VLAAMSE LAND MAATSCHAPPIJ Onze diensten en projecten in
REGIO OOST Antwerpen, Limburg en Vlaams-Brabant
VLAAMSE LAND MAATSCHAPPIJ
VLM.be
2
De Vlaamse Landmaatschappij maakt werk van een veerkrachtige open ruimte vol leven. We versterken de open ruimte en het platteland zodat die beter opgewassen zijn tegen klimaatverandering. We werken mee aan het beleid en we investeren in bodem- en waterkwaliteit, biodiversiteit en infrastructuur.
Op het platteland en in de stadsrand werken we aan een mooie en een gezonde omgeving, waar het goed is om te leven en te werken en waar er ruimte is voor ontspanning. Dat doen we met deskundigheid en passie en altijd in samenwerking met onze partners.
Herentals
Hasselt Leuven
Benieuwd naar wat wij voor jou kunnen betekenen? Lees het in deze folder of neem contact met ons op! www.vlm.be
Vestiging Hasselt Koningin Astridlaan 50 3500 Hasselt 011 29 87 00 Vestiging Herentals Cardijnlaan 1 2200 Herentals 014 25 83 00 Vestiging Leuven Diestsepoort 6 bus 74 3000 Leuven 016 66 52 00
3
4
ONZE WERKING Om onze doelstellingen te realiseren, werken wij volgens twee uitvoerende regio’s. Enerzijds is er VLM regio Oost met vestigingen in de provincies Antwerpen (Herentals), Limburg (Hasselt) en Vlaams-Brabant (Leuven). Anderzijds is er VLM regio West met vestigingen in de provincies Oost-Vlaanderen (Gent) en West-Vlaanderen (Brugge).
De centrale diensten van de VLM zijn gelegen in Brussel. VLM regio Oost telt een 200-tal medewerkers. Door de regiowerking willen we onze klanten in de drie provincies nog beter van dienst zijn. De toename van interne kennisdeling en een vlottere uitwisseling van expertise op het terrein maakt ons slagkrachtiger dan voorheen.
Stijn Messiaen afdelingshoofd VLM regio Oost 0494 56 49 89 stijn.messiaen@vlm.be
5
ONZE DIENSTEN
6
INRICHTING VAN DE OPEN RUIMTE EN VLAAMSE GRONDENBANK De VLM werkt aan een kwaliteitsvolle inrichting van de open ruimte. De omgevingskwaliteit verschilt van gebied tot gebied en per gebied wordt onderzocht met welke inrichtingsinstrumenten we de mooiste resultaten kunnen behalen. Die inrichtingsinstrumenten kunnen ruilverkaveling, natuurinrichting of landinrichting zijn, maar ook studies en samenwerkingsverbanden op maat. De Vlaamse Grondenbank regelt de rechten van voorkoop, het recht van voorkeur en de koopplichten in Vlaanderen. Door het oprichten van lokale grondenbanken kunnen specifieke grondgebonden taken binnen het beleidsdomein leefmilieu of in het kader van de instrumenten land- en natuurinrichting worden uitgevoerd.
Het recht van voorkeur is een wettelijk of contractueel recht dat privépersonen of rechtspersonen hebben om een goed met voorrang te kopen. Vooraleer een Vlaamse overheid bekendmaakt dat zij gronden wil verkopen dient zij het voorkeurrecht hierop aan de Vlaamse Grondenbank aan te bieden aan de schattingsprijs. De Grondenbank kan dan beslissen of ze de gronden wil aankopen. Als dat het geval is, moet de eigenaar verplicht aan de Grondenbank verkopen. Vanuit de Grondenbank kunnen deze gronden worden ingezet voor diverse projecten.
