STUDIE 124 OPLEIDINGSPROFIEL Pers & Voorlichting
OPLEIDINGSPROFIEL Pers & Voorlichting studiegebied : handelswetenschappen en opleiding optie sector
bedrijfskunde : communicatiebeheer : pers & voorlichting : handel - administratie
Werkgroep opleidingsprofielen van de Vlaamse Hogescholen in opdracht van de Vlaamse Onderwijsraad D/1999/6356/14 De leden van de werkgroep opleidingsprofielen zijn inhoudelijk verantwoordelijk voor het opleidingsprofiel. De Vlor heeft enkel ingestaan voor een uniforme en toegankelijke lay-out
INHOUD OPLEIDINGSPROFIEL PERS EN VOORLICHTING
I N H O U D
1
INLEIDING
1
1.1 1.2
1 1 1 1 1 2
Identificatie van het opleidingsprofiel Opdracht 1.2.1 1.2.2
1.3 1.4 2
Ontwikkelingsproces Legitimatie
SITUERING VAN DE OPLEIDING
3
2.1
3
Gegevens uit de beroepenwereld 2.1.1 2.1.2 2.1.3
2.2 2.3
3
Beroepenstructuur Pers & Voorlichting Geraadpleegde beroepsprofielen Visie
Gegevens uit de onderwijswereld Verantwoording van de opleiding en relevantie van het opleidingsprofiel
3
8 9 10 13
HET OPLEIDINGSPROFIEL
15
3.1 3.2 3.3
15 15 15 15 16
Exacte benaming opleiding Globale omschrijving van de optie c.q. opleiding Het beroepsgericht opleidingsprofiel 3.3.1 3.3.2 3.3.3 3.3.4
3.4 3.5 3.6 3.7 4
Opdrachtgever Doelstellingen
Bijeenbrengen van de relevante beroepsprofielen De concrete uitwerking van de vertaalslag Eindtabel vertaalslag opleidingsprofiel optie Pers & Voorlichting Attitudes journalistiek
Sleutelkwalificaties De kern van het opleidingsprofiel De maatschappelijk-culturele vorming Relevantie van het opleidingsprofiel voor de herschikking van de kwalificatiestructuur
17 20
27 28 28 28
DOELGROEPEN VAN HET AFGEWERKTE OPLEIDINGSPROFIEL
33
5
BIBLIOGRAFIE
34
6
LIJST VAN MEDEWERKERS
36
OPLEIDINGSPROFIEL PERS EN VOORLICHTING
1
HOOFDRUBRIEK 1: INLEIDING
1.1
Identificatie van het opleidingsprofiel Studiegebied Opleiding Optie Sectorcommissie
1.2
Opdracht
1.2.1
Opdrachtgever
: : : :
handelswetenschappen en bedrijfskunde communicatiebeheer pers & voorlichting handel - administratie.
De opdrachtgever is de Vlaamse Onderwijsraad in opdracht van de Vlaamse Gemeenschapsminister van Onderwijs, de heer L. Van den Bossche.
1.2.2
Doelstellingen Vertaling van de eerder opgestelde beroepsprofielen Pers & Voorlichting naar opleidingsprofielen. De opleidingsprofielen worden opgesteld vanuit volgende basisideeën: − een flexibel inspelen op de realiteit en de noden van de beroepspraktijk − persoonlijkheidsontwikkeling − een alsmaar sterker wordende internationale context − de financiële en beheersrealiteit van de fusiehogescholen.
1.3
Ontwikkelingsproces We wensten met dezelfde basisgroep te werken als bij het opstellen van de beroepsprofielen. Concreet betekent dit dat alle zes communicatieopleidingen uitgenodigd werden aan de werkzaamheden deel te nemen. Vijf van de zes opleidingen gingen hierop in. Sneuvelteksten werden geschreven, in groep besproken en bijgestuurd. We volgden - in zoverre deze niet helemaal haaks stond op de realiteit van het beroeps- en opleidingsveld - de procedure van de Dienst voor Onderwijsontwikkeling. De beroepsprofielen Communicatiebeheer, die opgesteld werden in samenspraak met vertegenwoordigers van het beroepenveld, vormden de belangrijkste inhoudelijke leidraad. De opleidingsprofielen voor de drie opties binnen de opleiding Communicatiebeheer (Bedrijfscommunicatie, Pers & Voorlichting, Public Relations) werden tegelijkertijd ontwikkeld. Dat stond een voortdurend wikken en wegen toe van onder-
2
OPLEIDINGSPROFIEL PERS EN VOORLICHTING
linge overeenkomsten en verschilpunten, met een betere profilering van de drie opties als gunstig gevolg. Concreet vonden er voor de drie opties werkgroepvergaderingen plaats op 19 december 1996, 23 januari, 27 februari, 13 maart, 6 mei, 13 en 20 mei 1997.
1.4
Legitimatie Raad voor het Hoger Onderwijs.
OPLEIDINGSPROFIEL PERS EN VOORLICHTING
3
HOOFDRUBRIEK 2: SITUERING VAN DE OPTIE c.q. O P L E I D I N G
2.1
Gegevens uit de beroepenwereld
2.1.1
Beroepenstructuur Pers & Voorlichting De veelheid van beroepen - zowel in de algemene communicatiesector als in de specifieke sector van Bedrijfscommunicatie - staat niet toe deze te herleiden tot slechts één of enkele beroepen. Het beroepenveld wordt het meest overzichtelijk door ze te clusteren in themagroepen van samenhangende activiteiten. Daarbij kan een functie of een beroep bestaan uit een combinatie van diverse delen van clusters, waarbij het accent op twee of drie clusters ligt1. 2.1.1.1
Cluster 1: communicatiemanagement
Adviseren van het bestuur over het communicatiebeleid. Formuleren van het communicatiebeleid. Formuleren van de identiteit van de organisatie en hierover advies uitbrengen bij het bestuur. Jaarverslagen produceren, de inhoud helpen bepalen en de vormgeving bewaken. − informatieambtenaar − communicatieambtenaar − hoofd voorlichting − voorlichter − senior (beleids)voorlichter − communicatiemanager − overheidsvoorlichter − voorlichtingsambtenaar − voorlichtingsverantwoordelijke − hoofd afdeling voorlichting en PR − communicatieadviseur − communicatieconsulent − ombudsfunctionaris − manager pers & voorlichting − hoofd persrelaties en voorlichting − verantwoordelijke interne communicatie − verantwoordelijke externe communicatie − persvoorlichter / mediavoorlichter − publieksvoorlichter − bedrijfsvoorlichter − bedrijfsjournalist / voorlichter − interne voorlichter.
1
Werkgroep Communicatiebeheer - Vlaamse Onderwijsraad. Beroepsprofielen Communicatiebeheer, Brussel, september 1996
4
OPLEIDINGSPROFIEL PERS EN VOORLICHTING
2.1.1.2
Cluster 2: voorlichting
Bepalen van het algemene communicatiebeleid. Opzetten van informatiecampagnes. Informeren van het publiek over het gevoerde beleid. Bepalen en organiseren van de vanuit de instelling gehanteerde media. Onderhouden van contacten met massamedia, beleidsmensen en leveranciers. Kanaliseren van informatie van de basis naar de beleidsmensen. − informatieambtenaar − communicatieambtenaar − hoofd voorlichting − voorlichter − senior (beleids)voorlichter − communicatiemanager − overheidsvoorlichter − communicatiemedewerker − voorlichtingsambtenaar − voorlichtingsverantwoordelijke − hoofd afdeling voorlichting en PR − communicatieadviseur − communicatieconsulent − ombudsfunctionaris − manager pers & voorlichting − hoofd persrelaties en voorlichting − verantwoordelijke interne communicatie − verantwoordelijke externe communicatie − persvoorlichter / mediavoorlichter − publieksvoorlichter − bedrijfsvoorlichter − bedrijfsjournalist / voorlichter − interne voorlichter − medewerker informatiecentrum. 2.1.1.3
Cluster 3: onderzoek
Opstellen van een onderzoeksbeleid. Vaststellen van het budget, adviseren van het bestuur over het onderzoek. Formuleren van een onderzoeksopdracht, onderzoeksbureaus inschakelen voor uitvoering en selectie. Onderzoek laten uitvoeren en onderzoeksresultaten analyseren. − communicatieonderzoeker − researchmedewerker − informatieambtenaar − communicatieambtenaar − hoofd voorlichting − voorlichter − senior (beleids)voorlichter − communicatiemanager − overheidsvoorlichter − voorlichtingsambtenaar − voorlichtingsverantwoordelijke − hoofd afdeling voorlichting en PR − communicatieadviseur − communicatieconsulent.
OPLEIDINGSPROFIEL PERS EN VOORLICHTING
2.1.1.4
5
Cluster 4: kwaliteitsbewaking en klachtenbehandeling
Het opstellen van richtlijnen voor klachtenbehandeling en het verzorgen van klachtenbehandeling. Mensen te woord staan. Kwaliteitsprocedures formuleren en de kwaliteit van de aangeboden producten en diensten controleren. − voorlichter − hoofd pers & voorlichting − inspraakbegeleider − inspraakorganisator − ombudsfunctionaris − verantwoordelijke interne communicatie − verantwoordelijke externe communicatie. 2.1.1.5
Cluster 5: afdelings- / projectmanagement
Een budget opstellen voor de afdeling of voor een project, een financieel verslag en een evaluatierapport maken. Nieuwe mensen selecteren, de werkzaamheden van de medewerkers beoordelen en functioneringsgesprekken voeren. − hoofd voorlichting − voorlichter − senior (beleids)voorlichter − communicatiemanager − overheidsvoorlichter − voorlichtingsambtenaar − voorlichtingsverantwoordelijke − hoofd afdeling voorlichting en PR − communicatieadviseur − manager pers & voorlichting − hoofd persrelaties en voorlichting − hoofd voorlichting − project(bege)leider − productieleider. 2.1.1.6
Cluster 6: interne communicatie
Voorstellen voor een optimale interne communicatie formuleren en activiteiten uitvoeren, interne communicatiestructuren onderzoeken, het intern communicatiebeleid formuleren en activiteiten uitvoeren. − informatieambtenaar − communicatieambtenaar − hoofd voorlichting − voorlichter − senior (beleids)voorlichter − communicatiemanager − overheidsvoorlichter − voorlichtingsambtenaar − voorlichtingsverantwoordelijke − hoofd afdeling voorlichting en PR − ombudsfunctionaris − verantwoordelijke interne communicatie − bedrijfsvoorlichter − bedrijfsjournalist / voorlichter − interne voorlichter.
