van de afstand van de normwaarde voor de microbiologische parameters op basis van de mediaan ..................................................................................69 tabel 27: verdeling van de 88 leveringsgebieden in functie van de afstand van de normwaarde voor de chemische parameters op basis van het maximum .........................................................................................69 tabel 28: verdeling van de 88 leveringsgebieden in functie van de afstand van de normwaarde voor de chemische parameters op basis van de mediaan ............................................................................................70 tabel 29: overzichtstabel van de kwaliteit van het drinkwater voor de indicator en aanvullende parameters op basis van de resultaten van de operationele monitoring ...........................................................................72 tabel 30: bestaande en geplande centrale ontharding door de waterbedrijven .............................................74 tabel 31: verdeling in de leveringsgebieden voor saturatie-index in 2019 op basis van de vastgestelde maximale en mediane waarde per individueel leveringsgebied ......................................................................77 tabel 32: resultaten van de asbest metingen met het aantal locaties in 2015, 2017 en 2019 ........................81 tabel 33: overzicht van de resultaten van de pesticiden opgedeeld in individuele pesticiden en individuele metabolieten ....................................................................................................................................................83 tabel 34: aantal leveringsgebieden waar pesticiden of metabolieten zijn gemeten onder of boven de rapporteringsgrens (RG) ...................................................................................................................................84 tabel 35: overzichtstabel van de kwaliteit van het drinkwater voor de individuele pesticiden en de metabolieten op basis van de resultaten van de operationele monitoring en het controleprogramma uitgedrukt in Âľg/l ..............................................................................................................................................85 tabel 36: overzicht van de resultaten van de niet-genormeerde stoffen in drinkwater..................................88 tabel 37: aantal leveringsgebieden waar niet-genormeerde stoffen zijn gemeten onder of boven de rapporteringsgrens (RG) ...................................................................................................................................89 tabel 38: overzichtstabel van de kwaliteit van het drinkwater voor de niet-genormeerde stoffen op basis van de resultaten van de operationele monitoring en het controleprogramma uitgedrukt in Âľg/l ...............90 tabel 39: overzicht van de ontvangen C-meldingen bij de toezichthouder drinkwater in 2019......................93

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 10

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

LIJST VAN FIGUREN figuur 1: waterbedrijven die instaan voor de drinkwatervoorziening in Vlaanderen in 2019 .........................13 figuur 2: overzicht van de 89 leveringsgebieden in Vlaanderen – situatie 2019 .............................................22 figuur 3: schematische weergave van de ‘tweemonsterprocedure’ voor de herbemonstering bij het vaststellen van een normoverschrijding aan de kraan.....................................................................................27 figuur 4: schematische weergave van de ‘viermonsterprocedure’ voor de herbemonstering bij het vaststellen van een normoverschrijding aan de kraan.....................................................................................28 figuur 5: toelichting bij de principes gebruikt voor de opmaak van de overzichtstabellen van de kwaliteit van het door het openbare waternetwerk verdeelde drinkwater..........................................................................30 figuur 6: toetsingsschema validatieprogramma ...............................................................................................34 figuur 7: evolutie van het conformiteitspercentage voor de periode 2005-2019 ...........................................37 figuur 8: normoverschrijdingspercentage voor de microbiologische en chemische parameters in 2019. Voor de parameters die niet opgenomen zijn in de grafiek, zijn geen normoverschrijdingen vastgesteld. ............38 figuur 9: normoverschrijdingspercentage voor de indicatorparameters en aanvullende parameters in 2019. Voor de parameters die niet opgenomen zijn in de grafiek, werden geen normoverschrijdingen vastgesteld. 44 figuur 10: evolutie van het normoverschrijdingspercentage vanaf 2008 tot 2019 voor lood sinds 2008 voor de norm (10 µg/l) en sinds 2009 voor de signaalwaarde (5 µg/l) ....................................................................52 figuur 11: maximale en mediane concentratie voor bromaat .........................................................................59 figuur 12: maximale en mediane concentratie voor chloraat ..........................................................................60 figuur 13: maximale en mediane concentratie voor fluoride ..........................................................................62 figuur 14: maximale en mediane concentratie voor nitraat ............................................................................64 figuur 15: maximale en mediane concentratie voor nitriet .............................................................................66 figuur 16: maximale en mediane concentratie voor totaal trihalomethanen .................................................68 figuur 17: kwaliteit van het drinkwater van de chemische parameters op basis van de mediane waarde in het openbaar waternetwerk in Vlaanderen (2019) .........................................................................................70 figuur 18: mediane concentratie voor hardheid in 2019 .................................................................................73 figuur 19: mediane waarde voor hardheid getoetst aan de indeling volgens de waterbedrijven ...................74 figuur 20: minimale, maximale en mediane concentratie voor natrium .........................................................76 figuur 21: minimale en mediane waarde van de saturatie-index ....................................................................78 figuur 22: jaargemiddelde van de saturatie-index per leveringsgebied ..........................................................79 figuur 23: evolutie van de metaldehyde concentratie (µg/l) in WPC Blankaart ..............................................84 figuur 24: maximale en mediane concentratie voor alle individuele pesticiden en relevante metabolieten (norm = 0,1 µg/l)...............................................................................................................................................87 figuur 25: evolutie van nitraat concentratie (mg/l) in het WPC Venusberg.....................................................95 figuur 26: evolutie van dimethylsulfamide concentratie (µg/l) in het WPC Herent en WPC Kastanjebos ......97 figuur 27: evolutie van clopyralid concentratie (µg/l) in het WPC De Blankaart (Rapporteringsgrens is 0,05 µg/l) ..................................................................................................................................................................98

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

1 DRINKWATERKWALITEIT IN VLAANDEREN – SITUERING EN ALGEMEEN KADER Elke inwoner in Europa moet toegang hebben tot drinkwater van heel hoge kwaliteit. Europa vraagt ook dat elke lidstaat de nodige informatie geeft over de kwaliteit van het geleverde drinkwater. Dit rapport met de verwerkte resultaten van 2019 geeft deze informatie. De waterbedrijven rapporteren de resultaten van het door hun uitgevoerde controleprogramma aan de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM). De VMM evalueert deze cijfers en publiceert hierover jaarlijks een rapport.

1.1 Water bestemd voor menselijke consumptie Titel II van het decreet van 18 juli 2003 betreffende het integraal waterbeleid, gecoördineerd op 15 juni 2018 definieert het begrip ‘water bestemd voor menselijke consumptie’ als volgt: al het water dat onbehandeld of na behandeling bestemd is voor drinken, koken, voedselbereiding, afwas of persoonlijke hygiëne, ongeacht de herkomst en ongeacht of het water wordt geleverd via een waternetwerk of via een private waterwinning, uit een tankschip of tankauto, of in flessen of verpakkingen, met uitzondering van: - natuurlijk mineraalwater dat als zodanig erkend is volgens het koninklijk besluit van 8 februari 1999 betreffende natuurlijk mineraalwater en bronwater; - water dat een geneesmiddel is.

1.2 Bevoegdheden In België hebben de gemeenten, de gewesten en de Belgische staat bevoegdheden over de organisatie van de drinkwatervoorziening. Sinds de staatshervorming van 1980 beperkt de rol van de federale overheid in de drinkwatervoorziening zich tot een aantal aangelegenheden zoals de productnormering en de controle op radioactiviteit. De gemeenten hebben als taak de drinkwatervoorziening op hun grondgebied te organiseren. Zij kunnen autonoom beslissen over de manier waarop zij dit doen. Dit kan in de vorm van eigen gemeentelijke diensten of via een gemeentelijk bedrijf, of door toe te treden tot een intergemeentelijk samenwerkingsverband. Het Vlaamse Gewest coördineert de regulerende taken en bepaalt het kader waarbinnen de drinkwatervoorziening moet gebeuren zonder zich te mengen in de wijze waarop. Het beperkt zich hoofdzakelijk tot het uitvaardigen van een reglementering met het oog op de bescherming van de gezondheid en met betrekking tot de minimale sociale en andere verplichtingen van de openbare waterleveranciers.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 12

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

De afdeling Operationeel Waterbeheer van de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) en de afdeling Preventie van het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid (VAZG) zijn vanuit de Vlaamse overheid belast met de bewaking en controle van de drinkwaterkwaliteit. Dit zijn de toezichthoudende ambtenaren.

1.3 Waterbedrijven actief in Vlaanderen In 2019 waren zes waterbedrijven actief op het Vlaamse grondgebied: - De Watergroep; - FARYSÇ€TMVW; - IWVA; - Knokke-Heist; - Pidpa; - Water-link. De figuur 1 geeft de distributiegebieden weer van deze waterbedrijven. figuur 1: waterbedrijven die instaan voor de drinkwatervoorziening in Vlaanderen in 2019

1.4 Kwaliteitseisen van het drinkwater Drinkwater dat geleverd wordt door de exploitant moet altijd vrij van ziekteverwekkende kiemen, gezond en schoon zijn. Het moet minimaal voldoen aan de Vlaamse vastgelegde kwaliteitseisen. Deze kwaliteitseisen worden in Vlaanderen uitgedrukt in parameterwaarden (zie 1.4.1) voor een groot aantal parameters. Daarnaast kunnen ze aangevuld worden met richtwaarden (zie 1.4.2). De parameterwaarden en richtwaarden zijn opgenomen in het besluit van de Vlaamse regering van 13 december 2002 houdende reglementeringen inzake de kwaliteit en levering van water bestemd voor menselijke consumptie, verder het drinkwaterbesluit genoemd.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

Door de risico-evaluatie en risicobeheerstrategie (Artikel 3 § 3 van het drinkwaterbesluit) hebben de waterbedrijven de verplichting om naast de wettelijke parameters ook andere niet-genormeerde stoffen op te volgen in het drinkwater. Onder deze stoffen vallen onder andere de niet-relevante metabolieten, geneesmiddelen, organische stoffen … De VMM heeft samen met het Agentschap Zorg & Gezondheid een methodiek uitgewerkt hoe er omgegaan wordt met deze niet-genormeerde stoffen in drinkwater. De finaliteit is om voor niet-genormeerde stoffen een waarde te bepalen waaraan we de teruggevonden concentratie kunnen toetsen. Deze waarde is de voorzorgswaarde (zie 1.4.3). Via deze methodiek kunnen verschillende ‘waarden’ afgeleid worden: - een nieuwe parameterwaarde; - een richtwaarde; - een voorzorgswaarde.

1.4.1 Parameterwaarde De parameterwaarden zijn opgenomen in bijlage I van het drinkwaterbesluit. Het drinkwater moet minstens voldoen aan de microbiologische parameters uit tabel 1 en de chemische parameters uit tabel 2. Een normoverschrijding voor deze parameters kan een impact hebben op de gezondheid van de gebruikers. Zo is E. coli een merker voor fecale verontreiniging en is de negatieve impact van bv. lood, nitriet, arseen al duidelijk gedocumenteerd. tabel 1: overzicht van de kwaliteitseisen voor drinkwater uitgedrukt in normwaarde volgens het drinkwaterbesluit voor de microbiologische parameters

Parameter

Parameterwaarde

Eenheid

Escherichia coli (E. coli)

aantal/100 ml

Enterokokken

aantal/100 ml

tabel 2: overzicht van de kwaliteitseisen voor drinkwater uitgedrukt in normwaarde volgens het drinkwaterbesluit voor de chemische parameters

Parameter

Parameterwaarde

Eenheid

Acrylamide Antimoon

0,10 5,0

µg/l µg/l

Arseen Benzeen

10 1,0

µg/l µg/l

Benzo(a)pyreen Boor

0,01 1,0

µg/l mg/l

Bromaat Cadmium

10 5

µg/l µg/l

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 14

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

Chloriet1 Chloraat2

700 700

µg/l µg/l

Chroom Koper3

50 2,0

µg/l mg/l

Cyanide 1,2-dichloorethaan

50 3,0

µg/l µg/l

Epichloorhydrine Fluoride

0,10 1,5

µg/l mg/l

Lood Kwik

10 1,0

µg/l µg/l

Nikkel Nitraat4

20 50

µg/l mg/l

Nitriet1 Pesticiden5

0,10 0,10

mg/l µg/l

Totaal pesticiden6 Totaal polycyclische aromatische koolwaterstoffen7

0,50 0,10

µg/l µg/l

Seleen Tetrachlooretheen en trichlooretheen

10 10

µg/l µg/l

Totaal trihalomethanen8 Broomdichloormethaan

100 60

µg/l µg/l

Styreen Xyleen

20 500

µg/l µg/l

Totaal trichlorobenzenen Vinylchloride

20 0,50

µg/l µg/l

Daarnaast werden een aantal indicatorparameters en aanvullende parameters vastgesteld die meegenomen worden bij de evaluatie van de drinkwaterkwaliteit. Bij een overschrijding van deze parameters moet het waterbedrijf bijkomend onderzoek opstarten. De indicatorparameters (tabel 3) hebben een indicatorfunctie voor mogelijke problemen met de kwaliteit van het water. Voor de meeste indicatorparameters werd een parameterwaarde opgenomen in de wetgeving. Worden deze parameterwaarden overschreden, dan moet de waterleverancier de nodige onderzoeken opstarten om na te gaan of de kwaliteit van het water aangetast is of bedreigd wordt.

Chloriet moet alleen gemeten worden als chloordioxide gebruikt wordt bij de behandeling van drinkwater. De waterleverancier probeert altijd de concentratie chloriet in water bestemd voor drinkwater zo laag mogelijk te houden en de streefwaarde van 200 µg/l niet te overschrijden. 2 Chloraat moet alleen gemeten worden bij chlorering van drinkwater. 3 De waterleverancier streeft ernaar om de waarde van 0,10 mg/l aan de uitgang van waterbehandelingsinstallatie en 1,0 mg/l aan de grens tussen het waternetwerk en het huishoudelijk leidingnet niet te overschrijden. 4 De waterleverancier zorgt ervoor dat de voorwaarde dat [nitraat]/50 + [nitriet]/0,1 ≤ 1, waarbij de rechte haken de concentratie in mg/l uitdrukken, voor nitraat in NO3 en voor nitriet in NO2, vervuld wordt, en dat de waarde van 0,10 mg/l voor nitriet niet wordt overschreden in het water bij de uitgang van de waterbehandelingsinstallatie. De waterleverancier streeft ernaar om de waarde van 25 mg/l voor nitraat niet te overschrijden. 5 Onder pesticiden wordt verstaan: gewasbeschermingsmiddelen, biociden en hun relevante metabolieten, degradatie- en afbraakproducten. Alleen de pesticiden die waarschijnlijk in een bepaald water voorkomen, moeten worden gecontroleerd. 6 Pesticiden totaal is de som voor elke afzonderlijke gemeten pesticiden. 7 Totaal polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK’s) is de som van de volgende 4 PAK’s: benzo(b)fluorantheen, benzo(k)fluorantheen, benzo(ghi)peryleen en indeno(1.2.3-cd)pyreen. 8 Totaal trihalomethanen is de som van de volgende 4 trihalomethanen: chloroform, bromoform, dibroomchloormethaan en broomdichloormethaan.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

Een typisch voorbeeld is de parameter coliformen. Coliformen zijn een groep van bacteriën die kunnen overleven en groeien in water. Het zijn geen goede merkers voor fecale verontreiniging maar kunnen wel gebruikt worden als merker voor de goede werking van de desinfectie en voor de integriteit van het distributienetwerk. Worden coliformen teruggevonden in het water, dan start de waterleverancier een nader onderzoek op. Voor een aantal indicatorparameters werd geen parameterwaarde opgenomen omdat er geen duidelijke motiveerbare waarde afgeleid kan worden. Er wordt hier gewerkt met een algemeen criterium zoals ‘geen abnormale verandering’ of ‘aanvaardbaar voor de gebruiker’. Typisch voorbeeld is de parameter geur of smaak. tabel 3: overzicht van de kwaliteitseisen voor drinkwater uitgedrukt in normwaarde volgens het drinkwaterbesluit voor de indicator parameters

Parameter

Parameterwaarde

Eenheid

Aluminium

200

µg/l

Ammonium Chloride

0,50 250

mg/l mg/l

Clostridium perfringens (met inbegrip van sporen)9

Aantal/100 ml

Kleur

Aanvaardbaar voor de verbruikers en geen abnormale verandering

Geleidingsvermogen voor elektriciteit Waterstofionenconcentratie

2100 en geen abnormale verandering > 6,5 en < 9,2

µS/cm bij 20 °C pH-eenheden

IJzer Mangaan

200 50

µg/l µg/l

Geur

Aanvaardbaar voor de verbruikers en geen abnormale verandering

Oxideerbaarheid Sulfaat

5,0 250

mg/l O2 mg/l

Natrium

200 Aanvaardbaar voor de verbruikers en geen

mg/l

Smaak

Telling kolonies bij 22 °C

abnormale verandering Geen abnormale verandering

Colibacteriën Organische koolstof totaal (TOC)

0 Geen abnormale verandering

Troebelingsgraad

Aanvaardbaar voor de verbruikers en geen abnormale verandering

Vrije chloorresten Temperatuur

250 25

Saturatie-index

> -0,5

Aantal/100 ml

µg/l °C

Deze parameter moet enkel gemeten worden als het water afkomstig is van of beïnvloed wordt door oppervlaktewater.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 16

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

De aanvullende parameters (tabel 4) moeten pas gemeten worden na een wijziging door de waterleverancier van de oorsprong of de onderlinge verhoudingen ervan in het geleverde water. De aanvullende parameters worden vrijwel altijd in routine gemeten. De indicatorparameters en aanvullende parameters vervolledigen ook de informatie voor de verbruiker over de belangrijkste karakteristieken van het drinkwater, dat aan hem geleverd wordt. tabel 4: overzicht van de kwaliteitseisen voor drinkwater uitgedrukt in normwaarde volgens het drinkwaterbesluit voor de aanvullende parameters

Parameter Calcium Magnesium

Parameterwaarde 270 50

Fosfor Kalium Totale hardheid Zink10

Eenheid mg/l mg/l µg/l mg/l

67,5 5000

Franse graden µg/l

De parameterwaarden zijn in hoofdzaak gebaseerd op de richtlijnen voor drinkwaterkwaliteit van de Wereldgezondheidsorganisatie. Deze normen worden afgeleid van richtwaarden. De richtwaarde geeft de concentratie weer die niet resulteert in gezondheidsrisico’s bij een levenslange blootstelling. Bij het bepalen van de richtwaarde worden een aantal onzekerheden in rekening gebracht afhankelijk van de aard en de zekerheid van onderbouwende informatie. Gelet op de manier waarop parameterwaarden voor drinkwater worden opgesteld, impliceert een overschrijding van de norm niet automatisch dat hieraan gezondheidsrisico’s verbonden zijn. Alles is afhankelijk van de mate waarin de norm wordt overschreden en van de duur van de blootstelling. Met betrekking tot de interpretatie van de resultaten van de uitgevoerde controleprogramma’s mag bij een overschrijding van de norm voor een bepaalde parameter het betreffende drinkwater daarom niet altijd als ondrinkbaar worden gezien. Dit is zeker het geval voor overschrijdingen van de indicatorparameters en de aanvullende parameters. In dit opzicht voorziet de huidige drinkwaterreglementering dat de waterleverancier voor een bepaalde periode een normafwijking kan aanvragen. Levert de aangevraagde afwijking van de norm geen gevaar op voor de gezondheid, dan kan de minister voor een periode van maximum drie jaar een afwijking toestaan. Deze afwijkingen worden in essentie verleend om de waterleverancier in staat te stellen de nodige herstelmaatregelen te nemen. In uitzonderlijke gevallen kan deze afwijking voor een tweede en derde maal worden verlengd met telkens drie jaar. Momenteel zijn er in Vlaanderen geen normafwijkingen lopend.

1.4.2 Richtwaarde Een richtwaarde wordt vastgelegd voor micro-organismen, parasieten of andere stoffen waarvoor geen parameterwaarde beschikbaar is en die relevant beschouwd worden voor drinkwater. Vandaag zijn in Vlaanderen nog geen richtwaarden vastgelegd.

De waterleverancier streeft er naar om de waarde van 200 µg/l bij de uitgang van de waterbehandelingsinstallatie niet te overschrijden.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

1.4.3 Voorzorgswaarde Een voorzorgswaarde is een veilige referentiewaarde voor de concentratie van een niet-genormeerde stof in drinkwater, gebaseerd op de structuurkenmerken van de stof en zonder dat uitgebreide stofspecifieke toxicologische informatie voor de stof nodig is. De voorzorgswaarden zijn geen wettelijke kwaliteitseisen maar wel waarden die de waterbedrijven en de toezichthouders gebruiken om te toetsen of de vastgestelde concentratie van niet genormeerde stoffen in drinkwater gezondheidskundig relevant kunnen zijn. Voor 22 stoffen (toestand 2019) werd door de Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek (VITO) in opdracht van de VMM een voorzorgswaarde bepaald (zie tabel 5). tabel 5: lijst van niet-genormeerde stoffen waarvoor VITO een voorzorgswaarde afleidde Stof 1H-benzotriazole

Cas nr. 95-14-7

Voorzorgwaarde 4,5 µg/l

2,6-dichloorbenzamide (BAM)

2008-58-4

4,5 µg/l

Alachloor ESA Alachloor OA Desfenylchloridazon Diisopropylether Dimethenamid ESA Dimethenamid OA Flufenacet ESA Flufenacet OA Iomeprol Iopromide Metazachloor ESA Metazachloor OA Metformin Methyldesfenylchloridazon Methyl tertiair-butyl ether (MTBE) Metolachloor ESA Metolachloor OA Tolytriazole

142363-53-9 171262-17-2 6339-19-1 108-20-3 205939-58-8 380412-59-9 201668-32-8 201668-31-7 78649-41-9 73334-07-3 1231244-60-2 657-24-9 17254-80-7 1634-04-4

4,5 µg/l 4,5 µg/l 4,5 µg/l 4,5 µg/l 4,5 µg/l 4,5 µg/l 4,5 µg/l 4,5 µg/l 4,5 µg/l 4,5 µg/l 4,5 µg/l 4,5 µg/l 4,5 µg/l 4,5 µg/l 4,5 µg/l

171118-09-5 152019-73-3 29385-43-1

4,5 µg/l 4,5 µg/l 4,5 µg/l

Triethylfosfaat

78-40-0

0,9 µg/l

Vis-01

28343-61-5

4,5 µg/l

Type stof Krachtige inhibitor voor koper en een precursor voor actieve farmaceutische stoffen Niet-relevante metaboliet van herbicide dichlobenil en fungicide fluopicolide Niet-relevantie metaboliet van herbicide alachloor Niet-relevantie metaboliet van herbicide alachloor Niet-relevante metaboliet van herbicide chloridazon Oplosmiddel en antiklopmiddel Niet-relevante metaboliet van herbicide dimethenamid Niet-relevante metaboliet van herbicide dimethenamid Niet-relevante metaboliet van herbicide flufenacet Niet-relevante metaboliet van herbicide flufenacet Röntgencontrastmiddel Röntgencontrastmiddel Niet-relevante metaboliet van herbicide metazachloor Niet-relevante metaboliet van herbicide metazachloor Antidiabetica Niet-relevante metaboliet van herbicide chloridazon Oplosmiddel, aan benzine toegevoegd om klopvastheid te verhogen Niet-relevante metaboliet van herbicide metolachloor Niet-relevante metaboliet van herbicide metolachloor Corrosie-inhibitor voor koper, in antioxidanten en ontwikkelaars voor fotografie industriële katalysator, stabilisator voor harsen, weekmaker voor plastics, solvent, stabilisator voor peroxides, additief voor polymeren en intermediair in de productie van pesticiden Niet-relevante metaboliet van fungicide chloorthalonil

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 18

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

1.5 Bewaking van de drinkwaterkwaliteit: een gedeelde verantwoordelijkheid In Vlaanderen moet het drinkwater aan de kwaliteitseisen voldoen op het punt waar het water ter beschikking komt van de klant11. De monstername gebeurt in de regel ter hoogte van de keukenkraan. Het waterbedrijf is verantwoordelijk voor het distributienetwerk tot aan de watermeter. Het functioneren van de binneninstallatie is de verantwoordelijkheid van de eigenaar van een gebouw of woning. Als het water niet voldoet aan de kwaliteitseisen uit tabel 1, 2, 3 en 4, moet de waterleverancier onmiddellijk de oorzaak hiervan onderzoeken. Hij neemt vervolgens de nodige herstelmaatregelen om de kwaliteit van het water weer in orde te brengen. Er wordt o.a. gelet op de mate waarin de parameterwaarde in kwestie is overschreden en op het mogelijke gevaar voor de gezondheid. De waterleverancier informeert de afdeling Operationeel Waterbeheer van de Vlaamse Milieumaatschappij en de afdeling Preventie van het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid onmiddellijk over zijn vaststellingen en houdt de toezichthouders regelmatig op de hoogte van de evolutie van de situatie, de onderzoeken en de genomen maatregelen. Bij een ernstige bedreiging voor de gezondheid, ongeacht of aan de kwaliteitseisen wordt voldaan of niet, onderbreekt de waterleverancier de levering van drinkwater, beperkt hij het gebruik ervan of neemt hij andere maatregelen om de gezondheid te beschermen. De klanten en de verbruikers moeten onmiddellijk geĂŻnformeerd worden over de situatie en moeten advies krijgen. De afdeling Operationeel Waterbeheer van de Vlaamse Milieumaatschappij en de afdeling Preventie van het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid stelden samen richtlijnen op voor de informatieoverdracht en crisiscommunicatie om de waterleverancier bij de vervulling van zijn verplichtingen te ondersteunen (zie 2.4). Als in een woning van particulieren wordt vastgesteld dat niet aan de kwaliteitseisen is voldaan, en dit waarschijnlijk ligt aan het huishoudelijke leidingnet of het onderhoud ervan, dan adviseert de waterleverancier de eigenaars of klanten over de mogelijke herstelmaatregelen die zij kunnen nemen en geven ze raad over het verbeteren van het huishoudelijke leidingnet. Als de waterleverancier of controleambtenaar in een publiek gebouw vaststelt dat het drinkwater niet voldoet aan de kwaliteitseisen, licht hij de klant en de toezichthouders in en adviseert hij hen over mogelijke herstelmaatregelen. De waterleveranciers hebben een informatie- en rapporteringsverplichting. Elke verbruiker krijgt van de waterleverancier op eenvoudig verzoek passende en recente informatie over de kwaliteit en levering van het drinkwater in zijn leveringsgebied.