Ilse van Dienderen manager Landinrichting en Grondenbank 0494 56 49 68 ilse.vandienderen@vlm.be
Ben Wuyts
Johan Carchon
diensthoofd Projectleiding
diensthoofd Werken
0499 99 42 67 ben.wuyts@vlm.be
0494 56 49 88 johan.carchon@vlm.be
Johan De Ridder
Myriam Arits
diensthoofd Projectontwerp
diensthoofd Grondzaken
0499 55 08 94 johan.deridder@vlm.be
0494 56 49 84 myriam.arits@vlm.be
7
PLATTELANDSBELEID EN ONTWIKKELING De VLM draagt bij aan de uitvoering van het Vlaams en Europees plattelandsbeleid. Dat gebeurt onder andere door de coördinatie van het interbestuurlijk plattelandsoverleg (IPO) en internationale partnerschappen. De VLM is beheersdienst voor de provinciale oproepen Plattelandsontwikkeling. De dienst ontwikkeling beantwoordt vragen van partners uit diverse hoeken: andere Vlaamse, provinciale of lokale overheden, middenveldorganisaties en adviesbureaus.
Sinds de start van het vernieuwde decreet Landinrichting zijn de VLM-instrumenten immers breed inzetbaar. De VLM onderzoekt samen met u hoe onze krachtige instrumenten kunnen bijdragen tot de realisatie van uw ruimtelijk plan of project.
Els Abts diensthoofd Platteland en Ontwikkeling 0473 59 95 58 els.abts@vlm.be
BEHEEROVEREENKOMSTEN De beheerovereenkomsten maken een belangrijk deel uit van het plattelandsbeleid. Een beheerovereenkomst is een vijfjarige verbintenis die een landbouwer vrijwillig aangaat met de VLM. Hij levert dan extra inspanningen voor milieu, natuur en biodiversiteit op zijn landbouwbedrijf, die verder gaan dan wat wettelijk verplicht is. In ruil krijgt de landbouwer jaarlijks een vergoeding.
8
Olga Jongeneelen diensthoofd Beheerovereenkomsten 0497 27 86 84 olga.jongeneelen@vlm.be
MESTBANK Om te voorkomen dat nitraten en fosfaten uit bemesting het grond- en wateroppervlak verontreinigen, stimuleren we de land- en tuinbouwers om duurzaam te bemesten. De verplichtingen die de mestwetgeving met zich meebrengt, zijn niet gering. Daarom helpt de Mestbank de landbouwers om deze verplichtingen na te komen.
Kristof Merckx diensthoofd Mestbank 0494 56 49 72 kristof.merckx@vlm.be
HANDHAVING Hoewel we ervoor kiezen om zoveel mogelijk constructief te werken, treden we waar nodig ook sanctionerend op. Om te weten of de wetten ook daadwerkelijk worden nageleefd, voert de cel Handhaving controles uit op het terrein.
Stijn Bleyen celhoofd Handhaving 0475 47 58 49 stijn.bleyen@vlm.be
ALGEMENE DIENSTEN De medewerkers van deze dienst verzorgen een vriendelijk en persoonlijk onthaal. Daarnaast leveren zij administratieve en logistieke ondersteuning voor de andere diensten.
Kathleen Prouvé wnd diensthoofd Algemene diensten 0493 31 19 23 kathleen.prouve@vlm.be
COMMUNICATIE De cel communicatie verzorgt de communicatie over VLM-projecten en -diensten naar partners en bevolking. We leveren diverse producten op, die steeds verzorgd zijn vormgegeven. We doen ook de procesbegeleiding in verscheidene processen en projecten.