6
OPLEIDINGSPROFIEL PERS EN VOORLICHTING
2.1.1.7
Cluster 7: perscontacten
Als officieel woordvoerder optreden en vragen van de pers beantwoorden. Het management adviseren en trainen. Persberichten redigeren en schrijven. Persconferenties organiseren en verzorgen. − informatieambtenaar − communicatieambtenaar − hoofd voorlichting − voorlichter − senior (beleids)voorlichter − overheidsvoorlichter − voorlichtingsambtenaar − voorlichtingsverantwoordelijke − hoofd afdeling voorlichting en PR − manager pers & voorlichting − hoofd persrelaties en voorlichting − verantwoordelijke externe communicatie − hoofd afdeling voorlichting en PR − persvoorlichter / mediavoorlichter − woordvoerder. 2.1.1.8
Cluster 8: lobbying
De overheid, politiek en belangrijke sleutelgroepen in de maatschappij voorzien van informatie over de doelstellingen van de non-profitorganisatie. De besluitvorming van de overheid, de politiek en de sleutelgroepen in de maatschappij beïnvloeden. − communicatiemanager − communicatieadviseur − communicatieconsulent − verantwoordelijke externe communicatie − hoofd afdeling voorlichting en PR − persvoorlichter / mediavoorlichter − publieksvoorlichter − inspraakbegeleider − inspraakorganisator. 2.1.1.9
Cluster 9: huisstijl
Huisstijl initiëren, voorstellen selecteren en opdrachten aan bureaus verstrekken. informatieambtenaar − communicatieambtenaar − hoofd voorlichting − senior (beleids)voorlichter − communicatiemanager − voorlichtingsverantwoordelijke − hoofd afdeling voorlichting en PR − communicatieadviseur − communicatieconsulent − interne communicatie − verantwoordelijke externe communicatie. −
2.1.1.10
Cluster 10: mediaselectie
De mediaplanner informeren of zelf een adequate voorlichtingsgerichte mediamix samenstellen. Het mediaplan beoordelen op grond van vooraf opgestelde criteria en evalueren. Het bestuur adviseren bij het maken van het mediaplan en bij het vastleggen van de mediastrategie.
OPLEIDINGSPROFIEL PERS EN VOORLICHTING
− − − − − − − − − − − − − − −
7
informatieambtenaar communicatieambtenaar hoofd voorlichting voorlichter senior (beleids)voorlichter communicatiemanager overheidsvoorlichter voorlichtingsambtenaar voorlichtingsverantwoordelijke hoofd afdeling voorlichting en PR communicatieadviseur communicatieconsulent verantwoordelijke externe communicatie persvoorlichter / mediavoorlichter publieksvoorlichter.
2.1.1.11
Cluster 11: print-AV - multimediaproducties
Inhoudelijk, praktisch, technisch en financieel organiseren van de verschillende fasen in de totstandkoming van Print-AV multimediaproducties. Beleid formuleren, het budget voor producties opstellen en het management hierover adviseren. Opdrachten voor grafici, drukkers, audiovisuele en multimediale productiehuizen vastleggen. Prototypes & druk- en AV-proeven beoordelen en de planning bewaken. Contacten met vormgevers en drukkers onderhouden. AV-middelen selecteren en anderen hierover adviseren. Productieonderdelen gedeeltelijk zelf uitvoeren. − informatieambtenaar − communicatieambtenaar − hoofd voorlichting − voorlichter − senior (beleids)voorlichter − communicatiemanager − overheidsvoorlichter − voorlichtingsambtenaar − voorlichtingsverantwoordelijke − hoofd afdeling voorlichting en PR − verantwoordelijke externe communicatie − publieksvoorlichter − projectbegeleider − drukwerkbegeleider − productieleider − productieassistent − medewerker campagnebureau. 2.1.1.12
Cluster 12: journalistiek
Topics uitkiezen, informatie verzamelen, selecteren, analyseren en synthetiseren. Teksten publieksgericht uitschrijven en inspreken. − eindredacteur − journalist − redacteur − bedrijfsjournalist.
8
OPLEIDINGSPROFIEL PERS EN VOORLICHTING
2.1.1.13
Cluster 13: journalistieke organisatie
Organisatie van research, bronnenmateriaal, redactionele activiteiten, fotografen, illustratoren. Planning van redactionele bijdragen. Contacten met interne commerciële diensten over reclamevolumes en -plaatsen. Beheren van redactionele budgetten. − redactiesecretaris − eindredacteur − journalist − redacteur − bedrijfsjournalist − informatieambtenaar − voorlichtingsverantwoordelijke. 2.1.1.14
Cluster 14: journalistieke research
Organisatie en beheer van documentatie. Contact opnemen en werken met aanbod & diensten van bibliotheken, documentatiecentra, uitgeverijen, aanbieders van digitale informatie, enzovoort. Organisatie & uitvoeren van voorinterviews. Opzetten en onderhouden van een informantennetwerk. − researchmedewerker − journalist − redacteur − bedrijfsjournalist − bedrijfsvoorlichter − informatieambtenaar − ombudsman − persvoorlichter − productieassistent − projectassistent multimedia − publieksvoorlichter − wetenschapsvoorlichter − voorlichtingsverantwoordelijke − public affairs & lobbying verantwoordelijke − documentalist − archivaris.
2.1.2
Geraadpleegde beroeps- en opleidingsprofielen − − − − − − − −
Bachot M., Functiebeschrijvingen Communicatieambtenaar en Administratief Medewerke. Gemeentebestuur Zoersel, november 1995. Borremans T., en Fauconnier G., Journalistenopleiding in Vlaanderen en buurlanden. Leuven, KUL, departement Communicatiewetenschappen, 1994. Centrum innovatie beroepsonderwijs bedrijfsleven, Eindrapport Communicatie. Beroepsprofielen, Ontwikkelingen en Trends. November 1991. De Coster F., Het profiel van de voorlichtingsambtenaar. Praktijkgids Management Lokale Besturen. Afl. 1, juli 1990, p. COM Ext 3510/1-14. Galjaard J.M., De gemeente, het publiek, de gemeente: contacten, communicatie, relaties. 's Gravenhage, VNG, 1992. Lambrechts C., Functiebeschrijvingen bij het Aidsteam. Antwerpen, 1996. Smet J., Taakomschrijving voorlichtingsambtenaar. Gemeentebestuur SintNiklaas, 1996. Vlor-werkgroep Communicatiebeheer, Beroepsprofielen Communicatiebeheer (alle opties). Brussel, Vlor, september 1996.
OPLEIDINGSPROFIEL PERS EN VOORLICHTING
− −
9
Vlor-werkgroep Communicatiebeheer, Opleidingsprofiel Bedrijfscommunicatie, 1997. Vlor-werkgroep Communicatiebeheer, Opleidingsprofiel Public Relations, 1997
en verder:
2.1.3
−
gesprekken tijdens de Vlor-vergaderingen met: Guido Ardeel, Communicatiedienst NMBS Marc Bachot, Dienst Communicatie & Voorlichting Zoersel Willy Bogaerts, externe relaties Bank Brussel Lambert Danny Jacobs, Bond Beter Leefmilieu Robert Madrena, Sales Promotion Consultants Association Marc Platel, Het Belang van Limburg Francine Robbens, Manager Bauchez PR - afgevaardigde Belgisch Centrum voor Public Relations Guy Van Den Broeck, Bates Communication Bea Vanhove, Rode Kruis Vlaanderen Flip Voets, BRTN Louis Weenen, Belgische Vereniging voor de Periodieke Pers.
−
Verdict Marcel, Interviews over finalaiteit & aanpak van de opleiding Pers & Voorlichting, met jounalisten Marcel Grauls, Jaak Smeets, Paul Daenen, Johan Op de Beeck. Interne nota vanweg Hogeschool Limburg voor de Vlorwerkgroep, Hasselt, voorjaar 1996.
−
informatie uit tientallen personeelsadvertenties.