Elke persoon die een recht heeft over een onroerend goed, dat aangesloten is op een openbaar waternetwerk en aan wie de exploitant van een openbaar waternetwerk water levert.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

2 CONTROLE VAN DE KWALITEIT De controle op de drinkwaterkwaliteit gaat uit van een steekproefsgewijze staalname door de waterbedrijven aan de kraan bij particulieren en in publieke gebouwen en dat per leveringsgebied (zie hoofdstuk 2.1). Daarnaast hebben de waterbedrijven ook de verplichting om de resultaten van de waterstalen in het distributienet te rapporteren (zie hoofdstuk 2.2). De resultaten van deze uitgevoerde analyses per leveringsgebied worden geëvalueerd en geïnterpreteerd door de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) (zie hoofdstukken 3 en 4). Ter validatie van de door de waterbedrijven aangeleverde resultaten neemt VITO waterstalen op dezelfde plaats waar de waterbedrijven het staal namen (zie hoofdstuk 2.3). Normoverschrijdingen zowel in de waterstalen genomen voor het controleprogramma als bij de operationele monitoring moeten gemeld worden volgens een geëigende procedure (zie hoofdstuk 2.4).

2.1 Controleprogramma 2.1.1 Situering De waterbedrijven zijn zelf verantwoordelijk om de minimumcontrole vastgelegd in het drinkwaterbesluit uit te voeren. Het opstellen en laten goedkeuren van een controleprogramma, is de eerste stap. Dit controleprogramma deelt de waterleverancier uiterlijk vóór 1 september van elk jaar, voor akkoord of aanmerkingen, mee aan de Vlaamse Milieumaatschappij. De tijdslijn in tabel 6 verduidelijkt wanneer en wat gerapporteerd moet worden. Volgende aspecten zijn belangrijk in dit controleprogramma: - het leveringsgebied; - de begrippen parameters groep A (bewaking) en parameters groep B (audit); - de bemonsteringsfrequentie; - de locatiekeuze. Deze verschillende aspecten worden verder in dit hoofdstuk besproken.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 20

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

tabel 6: tijdslijn uitgewerkt voor het jaar 2019

Jaar x-1

Jaar x

Jaar x+1

September 2018

2019

Vóór 1 april 2020

Na 1 april tot september 2020

WB*

Indienen controleprogramma

Nemen van de stalen en analyse

Rapporteren van de resultaten

Normoverschrijdingen melden VMM

VMM

Goedkeuren van

Adviseren en opvolgen van

Dataverwerking en opmaak

controleprogramma

normoverschrijdingen

rapport Kwaliteit van het drinkwater – 2019

*WB: waterbedrijf

2.1.2 Afbakening van leveringsgebieden De controle van de drinkwaterkwaliteit wordt georganiseerd per leveringsgebied. Een leveringsgebied is een geografisch afgebakend gebied waarbinnen het drinkwater afkomstig is uit één of enkele bronnen waarbinnen het water kan worden verondersteld van vrijwel uniforme kwaliteit te zijn. Deze uniforme kwaliteit kan wel variëren in functie van de tijd. Binnen een leveringsgebied mogen verschillende afzonderlijke waterbevoorradingsinstallaties (waterproductiecentra, waterreservoirs, toeleveringspunten ...) zijn op voorwaarde dat de kwaliteit van het gedistribueerde water uit de verschillende afzonderlijke waterbevoorradingsinstallaties vrijwel uniform is. Deze leveringsgebieden, weergegeven op figuur 2, vormen de basiseenheid waarop de evaluatie van de drinkwaterkwaliteit in dit rapport is gebaseerd. Elk jaar evalueren de waterbedrijven deze afbakening. In 2019 zijn 88 verschillende leveringsgebieden afgebakend. In figuur 2 worden de leveringsgebieden gesitueerd.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

figuur 2: overzicht van de 89 leveringsgebieden in Vlaanderen â€“ situatie 2019

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 22 2019

Kwaliteit van het drinkwater -

2.1.3 De begrippen parameters groep A (bewaking) en parameters groep B (audit) 2.1.3.1 Parameter groep A of bewaking De controle van parameter groep A (bewaking) heeft als doel regelmatig te informeren over de organoleptische (geur, smaak ...) en microbiologische kwaliteit van het drinkwater. Bovendien geeft ze informatie over de doeltreffendheid van de drinkwaterbehandeling (bv. desinfectie), wanneer deze toegepast wordt om het drinkwater in overeenstemming met de parameterwaarden te brengen of te houden. De parameters uit tabel 7 behoren tot het pakket dat geanalyseerd wordt bij een controle van parametersgroep A. Voor een aantal parameters gelden uitzonderingsbepalingen: deze parameters moeten alleen in bepaalde omstandigheden bij parameter groep A worden gemeten. In de praktijk worden deze parameters vaak systematisch meegenomen bij het uitvoeren van het controleprogramma. tabel 7: parameters te analyseren bij een controle van parametersgroep A

Parameter Kleur Troebelingsgraad Geur Smaak Geleidingsvermogen voor elektriciteit Waterstofionenconcentratie Ammonium Nitraat Nitriet Escherichia coli Enterokokken ColibacteriĂŤn Telling kolonies bij 22 Â°C Aluminium - opmerking 1 en 4 IJzer Clostridium perfringens (met inbegrip van sporen) - opmerking 2 en 4 Vrije chloorresten - opmerking 3 en 4 Lood Andere parameters die als relevant zijn aangeduid in het controleprogramma Opmerking 1: alleen nodig indien als vlokmiddel gebruikt Opmerking 2: alleen nodig als het water afkomstig is van of beĂŻnvloed wordt door oppervlaktewater Opmerking 3: alleen nodig als een behandeling met chloorgas of hypochloriet wordt toegepast Opmerking 4: voor alle andere gevallen staan de parameters in de auditlijst

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

2.1.3.2 Parametersgroep B of audit De controle van parameter groep B (audit) geeft informatie over de naleving van alle parameterwaarden van het drinkwaterbesluit. Alle parameters die vastgesteld worden volgens artikel 2 van het drinkwaterbesluit (zie 1.4) moeten aan een controle van parametersgroep B (audit) worden onderworpen, tenzij de waterleverancier kan vaststellen dat een parameter in een door hem te bepalen periode waarschijnlijk niet in bepaald water voorkomt in concentraties die kunnen leiden tot een overschrijdingsrisico van die parameterwaarde. Het niet-opnemen van een parameter in de controle van parameter groep B (audit) moet worden gemotiveerd met recente resultaten in het voorstel van het controleprogramma.

2.1.4 Bemonsteringsfrequentie en locatiekeuze binnen het leveringsgebied Het aantal monsternameplaatsen binnen een leveringsgebied wordt bepaald aan de hand van het gemeten volume drinkwater of op basis van het bevolkingsaantal in het leveringsgebied waarbij het hoofdelijke gebruik op 200 liter per inwoner per dag geschat wordt. Bij de keuze van de bemonsteringsplaatsen wordt ook rekening gehouden met de verplichting om de monsters zo te nemen dat ze representatief zijn voor het water dat gedurende een jaar in het leveringsgebied geconsumeerd wordt. tabel 8: minimumfrequentie van monsterneming van water afhankelijk van de dagelijks binnen een leveringsgebied gedistribueerde of geproduceerde hoeveelheid (m³)

Dagelijks binnen een leveringsgebied gedistribueerde of geproduceerde (opmerking 1) hoeveelheid m³

Parameter groep A: aantal monsternemingen per jaar (opmerkingen 2 en 3)

Parameter groep B: aantal monsternemingen per jaar (opmerkingen 2 en 3)

 10

> 10 en  100 > 100 en  1000

5 11

1 1

> 1000 en  3300 > 3300 en  6600

22 33

2 3

> 6600 en  9900 > 9900 en  20.000

44 67

4 5

> 20.000 en  30.000 > 30.000 en  40.000

102 125

6 7

> 40.000 en  50.000 > 50.000 en  60.000

160 195

8 9

> 60.000 en  70.000 > 70.000 en  80.000

218 253

10 11

> 80.000 en  90.000 > 90.000 en  100.000

276 311

12 13

4 + 75 voor elke 25.000 m3/dag

10 + 1 voor elke 25.000 m3/dag en

en fractie daarvan van de totale hoeveelheid

fractie daarvan van de totale hoeveelheid

> 100.000

Opmerking 1: de hoeveelheden zijn gemiddelden die berekend worden per kalenderjaar. De waterleverancier mag zich bij het vaststellen van de minimumfrequentie baseren op het aantal inwoners in een leveringsgebied in plaats van op de hoeveelheid

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 24

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

water, uitgaande van een waterverbruik van 200 l/dag/hoofd van de bevolking. Het controleprogramma wordt vastgesteld op basis van de meest recente beschikbare gegevens. Opmerking 2: de waterleverancier mag voor de verschillende parameters in tabel 1 het aantal monsters verlagen als: a) de waarden van de resultaten van de in een periode van ten minste twee opeenvolgende jaren genomen monsters constant zijn en significant beter dan de in bijlage I genoemde grenswaarden, en b) het aannemelijk is dat er geen enkele factor is waardoor de kwaliteit van het water achteruit zou kunnen gaan. De laagste frequentie mag niet minder zijn dan 50 % van het in de tabel vermelde aantal monsters, maar moet ten minste één keer per jaar bedragen. Opmerking 3: voor zover mogelijk moet het aantal monsters gelijk over plaats en tijd worden verdeeld.

Voor de openbare gebouwen van categorie 1 (ten minste de scholen, rusthuizen, kinderdagverblijven en ziekenhuizen) in het leveringsgebied, moet het controleprogramma de volledige lijst geven van de in aanmerking komende gebouwen. Hiervan wordt jaarlijks een derde bemonsterd via een bewakingsprocedure zodat na drie jaar al deze gebouwen bemonsterd zijn. tabel 9: minimumfrequentie van monsterneming en analyse van water bestemd voor menselijke consumptie dat geleverd wordt in publieke gebouwen

Publiek gebouw

Parameter groep A

Parameter groep B

Categorie 1

Driejaarlijks

20 % van het aantal monsterplaatsen

Andere categorieën

20 % van het aantal monsterplaatsen

ter hoogte van privé-aansluitingen ter hoogte van privé-aansluitingen

Voor een controle van parameter groep B (audit) is het aantal te bemonsteren plaatsen gelijk aan 20 % van het aantal dat moet worden uitgevoerd (zie tabel 8). In publieke gebouwen van categorie 2 (alle andere openbare gebouwen waar drinkwater aan het publiek wordt geleverd) is het aantal te bemonsteren plaatsen gelijk aan 20 % van het aantal dat moet worden uitgevoerd (zie tabel 8). Jaarlijks worden hiervoor andere bemonsteringsplaatsen gekozen. Het monster wordt genomen op de plaats waar het drinkwater wordt gebruikt, dit is doorgaans de keukenkraan. Tenzij de analysemethode een andere monsterneming oplegt, wordt het eerste monster onmiddellijk genomen bij een laag debiet (debiet waarmee een glas gevuld wordt).

2.1.5 Toetsing aan de norm: uitgangsprincipes en interpretatie 2.1.5.1 Normoverschrijdingen en normoverschrijdingspercentage Het drinkwater dat in Vlaanderen wordt gedistribueerd, moet voldoen aan de wettelijk opgelegde kwaliteitseisen (zie 1.4) op het punt waar het door de klant gebruikt wordt. De hoofddoelstelling van de jaarlijks uit te voeren controleprogramma’s is na te gaan of aan deze vereiste wordt voldaan. De toetsing aan de norm vormt het hoofdcriterium voor de beoordeling van de kwaliteit van het drinkwater.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

Bij de normtoetsing worden de vastgestelde waarden voor de individuele parameters getoetst aan hun respectievelijke norm. Voor de verschillende parameters krijgen we zo een idee van het aantal normoverschrijdingen. Aangezien de controle van de drinkwaterkwaliteit georiënteerd is op de leveringsgebieden, is een evaluatie van het aantal leveringsgebieden met normoverschrijdingen aangewezen. Zo krijgen we een indicatie van de spreiding van de vastgestelde normoverschrijdingen over de verschillende leveringsgebieden in Vlaanderen. Naast een evaluatie van de parameters waar een normoverschrijding is vastgesteld, is het, gelet op de opsplitsing tussen controles van parameter groep A (bewaking) en controles van parameter groep B (audit), ook interessant om na te gaan welke van de gerapporteerde normoverschrijdingen in verhouding tot het aantal voor de betreffende parameter uitgevoerde analyses het meeste voorkomt. Dit geeft informatie over het normconformiteitspercentage/normoverschrijdingspercentage voor een bepaalde parameter. 2.1.5.2 Microbiologische en chemische parameters versus indicatorparameters Bij de interpretatie van de resultaten van deze normtoetsing is het van belang een onderscheid te maken tussen de microbiologische en chemische parameters (tabel 1 en tabel 2) waaraan het drinkwater in de regel moet voldoen en de indicator en de aanvullende parameters (tabel 3 en tabel 4). Hoewel normoverschrijdingen moeten worden vermeden, houdt een overschrijding van de norm niet automatisch in dat dat drinkwater altijd ondrinkbaar moet worden verklaard. Het ondrinkbaar verklaren van water gebeurt na een analyse en evaluatie van de mogelijke risico’s voor de gezondheid. De mogelijke infectieuze of toxicologische eigenschappen, de mate waarin de norm werd overschreden en de duur van de vastgestelde normoverschrijding zijn hierbij belangrijke factoren. Voor een aantal indicatorparameters zoals geur, smaak, troebelheid zijn geen normen gespecificeerd. Het drinkwaterbesluit stelt voor deze parameters dat ze “aanvaardbaar moeten zijn voor de gebruiker” en/of dat “er geen abnormale verandering mag optreden”. Voor deze parameters is een uniforme normtoetsing op Vlaams niveau niet mogelijk. Ze worden niet meegenomen in deze analyse. 2.1.5.3 Oorzaak van de normoverschrijding, de interpretatie van de herbemonstering De waterleverancier moet de oorzaak van de vastgestelde normoverschrijdingen onmiddellijk onderzoeken. Dit gebeurt conform de ‘Richtsnoeren voor opvolging normoverschrijdingen: herbemonstering en herstelmaatregelen’ van de Vlaamse Milieumaatschappij en het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid. In de praktijk gebeurt dit eerst en vooral door een herbemonstering: het nemen van een waterstaal op dezelfde locatie. Deze herbemonstering moet zo snel mogelijk na de eerste vaststelling worden uitgevoerd. Het resultaat van de herbemonstering bepaalt de noodzaak tot het nemen van herstelmaatregelen. Door stalen te nemen op meerdere plaatsen, kan ook bepaald worden wie verantwoordelijk is om deze herstelmaatregelen door te voeren.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 26

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

Voor een overschrijding van een chemische parameter (inclusief de indicatorparameters) wordt de ‘tweemonsterprocedure’ toegepast (figuur 3). Dit betekent een: 1. herbemonstering op het oorspronkelijke controlepunt, meestal de keukenkraan; 2. bemonstering op het punt waar het water geleverd wordt door de waterleverancier. Dit laatste staal wordt meestal genomen aan de leegloopkraan ter hoogte van de watermeter. figuur 3: schematische weergave van de ‘tweemonsterprocedure’ voor de herbemonstering bij het vaststellen van een normoverschrijding aan de kraan

1°

➔ staalname aan de (keuken)kraan

2°

➔ herbemonstering aan de (keuken)kraan & ➔ staalname aan de watermeter

Voor een overschrijding van de bacteriële parameters (inclusief de indicatorparameters) wordt een ‘viermonsterprocedure’ toegepast (figuur 4). Dit impliceert een: 1. herneming op het oorspronkelijke controlepunt; 2. bemonstering op het leveringspunt (watermeter); 3. bemonstering op een adres stroomopwaarts ; 4. bemonstering op een adres stroomafwaarts. Bij de interpretatie van de uitgevoerde herbemonsteringsprocedures gelden de uitgangsprincipes zoals weergegeven in tabel 10. De oorzaak van een conforme kwaliteit bij een herbemonstering van zowel het afnamepunt (kraan) als bij de watermeter wordt aangeduid als onbekend. tabel 10: interpretatie van de resultaten van herbemonstering in functie van en verantwoordelijk voor het nemen van herstelmaatregelen

Herbemonstering Afnamepunt (kraan)

Leveringspunt (watermeter)

Oorzaak

niet conform

waterleverancier

niet conform

conform

Klant

Conform Conform

conform niet conform

Onbekend Onbekend

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

figuur 4: schematische weergave van de ‘viermonsterprocedure’ voor de herbemonstering bij het vaststellen van een normoverschrijding aan de kraan

1°

➔ staalname aan de (keuken)kraan

2°

➔ nieuwe staalname aan de (keuken)kraan & ➔ staalname aan de watermeter

➔ staalname stroomafwaarts

➔ staalname stroomopwaarts

2.1.5.4 Herstelmaatregelen en communicatie naar de klant Voor de opvolging van normoverschrijdingen gelden de bestaande regels opgenomen in artikel 13 en 14 van het drinkwaterbesluit. De waterbedrijven zijn als waterleverancier verplicht om de oorzaak van de overschrijding te onderzoeken en te adviseren. Als uit de herbemonsteringsprocedure (zie 2.1.5.3) volgend op een overschrijding blijkt dat de oorzaak van de overschrijding binnen het gebouw van de klant zelf ligt, is de waterleverancier verplicht om de klant te contacteren en adviseert hij de klant over de te nemen herstelmaatregelen. Ligt de oorzaak van de overschrijding niet bij het huishoudelijk leidingnet, maar wel aan de infrastructuur van de waterleverancier, dan neemt de waterleverancier onmiddellijk de nodige herstelmaatregelen om de kwaliteit weer in orde te brengen. Er wordt o.a. gelet op de mate waarin de parameter in kwestie is overschreden en op het mogelijke gevaar voor de gezondheid. De waterleverancier meldt de normoverschrijding en de genomen herstelmaatregelen bij de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM bevoegde entiteit Leefmilieu) en het Agentschap Zorg en Gezondheid (AZG - bevoegde entiteit Gezondheid). Als een overschrijding vastgesteld wordt in een publiek gebouw, licht de waterleverancier de klant, de VMM en het AZG in en adviseert hen over de mogelijke herstelmaatregelen. De klant licht de eigenaar van het huishoudelijk leidingnet in. De klant of de eigenaar voert de nodige herstelmaatregelen uit.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 28

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

De klant licht de verbruikers in behalve wanneer de VMM, na advies van het AZG, oordeelt dat de overschrijding geen gevaar voor de gezondheid oplevert. De VMM en het AZG kunnen op elk moment op eigen initiatief advies geven aan de eigenaar of de klant over de te nemen herstelmaatregelen. Bij een ernstige bedreiging voor de gezondheid, ongeacht of aan de kwaliteitseisen wordt voldaan of niet, onderbreekt de waterleverancier de levering van drinkwater, beperkt hij het gebruik ervan of neemt hij andere maatregelen om de gezondheid te beschermen. De waterleverancier beslist welke maatregelen nodig zijn en houdt daarbij rekening met de risico's die de onderbreking van de levering of de inperking van het gebruik van drinkwater kunnen opleveren voor de gezondheid. Deze beslissing wordt onmiddellijk bezorgd aan de VMM en het Agentschap Zorg en Gezondheid die ook op elk moment op eigen initiatief advies kunnen verstrekken over deze maatregelen. De waterleverancier informeert de klanten en de verbruikers onmiddellijk over de situatie en geeft hen het nodige advies. De klant verleent zijn medewerking aan de waterleverancier om de verbruikers te informeren. Deze melding aan de bevoegde entiteiten gebeurt conform de afgesproken richtsnoeren (zie 2.4 Normoverschrijdingen melden).

2.2 Operationele monitoring 2.2.1 Doel van operationele monitoring Het controleprogramma voorziet conform de Europese verplichting in een staalname aan de kraan. Dat controleprogramma geeft niet altijd een representatief beeld van het door het waterbedrijf geleverde water. De waarde van verschillende parameters wordt namelijk vaak beĂŻnvloed door de staat van de binneninstallatie. Voorbeelden daarvan zijn de aanwezigheid van loden leidingen in oudere gebouwen en de aanwezigheid van een waterontharder. De meeste waterbedrijven voeren niet alleen de verplichte minimumcontrole van het controleprogramma uit, maar ook frequente controles op het afgewerkte drinkwater. Die controles gebeuren in het waterproductiecentrum, de watertorens en de hoofdleidingen. De resultaten van die analyses worden niet beĂŻnvloed door de binneninstallatie en geven een meer representatief beeld van de kwaliteit van het drinkwater in de verschillende leveringsgebieden dan de resultaten van het controleprogramma. In 2019 zijn de resultaten van de operationele monitoring van al de 88 leveringsgebieden gerapporteerd.

2.2.2 Toetsing aan de normen Met een eerste analyse van die gegevens worden eventuele normoverschrijdingen onderzocht en geĂŻnterpreteerd. Waterbedrijven zijn wettelijk verplicht om onmiddellijk elke normoverschrijding die ze

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

vaststellen, te onderzoeken. Daar komt altijd een herbemonstering bij. Het resultaat van de herbemonstering bepaalt welke acties een waterbedrijf zal ondernemen. Naast een overzicht van de vastgestelde normoverschrijdingen, is voor elk van de leveringsgebieden per individuele parameter de minimale, de maximale, de gemiddelde en de mediane waarde bepaald. In figuur 5 wordt de invulling van die begrippen uitgelegd. figuur 5: toelichting bij de principes gebruikt voor de opmaak van de overzichtstabellen van de kwaliteit van het door het openbare waternetwerk verdeelde drinkwater PER LEVERINGSGEBIED AANTAL ANALYSES norm eenheid Temperatuur

°C

8630

MINIMUM min max

MAXIMUM min max

GEMIDDELDE min max

MEDIAAN min max

2,70

16,50

12,74

12,30

Geeft de minimum–maximumspreiding voor de minima van de individuele leveringsgebieden. In dit voorbeeld: de minimaal vastgestelde temperatuur per leveringsgebied varieert van 2,70 °C tot 9,00 °C.

9,00

28,30

17,03

18,00

Geeft de minimum–maximumspreiding voor de maxima van de individuele leveringsgebieden. In dit voorbeeld: de maximale vastgestelde temperatuur per leveringsgebied varieert van 16.50 °C tot 28,30 °C. Geeft de minimum–maximumspreiding van de mediaan van de individuele leveringsgebieden. De mediaan is de middelste waarde in een reeks resultaten geordend in opklimmende volgorde.

2.3 Validatieprogramma 2.3.1 Doelstelling van het validatieprogramma De huidige controle op de drinkwaterkwaliteit gaat uit van een steekproefsgewijze staalname aan de kraan bij particulieren en in publieke gebouwen. Deze wordt uitgevoerd per leveringsgebied. Jaarlijks worden de resultaten van de uitgevoerde analyses per leveringsgebied gerapporteerd aan de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) die de resultaten evalueert en interpreteert. Om te kunnen rapporteren over de kwaliteit van het in Vlaanderen geleverde drinkwater is het aangewezen om als overheid te beschikken over een instrument dat de kwaliteit van de aangeleverde gegevens valideert. Een deel van die validatie wordt gerealiseerd door het parallel laten uitvoeren van analyses door een laboratorium erkend door de Vlaamse overheid (VITO). In 2009 startte het validatieprogramma drinkwaterkwaliteit. Het is niet de bedoeling de controleverplichtingen die opgelegd zijn en toevertrouwd werden aan de waterbedrijven over te nemen.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 30

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

Het validatieprogramma analyseert het drinkwater dat geleverd wordt en valideert de resultaten van de controleprogramma’s van de verschillende waterbedrijven. De Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek (VITO) is het Vlaamse referentielaboratorium voor water. Zij voert in opdracht van de VMM het validatieprogramma uit.

