DE VLAAMSE LANDBOUWCONJUNCTUURINDEX VOORJAAR 2019
DEPARTEMENT LANDBOUW & VISSERIJ
Rapport
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
DE VLAAMSE LANDBOUWCONJUNCTUURINDEX VOORJAAR 2019 ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
www.vlaanderen.be
Colofon Samenstelling Departement Landbouw en Visserij Auteurs Guy Lambrechts, Sonia Lenders Ve ra ntwoorde lijk uitge ve r Patricia De Clercq, secretaris-generaal Departement Landbouw en Visserij De potnumme r D/2019/3241/088 La y-out Vlaamse overheid Voor meer informatie over het rapport kunt u contact opnemen met de auteur(s) van het rapport. Ons e-mailadres is als volgt samengesteld: VOORNAAM.NAAM@LV.VLAANDEREN.BE. Ons generiek adres is
KENNIS@LV.VLAANDEREN.BE.
U vindt onze rapporten terug op:
WWW.VLAANDEREN.BE/LANDBOUW/STUDIES
Vermenigvuldiging en/of overname van gegevens zijn toegestaan mits de bron expliciet vermeld wordt: Lambrechts G. & Lenders S. (2019) De Vlaamse landbouwconjunctuurindex voorjaar 2019, Departement Landbouw en Visserij, Brussel. Graag vernemen we het als u naar dit rapport verwijst in een publicatie. Als u een exemplaar ervan opstuurt, nemen we het op in onze bibliotheek. Wij doen ons best om alle informatie, webpagina's en downloadbare documenten voor iedereen maximaal toegankelijk te maken. Als u echter toch problemen ondervindt om bepaalde gegevens te raadplegen, willen wij u hier graag bij helpen. U kunt steeds contact met ons opnemen.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
De Vlaamse landbouwconjunctuurindex voorjaar 2019
pagina 2 van 12
Deze publicatie werd door het Departement Landbouw en Visserij met de meeste zorg en nauwkeurigheid opgesteld. Er wordt evenwel geen enkele garantie gegeven omtrent de juistheid of de volledigheid van de informatie in deze publicatie. De gebruiker van deze publicatie ziet af van elke klacht tegen het Departement Landbouw en Visserij of zijn ambtenaren, van welke aard ook, met betrekking tot het gebruik van de via deze publicatie beschikbaar gestelde informatie. In geen geval zal het Departement Landbouw en Visserij of zijn ambtenaren aansprakelijk gesteld kunnen worden voor eventuele nadelige gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van de via deze publicatie beschikbaar gestelde informatie. ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
De Vlaamse landbouwconjunctuurindex voorjaar 2019
pagina 3 van 12
INHOUD Samenvatting ...................................................................................................................................................................................... 5 1 Landbouwsectoren ............................................................................................................................................................ 6 2 Tuinbouwsectoren ............................................................................................................................................................. 8 3 Belemmeringen ................................................................................................................................................................... 10 4 Investeringen ........................................................................................................................................................................ 11 5 Meer informatie .................................................................................................................................................................. 12
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
De Vlaamse landbouwconjunctuurindex voorjaar 2019
pagina 4 van 12