Visie Een beperkte maar representatieve staalkaart van communicatiebranches geeft hier de voornaamste trends aan. Dat staat toe de in deze bundel beschreven opleidingsprofielen te kaderen binnen de economische conjunctuur aan het einde van de twintigste eeuw. 2.1.3.1
Audiovisuele sector
Het doorbreken van het monopolie van de openbare televisieomroep door nieuwe landelijke zenders, en de opkomst van regionale televisies anderzijds, zorgden enkele jaren geleden voor een explosieve groei van deze sector. Niet in het minst door de vele nieuwe productiehuizen, satellieten van de nieuwe zenders. Die plotse groei is ondertussen alweer achter de rug. Nu is er eerder sprake van een zekere verzadiging in de sector. Al zoekt men ook hier een nieuwe adem in alles wat naar multimedia ruikt. Op radiovlak blijft de openbare omroep met zijn verschillende doelgroepgerichte zenders het goed doen. De bloei van de lokale radio’s in de loop van de jaren tachtig heeft zijn beste tijd gehad. Al veroverden ze een positie van vaste waarde in het medialandschap, met beperkte bijhorende tewerkstelling. 2.1.3.2
Geschreven pers
Dit is een sector die sinds de oorlog maar blijft evolueren in de richting van concentraties. Regelmatig doen berichten de ronde over noodlijdende kranten die bij collega-uitgeverijen hun heil gaan zoeken. Dat betekent evenwel niet dat de hele perssector zich in een fase van achteruitgang bevindt. Al dan niet geslaagde ge-
10
OPLEIDINGSPROFIEL PERS EN VOORLICHTING
richtheid op doelpublieken met bijhorende inhouden & vormen bepalen sterk de schommelingen in de kranten- en tijdschriftenmarkt. Bovendien zit de sector in een hoogtechnologische stroomversnelling. Er wordt volop geëxperimenteerd met de aanmaak en de commercialisering van digitale media. Elke grote uitgeverij heeft zijn multimedia-afdeling. In de States komt één afstuderende journalist op twee terecht bij een 'digitaal medium'. Daarnaast bestaat tevens een groeiende bedrijfspers, met periodieken voor interne en/of externe doeleinden. 2.1.3.3
Voorlichting
Vlaanderen (België) heeft nog een hele weg af te leggen eer overheids- en andere vormen van voorlichting het niveau halen van wat in Nederland gebeurt. Maar de voorlichtingsactiviteiten groeien permanent. Beleidsmensen ontwikkelen hoe langer hoe meer een besef dat publieksvoorlichting een absolute must is in een open en democratische samenleving. Getuige daarvan de exponentiële groei van het aantal voorlichtingsambtenaren bij steden, gemeenten, intercommunales en heel wat andere non-profitorganisaties. Het is een sector die haar hoogtepunt nog lang niet heeft bereikt. 2.1.3.4
Nieuwe media
We haalden die nieuwe media reeds eerder aan binnen dit hoofdstuk. Ze leiden hoe langer hoe meer hun eigen leven, daarin begeleid door groepen mensen die ze technisch en/of inhoudelijk leven inblazen. Er ontstaan nieuwe beroepen zoals 'webmasters' en 'infografici'. Internet had in 1995 50 miljoen abonnees. Voor de eeuwwisseling worden 500 mijoen aansluitingen voorspeld. Vandaar de toenemende belangstelling voor 'cybermarketing'. Ook CD-ROM- en CD-I-producties worden bedacht en begeleid door professionals met een communicatieachtergrond. Zo bieden de nieuwe media nieuwe perspectieven voor al wat met communicatie, al dan niet commercieel, te maken heeft. De voorspellingen van tewerkstelling in deze sector liggen hoog.
2.2
Gegevens uit de onderwijswereld
2.2.1
Studiegebied, opleidingen en opties Studiegebied Opleiding Opties
2.2.2
: : :
Handelswetenschappen en Bedrijfskunde Communicatiebeheer Bedrijfscommunicatie Pers & Voorlichting Public Relations.
Aanverwante studiegebieden, opleidingen, opties Binnen het studiegebied Handelswetenschappen en Bedrijfskunde is er vanwege de globaliteit van de basisopleiding Communicatiebeheer een beperkt verwantschap met de basisopleiding Secretariaatsbeheer en Bedrijfsbeheer. Op de zelfde manier zijn er in beperkte mate aansluitingen bij het studiegebied Wetenschappen en Technologie, en dan meer bepaald bij de basisopleidingen Audiovisuele Techniek en Grafische Bedrijven.
11
OPLEIDINGSPROFIEL PERS EN VOORLICHTING
2.2.3 Diploma's en getuigschriften De drie opties binnen Communicatiebeheer verlenen de graad van gegradueerde in communicatiebeheer. Daarnaast bestaat aan de universiteiten de licentie Communicatiewetenschap.
2.2.4
Recente evoluties in het aantal uitgereikte diploma’s
800
700
600
500
R e e ks 1
400
300
200
100
1 9 95 - 1 9 96
1 9 94 - 1 9 95
1 9 93 - 1 9 94
1 9 92 -19 93
1 9 91 -19 92
1 9 90 -19 91
1 9 89 -19 90
1 9 88 -19 89
1 9 87 -19 88
1 9 86 -19 87
1 9 85 -19 86
1 9 84 -19 85
1 9 83 -19 84
0
De trendbreuk in 1991-92 is uitsluitend te wijten aan de overgang van de tweejarige naar de driejarige cyclus, waardoor het grootste deel van de betreffende studentenbevolking een jaar later afstudeerde. Voor het overige steeg het aantal afstuderenden op tien jaar tijd van 227 (in 198384) naar 705 (in 1993-94), om nadien een lichte daling te kennen. Deze cijfers betreffen het aantal gediplomeerden voor de volledige opleiding Communicatiebeheer, voor de drie opties samen. De onderlinge verhouding is verderop aangegeven in punt 2.2.9
2.2.5
Gelijkaardige opleidingen en diploma's in het buitenland De communicatiegerichte opleidingen in het buitenland zijn in zowat elk land op een andere leest geschoeid: verschillende benamingen, verschillende afbakeningen van beroepenvelden, verschillende niveaus, verschillende studieduur, enzovoort. Dat maakt het onmogelijk terzake een totaalbeeld te schetsen.
2.2.6
Geografische spreiding van de beroepsactiviteiten in Vlaanderen Afgestudeerden van de basisopleiding Communicatiebeheer, optie Pers & Voorlichting, zijn niet gebonden aan de Vlaamse arbeidsmarkt. De geografische spreiding van de communicatiegerichte beroepen bestrijkt het hele land, met als enige klemtoon de relatieve concentratie ervan in en rond middelgrote en grote steden.
12
OPLEIDINGSPROFIEL PERS EN VOORLICHTING
Een redelijke minderheid van de afgestudeerden gaat aan de slag in andere dan puur communicatiegerichte sectoren, waarbij van een bepaalde geografische spreiding helemaal geen sprake meer kan zijn.
2.2.7
Geografische spreiding van het opleidingsaanbod in Vlaanderen De opleiding Communicatiebeheer, optie Pers & Voorlichting, wordt in de volgende scholen aangeboden:
2.2.8
provincie
stad
hogeschool
Antwerpen
Antwerpen Mechelen
Hogeschool Provincie Antwerpen Katholieke Hogeschool Mechelen
Vlaams-Brabant
Brussel
Erasmushogeschool
Limburg
Hasselt
Hogeschool Limburg
Oost-Vlaanderen
Gent
EGON-hogeschool
West-Vlaanderen
Kortrijk
Hogeschool West-Vlaanderen (VAH)
Infrastructuur Uit de doorlichtingsverslagen kunnen we naast de klassieke klaslokalen en auditoria volgende infrastructuur synthetiseren: computer- en multimediaklassen, talenpractica, grafische studio, audiovisuele studio (met materiaal voor fotografie en videoproductie), montagekamer, mediatheek, polyvalente projectruimtes (met telefoon, fax, computer, printer...). Het betreft voor een groot deel lokalen waar de traditionele klasindeling tussen ruimte van de lesgever en de studenten doorbroken is.
2.2.9
Kwantitatieve beschrijving van het totaal aantal studenten in de optie t.o.v. de opleiding
Optiekeuze 1992-1993 11%
22% Pers & Voorlicht Bedrijfscommunic Public Relations
67%
13
OPLEIDINGSPROFIEL PERS EN VOORLICHTING
Optiekeuze 1995-1996 13% 27%
60%
Sinds de basisopleiding Communicatiebeheer bestaat in de huidige vorm (driejarige opleiding, drie opties) neemt de optie Bedrijfscommunicatie minstens 60% van de studenten voor haar rekening. Ongeveer een kwart van de studenten situeert zich in de optie Pers & Voorlichting. Public Relations heeft in onze recentste gegevens 13% van de afstuderenden Communicatiebeheer.
2.2.10 Kwantitatieve beschrijving van de eerstejaarsstudenten volgens de gekozen optie c.q. opleiding Dit kan niet worden ingevuld aangezien het eerste jaar communicatiebeheer een gemeenschappelijk jaar is, zonder indeling per optie.
2.2.11 Reële studieduur Uit de statistische jaarboeken kunnen we onmogelijk de cijfergegevens over de loopbaan van de studenten halen. Een individuele studie bij de hogescholen die de opleiding Communicatiebeheer, optie Pers & Voorlichting aanbieden is evenmin haalbaar.
2.2.12 Inhoudelijke profilering van de opleiding in binnen- en buitenland Zoals aangegeven in 2.2.5 is een dergelijke profilering niet mogelijk gezien de diversiteit van de communicatieopleidingen in het buitenland.
2.3
Verantwoording van de optie c.q. opleiding De optie Pers & Voorlichting bestaat naast de opties Bedrijfscommunicatie en Public Relations. De naam 'Pers & Voorlichting' wijst meteen op de tweeledigheid van deze opleiding. Journalistenopleidingen bestaan al sinds vorige eeuw (ontstaan als 'Publizistik' in Duitsland). In Vlaanderen bieden de hogescholen met een optie Pers & Voorlichting de enige gespecialiseerde journalistieke basisopleiding op het niveau van hoger onderwijs, naast de meer algemene en theoretiserende universitaire opleiding Communicatiewetenschap. De journalistieke opleiding beslaat grotendeels een ander terrein dan dat van Bedrijfscommunicatie en Public Relations: andere beroepenvelden, andere bedrijfssectoren, andere professionele technieken.
14
OPLEIDINGSPROFIEL PERS EN VOORLICHTING
Binnen die context ligt het bestaan van een afzonderlijk optie Pers & Voorlichting voor de hand. Al zien we de naam 'Pers' liever veranderd in 'Journalistiek', wat meer overeenkomt met de realiteit van een opleiding die naast de (geschreven) pers ook de audiovisuele en de elektronische media als werkterrein heeft. Het element 'Voorlichting' is historisch verwant met de journalistieke sector: voorlichtingsberoepen werden (en worden overigens nog af en toe) ingevuld door voormalige journalisten. Persvoorlichting en geschreven voorlichting worden hoe langer hoe meer een onderdeel van de ruimere publieksvoorlichting, met een brede waaier aan gehanteerde media. Binnen deze context zijn er specifiek voor het element 'Voorlichting' minstens zoveel aansluitingen bij een optie ' Public Relations' als bij een optie 'Pers & Voorlichting' waarin het gedeelte 'Pers' klassiek het zwaartepunt vormt. 'Voorlichting' vormt meer en meer een onderdeel van de ruimere organisatie van externe en interne communicatie van non-profit en profitorganisaties. In het buitenland blijkt dat Journalistiek doorgaans als afzonderlijke opleiding voorkomt. In Nederland is Voorlichting een op zichzelf staande opleiding, vaak op de zelfde plaats georganiseerd als de evenwaardige, eveneens op zichzelf staande opleiding Journalistiek. In België is de voorlichtingssector in vergelijking met Nederland te klein en te weinig uitgebouwd om een leefbare optie Voorlichting als afzonderlijke entiteit te hebben. Aansluiting bij hetzij een opleiding Journalistiek hetzij een opleiding Public Relations is voor het onderdeel Voorlichting bijgevolg materiële noodzaak. In hoofdstuk 3.7 betreffende de relevantie van het opleidingsprofiel voor de herschikking van de kwalificatiestructuur, pleiten we dienaangaande voor een overheveling van het element 'Voorlichting' naar de huidige optie Public Relations, en de uitbouw van het huidige element 'Pers' tot een volledig optie onder de naam 'Journalistiek'.