Juul Adriaens celhoofd Communicatie 0493 09 71 79 juul.adriaens@vlm.be
9
ONZE PROJECTEN
10
11
PROJECTEN IN DE PROVINCIE ANTWERPEN
Baarle-Hertog
Essen Hoogstraten
3
Baarle-Hertog
Zondereigen Turnhouts vennengebied west Ravels
Baarle-Hertog
Kalmthout
Wuustwezel
RijkevorselWortel
Merksplas
Rijkevorsel
Stabroek
Brecht
Kapellen
Arendonk
Turnhout Oud-Turnhout
De Liereman
Beerse
Brasschaat
Vosselaar
Malle
Mol
Schoten
Antwerpen
Zoersel
Schilde
Retie
Zoerselbos
Lille Kasterlee
Zwijndrecht
Vrieselhof
Wijnegem
5
Vorselaar
Ranst
Borsbeek
Grobbendonk Mortsel Boechout
4 3 2 4
Geel
Olen
Balen
Herenthout Aartselaar
1
Schelle
Kontich
Lint
de Merode
Lier
Boom
Rumst
Schelde en Rupel
1
Meerhout
Westerlo
Berlaar
Niel
Bornem
3
Nijlen
Hove
Hemiksem
Graafweide Schupleer Herentals
Edegem
Dessel
2
Zandhoven
Wommelgem
5
2
Duffel
Laakdal Heist-op-den-Berg
Hulshout
Sint-Katelijne-Waver
Puurs-Sint-Amands Willebroek
Putte
6 Mechelen Bonheiden
Herselt
1
Averbode Bos en Heide
Legende Landinrichtingsproject 0 2 4 6 Landinrichtingsplan
8
km
Natuurinrichtingsproject Ruilverkavelingsproject Lokale grondenbank Inrichtingsprojecten Water-Land-Schap
12
±
DE PROJECTMANAGERS VAN DE PROVINCIE ANTWERPEN Filip Debrabandere
Els Remans
Gebiedsteam Taxandria projecten: Zoerselbos De Liereman Vrieselhof Zondereigen Rijkevorsel-Wortel
Gebiedsteam de Merode en Netegebied projecten: de Merode - prinsheerlijk platteland 1 Poort Averbode Ruiter en Menroutenetwerk Natuur- en Landschapsherstel 2 Pastorie en Stoomzagerij Averbode Bos en Heide Graafweide Schupleer
Katia Van Tichelen
Eddy Vermeerbergen
Gebiedsteam Spoor 2/3 projecten: Signaalgebied Solhof Aartselaar Planologische ruil Niel Camping Korte Heide Hemiksem Mol Postel
Gebiedsteam Schelde en Rupel projecten: Schelde en Rupel 3 Vlietvallei Hemiksem Schelle fase 1 + 2 Openruimteverbindingen Rupelstreek 4 Sint-Jansveldbeek Uitvoeringsinitiatieven Klein-Brabant 5 Zwijndrecht 6 Fort van Liezele en Scheldeboord Sint-Amands Antwerpse Zuidrand
Koen Trappeniers
Peter Schildermans
projecten LGB - IHD - PAS IHD flankerend beleid SIGMA ANB SIGMA DVW
project: Water-Land-Schap 1 Aqualitatieve Mechelse groenteregio 2 Beek. Boer. Bodem. 3 Werken op de waterscheidingskam Ravels
0499 99 42 73 filip.debrabandere@vlm.be
0473 66 28 36 katia.vantichelen@vlm.be
1 2 3 4 5
0490 58 72 24 koen.trappeniers@vlm.be
0499 05 25 92 els.remans@vlm.be
0477 45 67 66 eddy.vermeerbergen@vlm.be
0485 56 23 01 peter.schildermans@vlm.be
13
EEN GREEP UIT DE
PROJECTEN IN DE PROVINCIE ANTWERPEN
DE MERODE, PRINSHEERLIJK PLATTELAND Één van de vlaggenschepen van de VLM is het plattelandsproject de Merode. Via land- en natuurinrichting werd in dit gebied de laatste jaren heel wat ontwikkeld. Het voormalig domein van de prinsen de Merode is hierdoor uitgegroeid tot het prinsheerlijk platteland de Merode, waar recreanten bijzonder goed aan hun trekken komen. Het wandelnetwerk door het gebied is vandaag de dag het drukst bezochte van Vlaanderen. Om de bezoeker zorgeloos op weg te zetten, worden de verschillende onthaalzones verder uitgebouwd en voorzien van de nodige informatie.