2.3.2 Uitgangspunten van het validatieprogramma In het kader van het validatieprogramma worden onaangekondigd en steekproefsgewijs in een leveringsgebied stalen genomen. Per leveringsgebied wordt één locatie geselecteerd. De stalen worden genomen in publieke gebouwen categorie 1 en bij voorkeur in scholen. De waterstalen worden op zo’n wijze genomen dat de resultaten representatief zijn voor de kwaliteit in het leveringsgebied. In totaal worden 35 parameters (zie tabel 11) gemeten. tabel 11: gemeten parameters en hun specificaties volgens het drinkwaterbesluit

Parameter

Eenheid

Norm

ATG*

RG* Meetonzekerheid*

E. coli Enterokokken

aantal/100 ml aantal/100 ml

0 0

Antimoon Arseen

µg/l µg/l

5 10

1,25 1

2,5 2

40 30

Benzeen Benzo(a)pyreen

µg/l µg/l

1 0,01

0,25 0,0025

0,5 0,005

40 50

Boor Bromaat

mg/l µg/l

1 10

0,1 2,5

0,2 5

25 40

Cadmium Chroom

µg/l µg/l

5 50

0,5 5

1 10

25 30

Koper Cyanide

mg/l µg/l

2 50

0,2 5

0,4 10

25 30

1,2-dichloorethaan Fluoride

µg/l mg/l

3 1,5

0,3 0,15

0,6 0,3

40 20

Lood Nikkel

µg/l µg/l

10 20

1 2

2 4

25 25

Nitraat Nitriet WPC

mg/l mg/l

50 0,1

5 0,01

10 0,02

15 20

Selenium Totaal tri + tretrachlooretheen

µg/l µg/l

10 10

1 1

2 2

40 30

Broomdichloormethaan Totaal trihalo-methanen

µg/l µg/l

60 100

6 10

12 20

50 40

Aluminium Ammonium

µg/l mg/l

200 0,5

20 0,05

40 0,1

25 40

IJzer Mangaan

µg/l µg/l

200 50

20 5

40 10

30 30

Telling kolonies bij 22 °C Coliformen

kve/ml aantal/100 ml

GAV 0

TOC

mg C/l

GAV

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

Zink Vinylchloride

µg/l µg/l

5000 0,5

Styreen Xyleen

µg/l µg/l

20 500

5 125

10 250

50 30

Totaal trichlorobenzenen Totaal PAK's

µg/l µg/l

20 0,1

5 0,025

10 0,05

50 50

Totaal pesticiden Individuele pesticiden

µg/l µg/l

0,5 0,1

0,125 0,025

0,25 0,05

30 30

(*) Voor duiding bij de begrippen ATG (aantoonbaarheidsgrens), RG (rapporteringsgrens) en Meetonzekerheid: zie kader hieronder.

Het validatieprogramma wil een antwoord geven op de volgende vragen: 1. Voldoet het geleverde water aan de wettelijke kwaliteitseisen voor de geanalyseerde parameters? (zie 4.6.1) 2. Hoe verhouden de resultaten van de onafhankelijke controle zich tegenover de resultaten die aangeleverd worden door de waterbedrijven? (zie 4.6.2) Beide aspecten zijn belangrijk voor het valideren van de resultaten die de waterbedrijven jaarlijks rapporteren en die de basis vormen van de jaarlijkse verslaggeving over de drinkwaterkwaliteit. Gebruikte definities De aantoonbaarheidsgrens is die concentratie in het staal, waarvan met 95 % zekerheid kan gesteld worden dat ze verschilt van nul (of dat het gemeten signaal verschilt van de ruis). De meetonzekerheid is een niet-negatieve parameter die de spreiding karakteriseert van de kwantitatieve waarden die aan een te meten grootheid worden toegekend. De rapporteringsgrens is een algemene voorwaarde in de prestatiekenmerken per labo. Dat wordt minimaal genomen op twee keer de aantoonbaarheidsgrens. De waterbedrijven geven aan alle gemeten waarden onder de rapporteringsgrens de waarde nul. De aantoonbaarheidsgrens en de meetonzekerheid worden bepaald in het drinkwaterbesluit. De waarden zijn te interpreteren als minimale vereisten. Voor E. coli, enterokokken, telling kolonies bij 22 °C, coliformen, TOC (totaal organische koolstof), zink en vinylchloride worden de aantoonbaarheidsgrens en de meetonzekerheid niet bepaald in het besluit. Die parameters worden daarom niet getoetst.

2.3.3 Werkwijze voor de verwerking van de gegevens 2.3.3.1 Principe Het parameterpakket dat VITO analyseert, bevat zowel chemische parameters als microbiële parameters. Voor de chemische parameters gelden wettelijke vereisten voor de aantoonbaarheidsgrens (ATG), de rapporteringsgrens (RG) en de meetonzekerheid De VMM hanteert de volgende werkwijze bij het verwerken van de resultaten van het validatieprogramma. De werkwijze wordt schematisch weergegeven in figuur 6. De waterbedrijven rapporteren jaarlijks over de kwaliteit van het drinkwater in het openbare waternetwerk en maken representatieve meetresultaten uit hun operationele monitoring over aan de VMM. De mediane en de maximale waarden van de aangeleverde gegevens worden gebruikt om de kwaliteit van het

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 32

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

drinkwater dat in het leveringsgebied geleverd wordt, te beoordelen. Bij het valideren van die meetgegevens gaan ze na hoe het resultaat van de onafhankelijke controle zich verhoudt tot de maximale waarde vastgesteld in het leveringsgebied. 2.3.3.2 Chemische parameters Het drinkwaterbesluit legt voor verschillende parameters minimumeisen vast voor de aantoonbaarheidsgrens en de meetonzekerheid. De drinkwaterlaboratoria hanteren als rapporteringsgrens twee keer de aantoonbaarheidsgrens. Aangezien de aantoonbaarheidsgrens en de meetonzekerheid afhankelijk zijn van de meetmethode en van de gevoeligheid van de gebruikte apparatuur, varieert de rapporteringsgrens voor de verschillende parameters en voor elk laboratorium. Door die variatie wordt in de verwerking alleen rekening gehouden met meetresultaten die boven de minimale rapporteringsgrens liggen, die vastgelegd is in het besluit. Over eventuele verschillen tussen meetwaarden kleiner dan de minimale rapporteringsgrens worden geen uitspraken gedaan door de beperkte relevantie ervan voor de kwaliteit van het drinkwater. Er wordt specifiek nagegaan of de waarde die VITO vaststelt, afwijkt van de door de waterbedrijven (WB) gerapporteerde maximale waarde in het leveringsgebied. Alleen die situaties waarin VITO werkelijk hogere waarden vaststelt, zijn vanuit het toezicht op de drinkwaterkwaliteit relevant. Een waarde wordt als betekenisvolle afwijking beschouwd als: {(waarde van VITO) - (minimum meetonzekerheid)} - {(maximale waarde WB) + (minimum meetonzekerheid)} > 0 In zoâ€™n geval zijn de meetresultaten die het waterbedrijf aanlevert, niet helemaal representatief voor de kwaliteit van het geleverde drinkwater in dat leveringsgebied. Als een afwijking vastgesteld wordt, dan gaat VMM na of de normwaarde voor die parameter overschreden is. Andere verschillen worden als niet-betekenisvol gezien. 2.3.3.3 MicrobiĂŤle parameters Er wordt nagegaan of de waarde die VITO vaststelt, afwijkt van de door de waterbedrijven gerapporteerde maximale waarde in het leveringsgebied.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

figuur 6: toetsingsschema validatieprogramma

NORM {(waarde van vito) (minimum precisie)} {(maximale waarde DMW) + (minimum precisie)} > 0

Rapporteringgr ens

Aantoonbaarheidsgr ens

Geen toetsing

Overschrijding norm

Geen betekenisvolle afwijking

Betekenisvolle afwijking

DWM

VITO

2.4 Normoverschrijdingen melden De bevoegde entiteiten Leefmilieu (VMM) en Gezondheid (AZG) stelden samen richtlijnen op over de informatieoverdracht en crisiscommunicatie om de waterleverancier bij de invulling van bovenstaande, wettelijke verplichtingen te ondersteunen. Drie categorieĂŤn van meldingen zijn afgebakend met daaraan gekoppeld welke acties de waterleverancier moet ondernemen.

2.4.1 A-melding Ten eerste kan een normoverschrijding voor een indicatorparameter vastgesteld en bevestigd worden na een herneming van de uitvoering van het controleprogramma waarbij de oorzaak niet bij (de binneninstallatie van) de klant ligt, of na een herneming van de uitvoering van de operationele monitoring op het afgewerkte drinkwater. In dat geval meldt het waterbedrijf dit via de procedure van een A-melding.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 34

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

2.4.2 B-melding Ten tweede kan in het kader van de uitvoering van het controleprogramma in een publiek gebouw of een levensmiddelenbedrijf een normoverschrijding worden vastgesteld waarvan de oorzaak bij de klant ligt (eigen private waterwinning, binnenleidingen en -installatie, onderhoud, stilstanden …) en/of de oorzaak bij de individuele aftakking naar het gebouw ligt. Dan wordt deze overschrijding gemeld via een B-melding. Dit zijn in essentie overschrijdingen voor een microbiologische of chemische parameter. Als er onrustwekkende normoverschrijdingen worden vastgesteld voor indicatorparameters, dan worden deze ook gemeld (bv. duidelijke besmetting met coliformen, afwijkingen van de geur, smaak en kleur).

2.4.3 C-melding Een C-melding is vereist bij een ‘potentieel ernstige bedreiging voor de gezondheid’. Een potentieel ernstige bedreiging voor de gezondheid doet zich voor: 1° als een normoverschrijding voor een (of meerdere) microbiologische of chemische parameter(s) wordt vastgesteld; 2° en/of zich een gebeurtenis voordoet waardoor er (mogelijk) niet meer kan worden voldaan aan de bepalingen van artikel 2 §2 van het drinkwaterbesluit12; 3° en/of wanneer zich een gebeurtenis voordoet die (mogelijk) kan leiden tot grote of langdurige kwantiteitsproblemen met potentiële impact op de gezondheid; 4° en/of wanneer zich een dreiging of gebeurtenis voordoet gerelateerd aan terrorisme met potentiële impact op de volksgezondheid; 5° en waarvan de oorzaak niet bij de klant ligt; 6° en waarbij meerdere aftakkingen betrokken zijn die (mogelijk) verband houden met mekaar. Sommige gebeurtenissen vormen potentieel een ernstige bedreiging voor de gezondheid zonder dat er hiervoor eerst een waterstaal moet worden geanalyseerd.

Artikel 2 §2 van het drinkwaterbesluit van 13 december 2002: Het water dat bestemd is voor menselijke consumptie wordt geacht gezond en schoon te zijn wanneer: 1° het geen micro-organismen, parasieten of andere stoffen bevat in hoeveelheden of concentraties die gevaar voor de gezondheid van de mens kunnen opleveren; 2° het minstens voldoet aan de in bijlage I, delen A en B, gestelde parameterwaarden; 3° het geproduceerd en gedistribueerd wordt overeenkomstig het decreet en zijn uitvoeringsbesluiten.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

3 KWALITEIT AAN DE KRAAN 3.1 Aantal analyses en conformiteit 3.1.1 Aantal analyses Volgens de ingediende controleprogramma’s voor het jaar 2019 moesten in totaal zo’n 9.247 controles van parameter groep A en 560 controles van parameter groep B worden uitgevoerd. Uit de gerapporteerde cijfers blijkt dat in Vlaanderen – bij de klant aan de kraan – meer staalnames gebeurden dan wettelijk verplicht: 11.179 controles van parameter groep A en 742 controles van parameter groep B. Wanneer er gekeken wordt naar het aantal geplande en uitgevoerde controles per leveringsgebied dan werden in ELK leveringsgebied voldoende controles uitgevoerd.

3.1.2 Conformiteitspercentage In 2019 was het totale conformiteitspercentage in Vlaanderen 99,52 %. Dat is een niet-parameterspecifieke waarde berekend op basis van het totale aantal normoverschrijdingen en het totaal aantal uitgevoerde analyses. Hieruit kunnen we afleiden dat de kwaliteit van het drinkwater in Vlaanderen in heel grote mate voldoet aan de opgelegde kwaliteitseisen. Onderstaande figuur 7 geeft de evolutie weer van het conformiteitspercentage sinds 2005. Uit deze cijfers blijkt dat het conformiteitspercentage van 2019 het laagste was sinds 2005. De daling sinds 2014 ligt aan twee aspecten. Voor de parameter lood werd de norm strenger, van 25 μg/l naar 10 μg/l. Daarnaast stapten de meeste waterbedrijven over op een nieuwe analysemethode voor coliformen. Deze methode (multi-well test) meet veel gevoeliger dan de klassieke methode (Tergitol-methode).

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 36

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

figuur 7: evolutie van het conformiteitspercentage voor de periode 2005-2019

Opgelet: Y-as start niet bij 0.

3.2 Analyse van de normoverschrijdingen 3.2.1 Microbiologische en chemische parameters 3.2.1.1 Normoverschrijdingen Voor twee microbiologische en zes chemische parameters zijn normoverschrijdingen aan de kraan vastgesteld. In totaal gaat het om 310 normoverschrijdingen. De meeste normoverschrijdingen zijn vastgesteld voor lood, gevolgd door nikkel, nitriet en enterokokken. Een overzicht van de vastgestelde normoverschrijdingen in absolute aantallen wordt weergegeven in tabel 12. Op basis van het aantal uitgevoerde analyses is een parameterspecifiek normoverschrijdingspercentage berekend (zie figuur 8). Dat percentage ligt tussen 1,65 % voor lood en 0,05 % voor E.coli, koper en nitraat. tabel 12: overzicht van de resultaten van de microbiologische en chemische parameters van het controleprogramma 2019

Aantal leveringsgebieden met normoverschrijdingen

Parameter

Aantal analyses

Aantal normoverschrijdingen

Conformiteitspercentage

Microbiologische parameters E. coli

11.920

99,95

Enterokokken

11.904

99,78

Antimoon

9.535

100,00

Arseen Benzeen

9.546

100,00

740

100,00

Benzo(a)pyreen

739

99,86

Chemische parameters

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

Boor Bromaat

9.548

100,00

742

100,00

Cadmium Chroom

9.554

100,00

9.554

100,00

Koper Cyanide

9.556

99,95

656

100,00

1,2-Dichloorethaan Fluoride

740

100,00

742

100,00

Lood Kwik

11.912

196

98,35

7.357

100,00

Nikkel Nitraat

9.554

99,62

11.893

99,95

Nitriet kraan Totaal PAK's

11.909

99,71

738

100,00

Selenium Totaal tri +

7.877

100,00

739

100,00

740

100,00

734

100,00

725

100,00

tretrachlooretheen Totaal trihalomethanen Broomdichloormethaan Vinylchloride

310

figuur 8: normoverschrijdingspercentage voor de microbiologische en chemische parameters in 2019. Voor de parameters die niet opgenomen zijn in de grafiek, zijn geen normoverschrijdingen vastgesteld.

3.2.1.2 Oorzaak van de normoverschrijdingen Het overzicht van de oorzaken van de vastgestelde normoverschrijdingen wordt weergegeven in tabel 13. Een normoverschrijding wordt onderzocht om na te gaan of de normoverschrijding kan worden bevestigd. Het resultaat van dit onderzoek bepaalt de noodzaak tot het nemen van herstelmaatregelen en wie verantwoordelijk is om deze herstelmaatregelen door te voeren.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 38

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

Voor 19 van de 310 vastgestelde normoverschrijdingen (6,1 %) is de oorzaak niet verder onderzocht via een herbemonsteringsprocedure. De voornaamste reden is dat De Watergroep voor 13 normoverschrijdingen van nikkel geen onderzoek uitgevoerd heeft. Er werd van uitgegaan dat dit niet noodzakelijk was bij nikkeloverschrijdingen aangezien die meestal afkomstig zijn van het kraanmateriaal. Dit zal De Watergroep volgend jaar beter opvolgen. Voor de andere niet onderzochte normoverschrijdingen was de klant niet bereikbaar, of wordt de woning afgebroken of gerenoveerd in de nabije toekomst. Een groot aantal van de overschrijdingen voor E. coli en enterokokken wordt niet bevestigd bij herbemonstering. Het valt hier niet uit te sluiten dat een probleem bij de staalname (bv. onvolledige desinfectie van de kraanmond) aan de basis ligt van de initiële overschrijding. Het grootste deel van de vastgestelde normoverschrijdingen voor koper, nitriet en nikkel hebben als oorzaak de ‘klant’ of zijn niet bevestigd. Voor de niet-bevestigde normoverschrijdingen zijn bij de herbemonstering geen abnormale waarden vastgesteld. Dat wijst waarschijnlijk op tijdelijke kwaliteitsveranderingen. Deze parameters zijn beïnvloedbaar door de binneninstallatie waarbij het moment van staalname bepalend kan zijn voor het resultaat (bv. effecten van stagnatie). Het grootste aantal normoverschrijdingen is er voor lood (196). Voor iets meer dan de helft (55 %) van de normoverschrijding voor lood is de oorzaak onbekend. Dit betekent dat bij een herbemonstering de kwaliteit voldeed aan de norm (meer in tabel 10). Net zoals bovenstaande parameters is lood beïnvloedbaar door de binneninstallatie waarbij het moment van staalname bepalend kan zijn voor het resultaat (bv. effecten van stagnatie). ➢ meer informatie over lood in hoofdstuk 3.3 In totaal ligt voor 15 normoverschrijdingen de oorzaak bij de waterleverancier. Voor zes normoverschrijdingen is er een gedeelde verantwoordelijkheid van de waterleverancier en de klant. tabel 13: analyse van de oorzaken van de vastgestelde normoverschrijdingen van de microbiologische en chemische parameters in 2019 aan de kraan ter uitvoering van het wettelijk verplichte controleprogramma Oorzaak Parameters

Aantal normoverschrijdingen

Microbiologische parameters E. coli 6 Enterokokken 26 Chemische parameters Benzo(a)pyreen 1 Koper 5 Lood 196

Waterleverancier

Niet onderzocht

Waterleverancier/ Klant

Klant

Onbekend

108

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

Nikkel Nitraat Nitriet Totaal – aantal Totaal - percentage

310

184

4,8 %

27,4 %

2,3 %

59,4 %

6,1 %

De tabel 14 geeft de analyse weer van deze normoverschrijdingen waarvan de oorzaak bij de waterleverancier ligt. Voor de parameter lood zijn er 14 normoverschrijdingen (7 + 7) vastgesteld waarvan de oorzaak (gedeeltelijk) bij de waterleverancier ligt. In de leveringsgebieden FARYSǀTMVW 1 (2x), FARYSǀTMVW 5, FARYSǀTMVW 6, AWW-PST (5x), Pidpa 2, Pidpa 5, Knokke-Heist – Heist, De Watergroep B6 en De Watergroep WVL7 zijn normoverschrijdingen van lood vastgesteld die gerelateerd zijn aan het waternetwerk. Dat komt vooral door migratie uit het aanwezige materiaal (leidingen, koppelstukken …). In Vlaanderen zijn in 2019 nog 2.216 loden aftakkingen aanwezig (zie 3.3.2). Deze aansluitingen zijn opgenomen in het jaarlijks vervangingsprogramma van de waterleveranciers. ➢ meer informatie over lood in hoofdstuk 3.3 Twee normoverschrijdingen van lood werden vastgesteld in een publiek gebouw, deze werden gemeld bij de bevoegde entiteiten. De overige loodoverschrijdingen kwam telkens voor bij één individuele aftakking, deze moest dan ook niet gemeld worden. (zie 2.4). De normoverschrijding van nitraat is te verklaren doordat de winning van Hoeilaart onder druk staat van historisch en/of recent gebruik van meststoffen in de landbouw. Van de zeven normoverschrijdingen voor nitriet zijn vier normoverschrijdingen gerelateerd aan een falende zuivering in WPC Waarmaarde en drie normoverschrijdingen gerelateerd aan een falende zuivering in WPC Eeklo. Meer duiding hierover vind je terug in hoofdstuk 5.2.2.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 40

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

tabel 14: oorzaakanalyse van de vastgestelde normoverschrijdingen van de microbiologische en chemische parameters waarvan de oorzaak bij de waterleverancier ligt

Parameter

Resultaat 1ste staal

Locatie

Leveringsgebied

Resultaat hername watermeter

Oorzaak

Tijdsduur normoverschrijding

Acties

Melding i.k.v. crisiscommunicatie

Oorzaak waterleverancier Lood

11,8 µg/l

Klant

AWW-PST

11,0 µg/l

Migratie lood uit aftakkingen

Aanpassen aansluiting

Lood

16,8 µg/l

Klant

AWW-PST

29,4 µg/l

Migratie lood uit aftakkingen

Aanpassen aansluiting

Lood

13,0 µg/l

Klant

AWW-PST

20,8 µg/l

Migratie lood uit aftakkingen

Aanpassen aansluiting

Lood

62,5 µg/l

Klant

AWW-PST

69,4 µg/l

Migratie lood uit aftakkingen

Aanpassen aansluiting

Lood

51,0 µg/l

Klant

AWW-PST

49,0 µg/l

Migratie lood uit aftakkingen

Aanpassen aansluiting

Lood

17,9 µg/l

Klant

FARYSǀTMVW 1

10,3 µg/l

Migratie lood uit watermeter

Vervangen watermeter

Lood

13,0 µg/l

Klant

FARYSǀTMVW 6

57,2 µg/l

Migratie lood uit watermeter

Vervangen watermeter

Nitraat

51,0 mg/l

Klant

Nitriet

0,24 mg/l

Klant

Nitriet

0,22 mg/l

Klant

Nitriet

0,13 mg/l

Klant

Nitriet

0,39 mg/l

Publiek gebouw cat. 1 Nitriet

0,21 mg/l

Klant

De Watergroep B17 De Watergroep OVL2 De Watergroep OVL2 De Watergroep OVL2 De Watergroep WVL1 De Watergroep WVL1

> 50,0 mg/l

Druk nitraat in winningsgebied ligt hoog

Aanpassen pompregime tussen diep (nitraatarm) en ondiep (nitraatrijk) grondwater

jaar > 30 dagen en < 1 jaar > 30 dagen en < 1 jaar > 30 dagen en < 1 jaar > 30 dagen en < 1 jaar > 30 dagen en < 1 jaar > 30 dagen en < 1 jaar > 7 dagen en < 30 dagen

Niet nodig Niet nodig Niet nodig Niet nodig Niet nodig Niet nodig Niet nodig

Niet nodig

0,03 mg/l

Falende waterbehandeling

Aanpassen waterbehandeling

1 dag

Gemeld

<0,02 µg/l

Falende waterbehandeling

Aanpassen waterbehandeling

1 dag

Gemeld

0,03 mg/l

Falende waterbehandeling

Aanpassen waterbehandeling

1 dag

Gemeld

0,03 mg/l

Falende waterbehandeling

Aanpassen waterbehandeling

<0.02 mg/l

Falende waterbehandeling

Aanpassen waterbehandeling

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

> 30 dagen en < 1

> 7 dagen en < 30 dagen > 7 dagen en < 30 dagen

Gemeld

Nitriet

0,21 mg/l

Klant Publiek

Nitriet

0,16 mg/l

gebouw cat. 1

De Watergroep WVL1 De Watergroep WVL1

> 7 dagen en < 30

<0,02 mg/l

Falende waterbehandeling

Aanpassen waterbehandeling

0,02 mg/l

Falende waterbehandeling

Aanpassen waterbehandeling

Loden aansluiting + binnenhuis

Vervangen aansluiting13 +

> 30 dagen en < 1

installatie

adviseren herstelmaatregelen

jaar

Loden aansluiting + binnenhuis

Aanpassen aansluiting +

> 30 dagen en < 1

installatie

adviseren herstelmaatregelen

jaar

Loden aansluiting + binnenhuis

Aanpassen aansluiting +

installatie

adviseren herstelmaatregelen

Loden aansluiting + binnenhuis

Aanpassen aansluiting +

> 30 dagen en < 1

installatie

adviseren herstelmaatregelen

jaar

Loden aansluiting + binnenhuis

Aanpassen aansluiting +

installatie

adviseren herstelmaatregelen

Loden aansluiting + binnenhuis

Aanpassen aansluiting +

> 30 dagen en < 1

installatie

adviseren herstelmaatregelen

jaar

dagen > 7 dagen en < 30 dagen

Gemeld

Oorzaak waterleverancier + klant

Lood

18,0 µg/l

Klant

Lood

20,9 µg/l

Klant

Lood

14,3 µg/l

Publiek

De Watergroep B6 FARYSǀTMVW 1

19,0 µg/l

9,3 µg/l

FARYSǀTMVW 5

gebouw

219,9 µg/l

cat. 2 Lood

23,0 µg/

Klant

Knokke-Heist – Heist

140 µg/l

Publiek Lood

30,1 µg/l

gebouw

92,9 µg/l

Klant

Lood

154,0 µg/l

Klant

jaar

> 30 dagen en < 1

Pidpa 2

13,4 µg/l

Pidpa 4

54,2 µg/l

De Watergroep

Geen

Loden aansluiting + binnenhuis

Aanpassen aansluiting +

> 30 dagen en < 1

WVL7

toegang

installatie

adviseren herstelmaatregelen

jaar

cat. 2 Lood

> 30 dagen en < 1

jaar

Vervanging van loden aansluiting mag niet van eigenaar wegens breekwerken onder oprit.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 42

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

Niet nodig

Gemeld

Niet nodig

Gemeld

Niet nodig Niet nodig

3.2.2 Indicatorparameters en aanvullende parameters 3.2.2.1 Normoverschrijdingen In 2019 zijn voor 11 van de 18 parameters van het pakket â€˜indicatorparameters en aanvullende parametersâ€™ in totaal 1.284 normoverschrijdingen aan de kraan vastgesteld (zie tabel 15). De figuur 9 geeft een overzicht van de normoverschrijdingen. Het gaat vooral om overschrijdingen voor coliformen, ijzer, natrium en saturatie-index. Het parameterspecifieke normoverschrijdingspercentage varieert tussen een maximum van 4,49 % voor saturatie-index en een minimum van 0,01 % voor aluminium. Voor coliformen werd in 74 van de 89 leveringsgebieden een overschrijding vastgesteld. In 59 leveringsgebieden zijn er overschrijdingen voor ijzer. IJzer geeft een bruine kleur aan het water. Een normoverschrijding voor deze indicatorparameters wordt niet onmiddellijk beschouwd als gezondheidskundig relevant. tabel 15: overzicht van de resultaten van de indicatorparameters en aanvullende parameters van het controleprogramma 2019

Aantal leveringsgebieden met normoverschrijdingen

Parameter

Aantal analyses

Aantal normoverschrijdingen

Conformiteitspercentage

Indicatorparameters Aluminium Ammonium

11.745

99,99

11.889

99,97

Chloride Clostridium perfringens

740

100,00

10.424

99,92

Conductiviteit pH

11.713

100,00

11.747

100,00

IJzer Mangaan

11.914

377

96,84

9.560

99,85

Sulfaat Natrium

740

100,00

7.960

248

96,88

Coliformen Vrije chloorresten

11.920

530

95,55

11.699

99,91

Saturatie-index Temperatuur

1.625

95,51

11.894

99,87

Calcium Magnesium

10.143

100,00

10.148

100,00

Totale hardheid Zink

3.553

100,00

9.535

99,97

Aanvullende parameters

1.284

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

figuur 9: normoverschrijdingspercentage voor de indicatorparameters en aanvullende parameters in 2019. Voor de parameters die niet opgenomen zijn in de grafiek, werden geen normoverschrijdingen vastgesteld.

