Vlaanderen Herleeft AANBEVELINGEN VOOR MAATSCHAPPELIJKE RELANCE
NAAR AANLEIDING VAN COVID-19 Maatschappelijk Relancecomité 14 juli 2020
Maatschappelijk Relancecomité eind mei 2020 opgericht door de Vlaamse Regering Opdracht: aanbevelingen formuleren met 3 doelen:
schade aan ons maatschappelijk weefsel ten gevolge van de coronacrisis zo veel mogelijk herstellen
schade inperken bij een eventuele tweede golf
maatschappelijk weefsel versterken voor de lange termijn
Experten 1.
Lieven Annemans (voorzitter), expert gezondheids- en welzijnseconomie (UGent en VUB)
2.
Pieter Ballon, expert interneteconomie en slimme steden (VUB en imec)
3.
Sabine Bourgeois, expert integrale jeugdhulp (Oranjehuis)
4.
Wouter Duyck, expert onderwijs en opleidingsvoorzitter psychologie (UGent)
5.
Elke Hermans, expert mobiliteit en toerisme (UHasselt)
6.
Ive Marx, expert sociaal-economisch beleid (Universiteit Antwerpen)
7.
Alexandra Smarandescu, expert kind- en jongerenperspectief (Vlaamse Jeugdraad)
8.
Liesbet Stevens, expert familiale en seksuologische wetenschappen en strafrecht (KULeuven)
9.
Inge Vervotte, expert gezondheidszorg en welzijn (EmmaĂźs groep)
Gevolgde werkwijze
7 fysieke bijeenkomsten in de periode 25 mei – 12 juli, ad hoc overleg en ‘huiswerk’
Inhoudelijke en logistieke ondersteuning: IDEA Consult (coördinatie: Ella Desmedt, Bart Van Herck)
9 vertegenwoordigers van de leden van de Vlaamse Regering als klankbord
3 x afstemming met het economisch relancecomité
Opbouw rapport 1.
Synthese
2.
Inleiding
3.
Algemene visie op mens en samenleving
4.
Gevolgen van de crisis (negatieve & positieve impact)
5.
Aanbevelingen
Visie op mens en samenleving ď‚„
Adviezen ingebed in een visie op mens en samenleving, gevoed vanuit verschillende invalshoeken (psychologie, sociologie, geluksonderzoek,...) Mens
Een goede kwaliteit van leven voor zoveel mogelijk mensen (ongeacht leeftijd, gender, achtergrond,..)
Bronnen: Maslow, Shalock, Diener, Sen, Planbureau, OESO
Samenleving Voor de huidige en toekomstige generaties een samenleving organiseren die mensen toelaat zich te ontplooien, in verbondenheid te leven en hun rechten te vrijwaren
Impact van de crisis‌
27%
10.000
overlijdens
81%
uitgestelde ziekenhuiszorg (chronische zorg)
x2
toename van angst
van de gezinnen lijdt >10% inkomensverlies
68%
meer oproepen tele-onthaal
27%
kon thuis werken
minder verkeer
57%
25%
40%
X2
vaker in de natuur
meer interventies door de CLB’s voor problemen thuis
kijkcijfers nieuws
58%
van de niet-sporters sport meer
Aanbevelingen
Beleidsaanbevelingen: 2 x 5 thema’s Type aanbevelingen
Domeinen
Herstel
Tijdvakken Verbetering Nieuwe golf
Zorg en welzijn Onderwijs en een leven lang leren Aanbevelingen binnen specifieke Arbeidsmarkt en sociaal beleid maatschappelijke sectoren Cultuur, recreatie en toerisme Omgeving en mobiliteit Digitalisering als facilitator Overkoepelende aanbevelingen
Een innoverende overheid Communicatie Inclusief denken Sterk onderbouwd beleid
19 hoofdaanbevelingen
11 hoofdaanbevelingen
5 hoofdaanbevelingen
Aanbevelingen: herstellen en verbeteren Herstel verhogen van de levenskwaliteit van alle burgers (in het bijzonder kwetsbare groepen)
•
•
Bouwen op de positieve evoluties
•
Vertrekken vanuit de lokale gemeenschap
•
Acties op maat
Verbetering remediëren van maatschappelijke knelpunten die meer zichtbaar werden door de crisis
•
•
Consolideren van het herstel
•
Lange termijn visie (Visie2050)
Transitieprioriteiten
1. Digitalisering als facilitator •
COVID-19 bracht ongeziene digitale versnelling
•
Niet iedereen is mee focus op e-inclusie E-inclusie = toegang tot digitale middelen + de technische en sociale vaardigheden om met het digitale te kunnen omgaan
•
Een greep uit de aanbevelingen •
Een digitaal inclusiebeleid voor doelgroepen, georganiseerd op lokaal niveau
•
Elk kind een laptop of tablet + toegang tot het internet
•
Een ambitieus digitaal innovatie- en implementatieprogramma voor alle sectoren
2. Een innoverende overheid •
•
•
Tijdens coronacrisis veel veerkracht en ondernemerschap bij burgers en organisaties Regels even aan de kant creatieve, solidaire en voluntaristische manieren van werken en samenwerken Deze energie vasthouden!