14
Maar in de Merode gedijt ook fauna en flora uitzonderlijk goed. Averbode Bos en Heide is een hotspot geworden in Vlaanderen qua soortenrijkdom en enkele specifieke soorten winnen terug terrein in de verschillende natuurcomplexen van het gebied. Om een vlotte migratie mogelijk te maken en een sterkere ecologische en landschappelijke structuur te verkrijgen in de Merode werd door de verscheidene partners een visie opgemaakt om de grote blokken natuur en bos met elkaar te verbinden. Het inrichtingsplan Landschappelijke en Ecologische Verbindingen voorziet in de inrichting van verbindingszones, die steeds gekop-
peld zijn aan een doelsoort zoals patrijs, vleermuis of kleine ijsvogelvlinder. Ook het historische landschap van het prinsheerlijk platteland wordt verder onder de aandacht gebracht. De abdijen van Tongerlo en Averbode zijn daarbij de belangrijkste katalysators. Nadat de omgeving van de abdij van Averbode helemaal werd opgewaardeerd, wordt de komende jaren nog geïnvesteerd in de omgevingskwaliteit van de abdij van Tongerlo. De verbetering van de waterhuishouding van de vesten en de streekeigen beplanting (met de specifieke lindebomen) staan daarbij hoog op de agenda.
natuurinrichting
VRIESELHOF
Het provinciale groendomein Vrieselhof is enerzijds onderdeel van het Natura 2000-netwerk (Europees netwerk van beschermde gebieden), anderzijds is het een beschermd landschap. Een geïntegreerd natuur- en erfgoedbeheerplan werd hier dan ook voor opgesteld voor een periode van 24 jaar.
Afgraven van opgehoogde percelen en het plaatsen van de nodige overloopconstructies, zorgen dan weer voor de juiste voorwaarden voor een ‘natte natuur’ met verhoogd waterbergend vermogen.
De focus binnen dit plan ligt op het uitbreiden, versterken en vernatuurlijken van vegetaties die floreren in het beekdal. Dit gebeurt door gericht beheer, maar ook door ingrijpendere inrichtingen. Om de inrichtingen te realiseren werd het ‘natuurinrichtingsproject Vrieselhof’ ingesteld.
Het inrichten van één van de zolderkamers van het kasteel Vrieselhof voor vleermuizen, lokale bosuitbreiding, het realiseren van ecologische verbindingen tussen de kasteelvijver en de Schijnvallei, het ruimen van de Rosse beek, het ontslibben van een bomkrater en het aanleggen van twee nieuwe poelen zijn andere voorbeelden van inrichtingsmaatregelen die voorzien zijn.
Één van de belangrijkste doelstellingen van dit natuurinrichtingsproject is het verbeteren van de leefomstandigheden voor een aantal Europees beschermde dier- en plantensoorten.
Het geeft zeldzame soorten zoals de kleine modderkruiper en rivierdonderpad, verschillende vleermuizensoorten of het geel schorpioenmos vernieuwde ademruimte in dit domein.
Gerichte hydrologische ingrepen voorzien hiervoor in een meer natuurlijk functionerend valleisysteem.
Het verbeteren van de fietsroutes en de aanleg van een knuppelpad verhogen de recreatieve waarde van het gebied.