OPLEIDINGSPROFIEL PERS EN VOORLICHTING
15
HOOFDRUBRIEK 3: HET OPLEIDINGSPROFIEL
3.1
Exacte benaming opleiding Studiegebied Opleiding Optie
3.2
: : :
Handelswetenschappen en Bedrijfskunde Communicatiebeheer Pers & Voorlichting
Globale omschrijving van de optie c.q. opleiding De optie Pers & Voorlichting mag dan binnen de opleiding Communicatiebeheer in de eerste plaats een brede communicatiegerichte opleiding bieden, ze bevat vanuit de eigenheid van haar naam twee verschillende specialiserende componenten: journalistiek en voorlichting. Journalisten werken 'in' massamedia, voorlichters werken 'met' massamedia: dat vat min of meer het verschil tussen beide beroepsgroepen samen. Studenten leren in de optie Pers & Voorlichting voluit omgaan met informatie. Dat gebeurt in vier talen. Die informatie weten ze kritisch te zoeken, te vinden, te selecteren, te synthetiseren, te duiden en te vertalen in een naar hun doelgroep bevattelijk redactioneel concept. Ze zijn contactvaardig en beschikken over een sterk empathisch vermogen. Hun allround redactionele vaardigheden koppelen ze aan een doordachte planning en beheersing van grafische, audiovisuele en multimediale productieprocessen. Dat wordt ondersteund door een brede achtergrondkennis van enkele sociale wetenschappen. Ze maken in hun opleiding kennis met de belangrijkste maatschappelijke instellingen, en de juridische principes die er aan de basis van liggen. Ze werken zelden uitsluitend in een kantooromgeving, en spelen vaak en graag op verplaatsing. Het beroepenveld verwacht van de afgestudeerden Pers & Voorlichting professionalisme, een coöperatieve ingesteldheid, zin voor initiatief, stiptheid, accuraatheid en kwaliteit bij de uitvoering van de verschillende taken.
3.3
Het beroepsgericht opleidingsprofiel
3.3.1
Bijeenbrengen van de relevante beroepsprofielen Het hier ontwikkelde opleidingsprofiel sluit naadloos aan bij de 'Beroepsprofielen Communicatiebeheer' (optie Pers & Voorlichting), zoals samengesteld in september 1996 door de Vlor-werkgroep Beroepsprofielen Communicatiebeheer. De werkgroep rond de beroepsprofielen raadpleegde de bestaande vakliteratuur en deed een beroep op een twintigtal mensen uit de communicatiesector.
16
OPLEIDINGSPROFIEL PERS EN VOORLICHTING
Aansluitend bij de 'Handleiding voor het schrijven van opleidingsprofielen voor het hogeschoolonderwijs' kunnen we stellen dat we géén smalle, specifieke opleiding beogen2. Er zijn vele tientallen beroepen in de sector van Pers & Voorlichting. Het is zinloos voor elk van die beroepen een specifiek opleidingsprofiel te schrijven: zoals aangegeven in de beroepsprofielen Communicatiebeheer zijn de begrenzingen tussen de verschillende beroepen daartoe te weinig afgebakend3.
3.3.2
De concrete uitwerking van de vertaalslag 3.3.2.1 Stap 1: evaluatie van de taken uit het beroepsprofiel Het toegeleverde beroepsprofiel behoort tot het type A: 'Indien het beroepsprofiel taken bevat die geclusterd zijn volgens het hiërarchische systeem van typefunctie / deelfunctie / taak kan de vertaalslag beginnen'4. De taken zoals omschreven in het Beroepsprofiel Pers & Voorlichting zijn voldoende gespecificeerd en behoorlijk geclusterd. 3.3.2.2 Stap 2: selectie van taken De DVO-Handleiding Opleidingsprofielen vraagt de aangegeven taken te onderwerpen aan een toetsing door middel van volgende criteria: − − − − − −
haalbaarheid van de taak voor een beginnend beroepsbeoefenaar frequentie van de uitvoering van de taak belangrijkheid van de taak in het geheel van het arbeidsproces transferwaarde van de taak haalbaarheid van de taak voor het onderwijs relevantie van de taak voor het onderwijs.
We stellen dat alle verderop van beroeps- naar opleidingsprofiel vertaalde taken voldoen aan deze criteria. Uiteraard is het zaak in een latere fase hoofdzaak (sleutelkwalificaties) en relatieve bijzaak op het vlak van aan te leren vaardigheden in kaart te brengen. 3.3.2.3 Stap 3: clustering van de geselecteerde taken tot onderdelen en functionele gehelen We vertalen hier de beroepsprofielen zo lineair mogelijk. Ze zijn trouwens opgesteld door de verantwoordelijken van de betrokken opleidingen aan de hand van de adviezen uit de beroepspraktijk. Dat staat toe de opleidingsprofielen zo precies mogelijk bij die beroepspraktijk te laten aansluiten. 3.3.2.4 Stap 4: formulering van basiscompetenties Idem als bij stap 3: een zo lineair mogelijke vertaling van de beroepsprofielen.
2
3 4
Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, dpt. Onderwijs, Dienst voor Onderwijsontwikkeling. Handleiding voor het schrijven van opleidingsprofielen voor het hogeschoolonderwijs, Brussel, 1996 Werkgroep Communicatiebeheer - Vlaamse Onderwijsraad. Beroepsprofielen Communicatiebeheer, Brussel, september 1996 Handleiding voor het schrijven van opleidingsprofielen voor het hogeschoolonderwijs, blz. 28.
17
OPLEIDINGSPROFIEL PERS EN VOORLICHTING
3.3.2.5 Stap 5: aanvullende gegevens m.b.t. de optie -
3.3.3
minimale verhouding tussen praktijk (off the job) en theorie minimaal aandeel van de stagetijd (on the job) globale, door de overheid bepaalde opleidingsduur
: : :
30/70 8 weken 3 jaar
−
indicatie over de relatieve opleidingsduur van de functionele gehelen: gezien de veelheid en de verscheidenheid van de aangebrachte functionele gehelen is het hier noch relevant noch opportuun telkens een relatieve opleidingsduur te voorzien. Het aanbrengen van eigen accenten in de opleidingsprogramma’s behoort volgens het hogeschooldecreet van 1994 tot de vrijheid van de betrokken hogescholen.
−
niveau van de optie c.q. opleiding: in vergelijking met de Europese structurering van opleidingsniveaus (artikel 2, lid 2 van het besluit van de Europese Raad van 16 juli 1985, inzake de vergelijkbaarheid van getuigschriften tussen Lidstaten van de Europese Gemeenschap), leidt de opleiding tot het Europese niveau 4 en 5. Dat de afgestudeerden in het opleidingspakket daartoe de bagage meekrijgen, veronderstelt evenwel niet dat zij onmiddellijk op dit niveau ingeschakeld worden. Binnen deze context moeten we wijzen op de weigering van verschillende participanten uit het beroepenveld bij de aanmaak van de beroepsprofielen Communicatiebeheer, de aangegeven opdeling in niveaus te hanteren: zij vonden dit een artificieel en bureaucratisch systeem van opdeling, dat slechts in beperkte mate toepasbaar is op de werking van communicatiebedrijven (in de breedste betekenis van dat woord).