3.2.2.2 Oorzaak van de normoverschrijding De oorzaken van de vastgestelde normoverschrijdingen aan de kraan zijn opgenomen in tabel 16. Voor 10 van de 1.284 vastgestelde normoverschrijdingen is de oorzaak niet onderzocht (0,8 %). Overschrijdingen voor ijzer zijn vaak het gevolg van problemen met gecorrodeerde leidingen van de waterleveranciers of de klant. Vaak gaat het om tijdelijke problemen met gecorrodeerde leidingen waardoor – afhankelijk van de stroming in het netwerk en de hardheid van het water – de ijzerconcentratie sterk kan schommelen. Een groot aantal (228) overschrijdingen voor ijzer wordt bij herbemonstering niet bevestigd zodat de oorzaak onbekend blijft. Een overschrijding van de norm kan de smaak en de kleur beïnvloeden. Meestal volstaat een spoeling van de leiding om het probleem te verhelpen. Een meer permanente maar vaak minder haalbare herstelmaatregel op korte termijn is het vervangen van de leiding. Ook de overschrijdingen voor coliformen worden meestal (323 van de 530 keer) niet bevestigd na herbemonstering. De normwaarde voor coliformen bedraagt ‘geen enkele coliform in 100 milliliter drinkwater’. De vaststelling van 1 coliform volstaat dus al om een normoverschrijding te krijgen. De waarschijnlijke oorzaken van deze erg ‘beperkte’ overschrijdingen zijn vaak een onvolledige desinfectie van de kraan voor de staalname of de aanwezigheid van een biofilm in de binnenhuisinstallatie of het openbaar waternetwerk. De overschrijding van natrium en de saturatie-index aan de kraan wordt verklaard door de aanwezigheid van waterontharders bij de klant.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 44

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

Uit tabel 16 blijkt dat bij 180 overschrijdingen van coliformen (172), ijzer (6) en vrije chloorresten (2) de oorzaak bij de waterleverancier ligt. tabel 16: analyse van de oorzaken van de vastgestelde normoverschrijdingen voor indicator en aanvullende parameters in 2019 aan de kraan om het wettelijk verplichte controleprogramma uit te voeren Oorzaak Parameters

Aantal normoverschrijdingen

Waterleverancier

Klant

Waterleverancier/ Klant

Niet onderzocht Onbekend

Indicator parameters Aluminium Ammonium

1 4

0 0

0 1

0 0

0 3

1 0

Clostridium perfringens

Coliformen Ijzer

530 377

172 6

33 133

2 8

323 228

0 2

Mangaan Natrium

14 248

0 0

1 248

0 0

12 0

1 0

Saturatie-index Temperatuur

73 15

0 0

70 8

0 0

1 7

2 0

Vrije chloorresten

Aanvullende parameters Zink

Totaal â€“ aantal

1.284

180

498

586

14,0 %

38,8 %

0,8 %

45,6 %

0,8 %

Totaal - percentage

3.3 Lood 3.3.1 Situering Lood is een toxische stof die al in kleine concentraties een impact kan hebben. Algemeen kan een verhoogde blootstelling aanleiding geven tot accumulatie in het skelet, interferentie met de aanmaak van heem en hemoglobine in het bloed, interferentie met het calciummetabolisme en rechtstreekse impact op het centrale zenuwstelsel. Loden leidingen werden vroeger vaak gebruikt. Daardoor zijn in oudere gebouwen vaak nog loden leidingen of restanten ervan aanwezig. Ook de waterbedrijven gebruikten vroeger aansluitingen en leidingen van lood. De waterbedrijven hebben de loden leidingen en aansluitingen ondertussen bijna allemaal vervangen. Nog ongeveer 3,5 % loden aansluitingen moeten vervangen worden. Een belangrijk aandeel van de normoverschrijdingen kan worden toegeschreven aan de aanwezigheid van lood in de binnenhuisinstallatie van de klant. De klant is zelf verantwoordelijk voor de binneninstallatie en het vervangen van loden delen. Om een antwoord te bieden aan de loodproblematiek ontwikkelde de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) in samenwerking met het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid (VAZG) en de Vlaamse waterbedrijven

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

(via Aquaflanders) het actieplan ‘Loodpreventie in drinkwater’. Dit eerste actieplan (2011-2015) bevatte acties en engagementen van de Vlaamse overheid en van de waterbedrijven om het loodgehalte in het drinkwater te verminderen. Dit eerste actieplan heeft voor een verhoogde bewustwording gezorgd en bijgedragen aan de daling van het aantal normoverschrijdingen voor lood aan de kraan in de afgelopen jaren. De resultaten van de controleprogramma’s van de waterbedrijven tonen aan dat lood toch nog te vaak aanwezig is in het drinkwater. Deze vaststellingen leidden er toe om een tweede actieplan (2015-2019) op te maken dat verder bouwt op het eerste plan. Methode van staalname De staalname van het water aan de kraan, waarop de analyse van metalen uitgevoerd wordt, gebeurt met de Random Day Time-methode. Daarbij wordt de eerste liter genomen zonder vooraf te spoelen. Metalen, zoals lood, logen uit en de gehaltes in het water zijn o.a. afhankelijk van de contacttijd met het materiaal. Het waterverbruik in de woning voor de staalname is dus in belangrijke mate bepalend voor het resultaat. Ondanks die beperking wordt die staalnameprocedure internationaal beschouwd als de meest praktisch haalbare voor een routineopvolging van de kwaliteit van het geleverde drinkwater. Bij de opvolging van de kwaliteit worden namelijk nog andere parameters bepaald. Specifiek voor lood wordt er bij het interpreteren van de resultaten en het formuleren van de conclusies het best rekening gehouden met deze beperkingen.

3.3.2 Vervangingsprogramma De waterbedrijven namen in 201114 het engagement om de loden aansluitingen in het openbaar waternetwerk systematisch te vervangen. De recentste cijfers rond dit vervangingsprogramma voor loden aftakkingen is weergegeven in tabel 17. Sinds 2007 zijn 163.870 loden aftakkingen vervangen door de waterleveranciers. 2.216 gekende loden aftakkingen moeten nog vervangen worden. In 2019 hebben de waterbedrijven 2.658 aftakkingen vervangen, waarvan 1.579 door FARYSǀTMVW. Een erg beperkt aantal loden aansluitingen kan door een tijdelijk verbod tot het opbreken van de openbare weg nog niet worden verwijderd. Ook een aantal particulieren weigeren de vervanging van hun loden aftakking, omdat de aftakking niet toegankelijk is.

Actie 1 uit het Actieplan loodpreventie in drinkwater – januari - 2011

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 46

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

tabel 17: stand van zaken vervangingsprogramma’s loden aftakkingen (begin 2020)

Waterleverancier

Reeds vervangen sinds 2007

Nog te vervangen

De Watergroep

34.600

877

FARYSǀTMVW

71.116

IWVA

4.191

IWVB

11.866

Knokke-Heist

608

Pidpa

15.999

Vivaqua

2.206

Water-link

23.284

1.314

Totaal

163.870

2.216

3.3.3 Toetsing van lood 3.3.3.1 Toetsing aan de drinkwaternorm (> 10 µq/l) In 2019 is voor 196 van de 11.912 analyses een loodconcentratie vastgesteld boven 10 µg/l. Dat komt overeen met een overschrijdingspercentage van 1,65 %. In 2019 hebben de waterbedrijven bij een loodwaarde boven 10 µg/l een oorzaakanalyse uitgevoerd (tabel 13). Hieruit blijkt dat van de 196 gevallen van een loodwaarde boven 10 µg/l: - 7 overschrijdingen afkomstig zijn van een loden aansluiting (het openbare waternetwerk); - 73 overschrijdingen veroorzaakt zijn door de binneninstallatie; - 7 overschrijdingen een gedeelde verantwoordelijkheid zijn; - bij 108 overschrijdingen de oorzaak onbekend is; - bij 1 overschrijding geen onderzoek plaatsgevonden heeft. 73 van de 196 normoverschrijdingen worden met zekerheid veroorzaakt door lood in de binneninstallatie. Het aantal overschrijdingen waarvan de oorzaak niet duidelijk kon worden toegewezen omdat de herbemonsteringen in orde waren (oorzaak is dan onbekend), is hoog. 3.3.3.2 Toetsing aan de signaalwaarde (> 5 µg/l) In het kader van het actieplan Loodpreventie in drinkwater15 wordt 5 µg/l gehanteerd als een signaalwaarde. Een loodwaarde boven 5 µg/l kan indicatief zijn voor de aanwezigheid van loden leidingen. Worden die effectief aangetroffen, dan kunnen veel hogere loodwaarden niet worden uitgesloten. Lood lost namelijk op in het water en de hoeveelheid is o.a. afhankelijk van de periode van stilstand in de leidingen en het tijdstip van afname. De gegevens van de rapportering van het controleprogramma 2019 zijn dus ook getoetst aan de signaalwaarde van 5 µg/l.

Actieplan Loodpreventie in drinkwater 2015-2019: https://www.vmm.be/wetgeving/actieplan-loodpreventie-in-drinkwater

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

Uit die toetsing blijkt dat bij 495 van de 11.912 analyses een loodconcentratie vastgesteld is boven de signaalwaarde (> 5 µg/l). Dat komt overeen met een percentage van 4,16 %. tabel 18: opsplitsing van loodoverschrijding 2019 voor private woningen en publieke gebouwen categorie 1 en 2

Totaal analyses > 10 µg/l > 5 µg/l en < 10 µg/l > 5 µg/l

Private woningen

Publieke gebouwen 1

Publieke gebouwen 2

Totaal

7.178

3.460

1.274

11.912

Aantal

123

196

%Lood

1,71

1,27

2,28

1,65

Aantal %Lood

176 2,45

94 2,72

29 2,28

299 2,51

Aantal

299

138

495

%Lood

4,17

3,99

4,55

4,16

3.3.4 Communicatie en opvolging van lood In kader van het ‘Actieplan loodpreventie in drinkwater’ zijn er specifieke afspraken gemaakt over het informeren van de klanten. Deze vullen de wettelijke bepalingen aan die besproken worden in 2.1.5.4 Herstelmaatregelen en communicatie. 3.3.4.1 Opvolging en communicatie bij loodwaarden van meer dan 10 μg per liter in publieke gebouwen Als er een overschrijding van de wettelijke waarde van 10 μg/l gemeten wordt, onderzoekt de waterleverancier de oorzaak van de vastgestelde normoverschrijding zoals bepaald in het drinkwaterbesluit. Eerste en tweede staalname boven 10 µg/l Als de oorzaak van de overschrijding binnen het gebouw van de klant ligt, contacteert de waterleverancier bij een overschrijding van 10 μg/l bij de tweede staalname de klant en de Vlaamse overheid. 1. De waterleverancier geeft aan de klant expliciet de raad om zijn binneninstallatie te controleren en de eventueel aanwezige loden leidingen te vervangen. 2. De waterleverancier informeert de VMM en het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid (AZG) via de afgesproken procedure. Als extra maatregel contacteert de toezichthouder de eigenaars van de publieke gebouwen met een verhoogde loodwaarde. Het is aan te raden maatregelen te nemen ter preventie van een verdere blootstelling aan lood via het drinkwater. Eerste staalname boven, tweede staalname onder 10 µg/l Ligt het loodgehalte in het tweede waterstaal onder de waarde van 10 μg/l, dan engageert het waterbedrijf zich ertoe om deze afwijking van de loodwaarden via een eenvoudige melding door te geven aan de VMM en het AZG. De toezichthouder contacteert de beheerders van de publieke gebouwen (categorie 1). Het opzet van de communicatie is de beheerders ertoe aan te zetten initiatieven te nemen om hun leidingen te inspecteren, te vervangen en wanneer nodig maatregelen te nemen om een verdere blootstelling aan lood te voorkomen.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 48

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

3.3.4.2 Melding van loodwaarde tussen 5 en 10 μg per liter in publieke gebouwen Publieke gebouwen, en dan vooral die van categorie 1, verdienen in het kader van de loodproblematiek bijzondere aandacht. Het verbannen van loden leidingen in deze publieke gebouwen moet gezien worden als een prioriteit. In scholen wordt namelijk vaak een actief beleid rond het drinken van kraanwater gevoerd. De waarde van 5 μg/l wordt in dit kader gehanteerd als signaalwaarde voor een sensibilisatie naar de beheerders van deze gebouwen. Als het waterbedrijf een loodwaarde meet tussen 5 en 10 μg/l in een waterstaal van een publiek gebouw, stuurt ze een eenvoudige melding via mail naar de VMM en het AZG. De overheid contacteert de beheerders van de publieke gebouwen (categorie 1). Het opzet van de communicatie is de beheerders ertoe aan te zetten initiatieven te nemen om hun leidingen te inspecteren, te vervangen en wanneer nodig maatregelen te nemen om een verdere blootstelling aan lood te voorkomen. 3.3.4.3

Risicoanalyse binneninstallatie bij verhoogde loodwaarde in publieke gebouwen gericht op (jonge) kinderen inclusief opvolging noodzakelijke maatregelen Voor het ‘Actieplan loodpreventie in drinkwater’ engageren de waterleveranciers zich om bij vaststelling van een loodwaarde boven 5 µg/l in het geleverde kraanwater, ter plaatse een doorlichting te doen van de binneninstallatie. Deze doorlichting wil: - via visuele inspectie de binneninstallatie controleren op loden leidingen of andere leidingen die de verhoogde loodwaarde kan verklaren; - via het nemen van ‘worst case’-staalnames op de belangrijkste aftappunten nagaan hoe hoog de concentratie van lood kan oplopen; - gericht advies geven aan de gebouwbeheerder over waar het probleem zich situeert en wat er best gedaan wordt om de blootstelling aan lood maximaal te beperken. Het resultaat van de doorlichting wordt overgemaakt aan de toezichthouders drinkwater (VMM en AZG). Die zorgen voor een verdere opvolging en sturen een advies over de drinkbaarheid van het water op verschillende tappunten. 3.3.4.4

Oorzakelijk onderzoek en communicatie bij loodwaarden van meer dan 10 μg/l bij private woningen Als uit de herbemonsteringsprocedure volgend op een overschrijding van 10 μg/l blijkt dat de oorzaak van de overschrijding ligt binnen het gebouw van de klant, is het waterbedrijf verplicht om de klant te contacteren. Het waterbedrijf geeft aan de klant expliciet de raad om zijn binneninstallatie te controleren en de eventueel aanwezige loden leidingen te vervangen en adviseert de klant over maatregelen om de blootstelling aan lood via drinkwater te beperken. Als de aansluiting op de distributie nog lood bevat, wordt deze informatie doorgegeven aan de klant met een planningsvoorstel voor vervanging.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

3.3.5 Risicoanalyse binneninstallatie bij verhoogde loodwaarde in publieke gebouwen met (jonge) kinderen In het kader van het ‘Actieplan loodpreventie in drinkwater16’ engageerden de waterleveranciers zich om extra onderzoek te doen in de publieke gebouwen waar jonge kinderen komen. Hieronder vallen alle kinderopvang initiatieven en alle kleuter- en lagere scholen. Als er in deze gebouwen bij de controle van de waterkwaliteit een loodwaarde gemeten wordt boven 5 µg/l gebeurt een doorlichting van de binneninstallatie (meer info in 3.3.4.3). In 2019 werd in 133 publieke gebouwen categorie 1 een loodwaarde boven 5 µg/l vastgesteld. Uit detailanalyse blijkt dat 103 van deze publieke gebouwen gericht zijn op jonge kinderen. De eerste stap bij de risicoanalyse is de visuele inspectie van de binneninstallatie uitgevoerd door de waterleveranciers. De oorzaakanalyse van loodwaarde groter dan 5 µg/l in deze publieke gebouwen staat in tabel 19. Hieruit blijkt dat in 19 publieke gebouwen, 18 bij De Watergroep en één bij IWVA, de risicoanalyse niet werd uitgevoerd. De ontbrekende risicoanalyse worden door De Watergroep in 2020 uitgevoerd. De voornaamste oorzaak van een verhoogde loodwaarde is de migratie van lood uit de gebruikte materialen in de binneninstallatie (94 %). In negen gebouwen (11 %) ging het om loden leidingen. In de andere gebouwen komt het lood vrij uit andere materialen die gebruikt zijn in de binneninstallatie. In 2 gebouwen (2,4 %) werd nog een loden aftakking vastgesteld. tabel 19: oorzaakanalyse bij een vaststelling van een loodwaarde groter dan 5 µg/l in publieke gebouwen gericht op (jonge) kinderen

Oorzaak

Aantal Loodwaarde

locaties visuele inspectie

Loden aftakking +

Loden

leidingen

loden leidingen

aftakking

Migratie uit binneninstallatie

Niet toewijsbaar

Niet onderzocht

> 10 µg/l

> 5 µg/l en < 10 µg/l

Totaal – aantal

10,7 %

1,2 %

80,9 %

6,0 %

Totaal - percentage

Loden

Link toevoegen www.vmm.be/

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 50

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

De tweede stap in de risicoanalyse is het uitvoeren van uitgebreide analyses om zo een beeld te krijgen van de loodconcentratie in het drinkwater. Door meerdere stalen te nemen op de belangrijkste aftappunten kan worden nagegaan tot hoe hoog de concentratie aan lood kan oplopen. We beginnen met een staal van het water na stagnatie – simulatie van de ‘worst-case’ situatie. Dit wil zeggen dat het eerste water van de kraan onderzocht wordt na stilstand (bv nacht, weekend). Tijdens de daaropvolgende drie stalen blijft de kraan open, zodat het water blijft lopen. Hierdoor krijgen we informatie over het verloop van de concentratie in de tijd. Daarna worden op verschillende tijdstippen (10.00u, 12.00u en 14.00u) bij een normaal gebruik van het water ook stalen genomen. Deze stalen geven een patroon van de loodconcentratie weer in functie van het verbruik doorheen de dag wanneer normale activiteiten plaatsvinden. Op basis van de uitgevoerde risicoanalyse stuurt het Agentschap Zorg en Gezondheid voor elk bemonsterd tappunt een advies naar de beheerders van deze publieke gebouwen gericht op (jonge) kinderen. De uitgestuurde adviezen per tappunt zijn weergegeven in tabel 20. In zeven publieke gebouwen waren nog loden leidingen en kreeg de verantwoordelijke het advies om de loden leidingen te vervangen en het water in afwachting van deze vervanging niet te gebruiken voor consumptie. Voor acht publieke gebouwen gericht op (jonge) kinderen werd het advies gegeven dat het water niet geschikt is voor menselijke consumptie. Tien publieke gebouwen kregen het dwingend advies17 om dagelijks het water te spoelen. 57 publieke gebouwen kregen een vrijblijvend spoeladvies18. tabel 20: adviezen gestuurd aan de beheerders van de publieke gebouwen gericht op (jonge) kinderen waar een loodwaarde groter dan 5 µg/l werd vastgesteld

Aantal

Vervang loden leidingen + niet geschikt voor menselijke consumptie

Niet geschikt voor menselijke consumptie

Dwingend spoeladvies

> 10 µg/l

> 5 µg/l en < 10 µg/l

Totaal

Loodwaarde 1ste staalname

Vrijblijvend spoeladvies

Vrijblijvend spoeladvies + vervangen loden leidingen

Geen advies wegens sluiting gebouw

3.3.6 Evolutie van de loodwaarden tussen 2008 en 2019 De evolutie van de normoverschrijdingspercentages voor lood wordt sinds 2008 opgevolgd. Zo kunnen we nagaan of de geleverde inspanningen van de waterbedrijven en de gerichte communicatie zorgen voor een daling van het normoverschrijdingspercentage.

Dwingend spoeladvies: het spoelen van een tappunt na een periode van stilstand is verplicht vooraleer het gebruikt wordt als drinkwater of voor de bereiding van voeding. 18 Vrijblijvend spoeladvies: het spoelen van een tappunt na een periode van stilstand is een aanbeveling die ervoor zorgt dat de kwaliteit van het drinkwater niet kan achteruitgaan.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

In figuur 10 wordt het overschrijdingspercentage voor lood aan de kraan in de periode 2008 tot 2019 uitgezet voor de geldende norm (> 10 µg/l) en de signaalwaarde (5 µg/l). Bij de cijfers van de signaalwaarde zijn ook de overschrijdingen van de norm mee opgenomen. Voor de geldende norm is een duidelijke daling van het normoverschrijdingspercentage tussen 2008 en 2013. In 2008 was die nog 3,96 %, in 2013 is dat gedaald tot 1,63 %. In 2019 is het normoverschrijdingspercentage 1,65 %. Sinds 2009 is ook voor de signaalwaarde (5 µg/l) het overschrijdingspercentage berekend. Uit figuur 10 blijkt dat hier een duidelijke daling is sinds 2009 t.e.m. 2013 tot 3,37 %. Dit lage normoverschrijdingspercentage is de volgende jaren niet meer bereikt. In 2019 was het normoverschrijdingspercentage 4,15 %. figuur 10: evolutie van het normoverschrijdingspercentage vanaf 2008 tot 2019 voor lood sinds 2008 voor de norm (10 µg/l) en sinds 2009 voor de signaalwaarde (5 µg/l)

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 52

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

4 KWALITEIT IN HET NET Naast de controle van de kwaliteit aan de kraan, controleren de waterbedrijven ook het water in het waterproductiecentrum, de watertorens en de hoofdleidingen. De resultaten van die analyses worden niet beĂŻnvloed door de binneninstallatie en geven een meer representatief beeld van de kwaliteit van het geleverde drinkwater in de verschillende leveringsgebieden dan de resultaten van het controleprogramma (zie hoofdstuk 3 - Kwaliteit aan de kraan).