landinrichting
SCHELDE EN RUPEL Het projectgebied Schelde en Rupel ligt centraal in de Vlaamse Ruit tussen Antwerpen, Brussel, Mechelen en Sint-Niklaas. Het complex van infrastructuren zoals A12, spoorlijnen, N16 en het Zeekanaal, maakt dat de druk op de Rupelstreek, de Scheldevallei en Klein-Brabant toeneemt. Ondanks de sterke beïnvloeding van industriële en stedelijke functies bezit deze regio nog belangrijke Vlaamse en bovenlokale natuur-, landschaps- en erfgoedwaarden. De uitdaging is dan ook om deze kansen en knelpunten op elkaar af te stemmen. Door de variatie in het landschap is samenwerking en beheer nodig om de landschapsstructuur intact te houden. Verschillende samenwerkingsverbanden zijn hiervoor noodzakelijk en worden opgezet waar nodig. Hierbij is het instrument ‘Landinrichting Schelde en Rupel’ een belangrijk bindmiddel. Landinrichting Schelde en Rupel omvat het ‘landinrichtingsproject Klein-Bra-
bant en Zwijndrecht’ met de gemeenten Bornem, Puurs-Sint-Amands en Zwijn drecht en het ‘landinrichtingsproject Rupelstreek’ met de gemeenten Hemiksem, Schelle, Niel, Boom en Rumst. Dit zijn ook de gemeenten die in het Gebiedsprogramma Rupelstreek van de provincie Antwerpen werden opgenomen en waarmee intens wordt samengewerkt. Het ‘landinrichtingsplan Sint-Jansveld’ in Bornem ontwikkelt een integrale visie rond inrichting en beheer van het valleigebied Sint-Jansveldbeek in landbouwgebied, woongebied, en verschillende bos- en natuurgebieden. Door verscheidene ingrepen te doen, realiseert het de visie voor deze beekvallei. Het ‘landinrichtingsplan openruimteverbindingen Rupelstreek’ verbindt, beschermt en ontsluit dan weer enkele geselecteerde openruimtegebieden, zowel in de publieke als in de private ruimte.
Het oude, karakteristieke landschap met de vele schouwen en grote hoogte verschillen werd omgevormd naar een landschap met nieuwe industrie-, woon-, en natuurgebieden. De maatregelen uit dit inrichtingsplan passen binnen een (toekomstig) netwerk van kwaliteitsvolle natuurlijke verbindingen tussen de Rupel- en de Scheldeboorden en de achterliggende openruimte vingers tussen de zuidrand van Antwerpen en Rupelstreek. De inrichtingen zorgen voor een verbeterde recreatieve toegankelijkheid door het verbinden van natuur en erfgoed. Parallel aan de groenblauwe verbindingen wordt een recreatief netwerk opgebouwd dat fietsers en wandelaars de gelegenheid biedt om deze open ruimte en het erfgoedverhaal dat erbij hoort te ontdekken. Relicten van kleinijverheid en de visserij worden hierbij terug onder de aandacht gebracht.
15
PROJECTEN IN DE PROVINCIE LIMBURG
Molenbeersel 2 1
Zwarte Beek de Merode 10
Averbode Bos en Heide
7
De Wijers 3
8 4
Vijvercomplex Vijvercomplex Bokrijk - Kiewit
9
Stiemerbeekvallei / Green4Grey (Life+)
5
6
Legende Landinrichtingsproject Landinrichtingsplan Natuurinrichtingsproject Ruilverkavelingsproject Water-Land-Schap
16
1
Maasvallei fase 1
2
Jesseren 1
DE PROJECTMANAGERS VAN DE PROVINCIE LIMBURG Paul De Vis
Karel Stevens
Gebiedsteam Noord-Limburg projecten: Maasvallei fase 1 1 Kessenich-Ophoven 2 Meeswijk-Leut Molenbeersel Jesseren afwerken rvk Wellen 1
Gebiedsteam De Wijers projecten: De Wijers 3 Onthaal en Beleving fase 1 4 Open ruimtegebied Kiewit - Zonhoven 5 Caetswijers - Broekbosvijvers 6 Oude en Nieuwe Stiemer 7 Mijn Mangelbeek / Greenwin (Interreg) 8 Multifunctioneel Landschap Roosterbeek Stiemerbeekvallei / Green4Grey (Life+) 9 Slagmolen Vijvercomplex Bokrijk - Kiewit