Een greep uit de aanbevelingen • •
•
Het lokaal niveau als eerste bestuursniveau meer verantwoordelijkheid geven Een regelluwe benadering als hefboom voor ondernemerschap en innovatie (o.m. via schrapsessies om regels af te schaffen) Co-creatie met de samenleving (inspraak, gedragsbeïnvloeding, proeftuinen,...)
3. Communicatie •
Duidelijke en transparante informatie en communicatie nodig
•
Meer inspanningen doen om iedereen te bereiken
•
Een motiverende communicatie (waakzaamheid en motivatie i.p.v. angst) Een greep uit de aanbevelingen •
Inzichten uit de gedragswetenschappen inzetten om mensen gemotiveerd te houden
•
Verder investeren in (sociale) mediawijsheid mensen kritisch doen omgaan met berichtgeving
•
Investeren in een breed samenwerkingsprogramma met zoveel mogelijk mediapartijen om betrouwbaarheid, diversiteit en vindbaarheid van informatie beter te waarborgen
4. Inclusief denken Meest kwetsbare groepen het sterkst geraakt
•
Het verbeteren van de kwaliteit van leven van kwetsbare groepen moet een prioriteit zijn binnen alle sectoren
•
Een greep uit de aanbevelingen •
Actief en systematisch uitreiken naar mensen met hulpnoden die onder de radar blijven
•
Actieve detectie van mensen in armoede via buurtwerking en informele zorg
•
Benadering van mensen in kwetsbare situaties via vertrouwenspersonen
5. Sterk onderbouwd beleid Tal van sectoren gingen actief monitoren. Informatie werd gebruikt om beleidsbeslissingen te nemen
•
Nood aan systematisch gebruik van onderzoeksgegegevens, praktijkervaring en burgerbevraging als onderbouw voor beleid
•
Een greep uit de aanbevelingen •
Structurele inbreng van wetenschappelijke expertise in de beleidscyclus
•
Maatschappelijk dashboard gebaseerd op representatieve en tijdige dataverzameling
•
Systematisch toepassen van ‘spending reviews’ (voorzien in regeerakkoord) om de kosten en baten van maatschappelijk beleid op te volgen
6. Zorg en welzijn Ouderen werden zwaar getroffen, angst en depressies namen toe, zorg- en hulpnoden werden uitgesteld,… Maar ook:
•
• • •
toename van telezorg betere resultaten door samenwerking en de vrijheidsruimte (regelluwte) en de kracht van buurten vrijwilligerswerk
Een greep uit de aanbevelingen •
Structureel opwaarderen van de zorgberoepen
•
Betere en efficiënte samenwerking tussen gezondheids- en welzijnswerkers faciliteren
•
Evolutie van woonzorgcentra naar woonzorghuizen
•
Meer investeren in het behouden van fysieke en geestelijke gezondheid
7. Onderwijs en levenslang leren Digitaal afstandsonderwijs, met belangrijke onderlinge verschillen tussen scholen: niet elk kind werd bereikt
•
COVID-19 maakt het belang van levenslang leren duidelijk: arbeidsmarkt vraagt nieuwe competenties, digitale vaardigheden zijn belangrijk, …
•
Een greep uit de aanbevelingen •
Remediëren van de leerachterstand via (niet verplichte) zomer-, herfst- en winterscholen
•
Meer scholen met het statuut ‘warme school’
•