Eindtabel vertaalslag opleidingsprofiel optie Pers & Voorlichting
Opleidingsprofiel Journalistiek (= huidige onderdeel 'Pers' in de optie 'Pers & Voorlichting) AAN TE LEREN BASISCOMPETENTIES. BEROEPENCLUSTERS FUNCTIONELE GEHELEN ONDERDELEN De student… Journalistiek Desk research − is in staat tot zoeken, vinden en Research & informaField research tieverzameling selecteren van relevante geJournalistieke research schreven en digitale bronnen, omdat hij of zij die bronnen Journalistieke organikent satie − is in staat tot zoeken, vinden, organiseren en selecteren van Perscontacten relevante informanten Begeleiding Print-AV− trekt informatie uit tweede multimediaproducties hand, zo vaak als nodig blijkt, na − kan uit grote hoeveelheden informatie synthetiseren − kent en heeft inzicht in de geschiedenis en het functioneren van de maatschappij en haar bestuurlijke instellingen. De basis voor die kennis is het inzicht en de kennis van de organisatieleer, de politiek, het recht, de psychologie en de sociologie Verslaggeving − kan voor het publiek relevante Reproductieve informatieverwerking
18
OPLEIDINGSPROFIEL PERS EN VOORLICHTING
Opleidingsprofiel Journalistiek (= huidige onderdeel 'Pers' in de optie 'Pers & Voorlichting) AAN TE LEREN BASISCOMPETENTIES. BEROEPENCLUSTERS FUNCTIONELE GEHELEN ONDERDELEN De student… info uit de actuele topics, die hij of zij natuurlijk op de voet volgt, registreren − kan vanuit de psychologische, sociologische, politieke, juridische of andere maatschappelijke kennis en inzichten topics voor een doelgroep selecteren en synthetiseren − kan redactievergaderingen voorbereiden en de resultaten ervan vanuit zijn of haar groepsdynamische kennis optimaliseren − kan redactievergaderingen voorbereiden en de resultaten ervan vanuit zijn of haar groepsdynamische kennis optimaliseren − kan de verslaggeving van redactievergaderingen verzorgen en opvolgen − kan met zijn of haar kennis van en inzichten in informatie- en documentatiewetenschappen voor de redactie relevante info registreren en vulgariserend met tekst en beeldmateriaal omgaan − kan vlot overweg met tekstverwerking Redactie Productieve informa− kan dossiers voorbereiden Eindredactie tieverwerking en − is in staat anderstalige artikels verstrekking in het binnen- of buitenlands medialandschap te situeren en journalistiek te vertalen − heeft enkele inhoudelijke specialisaties op een of meer afgebakende terreinen − is in staat tot taal-, spelling- en stijlcontrole − kan met zijn of haar kennis van en inzicht in de geschiedenis voor duiding instaan − kan reportages organiseren, financieel beheren en volgens de regels van de economie uitvoeren − heeft een overzicht van en is vaardig met nieuwe media Organisatie Planning − kan de redactionele activiteiten Redactieseplannen cretariaat − kan een pool van freelancers Archivering organiseren Organisatie − kan het redactiearchief volgens informatiede gangbare archiveringstech-
OPLEIDINGSPROFIEL PERS EN VOORLICHTING
19
Opleidingsprofiel Journalistiek (= huidige onderdeel 'Pers' in de optie 'Pers & Voorlichting) AAN TE LEREN BASISCOMPETENTIES. BEROEPENCLUSTERS FUNCTIONELE GEHELEN ONDERDELEN De student… bronnen nieken, die hij of zij uit de informatie- en documentatiewetenschappen put, organiseren − kan externe leveranciers administratief en praktische opvolgen − kan het redactiearchief met de boven vermelde archiveringstechnieken beheren − kan gedrukte en digitale bronnen beheren Samenwerking Samenwerking − kan samenwerken met collega's intern op de redactie Samenwerking − kan contacten opzetten en onextern derhouden met correspondenten − kan samenwerken met andere journalisten − kan samenwerken met fotografen, illustrators, cameraploeg − kan samenwerken met collega's in prepress, regie, montage… − kan contacten opzetten en onderhouden met interessante doorverwijzers en bevoorrechte getuigen en sleutelfiguren − kan contacten opzetten en onderhouden met externe leveranciers van informatie (bibliotheken, documentatiecentra, externe gegevensbanken …) − kan contacten onderhouden met beroepsverenigingen − heeft vergadertechnische vaardigheden Creatie Productie en − kan de productie van gedrukte productieasmedia organiseren of assisteren sistentie − kan de productie van televisieprogramma's organiseren of assisteren − kan de productie van on linemedia organiseren of assisteren Advies Opsporen − is behendig bij het doornemen trends van informatiebronnen Vertalen − kan adviezen formuleren naar trends hoofdredactie en beleid − kan artikels inspireren
20
OPLEIDINGSPROFIEL PERS EN VOORLICHTING
Opleidingsprofiel Journalistiek (= huidige onderdeel 'Pers' in de optie 'Pers & Voorlichting) AAN TE LEREN BASISCOMPETENTIES. BEROEPENCLUSTERS FUNCTIONELE GEHELEN ONDERDELEN De student… Communicatie Externe com- − beheerst interviewtechnieken municatie − beheerst debattechnieken − kan contacten met kijkers / lezers / luisteraars onderhouden − heeft algemene communicatievaardigheden − gebruikt vlot en correct de Nederlandse taal − is taalvaardig in Frans, Engels en een vierde taal Presentatie via: − kent het medialandschap door ° gedrukte en door media − communiceert vlot voor micro ° televisie en camera ° radio − is o.a. door zijn inzicht in de ° elektronische beeldcultuur vertrouwd met media beeldtaal − beheerst elementaire grafische technieken − beheerst elementaire audiovisuele technieken − heeft zin voor esthetiek
3.3.4
Attitudes journalistiek, vertaald vanuit het beroepsprofiel − − − − − − − − − − − − − − − −
3.3.5
assertiviteit bescheidenheid collegialiteit contactvaardigheid correctheid creativiteit discretie doorzettingsvermogen durf dynamiek empathisch vermogen flexibiliteit geduld incasseringsvermogen integriteit kritische zin
− − − − − − − − − − − − − − −
mensenkennis mobiliteit nieuwsgierigheid objectiviteit onkreukbaarheid openheid originaliteit prestatiegericht rechtvaardigheidsgevoel relativeringsvermogen snelheid stressbestendig teamspirit verantwoordelijkheidsgevoel zelfvertrouwen.
Contextgegevens onderdeel journalistiek 3.3.5.1 Werkomstandigheden Kantooromgeving en aanwezigheid op externe topiclocaties.
21
OPLEIDINGSPROFIEL PERS EN VOORLICHTING
3.3.5.2 Hulpmiddelen Telefoon, fax, computer, journalistiek publicatieplan, gedrukte en digitale informatiebronnen. 3.3.5.3 Graad van verantwoordelijkheid Afhankelijk van precies beroep en grootte van de organisatie: zelfstandig en in teamverband. Onder het gezag van hoofdredactie en directie. 3.3.5.4 Verwachte resultaten Professionalisme, zin voor initiatief, stiptheid, accuraatheid en kwaliteit bij de uitvoering van de verschillende taken.
3.3.6
Sleutelkwalificaties onderdeel journalistiek − − − − − − − −
3.3.7
contactvaardigheid correctheid doorzettingsvermogen empathisch vermogen kritische zin taalvaardigheid kunnen omgaan met informatie organisatorische vaardigheden.
Opleidingsprofiel Voorlichting
Opleidingsprofiel Voorlichting BEROEPENCLUSTERS
FUNCTIONELE GEHELEN ONDERDELEN
Communicatiemanagement
Analyse
Voorlichting Onderzoek Kwaliteitsbewaking & klachtenbehandeling Afdelings- / projectmanagement Interne communicatie Perscontacten Lobbying Huisstijl Mediaselectie Begeleiding Print/AVproducties
Gegevensverzameling Diagnose & voorstudie Strategiebepaling
AAN TE LEREN BASISCOMPETENTIES. De student… − is in staat publieksgroepen te analyseren − is in staat maatschappelijke evoluties te analyseren − kan een situatieanalyse maken − is in staat probleemstellingen te formuleren en probleemoplossend te denken − heeft inzicht in communicatieprocessen − heet inzicht in beïnvloedingsprocessen − heeft kennis van en inzicht in non-profit marketingstrategieën − heeft inzicht in het consumentengedrag − kent de belangrijkste uitgangspunten en technieken van reclamevoering, PR en propaganda − kan cijfergegevens en grafieken interpreteren − kan werken met database- en spreadsheetsoftware − kent het overheids- en bestuursapparaat
22
OPLEIDINGSPROFIEL PERS EN VOORLICHTING
Opleidingsprofiel Voorlichting BEROEPENCLUSTERS
AAN TE LEREN BASISCOMPETENTIES. De student… − heeft elementaire kennis van gemeenterecht, administratief recht, grondwettelijk recht, bestuurskunde, auteursrecht − heeft elementaire kennis van management van openbare besturen Advies Opsporen − is in staat verschillende infortrends matiebronnen kritisch te hanteVertalen ren, en de verzamelde informatrends tie te synthetiseren − kan adviezen formuleren naar klanten en beleidsorganen − kan trends vertalen naar het beleid toe Informatieverzameling Organisatie − kent de adequate gedrukte, auinfobronnen diovisuele en digitale informatiebronnen binnen zijn werkterrein − is in staat informanten op te sporen en diplomatisch te benaderen − kent en heeft inzicht in de geschiedenis en het functioneren van de maatschappij en haar bestuurlijke instellingen op federaal, gewestelijk en plaatselijk niveau. De basis voor die kennis is het inzicht en de kennis van de organisatieleer, de politiek, het recht, de psychologie en de sociologie Reproductieve inforVerslaggeving − kan voor het publiek relevante matieverwerking Synthese info uit de actuele topics, die Organisatie hij of zij op de voet volgt, regibeeldstreren materiaal − kan vanuit psychologische, sociologische, politieke, juridische of andere maatschappelijke kennis en inzichten topics voor een doelgroep selecteren en synthetiseren − kan de verslaggeving van vergaderingen verzorgen en opvolgen − kan met haar of zijn kennis van en inzichten in informatie- en documentatiewetenschappen relevante informatie zoeken, vinden, registreren, selecteren, vulgariserend synthetiseren FUNCTIONELE GEHELEN ONDERDELEN
−
is in staat adequaat beeldmateriaal te organiseren en te gebruiken
23
OPLEIDINGSPROFIEL PERS EN VOORLICHTING
Opleidingsprofiel Voorlichting BEROEPENCLUSTERS
FUNCTIONELE GEHELEN ONDERDELEN
Productieve informatieverwerking
Redactie & eindredactie Presentatie
Informatieverstrekking Verstrekken & begeleiding informatie Onthaal groepen Onthaal pers
Creatie
Ontwerp Productie- en Productieassistentie