4.1 Microbiologische en chemische parameters 4.1.1 Overzicht van de kwaliteit Een overzicht voor Vlaanderen van de kwaliteit van het in 2019 verdeelde drinkwater voor de microbiologische en chemische parameters is opgenomen in tabel 21. In bijlage 2 bij dit rapport vind je de vastgestelde maximale en mediane waarde per leveringsgebied. Meer informatie over de operationele monitoring zie je bij 2.2. Hierbij blijkt dat er in 2019 overschrijdingen zijn vastgesteld voor: - E. coli (3) - enterokokken (11) - nitraat (5) - nitriet (6) Voor de verdere bespreking wordt geen rekening gehouden met de parameter lood, chroom en nikkel. Deze metalen worden beĂŻnvloed door migratie uit materialen gebruikt in kranen. Verwerking van de gegevens per leveringsgebied Door de gezondheidsrelevantie van de microbiologische en chemische parameters is het aangewezen een analyse uit te voeren, gericht op de maximale concentratie vastgesteld in het leveringsgebied. Per leveringsgebied is het vastgestelde maximum voor de verschillende parameters gegenereerd. Al die gegevens vind je per provincie in bijlage bij dit rapport. Voor de chemische parameters werden uit de resultaten per leveringsgebied, die parameters geselecteerd waarvoor de grens van 60 % van de normwaarde overschreden werd. Zolang de normwaarde niet overschreden wordt, wordt de drinkbaarheid van het water absoluut niet in twijfel getrokken. Vanuit het oogpunt toezicht en rapportering is een dergelijke selectie en evaluatie relevant.

De grens van 60 % verschilt met de vorige rapporten, deze bedroeg toen 50 %. Bijlage II van het drinkwaterbesluit bepaalt dat de waterbedrijven in het controleprogramma kunnen afwijken van de parameters en bemonsteringsfrequentie door het uitvoeren van een risicobeoordeling.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

Op basis van deze risicobeoordeling kan: • de bemonsteringsfrequentie verlaagd worden ➢ als alle resultaten van de analyses die de laatste drie jaar genomen zijn en die representatief zijn voor drinkwater dat geleverd wordt in het leveringsgebied kleiner zijn dan 60 % van de parameterwaarde. • een parameter geschrapt worden ➢ als de resultaten van de analyse van de laatste drie jaar, die representatief zijn voor het drinkwater dat geleverd wordt in het leveringsgebied, kleiner zijn dan 30 % van de parameterwaarde. • de bemonsteringsfrequentie verhoogd worden ➢ als een parameter vastgesteld wordt in een concentratie hoger dan 75 % van de parameterwaarde.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 54

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

tabel 21: overzichtstabel van de kwaliteit van het drinkwater voor de microbiologische en chemische parameters op basis van de resultaten van de operationele monitoring PARAMETER

EENHEID

NORM

AANTAL analyses

AANTAL Conformiteits- MINIMUM Niet conform percentage Min max

MAXIMUM min max

GEMIDDELDE min max

MEDIAAN min max

aantal/100 ml aantal/100 ml

0 0

11.818 11.802

3 11

99,97 99,91

0,000 0,000

89,000 34,000

0,000 0,000

0,472 0,173

0,000 0,000

µg/l µg/l µg/l µg/l mg/l µg/l µg/l µg/l µg/l µg/l mg/l µg/l µg/l mg/l µg/l µg/l µg/l mg/l mg/l µg/l µg/l µg/l µg/l µg/l µg/l µg/l µg/l µg/l

5 10 1 0,01 1 10 5 700 700 50 1 50 3 1,5 10 1 20 50 0,1 10 10 60 100 0,5 20 500 20 0,1

7.502 7.544 878 561 7.494 778 7.543 1.065 544 7.543 7.543 620 878 1.161 7.543 6.505 7.544 8.278 8.296 6.696 880 878 873 854 858 706 875 562

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 5 6 0 0 0 0 0 0 0 0 0

100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 99,94 99,93 100 100 100 100 100 100 100 100 100

0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000

0,360 1,970 0,000 0,000 0,263 2,400 0,060 127,000 0,000 0,000 0,010 0,000 0,000 1,000 0,000 0,000 2,600 42,000 0,000 0,000 0,000 11,470 37,210 0,000 0,000 0,110 0,000 0,000

0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000

1,300 5,300 0,000 0,000 0,470 7,400 0,600 535,000 15,900 9,580 0,990 3,200 0,000 1,100 5,000 0,000 10,000 68,000 0,170 3,700 2,320 15,620 62,110 0,000 0,000 0,210 0,000 0,020

0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000

0,360 3,109 0,000 0,001 0,301 2,400 0,186 192,571 1,683 1,064 0,314 0,058 0,000 1,075 1,364 0,000 3,443 44,283 0,010 1,988 0,857 11,470 43,814 0,000 0,000 0,157 0,000 0,007

0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000

0,360 3,900 0,000 0,000 0,302 2,400 0,190 156,000 0,000 1,100 0,042 0,000 0,000 1,100 0,790 0,000 5,000 46,540 0,000 2,200 0,910 11,470 42,370 0,000 0,000 0,160 0,000 0,000

Microbiologische parameters E. coli Enterokokken

Chemische parameters Antimoon Arseen Benzeen Benzo(a)pyreen Boor Bromaat Cadmium Chloraat Chloriet Chroom Koper Cyanide 1,2-dichloorethaan Fluoride Lood Kwik Nikkel Nitraat Nitriet Selenium Totaal tri + tretrachlooretheen Broomdichloormethaan Totaal trihalomethanen Vinylchloride Styreen Xyleen Totaal trichlorobenzenen Totaal PAK's

4.1.2 Microbiologische parameters In het drinkwater mogen geen E. coli en enterokokken teruggevonden worden. In 2019 zijn voor E. coli drie normoverschrijdingen en voor enterokokken 11 normoverschrijdingen vastgesteld (zie tabel 21). Voor E. coli en enterokokken wordt in tabel 22 het aantal leveringsgebieden weergegeven waar één of meerdere normoverschrijdingen werden vastgesteld. Daarbij wordt ook een opdeling gemaakt tussen maximale en mediane waarden. De drie overschrijdingen van E. coli werd vastgesteld in WPC Velm dat water levert aan leveringsgebied De Watergroep L9. De 11 overschrijdingen voor enterokokken werd vastgesteld in 11 verschillende leveringsgebieden. Dat is de reden waarom in tabel 22 één leveringsgebied voor E. coli en 11 leveringsgebieden voor enterocokken boven de norm zijn. Voor de overige leveringsgebieden is geen bacteriële verontreiniging teruggevonden. De mediane waarde is altijd onder de norm. tabel 22: overzicht resultaten voor E. coli en enterokokken in de bemonsterde leveringsgebieden

Parameter

Aantal bemonsterde leveringsgebieden

Norm

E. coli

0/100 ml

Enterokokken

0/100 ml

#Leveringsgebieden onder de norm

#Leveringsgebieden boven de norm

MAX

MED

MAX

MED

Eén normoverschrijding voor E. coli werd bevestigd bij herbemonstering. Een normoverschrijding van E. coli en enterokokken bij operationele monitoring moet aan de toezichthouder gemeld worden, wanneer deze bevestigd is door een hername aansluitend op de initiële vaststelling of wanneer verwacht wordt dat de normoverschrijding bevestigd zal worden. Deze normoverschrijding werd gemeld aan de toezichthouder (zie hoofdstuk 5). Een herbemonstering gebeurt in regel zo snel mogelijk na de initiële vaststelling. Het doel van de herbemonstering is nagaan of de normoverschrijding kan worden bevestigd en er wordt gezocht naar de oorzaak. Het is dus van belang dat de periode tussen de initiële vaststelling en de herbemonstering in relatie staat tot het eventuele risico voor de volksgezondheid. Alle andere normoverschrijdingen werden niet herbevestigd bij herbemonstering. Geen enkele van de normoverschrijdingen moest gemeld worden aan de toezichthouder.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 56

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

4.1.3 Chemische parameters 4.1.3.1

Algemeen

Een normoverschrijding voor chemische parameters kan een impact hebben op de gezondheid van de mens. De drinkwaternormen zijn voornamelijk gebaseerd op de richtlijnen voor drinkwaterkwaliteit van de Wereldgezondheidsorganisatie en geven de concentratie weer die niet resulteert in gezondheidsrisico’s bij een levenslange blootstelling. Bij het bepalen van de waarde worden een aantal onzekerheden in rekening gebracht afhankelijk van de aard en de zekerheid van onderbouwende informatie. Gelet op de manier waarop normen voor drinkwater worden opgesteld, impliceert een overschrijding van de norm niet automatisch dat hieraan gezondheidsrisico’s verbonden zijn. Alles is afhankelijk van de mate waarin de norm wordt overschreden en van de duur van de blootstelling. In 2019 zijn voor de chemische parameters volgende normoverschrijdingen vastgesteld (zie tabel 21): - nitraat (5) - nitriet (6) Voor de verdere bespreking wordt geen rekening gehouden met de parameters lood, chroom en nikkel. Deze metalen worden beïnvloed door migratie uit materialen (vb. messings) gebruikt in kranen. Voor de volgende chemische parameters, naast die van nitraat en nitriet, is de maximale waarde die in een leveringsgebied werd aangetroffen groter dan 60 % van de normwaarde (zie tabel 23 en analyse per leveringsgebied): - bromaat - chloraat - fluoride - totaal trihalomethanen Voor elke parameter is in minstens een van de bemonsterde leveringsgebieden een maximale concentratie vastgesteld die boven 60 % van de normwaarde ligt. Hierbij wordt geen rekening gehouden met het feit dat dit een éénmalig hogere waarde kan zijn. Daarom is het zinvol om ook de mediane waarde te bekijken. Als de mediane waarde voor een leveringsgebied ook boven 60 % van de normwaarde ligt, betekent dit dat frequenter hogere concentraties vastgesteld zijn. Voor het leveringsgebied in kwestie zijn deze parameters te beschouwen als aandachtparameters. Voor nitriet wordt enkel rekening gehouden met de cijfers van de waterproductiecentra. In anaerobe omstandigheden wordt nitraat omgezet in nitriet (bv. in distributiesysteem bij stagnatie). Overschrijdingen van nitriet zijn dus niet representatief voor het geleverde water binnen een leveringsgebied. We hebben het in dit hoofdstuk over de kwaliteit in het net (d.i. waterproductiecentra, reservoirs en watertorens). Deze zijn onderling verbonden door grote leidingen met erg kleine verblijftijd. Anaerobie in dergelijke leidingen is heel onwaarschijnlijk. Als er nitriet is vastgesteld is dit meestal het gevolg van een monstername op een monsternameleiding die niet lang genoeg is gespoeld. Nitriet is dan veroorzaakt door een slechte monstername. De tabel 23 geeft voor de parameters bromaat, chloraat, fluoride, nitraat, nitriet en totaal trihalomethanen de verdeling van het vastgestelde maximum en de vastgestelde mediaan per leveringsgebied t.o.v. de respectievelijke norm.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

Parameter Bromaat Chloraat Fluoride Nitraat Nitriet Totaal trihalomethanen

Aantal bemonsterde leveringsgebieden

Norm

10 µg/l

86 88 88 88 88

700 mg/l 1,5 mg/l 50 mg/l 0,1 mg/l 100 µg/l

0-30 %

30-60 %

60-75 %

75-100 %

> 100

MAX

MED

MAX

MED

MAX

MED

MAX

MED

MAX

MED

MAX

MED

4.1.3.2 Bromaat Bromaat wordt normaal gezien niet teruggevonden in water, maar als er broomionen in het water aanwezig zijn, kan bromaat ontstaan door ozonisatie (gebruikt om drinkwater te ontsmetten). Onder bepaalde omstandigheden kan die stof ook worden gevormd in geconcentreerde hypochlorietoplossingen (die gebruikt worden om drinkwater te ontsmetten). In water dat een chloordioxidebehandeling ondergaan heeft, kan bromide (in aanwezigheid van zonlicht) worden geoxideerd tot bromaat. Bromaat is mogelijk kankerverwekkend voor de mens. Het is aanbevolen om de vorming van deze stof tijdens de drinkwaterproductie zoveel mogelijk te beperken. De WHO hanteert een voorlopige drinkwaterrichtlijn van 10 µg/l. De drinkwaternorm in Vlaanderen bedraagt 10 µg/l. In figuur 11 wordt de maximale en de mediane concentratie weergegeven van bromaat in het drinkwater in Vlaanderen. Uit figuur 11 blijkt dat bromaat in vijf leveringsgebieden met een maximale waarde boven 60 % van de normwaarde ligt. Dit in leveringsgebied De Watergroep WVL4 (WPC Saint-Leger/WPC Transhenyere – 6,6 µg/l), De Watergroep B20 (Aankoop bij Vivaqua – Reservoir van Callois - 7,4 µg/l), De Watergroep B21 (Aankoop bij Vivaqua - Reservoir van Callois - 7,4 µg/l), de Watergroep B22 (Aankoop bij Vivaqua – Reservoir van Callois - 7,4 µg/l) en de Watergroep B23 (Aankoop bij Vivaqua – 7,4 µg/l). De mediane waarde ligt onder 30 % van de normwaarde.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 58

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

figuur 11: maximale en mediane concentratie voor bromaat

4.1.3.3 Chloraat Chloraat in drinkwater is een bijproduct van desinfectie afkomstig van het gebruik van natriumhypochlorietoplossing. Acute blootstelling aan hoge concentratie chloraat kan gevolgen hebben voor het bloed. Langdurige blootstelling aan chloraat kan effect hebben op de schildklier en de schildklierhormoonproductie. De WHO (2017) hanteert een voorlopige richtwaarde van 700 Âľg/l en dat is ook de Vlaamse norm. De WHO heeft ook een gezondheidskundige advieswaarde van 300 Âľg/l afgeleid.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

Moeilijkheden om de richtwaarde van chloraat te behalen mogen geen reden zijn om een adequate desinfectie in de weg te staan (WHO). Aangezien chloraat moeilijk te verwijderen is uit het drinkwater, is het voorkomen van de vorming ervan belangrijk. In figuur 12 wordt de maximale en de mediane concentratie weergegeven van chloraat in het drinkwater in Vlaanderen. In drie leveringsgebieden werd een concentratie boven 60 % van de normwaarde gemeten. Dit in leveringsgebied De Watergroep OVL 2 (WPC Eeklo - 535 µg/l), De Watergroep WVL 7 (Opjager Handzame - 520 µg/l) en de Watergroep WVL12 (Opjager Handzame - 520 µg/l). De mediane waarde ligt telkens onder 60 % van de normwaarde. figuur 12: maximale en mediane concentratie voor chloraat

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 60

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

4.1.3.4 Fluoride Fluoride maakt deel uit van de aardkorst en komt van nature in oppervlakte- en grondwater voor. Bovendien komt fluor in het leefmilieu terecht door de productie en het gebruik van fosfaatmeststoffen en door verbrandingsprocessen in de industrie. Fluor is een essentieel voedingselement en kan tandbederf en osteoporose voorkomen. De inname van teveel fluor tijdens de periode van de tandaanleg kan wel aanleiding geven tot een (permanente) verkleuring van de tanden. Daarnaast kan teveel fluor aanleiding geven tot skeletafwijkingen door ongewone verbeningen in de botten, met pijnlijke gewrichten, bewegingsstoornissen en neurologische afwijkingen tot gevolg. De WHO hanteert een drinkwaterrichtlijn van 1,5 mg/l. Ook de Vlaamse drinkwaternorm bedraagt 1,5 mg/l. In figuur 13 wordt een overzicht gegeven van de maximale en de mediane concentratie voor fluoride per leveringsgebied in 2019. In totaal zijn in drie leveringsgebieden concentraties gemeten die meer dan 60 % van de normwaarde bedragen. Het gaat om de leveringsgebieden De Watergroep L5 (WPC Heusden – 1,0 mg/l), De Watergroep B12 (WPC Zichem – 1,0 mg/l) en De Watergroep B13 (WPC Diest Fort – 1,1 mg/l). In de leveringsgebieden De Watergroep B13 (1,1 mg/l) en De Watergroep L5 (0,9 mg/l) ligt de mediane concentratie boven 60 % van de norm.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

figuur 13: maximale en mediane concentratie voor fluoride

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 62

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

4.1.3.5 Nitraat Nitraat maakt deel uit van de stikstofcyclus en komt voor in grond- en oppervlaktewater. Hoge concentraties in oppervlakte- of grondwater worden veroorzaakt door het overmatig gebruik van anorganische en natuurlijke meststoffen. In zuurstofrijke omstandigheden wordt ammonium omgezet in nitraat: nitrificatie. In anaerobe omstandigheden kan nitraat worden omgezet in nitriet. Nitraat is weinig toxisch maar kan in het lichaam omgezet worden tot nitriet. Teveel nitriet in het lichaam, zeker bij zuigelingen, kan leiden tot ernstig zuurstoftekort (blauwziekte). De WHO hanteert een drinkwaterrichtlijn van 50 mg/l voor nitraat. Ook de Vlaamse drinkwaternorm bedraagt 50 mg/l. Nitrificatie/denitrificatie Nitrificatie is een belangrijke stap in de stikstofkringloop van ecosystemen, waarbij de in dood organisch materiaal vastgelegde stikstof weer beschikbaar komt voor de levende planten. Nitrificatie is de biologische oxidatie van ammonium (NH4+) tot nitriet (NO2-) gevolgd door de oxidatie van dit nitriet tot nitraat (NO3-). Denitrificatie is een belangrijk proces in de stikstofkringloop waarbij bacteriën in zuurstofarme omstandigheden nitraat omzetten in stikstofgas (N2).

In figuur 14 wordt de maximale en de mediane waarde voor nitraat weergegeven per leveringsgebied. In 15 verschillende leveringsgebieden is een maximale waarde boven 60 % van de normwaarde vastgesteld. In leveringsgebied De Watergroep B8 (Watertoren Maleizen – 68 mg/l) en FARYSǀTMVW 6 (WPC Beersel – 50,2 mg/l), ligt de maximale waarde boven de norm. De mediane waarde in deze leveringsgebieden is 42,0 mg/l in leveringsgebied B8 en 46,5 mg/l in FARYSǀTMVW 6. De verhoogde mediaan in deze leveringsgebieden wijst op de aanwezigheid van nitraat in het grondwater voor de waterproductiecentra die drinkwater leveren in deze leveringsgebieden. In drie andere leveringsgebieden ligt de mediane waarde ook boven 60 % van de normwaarde. Het gaat om leveringsgebieden - De Watergroep B17 (WPC Hoeilaart – 42,0 mg/l), - De Watergroep L13 (WPC Diets-Heur – 32,0 mg/l) en - De Watergroep L16 (WPC Tongeren – 44,0 mg/l).

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

In de leveringsgebieden waar de mediaan concentratie boven 60 % van de normwaarde ligt (30 mg/l) zijn kwetsbare grondwaterwinningen aanwezig die duidelijk onder druk staan van historisch en/of recent gebruik van meststoffen in de landbouw. Deze grondwaterwinningen hebben dan extra aandacht nodig in het bronbeschermingsbeleid dat uitgetekend is. figuur 14: maximale en mediane concentratie voor nitraat

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 64

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

4.1.3.6 Nitriet Nitriet kan voorkomen in oppervlaktewater en grondwater en maakt deel uit van de stikstofcyclus. In anaerobe en reducerende omstandigheden kan nitraat worden omgezet in nitriet (=denitrificatie). Nitriet kan de beschikbaarheid van zuurstof in het bloed verminderen. Baby’s zijn het gevoeligst voor dit effect (blauwe-baby-syndroom). De WHO hanteert een drinkwater richtwaarde van 3 mg/l voor nitriet. De Vlaamse drinkwaternorm bedraagt 0,1 mg/l. De maximale en de mediane concentratie voor nitriet aan de uitgang van het waterproductiecentrum per leveringsgebied zijn weergegeven in figuur 15. In negen leveringsgebieden is een maximale concentratie gemeten boven de normwaarde: • DW L2 (0,110 mg/l – WPC Heusden) • DW OVL2 (0,170 mg/l – WPC Eeklo) • DW WVL1 + DW WVL2 (0,360 mg/l – WPC Waarmaarde) • DW WVL7 + DW WVL8 + DW WVL9 + DW WVL12 + DW WVL13 (0,200 mg/l – WPC Blankaart) De mediane waarde was kleiner dan 0,01 mg/l. De normoverschrijding van WPC Eeklo, WPC Waarmaarde en WPC Blankaart werden gemeld conform de richtsnoeren (zie 5.2.2) Ook ligt in leveringsgebied De Watergroep B8 (0,080 mg/l – WPC Sana) de maximale waarde hoger dan 60 % van de normwaarde. De mediane waarde was telkens kleiner dan 0,01 mg/l. Daarnaast werd in 2019 vier normoverschrijdingen voor nitriet vastgesteld in het openbaar waternetwerk (zie tabel 24). De normoverschrijdingen in WT Eeklo en WT Maldegem is gekoppeld aan de normoverschrijding van nitriet in WPC Eeklo. De normoverschrijding van RES Tiegem aan de normoverschrijding in WPC Waarmaarde. Deze normoverschrijdingen zijn gemeld conform de richtsnoeren. De normoverschrijding in RES Lummen werd niet bevestigd bij herbemonstering. Dit wijst waarschijnlijk op tijdelijke kwaliteitsveranderingen. tabel 24: vastgestelde normoverschrijdingen voor nitriet in 2019 Leveringsgebied

Datum

Locaties

Nitriet (mg/l)

De Watergroep OVL2

06/03/2019

WT Eeklo

0,12

De Watergroep OVL2

06/03/2019

WT Maldegem

0,15

De Watergroep L6+L10

26/06/2019

Reservoir Lummen

0,14

De Watergroep WVL1+WVL2

05/12/2019

Reservoir Tiegem

0,12

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

figuur 15: maximale en mediane concentratie voor nitriet

4.1.3.7 Totaal trihalomethanen Totaal trihalomethanen is een somparameter van chloroform, bromoform, dibroomchloormethaan en broomdichloormethaan. Trihalomethanen worden gevormd als nevenproducten bij het chloreren van drinkwater. Het zijn zeer vluchtige stoffen. Chloroform en broomdichloormethaan kunnen kankerverwekkend zijn. Bromoform en dibroomchloormethaan zijn niet geclassificeerd als kankerverwekkend voor de mens. De WHO hanteert respectievelijk volgende drinkwaterrichtwaarden voor chloroform, broomdichloormethaan, bromoform en

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 66

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

dibroomchloormethaan: 300 µg/l, 60 µg/l, 100 µg/l en 100 µg/l. De Vlaamse drinkwaternorm voor totaal trihalomethanen is 100 µg/l en voor broomdichloormethaan individueel is 60 µg/l. De figuur 16 geeft de maximale en de mediane concentratie van totaal trihalomethanen per leveringsgebied weer. In de volgende drie leveringsgebieden is een maximale concentratie gemeten die hoger ligt dan 60 % van de normwaarde: - Pidpa 2 (WT Borsbeek – 60,7 µg/l), - De Watergroep WVL7 (WT Roksem – 62,1 µg/l) en - De Watergroep WVL12 (WT Roksem – 62,1 µg/l). Voor al deze leveringsgebieden is het ruwe water afkomstig van oppervlaktewater. De mediane waarde voor alle leveringsgebieden is lager dan 60 % van de normwaarde.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

figuur 16: maximale en mediane concentratie voor totaal trihalomethanen

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 68

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

4.1.4 Samenvatting per leveringsgebied 4.1.4.1 Microbiologische parameters In 88 % van de leveringsgebieden (77 leveringsgebieden van de 88) ligt de maximale waarde van de microbiologische parameters onder de normwaarde (tabel 25). De mediane waarde (tabel 26) bedraagt in alle leveringsgebieden 0 kve per 100 ml. tabel 25: verdeling van de leveringsgebieden in functie van de afstand van de normwaarde voor de microbiologische parameters op basis van het maximum

Aantal leveringsgebieden met alle parameters met maximum kleiner dan de normwaarde

een of meerdere microbiologische parameters met een maximum boven de normwaarde

tabel 26: verdeling van de leveringsgebieden in functie van de afstand van de normwaarde voor de microbiologische parameters op basis van de mediaan

Aantal leveringsgebieden met alle parameters met mediaan kleiner dan normwaarde

een of meerdere microbiologische parameters met een mediaan boven de normwaarde

4.1.4.2 Chemische parameters Voor de globale analyse van de chemische parameters wordt geen rekening gehouden met de parameter lood, chroom en nikkel. Deze metalen worden beĂŻnvloed door migratie uit materialen gebruikt in de installatie van de waterleverancier. Voor de maximale waarde van de chemische parameters (tabel 27) ligt 66 % van de leveringsgebieden onder 60 % van de normwaarde. In 11 leveringsgebieden (13 %) ligt de maximale waarde van de chemische parameters boven de normwaarde. Voor zeven leveringsgebieden ligt de maximale waarde van de chemische parameters tussen 75 % van de normwaarde en de normwaarde. tabel 27: verdeling van de 88 leveringsgebieden in functie van de afstand van de normwaarde voor de chemische parameters op basis van het maximum