Lerende levensloopbaan, met een individuele leerrekening (leerportefeuille) voor iedereen
8. Arbeidsmarkt en sociaal beleid Technische werkloosheid jobverlies Tegelijk grote vraag vanuit toekomstsectoren en knelpuntvacatures
• •
Algemene maatregelen om werk aantrekkelijk te maken vervangen door gerichte maatregelen Aandacht voor het werkbaar maken van werk
• •
Een greep uit de aanbevelingen •
Herbekijken van de jobbonus en de middelen gerichter inzetten
•
Competentiechecks (matching op basis van competenties i.p.v. diploma’s)
•
Uitbreiden van de werkbaarheidscheque om kwaliteit van werk te verbeteren
9. Cultuur, recreatie en toerisme Op een veilige manier van vrije tijd genieten, ook als fysieke bijeenkomsten niet mogelijk zijn
•
Versterkte samenwerking ‘lokaal-bovenlokaal’ om de culturele sectoren te begeleiden in transformatie
•
Toeristische aantrekkelijkheid verhogen
•
Een greep uit de aanbevelingen •
Versnelde uitrol van de (digitale) UiTPAS en cultuurkrediet voor kwetsbare groepen
•
Nieuwe digitale vormen van cultuur en recreatie bestendigen
•
Het introduceren van het label ‘vakantiegemeente’ voor dag- en verblijfstoerisme
10. Wonen, omgeving en mobiliteit Gezondheid is rechtstreeks gelinkt aan leefomgeving, de inrichting van de ruimte en manier van verplaatsen
•
Gezonde gedragsveranderingen vasthouden (actieve en duurzame verplaatsingen, meer bewegen, …)
•
Een greep uit de aanbevelingen •
De 15-minutenstad, met een aanbod van diensten en groen binnen fiets- en wandelbereik
•
Ruimte creëren door ruimte te delen (meervoudig ruimtegebruik van gebouwen en plekken)
•
Verschuiving in de budgetten voor wegenaanleg naar fietsinfrastructuur
Wat bij een volgende golf? •
•
•
Grondige en gelijktijdige afweging van alle epidemiologische-, gezondheids- en maatschappelijke argumenten Standaard: alle maatschappelijke diensten open houden. Via ‘MATHS’ kan men dit realiseren (Maskers, Afstand respecteren, Testen en tracen, Handhygiëne en Sociale verantwoordelijkheid) Ingeval (plaatselijke) sluiting noodzakelijk zou blijken: duidelijke en motiverende communicatie, overschakelen op online diensten en uitreiken naar de mensen
WE MATHS
Finale bedenkingen ‘Vlaanderen open’ als maatschappelijk project:
•
•
•
toegankelijke diensten
•
open samenleving (inclusie)
•
met open armen uitreiken
•
open voor innovatie en creativiteit,
•
open naar (en samenwerken met) andere sectoren…
Voor sommige aanbevelingen is geen extra geld nodig, of kan een besparing worden gerealiseerd, andere vragen belangrijke investeringen opbrengst nagaan
Nog een bedenking: welvaart leidt tot welzijn Mens
Maar: welzijn leidt ook tot welvaart Mens
Samenleving
Samenleving
Ze wisten niet dat het onmogelijk was, dus hebben ze het gedaan Een droom? Wat als we de daadkracht rond COVID-19 ook zouden kunnen etaleren rond andere samenlevingsproblemen?
Vlaanderen Herleeft AANBEVELINGEN VOOR MAATSCHAPPELIJKE RELANCE
NAAR AANLEIDING VAN COVID-19 Maatschappelijk Relancecomité 14 juli 2020