AAN TE LEREN BASISCOMPETENTIES. De student… − kan vlot overweg met tekstverwerking en elementaire grafische en audiovisuele technieken − kan dossiers voorbereiden − kan publieksgerichte teksten schrijven − is in staat tot taal-, spelling- en schrijfcontrole − kan grafische en audiovisuele productieprocessen organiseren en begeleiden − heeft een overzicht van en is vaardig met nieuwe media − kan actief onderhandelen en informatie uitwisselen met doelpublieken, politiek, overheid − weet de relevante informatie te selecteren en vrij te geven aan vermelde groepen − weet hoe perscontacten op te zetten en te onderhouden − kan beleidsmensen begeleiden in hun externe betrekkingen − kan onthaalfaciliteiten organiseren − heeft inzicht in sterktes en zwaktes van alle mogelijke hanteerbare media − kan instaan voor de redactie en eindredactie van informatiebladen − kan instaan voor de praktische organisatie van informatiebladen en andere informatieve drukwerken − kan communicatiepannen, draaiboeken en scenario's ontwikkelen − beschikt over de knowhow en de methodieken om voorlichtingscampagnes zelfstandig of in team te bedenken en te realiseren − kan de productie van gedrukte media organiseren of assisteren − kan de productie van audiovisuele programma's organiseren of assisteren − −
kan de productie van on line media organiseren of assisteren is in staat om een minimaal budget maximaal te laten renderen
24
OPLEIDINGSPROFIEL PERS EN VOORLICHTING
Opleidingsprofiel Voorlichting BEROEPENCLUSTERS
AAN TE LEREN BASISCOMPETENTIES. De student… Interne com− heeft algemene communicatiemunicatie ve vaardigheden Externe com- − gebruikt vlot en correct de Nemunicatie derlandse taal − is taalvaardig in Frans, Engels en een vierde taal − is in staat om de doelstellingen van het beleid te vertalen naar media en publieksgroepen − kan de eigenheid van organisaties formuleren − kan perscontacten coördineren en verzorgen − kan instaan voor de interene en externe communicatieplanning − kan top down en bottom-up informatiekanalen creëren en adviseren bij het gebruik ervan − is in staat een communicatiebudget op te stellen − is in staat een communicatiebeleid op te stellen en uit te voeren − is in staat richtlijnen op te stellen voor het corporate communications beleid − kan optreden als woordvoerder van de organisatie Via: − kent het medialandschap door ° gedrukte en door media − communiceert vlot voor micro ° televisie en camera ° radio − is o.a. door zijn inzicht in de ° elektronibeeldcultuur vertrouwd met sche media beeldtaal − beheerst elementaire grafische technieken − beheerst elementaire audiovisuele technieken − heeft zin voor esthetiek Evenementen- − is in staat evenementen voor te begeleiding bereiden en praktisch te realiseren − kent de technieken om evenementen te promoten Interne edu− is in staat beleidsbeslissingen catie te vertalen naar verschillende Externe edupublieksgroepen toe catie − kan informatieacties opzetten om verschillende publieksgroepen te sensibiliseren en voor te lichten rond concrete topics − kan gastcolleges verzorgen Preventie − kan een preventiebeleid opzetAnticiperen ten
FUNCTIONELE GEHELEN ONDERDELEN Communicatie
Presentatie
Animatie
Educatie
Interventie
OPLEIDINGSPROFIEL PERS EN VOORLICHTING
25
Opleidingsprofiel Voorlichting BEROEPENCLUSTERS
AAN TE LEREN BASISCOMPETENTIES. De student… Crisiscommu- − kan aan issuemanagement en nicatie agendasetting doen − is in staat een crisiscommunicatieplan te ontwerpen en uit te voeren − is in staat tot klachtenbehandeling en conflicthantering − kan een ombudsdienst opzetten − kan op basis van diagnose beleidsaanpassingen voorstellen − kan acceptatie van beleidsaanpassingen bewerkstelligen door voorlichtingsacties − heeft kennis van crisiscommunicatie − heeft sociale vaardigheden, gespreks- en schrijfvaardigheden − kent de politieke, socioeconomische en socio-culturele actualiteit − kent het medialandschap − communiceert vlot in minstens vier talen, waaronder Nederlands, Engels en Frans Interfererend − kan sleutelgroepen van overonderhandelen heid en politiek deskundig en Overleg pledoelgericht informeren gen − kan overleg plegen met beleid en medewerkers − kan conflicten begeleiden en helpen oplossen − kan offertes en contracten interpreteren en onderhandelen − kan sponsoringdossiers opstellen en opvolgen − kent de werking van bestuurlijke instellingen Samenwerking − kan briefings opzetten voor intern medewerkers / collega's Samenwerking − kan briefings opzetten voor extern externe leveranciers − kan samenwerken met beleidsmensen − kan samenwerken met collega's − kan samenwerken met klanten en leveranciers − kan samenwerken met administratieve diensten − kan samenwerken met de vertegenwoordigers van de massamedia − heeft inzicht in administratieve processen − heeft kennis van en inzicht in groepsdynamische processen
FUNCTIONELE GEHELEN ONDERDELEN
Onderhandeling
Samenwerking
26
OPLEIDINGSPROFIEL PERS EN VOORLICHTING
Opleidingsprofiel Voorlichting BEROEPENCLUSTERS
Controle
3.3.8
Toezicht Coördinatie
Attitudes voorlichting, vertaald vanuit het beroepsprofiel − − − − − − − − − − − −
3.3.9
AAN TE LEREN BASISCOMPETENTIES. De student… − heeft voldoende kennis en expertise om toe te zien op de uitvoering van taken door interne of externe medewerkers − is in staat interne en externe opdrachten te coördineren
FUNCTIONELE GEHELEN ONDERDELEN
aanpassingsvermogen assertiviteit betrokkenheid brede maatschappelijke interesse coöperatieve ingesteldheid dienstbaarheid diplomatie discretie empathie enthousiasme flexibiliteit kunnen omgaan met kritiek
− − − − − − − − − − − −
kwaliteitsstreven leergierig loyauteit milieubewustzijn onderhandelingsbekwaamheid respect voor iedereen sociale vaardigheid stressbestendigheid toegankelijkheid vertrouwenwekkende uitstraling verzorgd voorkomen volharding
Contextgegevens onderdeel voorlichting 3.3.9.1 Werkomstandigheden Op kantoor, in het informatiecentrum, op verplaatsing. 3.3.9.1 Hulpmiddelen Computer, databank, gedrukt en audiovisueel documentatiemateriaal, briefings, telefoon, fax, vakliteratuur, mediagerichte naslagwerken, tijdschema's, beleidsdoelstellingen, onderzoeksgegevens, vaktijdschriften… 3.3.9.3 Graad van verantwoordelijkheid − − − − − − − −
coöperatieve ingesteldheid empathisch vermogen kunnen omgaan met informatie organisatorische vaardigheden planmatige aanpak sociaal vaardig taalvaardigheid vertrouwenwekkende uitstraling.
3.3.10 Sleutelkwalificaties onderdeel voorlichting − − − − − −
coöperatieve ingesteldheid empathisch vermogen kunnen omgaan met informatie organisatorische vaardigheden planmatige aanpak sociaal vaardig
OPLEIDINGSPROFIEL PERS EN VOORLICHTING
− −
3.4
27
taalvaardigheid vertrouwenwekkende uitstraling
Sleutelkwalificaties De door de Dienst voor Onderwijsontwikkeling gepubliceerde handleidingen voor respectievelijk Beroeps- en Opleidingsprofielen voorzien een systeem voor het vastleggen van sleutelkwalificaties. Dit systeem gaat evenwel uit van een kwantitatieve benadering waarbij de functionele gehelen onderling hetzelfde gewicht worden toegekend. Daarbij zou de werkgroep dan per basiscompetentie de sleutelkwalificaties moeten aanduiden. Eenmaal alle basiscompetenties overlopen, telt men de score van de individuele sleutelkwalificaties op. De sleutelkwalificaties met de hoogste scores hebben dan 'gewonnen'. De werkgroep Communicatiebeheer wenst hier voor de verschillende opties echter te kiezen voor een kwalitatieve i.p.v. de door de DVO voorziene kwantitatieve methode. Gezien de grote diversiteit van het beroepenveld (enerzijds het algemene beroepenveld Communicatiebeheer, anderzijds de onderscheiden onderdelen 'Pers' en 'Voorlichting') kan het gewicht dat aan de basiscompetenties wordt toegekend in de praktijk zeer verschillend zijn, afhankelijk van de betreffende beroepeninvalshoek. Vandaar dat we de sleutelkwalificaties hier weerhouden aan de hand van de in de Beroepsprofielen aangegeven accenten, en na overleg in onze werkgroep Opleidingsprofielen (met vertegenwoordigers van alle betrokken hogescholen). Concreet komen we tot volgende sleutelkwalificaties voor de optie Pers & Voorlichting: Voor het onderdeel 'Journalistiek': − contactvaardigheid − correctheid − doorzettingsvermogen − empathisch vermogen − kritische zin − kunnen omgaan met informatie − organisatorische vaardigheden − taalvaardigheid. Voor het onderdeel 'Voorlichting': coöperatieve ingesteldheid − empathisch vermogen − kunnen omgaan met informatie − organisatorische vaardigheden − planmatige aanpak − sociaal vaardig − taalvaardigheid − vertrouwenwekkende uitstraling. −
28
3.5
OPLEIDINGSPROFIEL PERS EN VOORLICHTING
De kern van het opleidingsprofiel We gaan ervan uit dat een opleiding Pers & Voorlichting in het hogeschoolonderwijs een brede algemene vorming moet zijn die sterk praktijkgericht is. Daardoor verschilt ze fundamenteel van een academische, universitaire opleiding. We leren specifieke vaardigheden, technieken en strategieën aan en brengen die maximaal in de praktijk. De optie Pers & Voorlichting, wenst in de eerste plaats studenten op te leiden die een reële communicatiegerichte polyvalentie kunnen combineren met een stuk specialisatie in het werken 'in' massamedia (journalistiek) zowel als het werken 'met' massamedia (voorlichting). Wat dat werken 'in' massamedia betreft (in journalistieke en andere productiegerichte activiteiten bij de geschreven pers, audiovisuele massamedia, on line uitgeverijen), verschilt deze optie wezenlijk met de opties Bedrijfscommunicatie en Public Relations. Waar het gaat om het werken 'met' massamedia onderkennen we een zekere overlapping met de optie Public Relations. De optie Pers & Voorlichting moet hoe dan ook haar studenten voorzien van: − − − − −
3.6
een brede en doordringende kijk op het functioneren van mensen, de samenleving, de instellingen en de principes die eraan ten grondslag liggen alle mogelijke beschouwende en technische bagage die hoort bij het actief omgaan met informatie in verschillende talen een onmiskenbare mondelinge en schriftelijke taalvaardigheid een ingesteldheid waarbij ze zich voortdurend in de positie, het denken en aanvoelen van hun doelpublieken stellen een koppeling van redactionele vaardigheden aan een doordachte planning en beheersing van grafische, audiovisuele en multimediale productieprocessen.
Maatschappelijk-culturele vorming Uit te werken door de koepelcommissie.