SAMENVATTING De conjunctuurindex van de Vlaamse land- en tuinbouw is in het voorjaar van 2019 gestegen van 79 naar 82. Ook in het najaar van 2018 was er al een lichte toename. De landbouwers zijn optimistischer over de toekomstverwachtingen voor de komende zes maanden. Achter deze verbetering gaat een grote variatie schuil: de varkenssector leeft op, vooral door de betere toekomstverwachtingen, en de fruitsector zit in een diep dal. Iets minder landbouwers ondervonden de afgelopen zes maanden belemmeringen. Het aandeel daalt van 85% naar 75%. Die positievere inschatting is voornamelijk te danken aan de betere weersomstandigheden. De landbouwers blijven voorzichtig, want ze plannen iets minder investeringen. Het aandeel landbouwers die het komende jaar investeringen plannen, daalt van 37% naar 33%. De conjunctuurindex geeft het gevoel van de landbouwers weer: hoe beschouwen ze de afgelopen periode en wat verwachten ze van de toekomstige periode? De index kan gaan van 0 (alle landbouwers zeer negatief) tot 200 (alle landbouwers zeer positief). Dit gevoel van de landbouwers kaderen we in het rapport op basis van de marktsituatie. De resultaten zijn gebaseerd op een extrapolatie van 454 antwoorden. De enquĂŞte is afgenomen in maart 2019. Figuur 1: Evolutie van de Vlaamse landbouwconjunctuurindex 130 Landbouwconjunctuurindex
120
Economische situatie afgelopen 6 maanden Economische situatie komende 6 maanden
110 96
100 87
90 80
94 85
92
88
94
96
91 85
75
75
70
84 78
77 70
67
79 74
82 73
62
60 50
90
87
najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar 2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
Bron: Departement Landbouw en Visserij
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
De Vlaamse landbouwconjunctuurindex voorjaar 2019
pagina 5 van 12
1 LANDBOUWSECTOREN Vooral de index van de deelsector varkens gaat erop vooruit. Vleesvee zakt een beetje en akkerbouw en melkvee boeken een kleine verbetering. Figuur 2: Evolutie van de Vlaamse conjunctuurindex voor de vier landbouwsectoren 130 120
Deelsectoren Landbouw
Akkerbouw Melkvee Vleesvee
110
Varkenssector
100 90
86
80
76
70
72
60
62
90 84 77 71
50 40
najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar 2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
Bron: Departement Landbouw en Visserij
De index van de akkerbouwsector gaat van 76 naar 77. De tevredenheid over de voorbije periode stijgt van 70 naar 74 en de toekomstverwachtingen zakken van 82 naar 80. • De suikersector bleef gebukt gaan onder dalende prijzen (beneden 300 euro per ton), zowel op de Europese als de wereldmarkt. Waarnemers gaan ervan uit dat dit een negatieve impact zal hebben op de toekomstige bietenprijzen en daardoor ook op het bietenareaal. • De Europese en Belgische tarwe en maisprijzen waren vorig najaar gestegen, maar gingen dit voorjaar allebei achteruit. Dat is zowel het geval voor broodtarwe met bakkwaliteit als voor de voedertarwe. • De contractprijzen voor aardappelen zijn gestegen. De noteringen van Belgapom en de PCA/Fiwap voor bintje zijn fors gestegen boven de 270 euro per ton. De. De pootgoedprijzen gingen dit voorjaar sterk achteruit, maar blijven boven het niveau van vorig jaar. De melkveesector zet de stijgende trend voort en staat nu op een index 90. De melkveehouders zijn tevredener over de voorbije periode (91), maar de toekomstverwachtingen schatten ze lager in (89). • Na de problemen vorig jaar steeg de prijs voor mager melkpoeder, zowel in België als op Europees niveau, die van boter liep licht terug. De Belgische boterprijs zat op het Europese gemiddelde. De kaasprijzen gaven een wisselend beeld, maar de algemene trend was dalend. De prijs voor rauwe melk daalde lichtjes. • Het aandeel melkveehouders die hun productievolume willen uitbreiden in de komende zes maanden, bedraagt 26%. 16% ziet een negatieve beweging. ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