Aantal leveringsgebieden met: alle parameters met maximum kleiner dan 30 % van de normwaarde

een of meerdere parameters met een maximum tussen 30 % en 60 % van de normwaarde een of meerdere parameters met een maximum tussen 60 % en 75 % van de normwaarde

34 12

een of meerdere parameters met een maximum tussen 75 % en 100 % van de normwaarde een of meerdere parameters met een maximum boven de normwaarde

7 11

De kwaliteit van het geleverde water in Vlaanderen wordt per leveringsgebied weergegeven in figuur 17. Voor de chemische parameters werd per parameter de jaarlijkse mediane waarde bepaald. Deze mediane waarde werd getoetst aan de drinkwaternormen.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

In 92 % van de geĂŤvalueerde leveringsgebieden ligt de mediaan van de chemische parameters onder 60 % van de normwaarde (tabel 28). In vier leveringsgebieden ligt de mediaan van de chemische parameters tussen 75 % van de normwaarde en de normwaarde. Dit is zo voor de leveringsgebieden FARYSÇ€TMVW LG6, De Watergroep B8, De Watergroep B17 en De Watergroep L16. Dit telkens voor de parameter nitraat. tabel 28: verdeling van de 88 leveringsgebieden in functie van de afstand van de normwaarde voor de chemische parameters op basis van de mediaan

Aantal leveringsgebieden met: alle parameters met mediaan kleiner dan 30 % van de normwaarde een of meerdere parameters met een mediaan tussen 30 % en 60 % van de normwaarde

47 34

een of meerdere parameters met een mediaan tussen 60 % en 75 % van de normwaarde een of meerdere parameters met een mediaan tussen 75 % en 100 % van de normwaarde

3 4

een of meerdere parameters met een mediaan boven de normwaarde

figuur 17: kwaliteit van het drinkwater van de chemische parameters op basis van de mediane waarde in het openbaar waternetwerk in Vlaanderen (2019)

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 70

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

4.2 Indicatorparameters en aanvullende parameters 4.2.1 Overzicht van de kwaliteit Aangezien geen van de indicator parameters beschouwd wordt als een gezondheidsparameter ĂŠn niet strikt moet worden voldaan aan wettelijke vereisten, is de mediane concentratie het meest relevant. De normwaarden voor de indicatorparameters en aanvullende parameters werden zo afgeleid om de indicatorfunctie voor verstoringen in de productie en distributie optimaal te gebruiken en de aanvaarding van het drinkwater door de klant en het algemeen gebruik ervan te bewaken. In tabel 29 wordt een overzicht van de kwaliteit van het in 2019 verdeelde drinkwater gegeven voor de indicatorparameters en aanvullende parameters. Voor volgende indicatorparameters zijn (meer dan 1) normoverschrijdingen vastgesteld: - aluminium (2) - ammonium (2) - clostridium perfringens (11) - ijzer (114) - mangaan (30) - coliformen (360) - vrije chloorresten (255) - temperatuur (6) - saturatie-index (3) Vrije chloorresten is een operationeel sterk beĂŻnvloedbare parameter. Om de bacteriologische kwaliteit in het kraanwater te garanderen tot bij de gebruiker, gebeurt chlorering van het water. Chloorgas en natriumhypochloriet zijn de meest gebruikte desinfecteermiddelen en oxidanten in de drinkwaterbereiding. Daardoor kunnen vrije chloorresten in het kraanwater voorkomen. De stalen worden bij operationele monitoring grotendeels genomen aan de uitgang van een waterproductiecentrum. Daar ligt de chloorconcentratie nog vrij hoog. Chloor reageert weg bij het transport van het water door het netwerk. Aan de kraan bij de gebruiker worden dus steeds lagere waarden vastgesteld. Coliformen worden opgevolgd als indicator voor een mogelijk relevante kwaliteitsverandering van het water. Bij een overschrijding voert de leverancier dan ook een risicoanalyse uit: geen directe aanleiding te identificeren, andere parameters in orde, merkers voor fecale besmetting (enterokokken, E. coli) negatief â€Ś

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

tabel 29: overzichtstabel van de kwaliteit van het drinkwater voor de indicator en aanvullende parameters op basis van de resultaten van de operationele monitoring

EENHEID

NORM

AANTAL AANTAL Conformiteitsanalyses Niet conform percentage

MINIMUM

MAXIMUM

GEMIDDELDE

MEDIAAN

min

max

Min

max

min

max

min

max

Indicator parameters Aluminium Ammonium Chloride Clostridium perfringens Conductiviteit pH IJzer Mangaan Sulfaat Natrium Coliformen Vrije chloorresten Temperatuur Saturatie-index

µg/l mg/l mg/l aantal/100 ml µS/cm µg/l µg/l mg/l mg/l aantal/100 ml µg/l °C

200 0,5 250 0 2100 6,5<>9,2 200 50 250 200 0 250 25 > -0,5

8.232 8.223 1.075 7.096 8.829 8.971 8291 8.292 936 6.978 11.805 8.408 9.183 3.173

2 2 0 11 0 0 114 30 0 0 360 255 6 3

99,98 99,98 100,00 99,84 100,00 100,00 98,63 99,64 100,00 100,00 96,95 96,97 99,93 99,91

0,000 0,000 0,000 0,000 150,000 6,640 0,000 0,000 0,000 3,800 0,000 0,000 0,000 -0,800

13,340 0,000 113,000 0,000 897,000 8,080 6,000 12,000 158,000 152,600 0,000 120,000 16,600 0,700

0,000 0,000 7,000 0,000 216,000 7,430 0,000 0,000 5,000 8,100 0,000 0,000 12,000 -0,067

498,000 0,930 216,000 11,000 1329,000 8,960 4129,000 363,000 250,000 196,300 201,000 1610,000 26,800 1,249

0,000 0,000 6,000 0,000 195,826 7,138 0,000 0,000 1,250 7,092 0,000 0,000 9,525 -0,105

47,086 0,118 158,714 0,053 1099,513 8,450 132,869 27,358 180,453 169,044 7,539 219,135 19,356 0,787

0,000 0,000 7,000 0,000 199,000 7,125 0,000 0,000 0,000 6,500 0,000 0,000 9,100 -0,110

38,440 0,000 173,000 0,000 1154,000 8,430 59,000 25,000 216,000 168,050 0,000 210,000 19,500 0,777

270 50 67,5 200

8.121 8.078 2.231 7.542

0 0 0 0

100,00 100,00 99,96 100,00

5,700 0,000 5,000 0,000

149,300 23,700 50,000 2,230

12,600 0,000 7,000 0,000

219,000 42,020 59,800 3136,000

10,781 0,000 6,041 0,000

165,419 28,322 51,000 132,258

11,200 0,000 5,950 0,000

165,800 30,450 51,000 31,030

Aanvullende parameters Calcium Magnesium Totale hardheid Zink

mg/l mg/l F° µg/l

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

4.2.2 Hardheid De hardheid van water hangt af van de natuurlijke aanwezigheid van calcium en magnesium. Twee stoffen die essentieel zijn voor de gezondheid. Hard water kan zorgen voor comfortproblemen. Vooral bij verwarmen boven 55 °C kan kalkafzetting ontstaan. Kalkafzetting aan de douchekop of aan de kraan kan verstopte kranen of leidingen veroorzaken. Kalkaanslag in boilers geeft aanleiding tot een hoger energieverbruik. Bij elektrische apparaten, zoals koffiezetapparaten, vaatwasser of wasmachine, kan kalkafzetting leiden tot verlies van energierendement. Wie wast met hard water, moet ook meer wasproduct gebruiken. In de Vlaamse drinkwaterwetgeving is voor hardheid een wettelijke maximum opgenomen van 67,5 °F. Zacht water kan een te kleine buffercapaciteit hebben, kan corrosiever zijn voor leidingnetwerken en kan leiden tot vrijstelling van metalen (aluminium, zink, lood, koper, ijzer …) uit de leiding. Daarom is in de Vlaamse drinkwaterwetgeving een minimale hardheid van 15 °F voorzien voor water dat een ontharding of ontzilting heeft ondergaan. In figuur 18 wordt de mediane waarde weergegeven van hardheid in het drinkwater in Vlaanderen. In leveringsgebied De Watergroep B11 ligt de mediane waarde boven 75 % van de normwaarde. Voor zeven andere leveringsgebieden ligt mediane waarde boven 60 % van de normwaarde. figuur 18: mediane concentratie voor hardheid in 2019

De waterleveranciers in Vlaanderen gebruiken vijf categorieën om de hardheid in te delen:

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

• • • • •

0 – 7 °F: zeer zacht 7 -15 °F: zacht 15 – 30 °F: middelhard 30 – 45 °F: hard > 45 °F: zeer hard

De mediane waarde voor hardheid ingedeeld volgens bovenstaande indeling wordt weergegeven in figuur 19. figuur 19: mediane waarde voor hardheid getoetst aan de indeling volgens de waterbedrijven

De waterbedrijven investeren om op locaties met zeer harde water, dit centraal te ontharden. In tabel 30 is een overzicht gegeven over de bestaande (toestand 2019) en de geplande centrale ontharding door de waterbedrijven tabel 30: bestaande en geplande centrale ontharding door de waterbedrijven

Bestaande centrale ontharding (toestand 2019) De Watergroep – WPC Kooigem (WVL2 , WVL3, WVL5, WVL6, WVL9) De Watergroep – WPC HAC (B16) De Watergroep – WPC Osseweg (B18) De Watergroep – WPC Bovelingen (L11) De Watergroep - WPC Trekschuren (L17) De Watergroep – WPC Willekensmolen (L17) De Watergroep – WPC Eeklo (OVL2)

Geplande centrale ontharding FARYSǀTMVW - WPC Oostende (2020) De Watergroep – WPC Waarmaarde (2020) De Watergroep – WPC Meerbeek (2023) De Watergroep – WPC Maleizen (2025) De Watergroep – WPC Haacht + WPC Kastanjebos (2027) De Watergroep – WPC Tienen (Menebeek/OVerlaar) (2026) De Watergroep – WPC Waltwilder (2021)

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 74

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

De Watergroep – WPC Zele (OVL7) De Watergroep – WPC Velm (L9)

De Watergroep – WPC Overheam (2025) De Watergroep – WPC Kortessem (cluster WPC Wintershoven, Vliermaal en Vliermaalroot) (2024) De Watergroep – WPC Borgloon (cluster Voort en Wellen) (2025) De Watergroep – WPC Nieuwerkerken (2024)

4.2.3 Natrium Natrium vind je zowel in voeding als in drinkwater. Als gevolg van de werking van waterontharders die gebruikers installeren ter bescherming van huishoudtoestellen en leidingen, wordt natrium vrijgegeven in het drinkwater. De natriumgehalten kunnen zo beduidend hoger liggen aan de kraan dan aan de watermeter. In 2019 werden 248 normoverschrijdingen voor natrium vastgesteld aan de kraan (zie 3.2.2.1), dit komt overeen met een normoverschrijdingspercentage van 3,12 %. Deze te hoge waarden kunnen voorkomen worden door een goede afstelling van de ontharder en door ervoor te zorgen dat de parameterwaarde van 200 mg/l voor natrium niet overschreden wordt in het ontharde water. In figuur 20 wordt de minimale, maximale en mediane waarde weergegeven van natrium in het drinkwater in Vlaanderen.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

figuur 20: minimale, maximale en mediane concentratie voor natrium

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 76

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

4.2.4 Saturatie-index Agressiviteit van drinkwater is een begrip dat gerelateerd is aan het oplossen of uitlogen van kalk uit leidingmaterialen. Water wordt als agressief bestempeld als het in staat is om kalksteen op te lossen. Een goede controle over de agressiviteit is een bepalende risico-reducerende factor om asbestuitloging uit asbesthoudende leidingen te voorkomen. Agressief water kan kalksteen oplossen, heeft een te lage pH en kan leidingen uit beton of asbestcement aantasten, met een verhoogd risico op leidingbreuken of kwaliteitsbeïnvloeding. Kalkafzettend water heeft een te hoge pH waardoor er kalkaanslag optreedt in de leidingen met risico’s op debietverlaging of verstopping. Beide scenario’s zijn vanuit operationeel oogpunt ongewenst voor een waterbedrijf en kunnen ook voor de gebruikers negatief zijn. Een goede controle van ‘het evenwicht’ van het water waarbij er noch kalkoplossing noch kalkafzetting optreedt, is dus van belang. Gelet op de risico’s verbonden aan agressief water stelt het drinkwaterbesluit (bijlage I, deel C, opmerking 1) dat het drinkwater niet agressief mag zijn. De saturatie-index (SI) is een waarde voor de drijvende kracht tussen deze oplossing- of neerslagreacties. Algemeen wordt aangenomen dat bij een SI tussen -0,5 en +0,5 er geen noemenswaardige oplossingsreacties (bij te lage pH) of neerslagreacties (bij te hoge pH) plaatsgrijpen. Het water is dan in ‘evenwicht’. Naast de parameterwaarde van SI groter dan -0,5 wordt ook een streefwaarde vastgesteld voor het jaargemiddelde van de SI groter dan -0,2. Toetsing aan de saturatie-index > -0,5 Gelet op de aard van de toetsingswaarde is het voor de parameter saturatie-index relevant om naar de minimale waarden te kijken. De tabel 31 geeft de resultaten van de verdeling weer op basis van de minimale en mediane waarde per leveringsgebied en opgedeeld in: - groter dan 0,25 - tussen 0,25 en 0 - tussen 0 en -0,25 - tussen -0,25 en -0,5 - kleiner dan -0,5 tabel 31: verdeling in de leveringsgebieden voor saturatie-index in 2019 op basis van de vastgestelde maximale en mediane waarde per individueel leveringsgebied

Parameter Saturatieindex

Aantal bemonsterde leveringsgebieden

Norm

>- 0,5

> 0,25

0,25 & 0

0 & -0,25

-0,25 & -0,5

< -0,5

MIN

MED

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

In 30 verschillende leveringsgebieden is de minimale waarde kleiner dan 0. Bij het toetsen van de saturatie-index aan de waarde -0,5 is in 2019 in ĂŠĂŠn leveringsgebied een normoverschrijding vastgesteld. Dit in leveringsgebied De Watergroep L2 (Watertoren Peer - -0,800). De mediaanwaarde bedraagt 0,047. figuur 21: minimale en mediane waarde van de saturatie-index

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 78

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

Toetsing streefwaarde jaargemiddelde > -0,2 Naast de toetsingsnorm (-0,5) wordt ook een streefwaarde voorgesteld voor het jaargemiddelde van de SI groter dan -0,2. Het jaargemiddelde per leveringsgebied wordt weergegeven in figuur 22. In alle leveringsgebieden is het jaargemiddelde groter of gelijk aan -0,2. figuur 22: jaargemiddelde van de saturatie-index per leveringsgebied

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

4.3 Opvolgen van asbest in drinkwater 4.3.1 Situering In Vlaanderen wordt gestreefd naar een asbestvrije leefomgeving tegen 204019 waarbij prioritair wordt ingezet op de bewezen schadelijke blootstellingen van asbest (m.n. inhalatieblootstellingen waarvan de gezondheidsrisico's voldoende onderzocht en bevestigd zijn door wetenschappelijk onderzoek). Op langere termijn wordt ook de vervanging van asbestcementleidingen voor drinkwater voorzien. In tussentijd worden voorzorgsmaatregelen genomen zoals het niet agressief maken van het kraanwater. In overleg met de waterbedrijven werd in 2015 beslist om asbest structureel op te volgen. Hierbij werd afgesproken dat de waterbedrijven asbest om de twee jaar operationeel opvolgen in het waternetwerk, rekening houdend met de eigenschappen van het water en de aanwezigheid van asbestcementleidingen.

4.3.2 Meten van asbest In overleg met de waterbedrijven zijn afspraken gemaakt over het aantal stalen dat per maatschappij geanalyseerd wordt op asbest. Deze analyses gebeuren om de twee jaar. Het eerste jaar van de analyse is 2015. In tabel 32 vind je de resultaten van de asbestmetingen voor de meetcampagne van 2015, 2017 en 2019. In 2019 bedroeg de rapporteringsgrens 500 vezels per liter. 4.3.2.1 Referentie: metingen uitgang waterproductiecentrum (WPC) De metingen aan de uitgang van de waterproductiecentra zijn referentiestalen, om aan te tonen dat in het drinkwater dat geproduceerd wordt geen asbestvezels aanwezig zijn. In 2019 werd op zes locaties het drinkwater bemonsterd ter hoogte van een WPC. Telkens werd geen asbestvezel aangetroffen boven de rapporteringsgrens (< 500 vezels per liter). 4.3.2.2 Watertorens en reservoirs De toevoerleidingen naar de watertorens en de reservoirs hebben een grotere diameter in vergelijking met de normale waterleidingen in de straat, die het water tot bij de klant brengen. Er werden in het drinkwater op de verschillende bemonsterde locaties in het openbaar distributienetwerk geen asbestvezels aangetroffen boven de rapporteringsgrens.

http://www.ovam.be/milieu-gezondheid/asbest/asbestafbouwbeleid/asbestveilig-vlaanderen-beslissing-vlaamse-regering-2014

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 80

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

4.3.2.3 Keukenkraan of brandkranen Aan de keukenkraan of aan de brandkraan is drinkwater aan het einde van zijn transportweg. Bij de selectie van de locatie voor staalname werd rekening gehouden met de aanwezigheid van asbestcementleiding en de eigenschappen (agressief) van het water. Op de 28 locaties ter hoogte van de keukenkraan of brandkraan werden in 2019 geen asbestvezels boven de rapporteringsgrens vastgesteld. tabel 32: resultaten van de asbest metingen met het aantal locaties in 2015, 2017 en 2019 Jaar

Aantal locaties

Aantal onder rapporteringsgrens / aantal boven de rapporteringsgrens

Metingen waterproductiecentrum 2015

11 / 0

2017

6/0

2019

6/0

2015

8/0

2017

4/0

2019

4/0

2015

49 / 0

2017

33 / 0

2019

28 / 0

Metingen watertorens en reservoirs

Metingen aan keukenkraan of brandkraan

4.4 Pesticiden 4.4.1 Situering Volgens de wetgeving moeten alleen die pesticiden gemeten worden die heel waarschijnlijk in het water voorkomen dat gebruikt wordt voor de productie van water bestemd voor menselijke consumptie. Dit is dus een gebiedsspecifieke benadering. Onder pesticiden wordt verstaan: gewasbeschermingsmiddelen, biociden en hun relevante metabolieten en degradatie- en afbraakproducten20. Voor elk van deze individuele pesticiden en relevante metabolieten geldt een parameterwaarde van 0,1 Âľg/l. Totaal pesticiden is de som van alle afzonderlijke pesticiden die bij een controleprocedure worden opgespoord en gekwantificeerd. Voor totaal pesticiden geldt een normwaarde van 0,5 Âľg/l. Deze normen hebben geen gezondheidskundige basis. Het uitgangspunt voor deze normen is dat geen enkel pesticide of relevante metaboliet aanwezig mag zijn in drinkwater.

Vanaf 21 oktober 2017 geldt deze nieuwe definitie van pesticiden.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

Hiervoor werd in 1998 als norm de toenmalige gangbare detectielimiet van 0,1 µg/l genomen. Pesticiden en hun relevante metabolieten worden als ongewenst beschouwd in drinkwater. Daarom gebeurt een analyse om na te gaan of bepaalde individuele pesticiden vastgesteld zijn boven de rapporteringsgrens. Welke pesticiden en relevante metabolieten gemeten worden in het drinkwater, bepaalt het waterbedrijf op basis van de risico-evaluatie en risicobeheerstrategie (Artikel 3 § 3 van het drinkwaterbesluit). Via deze risico-evaluatie bepalen de waterbedrijven welke pesticiden en relevante metabolieten waarschijnlijk voorkomen in de bronnen die gebruikt worden voor de productie van drinkwater. Deze pesticiden worden opgevolgd in zowel het ruwwater als het afgewerkte drinkwater. De pesticiden die gerapporteerd worden door de waterbedrijven verschillen dan ook van bedrijf tot bedrijf.

Onderscheid tussen werkzame stoffen en metabolieten Metabolieten zijn de afbraakproducten van de werkzame stoffen van pesticiden. De werkzame stof wordt de moederstof genoemd. De impact van deze metabolieten op mens en milieu is niet hetzelfde als die van de moederstof. Voor bepaalde metabolieten is gekend dat de toxiciteit voor de mens veel lager ligt dan die van de moederstof. Een gekend voorbeeld is het metaboliet 2,6-dichloorbenzamide (BAM) waarvan de toxiciteit veel lager ligt dan de moederstof. BAM is een metaboliet van dichlobenil. Dichlobenil is een herbicide waarvan vermoed wordt dat het kankerverwekkend is. Het product is sinds 2008 verboden. Metabolieten geven duidelijk aan dat het water verontreinigd is en dat er een antropogene beïnvloeding is ongeacht of de moederstof ook teruggevonden wordt.

4.4.2 Geanalyseerde individuele pesticiden en relevante metabolieten In 2019 werd er door de verschillende waterbedrijven gerapporteerd over 215 individuele pesticiden en relevante metabolieten. Het volledige overzicht is opgenomen in bijlage 1. Niet elke individuele stof wordt gemeten in ieder leveringsgebied; dit hangt af van de door het waterbedrijf uitgevoerde risicoanalyse (zie 4.3.1.). De cijfers van pesticiden in dit rapport zijn de pesticidemetingen uit het controleprogramma (2.1) en de metingen van de operationele monitoring (2.2). De waarde van een pesticidemeting aan de kraan wordt niet beïnvloed door de binneninstallatie en geeft dus ook een representatief beeld van de kwaliteit van het geleverd drinkwater in het volledige leveringsgebied.