3.7
Relevantie van het opleidingsprofiel voor de herschikking van de kwalificatiestructuur
3.7.1
Algemeen kader We stellen vast dat de hele opleiding Communicatiebeheer, de optie Pers & Voorlichting inbegrepen, zeer goed tot uitstekend scoort wat tewerkstelling betreft. Afhankelijk van de hogeschool varieert de tewerkstelling van de jaarlijks honderden nieuwe gegradueerden van 80% tot meer dan 90% binnen het half jaar na het afstuderen. Het merendeel daarvan slaagt erin een job in de alsmaar groeiende communicatiesector in te nemen. Maar aan de opties binnen de basisopleiding Communicatiebeheer kan niettemin gesleuteld worden. Dat geldt ook voor de optie 'Pers & Voorlichting'. Dat de kwalificatiestructuur binnen de basisopleiding Communicatiebeheer herschikt mag worden, daarmee zijn eigenlijk alle leden van de werkgroep, die dit do-
29
OPLEIDINGSPROFIEL PERS EN VOORLICHTING
cument samenstelde het eens. Maar dan liefst vanuit onze eigen, door het beroepenveld ondersteunde uitgangspunten. Dat betekent vooreerst dat binnen de opleiding Communicatiebeheer drie opties moeten blijven bestaan. De huidige indeling in de opties 'Bedrijfscommunicatie', 'Public Relations' en 'Pers & Voorlichting' gebeurde in de jaren tachtig door de wetgever op eerder artificiële wijze, zonder rekening te houden met inhoudelijke criteria. We wensen aan te sluiten bij de realiteit van het beroepenveld. Concreet betekent dit dat we om inhoudelijke redenen volgende 'herschikking van de kwalificatiestructuur' voorstellen binnen de basisopleiding Communicatiebeheer: huidige benaming
voorgestelde benaming
Bedrijfscommunicatie Public Relations Pers & Voorlichting
Commerciële communicatie Public Relations & Voorlichting Journalistiek
De naamsverandering van bedrijfscommunicatie naar Commerciële communicatie geeft een feitelijke weergave van de realiteit, en wordt inhoudelijk nader toegelicht in het sluitstuk van het opleidingsprofiel Bedrijfscommunicatie. 'Pers & Voorlichting' bestrijkt dan weer twee momenteel eerder uiteenlopende gebieden. We stellen voor om 'Voorlichting' te laten aansluiten bij de optie 'Public Relations' tot een optie 'PR & Voorlichting'. Het onderdeel 'Pers' wensen we - zoals momenteel in onze hogeschoolpraktijk reeds jarenlang de trend is - verder uit te bouwen onder de nieuwe optienaam 'journalistiek'.
3.7.2
'Voorlichting naar de optie 'PR & Voorlichting Het element voorlichting toont zich historisch verwant met de journalistieke sector. Zeker in de Belgische context waarbij voorlichtingsberoepen vaak ingevuld worden door voormalige journalisten. Toch vertoont de discipline 'Voorlichting' meer gelijkenis met het vakgebied van de Public Relations wat de contextgegevens betreft, maar ook wat strategieën, technieken, middelen en kanalen betreft. Voorlichting vormt meer en meer een onderdeel van de ruimere organisatie van externe betrekkingen van non-profit en profitorganisaties. In België evolueert de voorlichtingssector geleidelijk in de richting van het Nederlandse model, waar Voorlichting een bloeiend vakgebied met een ruim werkingsterrein is. Gezien de groeiende verwantschap is aansluiten bij het vakgebied van PR bijgevolg een materiële noodzaak. Over samengaan en 'anders zijn' van PR en Voorlichting zegt de Nederlandse PRautoriteit Anne Van der Meiden5: '(...) PR is niet altijd precies hetzelfde als voorlichting, soms zelfs helemaal niet, en soms daaraan echter vrijwel identiek. In elk geval behoren verschillende voorlichtende taken tot het werkterrein van de PR. We onderscheiden de mondelinge voorlichting (aan balies, in informatiecentra, in tentoonstellingsstands en demonstraties) en de schriftelijke.
5
Van der Meiden, Anne. Public Relations. Een kennismaking. Bussum, Coutinho, 1994, blz. 44-45.
30
OPLEIDINGSPROFIEL PERS EN VOORLICHTING
Voorlichting is een belangrijk instrument in de PR. In oude definities wordt zelfs gezegd dat PR beoogt ‘met name door voorlichting’ de relaties te verbeteren. Voorlichting is dan ‘koel’ bedoeld, in de zin van het verstrekken van gegevens die voor de ontvanger wellicht van belang kunnen zijn. Niet alleen om kennis te vergroten, maar tegenwoordig voegen we er graag aan toe: om te helpen bij het maken van keuzen en besluitvorming, zelfs om ontvangers in een bepaalde richting te stimuleren. Persuasieve (beïnvloedende) communicatie dus. In sommige organisaties is de voorlichting zo enorm belangrijk dat in de naam van de afdeling de voorlichting een aparte plaats heeft gekregen: ‘afdeling PR en Voorlichting’. Soms zelfs alleen ‘afdeling Voorlichting’, waarbij alle PR-activiteiten aan voorlichting ondergeschikt worden gemaakt. Dat zijn de ‘rekkelijke’ voorlichters! De ‘preciezen’ houden de term liever alleen voor informatieverstrekking, waarbij ervan wordt uitgegaan dat de organisatie zelf geen belang heeft bij wat de vrager ermee doet. Een PR-afdeling geeft actief voorlichting, gericht op groepen en personen. En passief, op aanvraag. Hoe de grenzen ook getrokken worden: PR bedrijven zonder voorlichting te geven is onmogelijk!' Het is inderdaad een feit dat diverse publieksgroepen waarmee een organisatie geconfronteerd wordt, meer en meer duidelijke en juiste informatie vragen. Hierdoor treedt de PR-verantwoordelijke vooral op als een soort buffer en onderhandelaar tussen de organisatie en klanten, leveranciers, brancheorganisaties, ondernemingsraad, vakbonden, overheid, en dergelijke. Een goede kennis van voorlichtingstechnieken, die qua aanpak volledig in de lijn liggen van de PR-technieken (cfr. beroeps- en opleidingsprofielen), is dan ook onontbeerlijk. Ook omgekeerd geldt het zelfde. Een goede voorlichter heeft er alle baat bij om de meer economische en vaak commerciëler gerichte PR-aanpak te kunnen doorgronden. Of hoe een Nederlandse uitwisselingsstudente Voorlichting het zei: 'Bij ons wordt er over communicatie en voorlichting gesproken en worden ons allerlei technieken aangeleerd, maar juist die economische impact en wisselwerking van communicatie krijgen wij er niet mee, wat een zeer groot tekort is. Wij worden, door ook de bedrijfseconomische context te leren kennen, juist meer realistische en betere voorlichters.' Het profiel van een voorlichter en een PR-functionaris is in grote lijnen hetzelfde. Zo blijkt ook uit de beroepsprofielen van respectievelijk 'Public Relations' en 'Pers & Voorlichting' dat de informatieambtenaar (zoals gemeenten die binnenkort wettelijk verplicht moeten tewerkstellen) een communicatiedeskundige zal zijn die zowel PR als voorlichtingstaken zal moeten waarnemen. Dit is niet alleen zo in de (belangrijkste) sectoren van de overheidsvoorlichting maar ook in de communicatiediensten van de bredere non-profitsector (bijvoorbeeld het Rode Kruis, de Bond Beter Leefmilieu, en dergelijke).
3.7.3
'Journalistiek' als autonome optie Wat momenteel nog 'Pers & Voorlichting' heet zien we graag veranderd in een optie 'Journalistiek'. Dit heeft alweer te maken met het doen aansluiten van de naamgeving bij de realiteit. Eerder in dit dossier stelden we dat het gedeelte 'Pers' binnen de optie Pers & Voorlichting aansluit bij het werken 'in' de massamedia: geschreven pers, audiovisuele massamedia, on line uitgeverijen.