De Vlaamse landbouwconjunctuurindex voorjaar 2019
pagina 6 van 12
De index voor vleesvee zakt opnieuw wat. De index van het verleden (60) daalt, maar die voor de toekomst (81) blijft stijgen. • Voor nuchtere kalveren was er in de voorbije periode een prijsdaling, voor magere levende runderen een lichte stijging en voor de runderkarkassen was er een stabiel verloop van de prijscurve. • De veevoeders blijven lichtjes duurder worden, wat de al lage rentabiliteit niet ten goede komt. • De toekomstverwachtingen voor de prijzen zijn eerder negatief. 37% gelooft in toekomstige prijsdalingen. • De Europese Commissie raamt voor 2019 de productietoename in de EU op 1,9% en de daling van de consumptie op -1,5%. De index van de varkenssector kreeg in 2018 een zware klap, maar stijgt nu opnieuw van 62 naar 84. De varkenshouders schatten de voorbije periode nog slechter in dan die in het najaar van 2018 (48), maar de toekomst zien ze veel rooskleuriger in (119). • De varkenspest draagt zeker bij tot het negatieve oordeel over de voorbije periode. De prijs voor varkenskarkassen was op Europees niveau 5,9% lager dan dezelfde periode vorig jaar. Ook in België was er een gelijkaardige daling. De Belgische prijs blijft beduidend onder het Europese gemiddelde. • De laatste weken zijn de prijzen al licht gestegen en door de cyclische toename van de prijzen in het voorjaar, wordt de toekomst waarschijnlijk beter ingeschat. • De biggenprijs steeg in de loop van het voorjaar naar 42,5 euro per big, maar blijft onder het vijfjarige gemiddelde. • De mengvoederprijzen zijn blijven stijgen.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
De Vlaamse landbouwconjunctuurindex voorjaar 2019
pagina 7 van 12
2 TUINBOUWSECTOREN De deelsector groenten onder glas weet zich te herstellen, maar de fruitsector tuimelt naar een nieuw dieptepunt. Figuur 3: Evolutie van de Vlaamse conjunctuurindex voor de vier tuinbouwsectoren 130 120
Deelsectoren Tuinbouw
Groenten in openlucht Groenten onder glas Sierteelt onder glas Fruitteelt
110 100
93
90
83
80
97 89 82
81
70
74
60 50 40
50 najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar 2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
Bron: Departement Landbouw en Visserij
Telers van groenten in openlucht blijven met hun index op 81 hangen. De tevredenheid over de voorbije zes maanden is gestegen (84) en de toekomstperspectieven zakken (79). Het gaat hier om groenten voor de versmarkt, de industriegroenten vallen onder de akkerbouwsector. • 52% van de telers denkt dat prijzen in het volgende halfjaar zullen dalen, waarvan 16% zeer sterk. • Voor de openluchtteelt gaat 24% van de telers uit van een inkrimping van de productie, wellicht nog met de droogteproblematiek en de lage prijzen van het voorbije jaar in het achterhoofd. Aan de andere kant denkt 13% van de telers dat uitbreiding van de productie mogelijk is. De index van de groenten onder glas stijgt fors van 74 naar 97. De beoordeling van de voorbije zes maanden is met een sprong gestegen van 65 naar 97 en de glasgroentetelers blijven hoopvol voor de toekomst (97). • Ondanks de stijging van de algemene index zijn de telers onder glas pessimistischer over de toekomstige prijzen dan hun collega’s van de openluchtteelt. Ruim 60% verwacht een negatieve prijsevolutie. Bij de openluchteelt is dat 52%. • De komende zes maanden geeft 18% van de tuinders onder glas aan zijn productie uit te breiden. Sierteelt zakt van 93 naar 89. De index van de afgelopen periode daalt naar 80, die van de komende zes maanden zakt naar 98. De sierteeltsector blijft een zeer diverse sector. 41% denkt eraan om zijn productie uit te breiden en slechts 4% wil zijn productie inkrimpen. ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