4.4.3 Toetsing aan de norm < 0,1 µg/l De tabel 33 geeft een overzicht van het aantal analyses per stof, aantal boven de rapporteringsgrens en het aantal niet conforme stalen. In 2019 werden twee normoverschrijdingen voor clopyralid gerapporteerd. De normoverschrijdingen van clopyralid werden in WPC Blankaart vastgesteld en bedroegen 0,114 µg/l en 0,103 µg/l. Deze overschrijding komt doordat er clopyralid aanwezig is in ruwwater van WPC Blankaart. Dit werd gemeld conform de gemaakte afspraken. Een bespreking van deze melding is opgenomen in 5.2.2.6.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 82

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

tabel 33: overzicht van de resultaten van de pesticiden opgedeeld in individuele pesticiden en individuele metabolieten

Parameter

Eenheid

Norm

Totaal analyses

Boven rapporteringsgrens

Niet conform

Aantal

Percentage

Aantal

Percentage

Pesticiden Atrazine

µg/l

0,1

1.421

0,84

0,00

Azinfos-methyl Bentazon

µg/l µg/l

0,1 0,1

698 1.281

1 83

0,14 6,48

0 0

0,00 0,00

Chlormequat Clopyralid

µg/l µg/l

0,1 0,1

283 283

1 7

0,35 2,47

0 2

0,00 0,71

DEET Dimethoaat

µg/l µg/l

0,1 0,1

956 972

1 1

0,10 0,10

0 0

0,00 0,00

Dimethomorf-Z Fenuron

µg/l µg/l

0,1 0,1

952 988

1 1

0,11 0,10

0 0

0,00 0,00

Kresoxim-methyl Linuron

µg/l µg/l

0,1 0,1

952 1.421

2 2

0,21 0,14

0 0

0,00 0,00

Metaldehyde Terbufos

µg/l µg/l

0,1 0,1

1.027 972

34 1

3,31 0,10

0 0

0,00 0,00

Terbutylazine Trichlorpyr

µg/l µg/l

0,1 0,1

1.421 280

1 1

0,07 0,36

0 0

0,00 0,00

Desethylatrazine Desisopropylatrazine

µg/l µg/l

0,1 0,1

1.421 1.421

51 1

3,59 0,07

0 0

0,00 0,00

Dimethylsulfamide

µg/l

0,1

409

2,93

0,00

Metabolieten

Normoverschrijdingen metaldehyde in WPC Blankaart In 2018 ontving de VMM voor metaldehyde de melding van verschillende normoverschrijdingen aan de uitgang van het WPC van de Blankaart. Metaldehyde komt voor in het ruwwater dat het waterspaarbekken van de Blankaart voedt en waarvan het WPC Blankaart drinkwater produceert. Metaldehyde is een pesticide dat aanwezig is in slakkenkorrels. Metaldehyde is een stof die verwijderd kan worden door actief kool, maar het verwijderingsrendement neemt zeer snel af in functie van het volume dat behandeld wordt. Hierdoor moet de actief kool sneller geregenereerd worden. De VMM, samen met De Watergroep, de landbouworganisaties en de phytosector, engageren zich om samen een oplossing te zoeken om metaldehyde in de voedende waterlopen te laten dalen. De evolutie van de metaldehyde concentratie in WPC Blankaart wordt weergegeven in figuur 23. Op basis van deze metingen blijkt dat er geen normoverschrijding voor metaldehyde meer voorkomt in WPC Blankaart dankzij de inspanningen van De Watergroep en landbouwsector.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

figuur 23: evolutie van de metaldehyde concentratie (Âľg/l) in WPC Blankaart

4.4.4 Toetsen aan de rapporteringsgrens Voor 16 individuele pesticiden en drie metabolieten wordt een concentratie gemeten boven de rapporteringsgrens (zie tabel 33). Bentazon, clopyralid, metaldehyde, desethylatrazine en dimethylsulfamide worden in meer dan 1 % van de metingen vastgesteld. Het aantal leveringsgebieden waar pesticiden of metabolieten gemeten zijn boven de rapporteringsgrens wordt weergegeven in tabel 34. Bentazon (15 leveringsgebieden) wordt in 10 of meer leveringsgebieden gemeten in een concentratie boven de rapporteringsgrens. tabel 34: aantal leveringsgebieden waar pesticiden of metabolieten zijn gemeten onder of boven de rapporteringsgrens (RG)

Aantal bemonsterde leveringsgebieden

Aantal Leveringsgebieden < RG

> RG

Atrazine Azinfos-methyl

87 65

84 64

3 1

Bentazon Chlormequat

87 56

72 53

15 3

Clopyralid DEET

56 65

52 64

4 1

Pesticiden

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 84

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

Dimethoaat Dimethomorf-Z

65 63

64 62

1 1

Fenuron Kresoxim-methyl

63 63

62 62

1 1

Linuron Metaldehyde

87 65

83 58

4 7

Terbufos Terbutylazine

65 87

64 84

1 3

Trichlorpyr

Desethylatrazine

Desisopropylatrazine Dimethylsulfamide

87 60

86 54

1 6

Metabolieten

4.4.5 Analyse per verontreinigingsgraad In tabel 35 zijn de gerapporteerde gegevens op een andere wijze verwerkt. Dezelfde normoverschrijdingen als hierboven zijn aangeduid in het rood. Voor bentazon, clopyralid, dimethomorf-Z, metaldehyde en dimethylsulfamide is minstens op ĂŠĂŠn locatie een maximale concentratie vastgesteld die boven 60 % van de normwaarde ligt. Bij de selectie van de maximale waarde wordt geen rekening gehouden met het feit dat het kan gaan om een eenmalige hogere waarde. Daarom is het ook zinvol om de mediane waarde te bepalen. Als de mediane waarde ook boven 60 % van de normwaarde ligt, betekent dit dat frequenter hogere concentraties vastgesteld zijn. Voor alle individuele pesticiden en relatieve metabolieten ligt de mediane waarde onder 60 % van de normwaarde. De waterbedrijven moeten erover waken dat het pesticiden- (en metaboliet)gehalte altijd voldoet aan de normwaarde. tabel 35: overzichtstabel van de kwaliteit van het drinkwater voor de individuele pesticiden en de metabolieten op basis van de resultaten van de operationele monitoring en het controleprogramma uitgedrukt in Âľg/l Kleurlegende: Groen = 0-30 % van norm, geel = 30-60% van norm, oranje = 60-75% van norm, beige = 75-100% norm, rood = groter dan norm.

MINIMUM

MAXIMUM

GEMIDDELDE

MEDIAAN

min

max

min

max

min

max

Min

Max

Atrazine Azinfos-methyl

0,000 0,000

0,025 0,016

0,000 0,000

0,019 0,002

0,000 0,000

0,022 0,000

Bentazon Chlormequat

0,000 0,000

0,033 0,000

0,000 0,000

0,080 0,035

0,000 0,000

0,044 0,003

0,000 0,000

0,053 0,000

Clopyralid

0,000

0,114

0,000

0,037

0,000

Parameter Pesticiden

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

DEET Dimethoaat

0,000 0,000

0,051 0,011

0,000 0,000

0,001 0,001

0,000 0,000

Dimethomorf-Z Fenuron

0,000 0,000

0,090 0,041

0,000 0,000

0,024 0,000

0,000 0,000

Kresoxim-methyl Linuron

0,000 0,000

0,018 0,045

0,000 0,000

0,002 0,001

0,000 0,000

Metaldehyde Terbufos

0,000 0,000

0,083 0,018

0,000 0,000

0,021 0,003

0,000 0,000

Terbutylazine Trichlorpyr

0,000 0,000

0,021 0,054

0,000 0,000

0,001 0,009

0,000 0,000

Desethylatrazine Desisopropylatrazine

0,000 0,000

0,024 0,000

0,000 0,000

0,036 0,030

0,000 0,000

0,028 0,002

0,000 0,000

0,028 0,000

Dimethylsulfamide

0,000

0,084

0,000

0,032

0,000

0,033

Metabolieten

4.4.6 Analyse per leveringsgebied In figuur 24 wordt de maximale en de mediane concentratie per leveringsgebied weergegeven voor alle pesticiden. Voor de individuele pesticiden werd in 14 leveringsgebieden een maximale waarde boven 60 % van de norm vastgesteld. Dit is het geval in: - De Watergroep B7 (WPC Venusberg – bentazon – 0,080 µg/l), - De Watergroep B11 (RES Walshoutem – bentazon – 0,067 µg/l), - De Watergroep B17 (Netstaal - dimethomorf-Z – 0,090 µg/l), - De Watergroep B18 (WPC Ossenweg - dimethylsulfamide – 0,071 µg/l), - De Watergroep L9 (WPC Velm - dimethylsufamide – 0,063 µg/l), - De Watergroep L11 (WPC Bovelingen - dimethylsulfamide – 0,064 µg/l), - De Watergroep OVL7 (WPC Zele - bentazon – 0,069 µg/l), - De Watergroep WVL3 (WT Hooglede/WT Roeselare – metaldehyde – 0,078 µg/l), - De Watergroep WVL5 (WT Roeselare – metaldehyde – 0,078 µg/l), - De Watergroep WVL7 (WPC Blankaart – clopyralid – 0,114 µg/l / metaldehyde – 0,083 µg/l), - De Watergroep WVL8 (WPC Blankaart – clopyralid – 0,114 µg/l / metaldehyde – 0,083 µg/l), - De Watergroep WVL9 (WPC Blankaart – clopyralid – 0,114 µg/l / metaldehyde – 0,083 µg/l), - De Watergroep WVL12 (WPC Blankaart – clopyralid – 0,114 µg/l / metaldehyde – 0,083 µg/l), - De Watergroep WVL13 (WPC Blankaart – clopyralid – 0,114 µg/l / metaldehyde – 0,083 µg/l). In geen enkel leveringsgebied lag de mediane waarde ook boven 60 % van de normwaarde.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 86

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

figuur 24: maximale en mediane concentratie voor alle individuele pesticiden en relevante metabolieten (norm = 0,1 Âľg/l)

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

4.5 Niet-genormeerde stoffen 4.5.1 Situering Door de risico-evaluatie en risicobeheerstrategie (Artikel 3 § 3 van het drinkwaterbesluit) hebben de waterbedrijven de verplichting om naast de wettelijke parameters ook andere, niet-genormeerde stoffen op te volgen in drinkwater. Onder deze stoffen vallen o.a. de niet-relevante metabolieten, geneesmiddelen, organische stoffen … Welke niet-genormeerde stoffen gemeten worden in het drinkwater, bepaalt het waterbedrijf op basis van de risico-evaluatie en risicobeheerstrategie. De VMM heeft samen met het Agentschap Zorg & Gezondheid een methodiek uitgewerkt hoe er omgegaan wordt met deze niet-genormeerde stoffen in drinkwater. De finaliteit is om voor niet-genormeerde stoffen een waarde te bepalen waaraan we de teruggevonden concentratie kunnen toetsen. Deze waarde noemen we de voorzorgswaarde (zie 1.4.3). Voor 22 stoffen (toestand 2019) werd door Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek (VITO) in opdracht van de VMM een voorzorgswaarde bepaald (zie tabel 5).

4.5.2 Toetsing aan de voorzorgswaarde Een overzicht van het aantal analyses per stof en de resultaten boven de rapporteringsgrens en de voorzorgswaarde is weergegeven in tabel 36. In 2019 werd voor geen enkele stof een overschrijding van de voorzorgswaarde vastgesteld. tabel 36: overzicht van de resultaten van de niet-genormeerde stoffen in drinkwater Boven rapporteringsgrens

Boven voorzorgswaarde

Aantal

Percentage

Aantal

Percentage

337 344

54 9

16,02 2,62

0 0

0,00 0,00

4,5

343

21,87

0,00

Alachloor ESA

4,5

254

3,54

0,00

Alachloor OA BAM

4,5 4,5

255 1.421

3 198

1,18 13,93

0 0

0,00 0,00

Desfenylchloridazon Dimethenamid ESA

4,5 4,5

460 247

187 13

40,65 5,26

0 0

0,00 0,00

Dimethenamid OA Flufenacet ESA

4,5 4,5

255 255

8 17

3,14 6,67

0 0

0,00 0,00

Flufenacet OA Metazachloor ESA

4,5 4,5

254 409

15 76

5,91 18,58

0 0

0,00 0,00

Voorzorgswaarde (µg/l)

Aantal analyses

Iomeprol Iopromide

4,5 4,5

Metformin

Stof Geneesmiddelen

Niet-Relevante metabolieten

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 88

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

Metazachloor OA Methyldesfenylchloridazon

4,5 4,5

401 254

64 74

15,96 29,13

0 0

0,00 0,00

Metolachloor ESA

4,5

Metolachloor OA

4,5

408 398

166 57

40,69 14,32

0 0

0,00 0,00

Vis-01

4,5

552

9,60

0,00

1H-benzotriazole

4,5

360

19,17

0,00

Diisopropylether

4,5

228

0,00

MTBE

4,5

1.398

0,64

0,00

Tolytriazole

4,5

344

2,33

0,00

Triethylfosfaat

0,9

26,67

0,00

Organische stoffen

4.5.3 Toetsing aan de rapporteringsgrens Diisopropylether werd in 2019 geen enkele keer boven de rapporteringsgrens vastgesteld in het drinkwater (zie tabel 36). Diisopropylether wordt dan ook niet meer verder besproken in dit rapport. Het percentage boven de rapporteringsgrens varieert tussen een maximum van 40,7 % voor metolachloorESA en een minimum van 1,2 % voor alachloor-OA. Het aantal leveringsgebieden waar niet-genormeerde stoffen zijn vastgesteld boven de rapporteringsgrens wordt weergegeven in tabel 37. Niet elke stof moet in elk leveringsgebied gemeten worden. Op basis van de risico-evaluatie en risicobeheerstrategie bepalen de waterbedrijven welke stof relevant is om op te volgen in de verschillende leveringsgebieden. De volgende stoffen worden in 10 of meer leveringsgebieden gemeten in een concentratie boven de rapporteringsgrens: - iomeprol (11 leveringsgebieden), - metformin (23 leveringsgebieden), - BAM (32 leveringsgebieden), - desfenylchloridazon (43 leveringsgebieden), - methyldesfenylchloridazon (23 leveringsgebieden), - metolachloor ESA (28 leveringsgebieden), - metolachloor OA (14 leveringsgebieden), - Vis-01 (13 leveringsgebieden) en - 1-H benzotriazole (13 leveringsgebieden). tabel 37: aantal leveringsgebieden waar niet-genormeerde stoffen zijn gemeten onder of boven de rapporteringsgrens (RG) Aantal leveringsgebieden Aantal bemonsterde leveringsgebieden

< RG

> RG

Iomeprol

Iopromide

Stof Geneesmiddelen

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

Metformin

Alachloor ESA

Alachloor OA BAM

55 88

54 56

1 32

Desfenylchloridazon Dimethenamid ESA

75 53

32 48

43 5

Dimethenamid OA Flufenacet ESA

55 55

52 50

3 5

Flufenacet OA Metazachloor ESA

55 61

50 52

5 9

Metazachloor OA Methyldesfenylchloridazon

60 55

53 32

7 23

Metolachloor ESA Metolachloor OA

61 61

33 47

28 14

Vis-01

1H-benzotriazole

MTBE

Tolytriazole

Triethylfosfaat

Niet-relevante metabolieten

Organische stoffen

4.5.4 Analyse per verontreinigingsgraad Een overzicht van de kwaliteit van het in 2019 verdeelde drinkwater voor de niet-genormeerde stoffen is opgenomen in tabel 38. Bij geen enkele niet-genormeerde stof wordt een maximale concentratie vastgesteld boven 60 % van de voorzorgswaarde. tabel 38: overzichtstabel van de kwaliteit van het drinkwater voor de niet-genormeerde stoffen op basis van de resultaten van de operationele monitoring en het controleprogramma uitgedrukt in Âľg/l Voorzorgs

MINIMUM

MAXIMUM

GEMIDDELDE

MEDIAAN

- waarde (Âľg/l)

Min

Max

min

max

Min

max

min

max

Iomeprol

4,5

0,000

0,024

0,000

0,179

0,000

0,056

0,000

0,130

Iopromide Metformin

4,5 4,5

0,000

0,028

0,000

0,132

0,000

0,040

0,000

0,083

0,000

0,111

0,000

2,318

0,000

0,519

0,000

0,519

Alachloor ESA Alachloor OA

4,5 4,5

0,000

0,068

0,000

0,136

0,000

0,098

0,000

0,094

0,000

0,144

0,000

0,035

0,000

BAM Desfenylchloridazon

4,5 4,5

0,000

0,159

0,000

0,177

0,000

0,159

0,000

0,159

0,000

1,038

0,000

2,140

0,000

1,515

0,000

1,695

Stof Geneesmiddelen

Niet-relevante metabolieten

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 90

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

Dimethenamid ESA Dimethenamid OA

4,5 4,5

0,000

0,096

0,000

0,216

0,000

0,135

0,000

0,114

0,000

0,117

0,000

0,043

0,000

0,084

Flufenacet ESA Flufenacet OA

4,5 4,5

0,000

0,208

0,000

0,049

0,000

0,085

0,000

0,097

0,000

0,034

0,000

0,058

Metazachloor ESA Metazachloor OA

4,5 4,5

0,000

0,051

0,000

0,082

0,000

0,052

0,000

0,052

0,000

0,125

0,000

0,052

0,000

0,065

0,000

0,050

0,000

0,162

0,000

0,101

0,000

0,125

Methyldesfenylchloridazo n

4,5

Metolachloor ESA

4,5

0,000

0,604

0,000

1,040

0,000

0,810

0,000

0,797

Metolachloor OA

4,5

0,000

0,342

0,000

0,564

0,000

0,469

0,000

0,484

Vis-01

4,5

0,000

0,117

0,000

0,208

0,000

0,161

0,000

0,179

1H-benzotriazole

4,5

0,000

0,035

0,000

0,729

0,000

0,052

0,000

0,053

MTBE

4,5

0,000

0,930

0,000

0,078

0,000

0,218

Tolytriazole

4,5

0,000

0,068

0,000

0,010

0,000

0,021

Organische stoffen

0,000 0,000 0,000 0,066 0,000 0,016 0,000 0,033 Triethylfosfaat 0,9 Kleurlegende: Groen = 0-30 % van voorzorgswaarde, geel = 30-60% van voorzorgswaarde, oranje = 60-75% van voorzorgswaarde, beige = 75-100% norm, rood = groter dan voorzorgswaarde.

4.6 Validatieprogramma In de loop van 2019 bemonsterde VITO 10 leveringsgebieden. In hoofdstuk 2.4.1 wordt meer informatie gegeven over het doel van het validatieprogramma. In bijlage 3 bij dit rapport staat per leveringsgebied: - de gemeten parameterwaarden; - de toetsing van de resultaten van de onafhankelijke controle t.o.v. de resultaten die worden aangeleverd door de waterbedrijven.

4.6.1 Toetsing aan de wettelijke kwaliteitseisen Uit de toetsing van de onafhankelijke waarden aan de parameterwaarden uit het drinkwaterbesluit (zie hoofdstuk 1.4) blijkt dat er geen enkele normoverschrijding werd vastgesteld in de 10 bemonsterde leveringsgebieden door VITO.

4.6.2 Toetsing aan de gerapporteerde waarde van de waterbedrijven per leveringsgebied In bijlage 3 wordt de waarde van VITO getoetst aan de gerapporteerde waarde van de waterbedrijven. De toetsing gebeurt conform de werkwijze beschreven onder 2.3.3. Uit bijlage 3 blijkt dat twee betekenisvolle afwijkingen gevonden zijn tussen de meetwaarde van VITO en de gerapporteerde waarde van het waterbedrijf. Dit voor: â€˘ fluoride in leveringsgebied OVL9 â€˘ ijzer in leveringsgebied De Watergroep WVL2

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

Het water dat geleverd wordt in het leveringsgebied De Watergroep OVL9 is afkomstig van de WPC Kluizen en WPC Klein-Sinaai. Dit water wordt ook gemengd met water afkomstig van water-link (AWW-PST). Afhankelijk van de mengverhouding is op het moment van de staalname door VITO meer drinkwater afkomstig van water-link. Dit water bevat hogere concentraties aan fluoride. De betekenisvolle afwijking van ijzer in leveringsgebied WVL 2 is te verklaren door problemen met gecorrodeerde leidingen van de klant. Vaak gaat het om tijdelijke problemen met gecorrodeerde leidingen waardoor â€“ afhankelijk van het gebruik â€“ de ijzerconcentratie sterk kan schommelen. Er zijn dus geen aanwijzingen dat de gegevens die de waterbedrijven aanleveren niet kwalitatief correct zijn.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 92

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

5 POTENTIEEL ERNSTIGE BEDREIGING VOOR DE GEZONDHEID 5.1 Situering Bij een ernstige bedreiging voor de gezondheid, ongeacht of aan de kwaliteitseisen wordt voldaan of niet, onderbreekt de waterleverancier de levering van drinkwater, beperkt hij het gebruik ervan of neemt hij andere maatregelen om de gezondheid te beschermen. De waterleverancier beslist welke maatregelen noodzakelijk zijn en houdt daarbij rekening met de risico's die de onderbreking van de levering of de inperking van het gebruik van drinkwater kunnen opleveren voor de gezondheid. Deze beslissing wordt onmiddellijk gecommuniceerd aan de bevoegde entiteit Leefmilieu (d.i. de afdeling bevoegd voor operationeel waterbeheer van de Vlaamse Milieumaatschappij) en de bevoegde entiteit Volksgezondheid (d.i. de afdeling Preventie van het Agentschap Zorg en Gezondheid), die ook op elk moment op eigen initiatief advies kunnen verstrekken over deze maatregelen. De waterleverancier informeert de klanten en de verbruikers onmiddellijk over de situatie en geeft hen het nodige advies. De klant verleent zijn medewerking aan de waterleverancier om de verbruikers te informeren.

5.2 C-meldingen in 2019 5.2.1 Overzicht In 2019 ontving de toezichthouder drinkwater 15 C-meldingen (zie tabel 39). Alle chemische kwaliteitsproblemen werden vastgesteld na een analyse in het kader van het wettelijk controleprogramma van de waterbedrijven. Voor de bacteriologische parameters werden zes kwaliteitsproblemen vastgesteld na meldingen door de klanten en twee kwaliteitsproblemen vastgesteld naar aanleiding van een analyse in het kader van het wettelijk controleprogramma. tabel 39: overzicht van de ontvangen C-meldingen bij de toezichthouder drinkwater in 2019 Nr. Vaststelling na Chemische parameters 1 Wettelijke monitoring

Afwijking

Waterbedrijf

Leveringsgebied

Oorzaak

Nitraat

De Watergroep

Wettelijke monitoring

Nitriet

De Watergroep

OVL2

Verhoogde aanwezigheid in het captatiegebied, falende waterbehandeling Falende waterbehandeling

Wettelijke monitoring

Nitriet

De Watergroep

WVL7/â€Ś

Wettelijke monitoring

Nitriet

De Watergroep

WVL1/WVL2

Verhoogde algenbloei, falende waterbehandeling Onvoldoende nitrificatie van ammonium

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

Wettelijke monitoring

Dimethylsulfami de Clopyralid

De Watergroep

Meerdere

Aanwezigheid in de bronnen

De Watergroep

WVL7/…

Aanwezigheid in de bronnen

Wanverbinding met regenwater Wanverbinding met bedrijfswater Wanverbinding

Bacteriologische parameters 7

Klachten

Bacteriologisch

FARYSǀTMVW

Klachten

Bacteriologisch

De Watergroep

WVL2

Klachten

Bacteriologisch

FARYSǀTMVW

Klachten

Bacteriologisch

De Watergroep

WVL7

Wettelijke monitoring

Bacteriologisch

De Watergroep

Klachten

Bacteriologisch

FARYSǀTMVW

Wanverbinding met regenwater Contaminatie van bronnen door infiltratie regenwater Wanverbinding

Wettelijke monitoring

Bacteriologisch

De Watergroep

B5/B7

Falende waterbehandeling

Klachten

Bacteriologisch

De Watergroep

WVL8

Onbekend

Meerdere

Algenbloei Albertkanaal

Andere meldingen met een potentiële impact op de volksgezondheid 15

Klachten

Cryptomonas

Water-link / FARYSǀTMVW

5.2.2 Bespreking chemische parameters 5.2.2.1 Normoverschrijding nitraat in WPC Venusberg (Leveringsgebied B8) – De Watergroep In 2019 deed de Watergroep twee keer een melding voor een normoverschrijding voor nitraat in WPC Venusberg. De winning van Venusberg bestaat uit 4 nitraatrijke ondiepe grondwaterputten en één diepe nitraat arme grondwaterput. Via menging van de ondiepe en diepe winningen zorgt de Watergroep ervoor dat de concentratie van nitraat onder de drinkwaternorm (50 mg/l) blijft. De evolutie van de nitraatconcentratie in WPC Venusberg is weergegeven in figuur 25. Hieruit blijkt dat in het verleden reeds kortstondige normoverschrijdingen werd vastgesteld. Frequente opvolging van nitraat in WPC Venusberg is aangewezen. Normoverschrijding 18/01/2019 – 68 mg/l Voor pompproeven werd de nitraatarme diepe grondwaterput voor een aantal dagen uit bedrijf genomen, daardoor werd alleen water gebruikt van putten met een hoger nitraatgehalte. Tijdens deze uitdienstname werd ook één normoverschrijding vastgesteld in de watertoren van Maleizen (18/01/2020 – 68 mg/l) die bevoorraad wordt vanuit het WPC Venusberg. Bij hername op 24/01/2019 was de toestand terug genormaliseerd (44 mg/l). Normoverschrijding 4/10/19 – 52 mg/l Door technische problemen was de nitraatarme diepe grondwaterput twee dagen buiten dienst. Bij hername op 10/10/2019 was de toestand terug genormaliseerd (44 mg/l). Bij de klanten zelf werden geen normoverschrijdingen vastgesteld.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 94

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

figuur 25: evolutie van nitraat concentratie (mg/l) in het WPC Venusberg

5.2.2.2 Normoverschrijding voor nitriet in WPC Eeklo (leveringsgebied OVL2) – De Watergroep Op 6/03/2019 werd een normoverschrijding vastgesteld voor nitriet in WPC Eeklo (0,17 mg/l). Deze werd ook op dezelfde dag bevestigd ter hoogte van WT Maldegem (0,15 mg/l) en WT Eeklo (0,12 mg/l). In WPC Eeklo wordt nitriet verwijderd met drie verschillende koolfilters. Door een technisch falen was één van de koolfilters buiten dienst. Simultaan met dit falen werd een spoeling van een andere koolfilter uitgevoerd met als gevolg dat slechts één enkele koolfilter actief was. Na één dag was de situatie genormaliseerd en was de nitrietconcentratie terug gereduceerd. Tijdens deze periode werd ook een aantal normoverschrijdingen vastgesteld bij de klanten zelf. Deze normoverschrijdingen werden bij herbemonstering niet bevestigd. 5.2.2.3

Normoverschrijding voor nitriet in WPC De Blankaart (leveringsgebied WVL7 / WVL8 / WVL9 / WVL12 / WVL13) – De Watergroep De Watergroep meldde een overschrijding voor nitriet (25/07/2019 – 0,2 mg/l). Oorzaak was dat door verhoogde algenbloei in het spaarbekken van De Blankaart een filterspoeling noodzakelijk was. Hierdoor werd gedurende een kortstondige tijdsperiode (beperkt tot 3 uur) drinkwater met een verhoogde nitrietconcentratie verdeeld. Bij de klanten zelf zijn geen normoverschrijdingen vastgesteld.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