OPLEIDINGSPROFIEL PERS EN VOORLICHTING
31
Tewerkstellingsmogelijkheden De afgestudeerden komen terecht in de verschillende domeinen van het massamediale gebeuren: journalistiek 'pur sang', journalistieke research, opzetten en begeleiden van alle mogelijke massamediale producties. Concreet worden ze betrokken in het ruime takenpakket dat hoort bij de totstandkoming van de programma’s voor de landelijke en plaatselijke televisie- en radio-omroepen en de vele aansluitende productiehuizen, evenals bij de realisatie van gedrukte massamedia in de breedste betekenis van dat begrip: kranten, magazines, ledenbladen, vaktijdschriften, enzovoort. Meer en meer vinden ze bovendien hun weg bij de organisatoren en aanbieders van Internetwebsites, interactieve CD-ROM’s, en dergelijke. Zij komen ook in aanmerking voor een betrekking in de sector van de bedrijfsjournalistiek en het redactiewerk bij tekstschrijfbureaus en communicatiediensten. Kader We gaan ervan uit dat een opleiding Journalistiek in het hogeschoolonderwijs een brede algemene vorming moet zijn die praktijkgericht is. Daardoor verschilt ze fundamenteel van een academische, universitaire opleiding. We leren specifieke vaardigheden, technieken en strategieën aan en brengen die maximaal in de praktijk. Vanuit deze opleiding leiden we journalisten op die informatie op een objectieve, begrijpelijke en correcte manier overdragen. Doorzichtigheid en accuraatheid binnen het formuleren van de boodschap leren de kandidaten via allerlei cases en praktische oefeningen. De ideale opleiding van journalisten moet je zien tegen de achtergrond van de communicatieve samenleving die zich kenmerkt door: − een hoogontwikkelde en gesofisticeerde informatiestructuur − de kennisindustrie als de meest groeiende sector in het postindustriële tijdperk − sterk veranderende politieke structuren binnen en buiten de grenzen van België en Europa, met daarbij nieuwe tendensen in de politieke cultuur − veranderingen van levensopvatting: ondermeer op het vlak van religie, seksuele moraal, opvoeding, rol van de arbeid, milieuzorg − psychologische spanningen die gepaard gaan met cultuurschokken, werkloosheid, en de confrontatie tussen arme en rijke landen. De journalistieke opdracht Een journalistiek geschoolde moet na de hogeschoolopleiding in staat zijn de samenleving doorzichtiger te maken, zonder dat hij of zij de werkelijkheid al te veel vereenvoudigt. Uit het overaanbod aan informatie moet de (hogeschool)journalist, afhankelijk van zijn of haar doelgroep, een adequate en verhelderende selectie kunnen maken. Deze informatie moet hij of zij op basis van de verworven kennis en inzichten, en door middel van de ingeoefende vaardigheden en technieken toegankelijk en begrijpbaar gemaakt hebben, voordat ze onder ogen van het publiek komt. Zo vormt hij een kritisch klankbord voor alle heersende meningen en stromingen. De journalistieke wereld heeft vandaag nood aan kritische allround-journalisten die in alle mogelijke sectoren van de samenleving inzetbaar zijn. 'Weinig weten van veel' is in de journalistiek belangrijker dan 'veel weten van weinig'. Tekstschrijvers die een complexe en moeilijke materie kunnen hertalen naar een breed publiek zijn onontbeerlijk en op dit ogenblik onvoldoende talrijk. Kortom: de journalistieke sector heeft meer dan ooit nood aan mensen die over een aantal specifieke journalistieke vaardigheden beschikken. Onze hogeschooloplei-
32
OPLEIDINGSPROFIEL PERS EN VOORLICHTING
ding lenigt voor een flink deel die nood vanuit zijn traditioneel praktische geaardheid. Het primaire streefdoel van de hogeschoolopleiding 'Journalistiek' is het bijbrengen van een aantal basisvaardigheden in het geschreven medium. De reden van dit gekozen streefdoel is eenvoudig: ook de gesproken en de beeldjournalistiek vertrekt altijd van het geschreven woord. Vandaar de nood aan journalisten die vlotte spreektaal kunnen schrijven. We bieden in onze hogeschoolopleiding een brede cultureel-maatschappelijke vorming. We streven een perfecte beheersing van de moedertaal en het journalistieke taalgebruik na. Wij leiden kandidaten op in het optimaal beheersen van minstens drie vreemde talen. Wij confronteren de kandidaten met een hele reeks bloednoodzakelijke attitudes die in de wereld van de journalistiek het verschil maken.
3.7.4
Meer rechtstreekse aansluiting bij beroepenveld Het herindelen van de huidige optie 'Pers & Voorlichting' zou vermijden dat de aandacht nodeloos wordt versnipperd over twee uiteenlopende werkterreinen waarbij naar ons gevoel momenteel willens nillens noch het ene noch het andere echt voldoende kan worden uitgewerkt. Wie in hoofdstuk 3.4 de sleutelkwalificaties van respectievelijk 'pers' en 'voorlichting' heeft gelezen merkt meteen de vrij sterke accentverschillen tussen beide onderdelen. Dat blijkt nog meer als men in de vertaalslag van beroeps- naar opleidingsprofiel de functionele gehelen, onderdelen en basiscompetenties leest. Een optie 'Journalistiek' biedt nog meer mogelijkheden tot naadloze aansluiting bij het beroepenveld. Er bestaat in Vlaanderen op het vlak van journalistiek geen enkele andere basisopleiding, noch op universitair niveau noch in het hogeschoolonderwijs van twee cycli. We menen bijgevolg alle argumenten aan onze kant te hebben om deze herziening van de kwalificatiestructuur ten sterkste aan te bevelen: de betrokken hogescholen zijn er zelf eensgezind over, het sluit aan bij de opmerkingen van het beroepenveld (zoals gesteld bij de aanmaak van de beroepsprofielen), van concurrentie met soortgelijke opleidingen kan geen sprake zijn. In het belang van onze studenten, het beroepenveld en de betrokken hogescholen - kortom: omwille van de realiteit - graag deze herziening van de kwalificatiestructuur.
OPLEIDINGSPROFIEL PERS EN VOORLICHTING
33
HOOFDRUBRIEK 4: DOELGROEPEN VAN HET AFGEWERKTE OPLEIDINGSPROFIEL
Dit opleidingsprofiel is volgens de Handleiding van de DVO een basisdocument en/of werkinstrument voor: − de betrokken hogescholen bij de formulering van hun opleidingsprogramma − studenten en toekomstige studenten − voor de werkgroep die de bestaande kwalificatiestructuur moet herijken − de visitatiecommissies Hoger Onderwijs − docenten − de navorming − informatie- en oriënteringscentra (bijvoorbeeld PMS-centra) − personeelsverantwoordelijken in organisaties. Wij wensen hier vanuit onze werkgroep aan toe te voegen dat dit document niet meer is dan een momentopname. De ontwikkelingen in de communicatiesector gaan zo bliksemsnel dat een regelmatige updating van de opleidingsprofielen Communicatiebeheer noodzakelijk is.
34
OPLEIDINGSPROFIEL PERS EN VOORLICHTING
HOOFDRUBRIEK 5: BIBLIOGRAFIE
Aertsen Chris, Nota beroepsprofielen vanwege See You Soon. Brussel, april 1996. Argus, Kluwer, jaargangen 1994-96. Bachot Marc, Functiebeschrijvingen Communicatieambtenaar en Administratief Medewerker. Gemeentebestuur Zoersel, november 1995. Borremans T., en Fauconnier G., Journalistenopleiding in Vlaanderen en buurlanden. Leuven, KUL-dpt Communicatiewetenschappen, 1994. Centrum innovatie beroepsonderwijs bedrijfsleven. Eindrapport Communicatie Beroepsprofielen, Ontwikkelingen en Trends. November 1991. De Coster Francis, Het profiel van de voorlichtingsambtenaar. Praktijkgids Management Lokale Besturen, afl. 1 (juli 1990), p. COM Ext 3510/1-14. Galjaard J.M., De gemeente, het publiek, de gemeente: contacten, communicatierelaties. ‘s Gravenhage, VNG, 1992. Handleiding voor het schrijven van beroepsprofielen. Dienst voor Onderwijsontwikkeling, Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, Departement Onderwijs, 1995. Handleiding voor het schrijven van opleidingsprofielen voor het hogeschoolonderwijs. Dienst voor Onderwijsontwikkeling, Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, Departement Onderwijs, 1996. Informatie. Gemeentebeleid in de praktijk. Antwerpen, De Wakkere Burger, Kluwer, 1987. Lambrechts Chris, Functiebeschrijvingen bij het Aidsteam. Antwerpen, april1996. Marketing Book 1996. Brussel, Media Marketing, 1996. Mediagids, Kluwer, jaargangen 1994-96. Smet Jan, Taakomschrijving voorlichtingsambtenaar. Gemeentebestuur Sint-Niklaas, april 1996. Suykens Mark, Gemeente en communicatie. Een visie over communicatiebeleid van de gemeentebesturen in de jaren ‘90. Brussel, VBSG, 1991. Suykens M., en Janssen L., Inspraak. Gemeentebeleid in de praktijk. Antwerpen, De Wakkere Burger, Kluwer, 1988. Van der Meyden A., Public Relations. Een kennismaking. Bussum, Coutinho, 1994.
OPLEIDINGSPROFIEL PERS EN VOORLICHTING
35
Verdickt Marcel., Interviews met journalisten Marcel Grauls, Jaak Smeets, Paul Daenen, Johan Op de Beeck. Interne nota vanwege Hogeschool Limburg voor de Vlor-werkgroep. Vlor-werkgroep Communicatiebeheer. Beroepsprofielen Communicatiebeheer (alle opties). Brussel, Vlor, september 1996. Vlor-werkgroep Communicatiebeheer. Opleidingsprofiel Bedrijfscommunicatie. 1997. Vlor-werkgroep Communicatiebeheer. Opleidingsprofiel Public Relations. 1997. −
en verder gesprekken gedurende de vergaderingen van de werkgroep beroepsprofielen met:
Guido Ardeel, Communicatiedienst NMBS Marc Bachot, Dienst Communicatie & Voorlichting Zoersel Willy Bogaerts, externe relaties Bank Brussel Lambert Danny Jacobs, Bond Beter Leefmilieu Robert Madrena, Sales Promotion Consultants Association Marc Platel, Het Belang van Limburg Francine Robbens, Manager Bauchez PR - afgevaardigde Belgisch Centrum voor Public Relations Guy Van Den Broeck, Bates Communication Bea Vanhove, Rode Kruis Vlaanderen Flip Voets, BRTN Louis Weenen, Belgische Vereniging voor de Periodieke Pers. −
informatie uit tientallen personeelsadvertenties.
36
OPLEIDINGSPROFIEL PERS EN VOORLICHTING
HOOFDRUBRIEK 6: LIJST VAN WERKGROEPMEDEWERKERS
EGON-Hogeschool Departement Communicatiebeheer Rik Adriaens, departementshoofd Jean-Marie De Smet, lector Els Van Betsbrugge, lector Erasmushogeschool Brussel Departement Communicatiebeheer Luk Laermans, departementshoofd Frank Boeva, optieverantwoordelijke Bedrijfscommunicatie Lieve Kauwenberghs, optieverantwoordelijke Pers & Voorlichting Liliane Priem, optieverantwoordelijke Public Relations Hogeschool Limburg Opleiding Communicatiebeheer Marcel Verdickt, opleidingshoofd Bruno Hoebers, lector Hogeschool Provincie Antwerpen Departement Communicatiebeheer Corinne De Vocht, departementshoofd Walter De Schampheleire, lector Marianne Geeroms, lector Katholieke Hogeschool Mechelen Departement De Ham - Opleiding Communicatiebeheer Eric Goubin, opleidingsverantwoordelijke Pers & Voorlichting - Werkgroepvoorzitter Marianne Janssen, wnd. opleidingsverantwoordelijke Pers & Voorlichting Bruno Neuville, opleidingsverantwoordelijke Public Relations Nora Van Espen, opleidingsverantwoordelijke Bedrijfscommunicatie