De Vlaamse landbouwconjunctuurindex voorjaar 2019
pagina 8 van 12
Fruitteelt zakt naar een nieuw dieptepunt van 50. Enkel melkvee deed in 2015-2016 nog iets slechter. De tevredenheid over de voorbije zes maanden zakt bedroevend laag naar 48, ook de toekomstsverwachtingen zakken van 88 naar 51. • De fruitteelt en in het bijzonder de appelteelt keerde na de magere oogst van 2017 terug naar een normaler productieniveau, maar werd geconfronteerd met een zeer overvloedige productie, vooral in Polen. Dat had een algemene prijsdaling tot gevolg. De droogte en de warmte hadden ook een negatieve impact op de kwaliteit. • 41% van de fruittelers denkt negatief over toekomstige prijsontwikkelingen. Bijna 33% van de telers denkt dat dit een negatieve invloed zal hebben op het toekomstige productievolume en dus ook mogelijk op het areaal. • De reële prijzen voor appelen liggen ongeveer 50% lager dan in dezelfde periode vorig jaar. Voor peren bedraagt de prijsdaling ongeveer 30% ten opzichte van vorig jaar.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
De Vlaamse landbouwconjunctuurindex voorjaar 2019
pagina 9 van 12
3 BELEMMERINGEN Iets minder land- en tuinbouwers ondervonden de afgelopen zes maanden belemmeringen. Het aandeel daalt van 85% naar 75%. Die verbetering is voornamelijk te danken aan de betere weersomstandigheden. De laatste drie jaar zien we telkens een gelijkaardige trend in de voorjaarsenquête. De akkerbouwers, de vleesvee- en fruittelers melden het meeste belemmeringen. Figuur 4: Evolutie van het aandeel Vlaamse land- en tuinbouwers die in de afgelopen zes maanden belemmeringen ondervonden
100%
Belemmeringen totaal Financiële problemen Beperkingen van overheidswege
90% 80%
Weersomstandigheden Afzetproblemen Dier- of plantenziektes
85% 72%
70%
75%
60% 50% 38%
40% 30%
27% 20%
20%
19%
10% 0%
26%
17% 18% 8%
7%
najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar 2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
Bron: Departement Landbouw en Visserij
Betreft de soorten belemmeringen: • In totaal kruist 38% van de respondenten de weersomstandigheden als belemmering aan. Dat is een forse verbetering ten opzichte van vorig najaar, toen het aandeel 72% bedroeg. 2018 was dan ook een uitzonderlijk weerjaar, met zowel wateroverlast als grote lange droogte en nachtvorst. • Het totale aandeel met financiële problemen neemt lichtjes toe tot 27%. De varkenssector en vleesveesector komen met 44% het hoogst uit. Groentetelers hebben het minst te kampen met financiële problemen. • Beperkingen van overheidswege dalen naar 18%, het laagst gemeten peil sinds het begin van de meting. Groentetelers in openlucht voelen zich het meest beperkt (29%), groentetelers onder glas het minst (9%). • De afzetproblemen verhogen naar 26%. Bij de klassieke koploper fruit stijgt het aandeel nogmaals verder van 29% naar 66%. Vleesvee komt met 55% aardig in de buurt. • Het aandeel met dier- of plantenziektes daalt naar 7%. De groenteteelt onder glas boekt het hoogste aandeel met 14 %. Bij de dierlijke sectoren daalt dat naar 6 à 8%.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
De Vlaamse landbouwconjunctuurindex voorjaar 2019
pagina 10 van 12