5.2.2.4

Normoverschrijding voor nitriet in WPC Waarmaarde (leveringsgebied WVL1 / WVL2) – De Watergroep Op 5/12/2019 werd een normoverschrijding voor nitriet vastgesteld in WPC Waarmaarde (0,19 mg/l) en het reservoir Tiegem (0,12 mg/l – gevoed vanuit WPC Waarmaarde). De overschrijding werd op 9/12/2019 herbevestigd in WPC Waarmaarde (0,36 mg/l). In WPC Waarmaarde vond een onvolledige nitrificatie van het aanwezige ammonium plaats als gevolg van de ingebruikstelling van nieuwe zandfilters. Na twee weken stond de behandeling op punt zodat het nitrificatie proces weer volledig operationeel was. Tijdens deze periode werden ook een aantal normoverschrijdingen vastgesteld bij de klanten zelf. Deze normoverschrijdingen werden bij herbemonstering niet bevestigd. 5.2.2.5 Normoverschrijdingen dimethylsulfamide in verschillende WPC van De Watergroep Dimethylsulfamide is een relevant metaboliet van tolyfluanide en dichlofluanide. Deze stoffen worden gebruikt als fungicide en houtverduurzaamheidsmiddel. Dimethylsulfamide wordt als een relevant metaboliet beschouwd omdat tijdens de behandeling van ozon dimethylsulfamide kan omgezet worden in het kankerverwekkende NDMA. Dimethylsufamide is een heel polaire stof die moeilijk verwijderbaar is, ook met actief kool. De Watergroep deed de melding van normoverschrijdingen voor dimethylsulfamide in: • WPC Kastanjebos (21/03/2019 – 0,102 µg/l) • WPC Herent (21/03/2019 – 0,111 µg/l) In beide winningen is geen ozon aanwezig in de behandeling. Daarom wordt met de vastgestelde concentratie geen gezondheidsrisico verwacht. De drinkwaternorm van 0,1 µg/l is laag maar heeft geen gezondheidskundige basis, wel de finaliteit dat pesticiden niet mogen voorkomen in drinkwater. Uit detailonderzoek door De Watergroep bleek dat de verhoogde concentratie maar in één productieput aanwezig was. Door de mengverhoudingen tussen de verschillende productieputten aan te passen lag de concentratie in beide winningen weer onder de drinkwaternorm. De evolutie van de dimethylsulfamide concentratie in WPC Herent en WPC Kastanjebos is weergegeven in figuur 26. Hieruit blijkt dat op 21/09/2019 een nieuwe overschrijding werd vastgesteld in WPC Kastanjebos (0,102 µg/l). Blijvende opvolging van de mengverhouding tussen de verschillende winningsputten is noodzakelijk om de concentratie onder de drinkwaternorm te houden.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 96

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

figuur 26: evolutie van dimethylsulfamide concentratie (µg/l) in het WPC Herent en WPC Kastanjebos

5.2.2.6 Normoverschrijding voor clopyralid in WPC De Blankaart Clopyralid is een herbicide (pesticiden) dat toegepast wordt voor de bestrijding van distels en klavers. Deze parameter wordt – op vraag van de toezichthouder (VMM) – beter opgevolgd door De Watergroep. Op 2/08/2019 werd een normoverschrijding vastgesteld van 0,103 µg/l, deze werd in de meting van 4/09/2019 herbevestigd (0,114 µg/l). De evolutie van de clopyralid concentratie in WPC De Blankaart is weergegeven in figuur 27. Hieruit bleek dat de concentratie in september en oktober 2019 nog kortstondig boven de drinkwaternorm ligt. De Watergroep startte een onderzoek naar de oorzaak van het voorkomen van clopyralid. Clopyralid komt voor in het ruwwater dat het waterspaarbekken van De Blankaart voedt en waarvan het WPC De Blankaart drinkwater produceert. Clopyralid is, net zoals metaldehyde (zie 4.4.3), een stof die verwijderd kan worden door actief kool, maar het verwijderingsrendement neemt heel snel af in functie van het volume dat behandeld wordt. Hierdoor moet de actief kool sneller geregenereerd worden. De drinkwaternorm van 0,1 µg/l heeft geen gezondheidskundige basis. Op vraag van De Watergroep heeft het Agentschap Zorg & Gezondheid een gezondheidskundige toetsingswaarde van 900 µg/l afgeleid. Dit wil zeggen dat een gemeten waarde in drinkwater onder 900 µg/l geen gezondheidsrisico inhoudt. Een overschrijding van de drinkwaternorm, heeft als uitgangspunt dat vanuit het voorzorgsprincipe geen pesticiden mogen voorkomen in drinkwater.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

De VMM, De Watergroep en de landbouworganisaties, engageren zich om samen een oplossing te zoeken om clopyralid in de voedende waterlopen te laten dalen. figuur 27: evolutie van clopyralid concentratie (µg/l) in het WPC De Blankaart (Rapporteringsgrens is 0,05 µg/l)

5.2.3 Bespreking bacteriologische parameters 5.2.3.1 Bacteriologische verontreiniging in Deinze - FARYSǀTMVW Naar aanleiding van een kleur- en geurklacht van een bewoner werd op 12 januari 2019 door FARYSǀTMVW een bacteriologische verontreiniging vastgesteld in het waternetwerk in Deinze. Het getroffen gebied werd in afzondering geplaatst en de betrokken klanten (<10 aftakkingen) kregen het advies om het drinkwater eerst te koken voordat het gebruikt kon worden voor consumptie. FARYSǀTMVW startte met het chloreren en spoelen van het afgebakende gebied. Bij onderzoek naar de oorzaak bleek dat het kwaliteitsprobleen veroorzaakt werd doordat regenwater in het waternetwerk terecht gekomen was. Aangezien de oorzaak snel gevonden werd, was de toestand na drie dagen weer genormaliseerd en kon het kraantjeswater weer onbeperkt gebruikt worden. FARYSǀTMVW volgde het afgebakende gebied verder op.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 98

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

5.2.3.2 Groen water in Hulste (Harelbeke) – De Watergoep Uit Hulste, deelgemeente van Harelbeke, kwamen op 27 maart 2019 verschillende klachten binnen over groen water dat uit de kraan kwam. Bij onderzoek naar de oorzaak werd een wanverbinding vastgesteld bij een nabijgelegen plantenkweker. Zodra dit werd vastgesteld, werd de externe verontreinigingsbron afgesloten. Uit de analyseresultaten bleek dat naast bacteriologische parameters ook een aantal chemische parameters (nitraat, pesticide…) niet conform waren. Het getroffen gebied werd in afzondering geplaatst. De betrokken klanten (± 100 aftakkingen) kregen het advies om het water niet meer te gebruiken als drinkwater, bij bereiding van voeding en dranken of om de tanden te poetsen. Een alternatieve waterbevoorrading werd opgestart door De Watergroep. De Watergroep startte meteen met spoelacties waarna de waterkwaliteit van het kraanwater snel verbeterde. Na zeven dagen bleek de toestand terug genormaliseerd en werd de ondrinkbaarheidsverklaring opgeheven. De Watergroep volgde de zone verder op via controlestalen. 5.2.3.3 Bacteriologische verontreiniging in Koolkerke – FARYSǀTMVW Naar aanleiding van geurklachten in Koolkerke (Brugge) stelde FARYSǀTMVW op 2 april 2019 een bacteriologische verontreiniging vast. De verontreiniging werd vastgesteld op het einde van het waternetwerk en werd vermoedelijk veroorzaakt door de terugstroming van afvalwater. De betrokken woningen (< 100 aftakkingen) werden in afzondering geplaatst en kregen het advies om geen kraanwater meer te gebruiken als drinkwater, bij bereiding van voeding en dranken of om de tanden te poetsen. Een alternatieve waterbevoorrading werd opgestart door FARYSǀTMVW. FARYSǀTMVW startte de nodige spoelen desinfectieacties op binnen het betrokken gebied. Na negen dagen spoelen en chloreren was de toestand weer genormaliseerd en werd het consumptieverbod opgeheven. Verdere opvolging in het betrokken gebied werd voorzien. 5.2.3.4

Verontreiniging van het distributienetwerk door regenwater in Langemark-Poelkapelle – De Watergroep Naar aanleiding van verschillende geurklachten werd op 7 juni 2019 een bacteriologische verontreiniging vastgesteld in het waternetwerk van Langemark-Poelkapelle. De oorzaak van deze geurklachten was het terugpompen van regenwater door een klant. Na vaststelling van het terugpompen werd de aansluiting onmiddellijk verwijderd. De Watergroep startte met spoelen van het distributienet en het getroffen gebied (280 woningen) werd in afzondering geplaatst. De betrokken klanten kregen het advies om het drinkwater eerst te koken voordat het gebruikt kon worden voor consumptie. Na 13 dagen werd het distributienetwerk weer vrijgegeven en kon het kraantjeswater opnieuw onbeperkt gebruikt worden. De Watergroep volgde het afgebakende gebied verder op.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

5.2.3.5 Bacteriologische verontreiniging in WPC Velm – De Watergroep Bij een wettelijke controle op 11 juni 2019 werd in het waterproductiecentra van Velm een bacteriologische verontreiniging vastgesteld. Deze verontreiniging werd veroorzaakt door overvloedige neerslag die leidde tot infiltratie van regenwater in bronnen van de winning van Velm. Deze bronnen werden voorlopig uit dienst genomen. Deze overschrijding had geen impact op de klanten van De Watergroep. Uit bemonstering van het reservoir dat bevoorraad wordt door het WPC bleek dat het drinkwater steeds conform was. De Watergroep chloreerde de verontreinigde bronnen en na extra staalnames bleek dat de toestand terug genormaliseerd was. 5.2.3.6 Bacteriologische verontreiniging – Ruislede - FARYSǀTMVW Naar aanleiding van een geurklacht in Ruiselede, werd op 9 juli 2019 het getroffen gebied (5 klanten) in afzondering geplaatst en onmiddellijk gestart met het chloreren en spoelen van de leidingen. De staalnames bevestigden de aanwezigheid van een bacteriologische verontreiniging. De bewoners werden verwittigd om geen kraanwater meer te gebruiken als drinkwater, bij bereiding van voeding en dranken of om de tanden te poetsen. Een alternatieve waterbevoorrading werd opgestart door FARYSǀTMVW. De vermoedelijke oorzaak van de kwaliteitsproblemen is vreemd water dat in het waternetwerk terecht gekomen is. Na vier dagen was de toestand opnieuw genormaliseerd en kon het kraanwater opnieuw onbeperkt gebruikt worden. Het afgebakende gebied werd verder opgevolgd. 5.2.3.7 Bacteriologische verontreiniging in WPC Biez – De Watergroep Bij een wettelijke controle op 10 juli 2019 werd in het waterproductiecentra van Biez (winning gelegen in Wallonië die water levert aan Vlaanderen) een bacteriologische verontreiniging vastgesteld. Daarnaast werd ook nitriet vastgesteld boven de drinkwaternorm. Deze verontreiniging werd veroorzaakt door het korttijdig falen van de chloor doseringsinstallatie. Door onmiddellijke bijstelling van deze installatie was het drinkwater daags na de vaststelling terug conform. Deze overschrijding had geen impact op de klanten van De Watergroep. Uit bemonstering van het reservoir Meerbeek, dat bevoorraad wordt door het WPC bleek dat het drinkwater steeds conform was.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 100

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

5.2.3.8 Bacteriologische verontreiniging in Roeselare – De Watergroep Naar aanleiding van geurklachten werd op 23/07/2019 een bacteriologische besmetting vastgesteld in een deel van het waternetwerk van Roeselare. De Watergroep bakende het getroffen gebied af en startte met het spoelen van het waternetwerk. De betrokken klanten (+/- 250 aftakkingen) kregen het advies om geen kraanwater meer te gebruiken als drinkwater, bij bereiding van voeding en dranken of om de tanden te poetsen. Een alternatieve waterbevoorrading werd opgestart door De Watergroep. Op 26/07/2019 was de verontreiniging sterk verminderd en werd overgegaan tot kookadvies. Na verder spoelen en chloreren was de toestand terug genormaliseerd op 5/08/2019 (14 dagen) en kon het kraanwater opnieuw onbeperkt gebruikt worden. De mogelijk oorzaak werd niet gevonden. Het afgebakende gebied werd verder opgevolgd.

5.2.4 Andere meldingen met een potentiële impact op de volksgezondheid 5.2.4.1 Geurklachten in distributiegebied van Water-link en FARYSǀTMVW In januari 2019 ontving water-link en FARYSǀTMVW verspreid over hun distributiegebied meerdere kleur-, geur-, en smaakklachten. Het distributiegebied van FARYSǀTMVW waar de geurklachten voorkwamen, wordt bevoorraad vanuit water-link. Na onderzoek door water-link bleek dat deze afwijking in kwaliteit het gevolg is van de algenbloei (cryptomonas) in het Albertkanaal. Deze algen worden door desinfectie gedood in de zuiveringsinstallaties van water-link, maar de organische stoffen die vrijkomen omdat de algen afsterven, zorgen voor een onaangename geur en smaak van het water. Typisch is dat er al bij erg lage concentraties van dergelijke stoffen geur- en smaakproblemen optreden. Schadelijk voor de gezondheid zijn deze stoffen bij dergelijke lage concentraties niet. Water-link paste het zuiveringsproces aan zodat ook de organische reststoffen die de smaak- en geurveranderingen veroorzaken worden verwijderd. Na aanpassing van de zuiveringsinstallatie normaliseerde de toestand.

5.2.5 Conclusie Uit een analyse van de C-meldingen van 2019 blijkt dat de calamiteiten met de grootste impact veroorzaakt worden door bacteriologische besmettingen van het openbaar waternetwerk. Deze bacteriologische besmettingen zijn meestal een gevolg van wanverbindingen (onvoldoende scheiding) in binnenhuisinstallaties met ander water zoals regenwater, grondwater … in combinatie met een slecht werkende terugslagklep. Hierdoor komt ander water in het openbaar waternetwerk terecht. Verbindingen tussen het openbaar waternetwerk en andere soorten water moeten absoluut vermeden worden. In de Vlaamse wetgeving staat dat er geen verbinding mag zijn. Elke binnenhuisinstallatie moet ook beantwoorden aan de voorschriften van het technisch reglement van Aquaflanders. Bijkomend is een keuring verplicht bij elke nieuwbouw en bij elke gerenoveerde sanitaire installatie.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

101

6 CONCLUSIE •

In 2019 werden 9.247 controles van parameter groep A (bewaking) en 560 controles van parameter groep B (audit) uitgevoerd bij de klanten.

•

Het totale conformiteitspercentage bedraagt 99,52 %.

•

De meeste normoverschrijdingen voor microbiologische en chemische parameters werden vastgesteld voor lood, nikkel, nitriet en enterokokken.

•

Bij 15 (7x lood, 1x nitraat en 7x nitriet) normoverschrijdingen lag de oorzaak bij de waterleverancier. Voor zeven andere loodoverschrijdingen was het een gedeelde verantwoordelijkheid tussen waterleverancier en klant.

•

De meeste normoverschrijdingen voor de indicator parameters werden vastgesteld voor coliformen, ijzer, natrium en de saturatie-index. Deze zijn gezondheidskundig weinig relevant.

•

Voor lood zijn 73 van de 196 normoverschrijdingen veroorzaakt door de binneninstallatie bij de klant. In de meeste gevallen (108) is de oorzaak onbekend, vermoedelijk wordt de overschrijding veroorzaakt door de gebruikte materialen in de binneninstallatie.

•

In 103 publieke gebouwen gericht op jonge kinderen werd aan het bemonsterde tappunt een loodwaarde hoger dan 5 µg/l vastgesteld. o Voor 30 gebouwen werd geen risicoanalyse uitgevoerd. o Uit de resultaten van de visuele screening bleek dat in 9 van de 73 publieke gebouwen nog loden leidingen aanwezig zijn/waren. In één gebouw werd nog een loden aftakking vastgesteld en in één gebouw zowel een loden aftakking als loden leidingen. o In navolging van de risicoanalyse kregen zeven publieke gebouwen gericht op (jonge) kinderen vanuit het Vlaamse Agentschap Zorg & Gezondheid het advies dat het water niet geschikt is voor menselijke consumptie door de te hoge loodwaarden in drinkwater. Voor acht publieke gebouwen kreeg de verantwoordelijke het advies om de loden leidingen te vervangen en het water in afwachting van deze vervanging niet te gebruiken voor consumptie.

•

In 2019 werd voor vier parameters een normoverschrijding vastgesteld bij controles in het waternetwerk (watertorens, reservoirs …), namelijk voor E. coli, enterokokken, nitraat en nitriet.

•

Volgende chemische parameters zijn aandachtparameters voor waterbedrijven: bromaat, chloraat, fluoride, nitraat, nitriet en totaal trihalomethanen. Deze stoffen worden in minstens één leveringsgebied vastgesteld boven 60 % van de normwaarde.

•

In 2019 werd op een aantal representatieve plaatsen in het distributienetwerk asbestmetingen uitgevoerd. Telkens werd geen asbestvezel aangetroffen boven de rapporteringsgrens.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 102

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

•

215 verschillende pesticiden en relevante metabolieten werden in 2019 opgevolgd: o 16 individuele pesticiden en drie relevante metabolieten werden in een concentratie gemeten boven de rapporteringsgrens. o Twee normoverschrijdingen voor chlorpyralid werd vastgesteld. o Voor bentazon, chlorpyralid, dimethomorf-Z en metaldehyde lag de maximale concentratie boven 60 % van de normwaarde.

•

Sinds 2019 werden 22 niet-genormeerde stoffen opgevolgd in drinkwater. Hiervoor werd een voorzorgswaarde bepaald. o 21 van de 22 niet-genormeerde stoffen werden vastgesteld in drinkwater boven de rapporteringsgrens. o Voor geen enkele niet-genormeerde stof werd een concentratie boven de voorzorgswaarde vastgesteld.

•

In 2019 ontvingen de toezichthouders 15 meldingen van de waterbedrijven van een potentieel ernstige bedreiging voor de volksgezondheid. Zeven kwaliteitsproblemen werden vastgesteld na melding door een klant. o De calamiteiten met de grootste impact werden veroorzaakt door bacteriologische besmettingen van het openbaar waternetwerk. o Deze bacteriologische besmettingen zijn een meestal een gevolg van wanverbindingen (onvoldoende scheiding) in binnenhuisinstallatie van de klant met ander water zoals regenwater, grondwater … in combinatie met een slecht werkende terugslagklep.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

103

Geanalyseerde individuele pesticiden en relevante metabolieten Individuele pesticiden / relevante metaboliet 1,3-dichloorpropeen, cis 1,3-dichloorpropeen, trans 2,4,5-T 2,4-D 2,4-DB 4,6-dinitro-o-cresol 4CPA acetamiprid Aclonifen a-endosulfan a-hexachloorcyclohexaan Alachloor Aldicarb Aldrin Ametryn Amitrole Atraton Atrazine Azinfos-ethyl Azinfos-methyl Azoxystrobin b-endosulfan Benfluralin Bentazon benthiavalicarb-isopropyl b-hexachloorcyclohexaan Bifenyl Bixafen Boscalid Bromacil Bromofos Bromofos-methyl Bromoxynil Captan

Aantal analyse

Aantal LG gemeten

1.208 1.207 1.110 1.255 1.110 339 255 254 951 21 21 1.060 28 21 988 28 908 1.421 21 698 980 42 925 1.281 255 21 21 255 981 1.406 21 42 367 28

65 65 79 87 79 51 49 49 62 2 2 79 2 2 63 2 63 87 2 62 65 2 63 87 49 2 2 49 65 87 2 2 51 2

Individuele pesticiden / relevante metaboliet Fluoxastrobin Flutolanil Fluxapyroxad Fonofos Fosthiazate g-hexachloorcyclohexaan Glyfosaat Heptachloor Heptachloorepoxide A Heptachloorepoxide B Hexachloorbenzeen Hexazinone hymexazole Imazalil imazamox Imidacloprid Ioxynil Iprodione Isodrin Isoproturon isoxaben koolstofdisulfide Kresoxim-methyl Lambda-cyhalothrin-B Lenacil Linuron Malathion Maleic hydrazide Mancozeb Mandipropamid Maneb MCPA MCPB MCPP

Aantal analyse

Aantal LG gemeten

283 982 255 975 283 972 1.019 21 21 21 21 1.261 262 311 255 354 283 952 21 1.421 18 31 952 930 1.210 1.421 21 28 28 291 28 1.270 1.117 1.269

51 65 49 65 51 65 70 2 2 2 2 79 51 51 49 53 51 65 2 87 7 2 63 63 65 87 2 2 2 53 2 87 80 86

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 104

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

Carbeetamide Carbendazim Carbofuran Chloorbromuron Chloorprofam Chloortoluron Chlorantraniliprole Chlordaan, cis Chlordaan, trans Chlorfenvinphos Chlorfenvinphos, cis Chloridazon Chlormequat Chlorothalonil Chloroxuron Chlorpyrifos Chlorpyrifos-ethyl Chlorpyrifos-methyl Clomazone Clopyralid Clothianidine Coumafos Cyanazine cyflufenamide cylindrospermopsin cyproconazole Cyprodinil Cyromazin Dazomet DEET Demeton Desethylatrazine Desisopropylatrazine Desmetryn d-hexachloorcyclohexaan Diazinon Dicamba Dichlobenil Dichlorprop Dichlorvos Dieldrin difenoconazole Diflubenzuron Diflufenican Dimefuron

1.255 1.271 28 283 1.067 1.421 255 21 21 21 21 1.421 283 28 988 21 954 975 291 283 353 72 1.406 255 1 263 283 237 28 956 273 1.421 1.421 988 21 21 146 21 1.110 975 21 283 21 1.235 28

78 82 2 51 83 87 49 2 2 2 2 87 51 2 63 2 63 65 53 51 53 16 87 49 5 51 51 48 2 65 16 87 87 63 2 2 16 2 79 65 2 51 2 80 2

Mesotrione Metabenzothiazuron Metalaxyl Metaldehyde Metam Metamitron Metazachloor metconazole Methidathion Methiocarb Methomyl Metobromuron Metolachloor Metoxuron Metribuzin Mevinfos Monolinuron Nicosulfuron op-DDE op-DDT Oxadiazon Oxamyl Parathion Parathion-methyl Pendimethalin Pentachloorfenol Pethoxamid Phenmedipham Pirimicarb Pirimifos-methyl pp-DDD pp-DDE pp-DDT pp-methoxychloor Prochloraz Prometryn Propachloor Propamocarb Propanil Propazine Propham Propiconazole1 Propiconazole2 Propyzamide Prosulfocarb

290 1.406 982 1.027 28 1.421 1.421 255 21 118 28 1.406 1.421 1.406 1.009 21 1.261 344 21 21 1.033 215 957 957 939 366 282 28 975 975 21 21 21 21 28 1.261 1.060 283 528 1.271 954 14 21 284 948

53 87 65 65 2 87 87 49 2 2 2 87 87 87 65 2 79 53 2 2 80 51 65 65 63 55 51 2 65 65 2 2 2 2 2 79 79 51 65 83 63 2 2 53 63

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

105

Dimethenamid Dimethoaat Dimethomorf Dimethomorf-E Dimethomorf-Z Dimethylsulfamide Dimetridazole dimoxystrobin Dinoseb Diquat Disulfoton Diuron Endosulfan sulfaat Endrin Epoxiconazole Ethephon Ethion Ethofumesaat Ethoprofos Fenitrothion Fenoprop Fenpropidin Fenpropimorph Fention Fenuron Flufenacet Fluopicolide fluopyram Fluoroxypyr

1.210 972 84 946 952 409 236 263 81 28 966 1.421 21 21 982 28 954 1.041 1.000 21 146 283 283 21 988 1.378 982 255 417

65 65 2 63 63 55 49 51 2 2 65 87 2 2 65 2 63 83 65 2 16 51 51 2 63 86 65 49 69

Pymetrozine Pyraclostrobin Pyrimethanil Quinmerac Sebutylazine Simazine Spiroxamine Sulcotrion Sulfuryl fluoride Tebuconazole Tecnazeen Telodrin Tepraloxydim Terbufos Terbutryn Terbutylazine Thiabendazole Thiacloprid Thiamethoxam Thiophanate-methyl Thiram Tolchlophos-methyl topramezone Triallate Triazophos Trichlorpyr Trifluralin Tritosulfuron

283 283 982 291 1.276 1.421 283 381 28 982 21 21 28 972 1.276 1.421 374 283 354 268 28 21 262 982 72 280 952 28

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 106

Kwaliteit van het drinkwater - 2019

51 51 65 53 83 87 51 53 2 65 2 2 2 65 83 87 51 51 53 51 2 2 51 65 16 61 65 2

Vastgestelde maximale en mediane waarde per leveringsgebied De cijfers zijn terug te vinden als aparte bijlage bij dit rapport op de website van de VMM.

Toetsing waarde VITO aan gerapporteerde waarde van waterbedrijven De cijfers zijn terug te vinden als aparte bijlage bij dit rapport op de website van de VMM.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2019

107

Vlaamse Milieumaatschappij Dokter De Moorstraat 24-26 9300 Aalst www.vmm.be