4 INVESTERINGEN Na de stijging in de loop van 2018 plannen land- en tuinbouwers het komende jaar iets minder investeringen. Het aandeel landbouwers die investeringen plannen, daalt van 37% naar 33%. Ondanks het positievere conjunctuurgevoel blijven landbouwers dus voorzichtig. Land- en tuinbouwers willen voornamelijk investeren in gebouwen en installaties (19%) en het machinepark (17%). Ongeveer 5% wil grond aankopen. Het aankopen van productierechten krijgt een minder hogere prioriteit (2%). In totaal plant de deelsector melkvee met 44% de meeste investeringen. De tweede belangrijkste sector is hier de sierteelt, die van 49% terugvalt naar 41%. De varkenssector staat, net zoals vorig jaar, helemaal onderaan met 13%. Zowel bij de sector groenten in openlucht als onder glas stijgt het percentage opnieuw tot respectievelijk 19% en 34%. Voor investeringen in de fruitsector daalt het percentage van 53% naar 34%, wellicht als gevolg van de sterk verslechterde marktomstandigheden. Figuur 5: Aandeel Vlaamse land- en tuinbouwers die het komende jaar investeringen plannen 45% 40%
37% 33%
35% 30% 25% 20%
Totaal binnen het jaar Gebouwen en/of installaties Werktuigen en/of machines Grond Productie en/of leveringsrechten
23% 19% 16%
15% 10%
9%
5%
4%
0%
17%
5% 2%
2009 2010 2011 2012 Bron: Departement Landbouw en Visserij
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
Meestal zijn de investeringen in gebouwen ter vervanging of ter uitbreiding van al bestaande gebouwen. We hebben eveneens gepeild naar de geplande investeringen voor binnen twee Ă drie jaar. De aandelen zijn meestal enkele procenten lager dan die van de investeringsplannen binnen het jaar. Enkel voor de uitbreiding van gebouwen of installaties (7,2%) en de aankoop van grond (8,9%) stijgt de interesse.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
De Vlaamse landbouwconjunctuurindex voorjaar 2019
pagina 11 van 12
Tabel 1: Aandeel Vlaamse land- en tuinbouwers die de komende drie jaar investeringen plannen Investeringen
Binnen het jaar
Gebouwen en/of installaties: Ter vervanging Ter uitbreiding Om te voldoen aan wettelijke voorschriften (milieu, dierenwelzijn, enz.) Ter verbreding en diversificatie (thuisverwerking, thuisverkoop, hoevetoerisme, enz.)
Werktuigen en/of machines Grond Productie- en/of leveringsrechten Andere Totaal
Binnen 2 à 3 jaar
18,7%
15,0%
9,1% 5,7% 3,6% 3,8%
8,0% 7,2% 3,2% 2,8%
16,5% 5,2% 2,4% 2,2% 32,6%
14,7% 8,9% 1,2% 2,2% 28,8%
Bron: Departement Landbouw en Visserij
5 MEER INFORMATIE Dit is het rapport van de 25ste enquêteronde, afgenomen in maart 2019 bij Vlaamse land- en tuinbouwbedrijven die deel uitmaken van het Vlaamse Landbouwmonitoringsnetwerk (LMN). Voor de berekening van de landbouwconjunctuurindex bevraagt het Departement Landbouw en Visserij sinds 2007 circa 650 land- en tuinbouwers over hun bedrijfssituatie (productie, verkoopprijzen, belemmeringen en investeringen). De antwoorden van deze steekproef worden geëxtrapoleerd naar de totale Vlaamse landbouwpopulatie. De index kan gaan van 0 (alle landbouwers zeer negatief) tot 200 (alle landbouwers zeer positief). Bij een index van 100 zijn er evenveel negatieve als positieve antwoorden. De uitgebreide methodologische beschrijving en de voorgaande zesmaandelijkse rapporten staan op de website van Landbouw en Visserij: www.vlaanderen.be/landbouw/studies. De landbouwconjunctuurindex is berekend op een 0-200-schaal als het gemiddelde van volgende twee vragen: • Hoe beschouwt u de economische situatie van uw bedrijf gedurende de afgelopen zes maanden? Met als index = (% veel beter dan normaal + 0,5 * % beter dan normaal) - (0,5 * % slechter dan normaal + % veel slechter dan normaal)+100 De antwoorden “normaal” worden niet meegenomen in de berekening van de index. • Hoe verwacht u dat de economische situatie van uw bedrijf de komende zes maanden zal evolueren? Met als index = (% sterk stijgen + 0,5 * % licht stijgen) - (0,5 * % licht dalen + % sterk dalen)+100 De antwoorden “gelijk blijven” worden niet meegenomen in de berekening van de index.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
De Vlaamse landbouwconjunctuurindex voorjaar 2019
pagina 12 van 12