Wouter Van Muysen
Els Remans
Coördinatie van de uitvoering project: Zwarte Beek fase 1
Gebiedsteam de Merode projecten: de Merode - prinsheerlijk platteland 10 Poort Averbode Ruiter en Menroutenetwerk Natuur- en Landschapsherstel Averbode Bos en Heide
Koen Trappeniers
Peter Schildermans
projecten LGB - IHD - PAS IHD flankerend beleid
project: Water-Land-Schap 1 Herk en Mombeekvallei 2 Bruggen tussen water, land en schap
0494 56 48 59 paul.devis@vlm.be
0493 51 12 73 wouter.vanmuysen@vlm.be
0490 58 72 24 koen.trappeniers@vlm.be
0493 51 12 72 karel.stevens@vlm.be
0499 05 25 92 els.remans@vlm.be
0485 56 23 01 peter.schildermans@vlm.be
17
EEN GREEP UIT DE
PROJECTEN IN DE PROVINCIE LIMBURG
landinrichting
DE WIJERS De Wijers – het land van 1001 vijvers – is een regio gelegen in het hart van Limburg. Talloze vijvers vormen een bron van leven voor mens en natuur. Zo hebben heel wat zeldzame planten en bedreigde diersoorten hier hun natuurlijke leefomgeving en speelt water een hoofdrol in het gebied via de talrijke vijversystemen en beekvalleien. Daarnaast ademt de regio een rijk cultuurhistorisch verleden en bevinden er zich talloze toeristische en recreatieve trekpleisters. In 2016 keurden de 17 partners van het project het ‘uitvoeringsprogramma De Wijers’ goed. Dit programma bevat een ruimtelijke visie op het gebied, stelt een aantal doelstellingen voorop en voorziet in een lijst van 150 acties. Tegelijk nam de provincie Limburg de coördinerende taak in De Wijers over van de Vlaamse Landmaatschappij. De VLM focust zich sindsdien volledig op de realisatie van
18
acties uit het uitvoeringsprogramma via de inzet van landinrichting. Via het ‘landinrichtingsproject Stiemerbeekvallei’, goedgekeurd in 2010, wordt de meest oostelijke vallei van De Wijers vandaag alvast aangepakt, Op drie strategische locaties in de vallei – Schansbroek, Slagmolen (Genk) en Dauteweyers (Diepenbeek) – wordt er gewerkt aan groenblauwe dooradering van De Wijers, een van de doelstellingen van het uitvoeringsprogramma. Ook de Europese Unie draagt bij aan de realisatie van dit landinrichtingsproject via het LIFE+project Green4Grey. Dit is een Europees project waar groen-blauwe infrastructuur de grijze verstedelijkte landschappen wil vervangen. In 2017 keurde de Vlaamse regering drie nieuwe landinrichtingsprojecten voor De Wijers goed. Via deze drie projecten wordt er de komende jaren een programma met een achttal nieuwe
landinrichtingsplannen uitgerold. Via de planvorming en realisatie van deze plannen blijft de VLM een van de ‘sterke schouders’ onder de realisatie van het uitvoeringsprogramma De Wijers. Het eerste landinrichtingsplan uit dit nieuwe programma wordt het ‘land inrichtingsplan Mijn Mangelbeek’. De doelstelling van dit plan is om de Mangelbeekvallei terug meer natuurlijk in te richten en zo een glansrol te geven als centrale verbindende plek tussen Heusden en Zolder. Dit met een eigen herkenbare identiteit die is gelinkt aan het mijnverleden. Op die manier moet de vallei een plek worden waar bezoekers graag vertoeven en die ze waarderen. Zo zal er onder meer een fijnmazig netwerk van trage wegen doorheen de vallei worden gerealiseerd. De realisatie van dit plan op terrein is gepland voor 2021.
natuurinrichting
ZWARTE BEEK
Het ‘natuurinrichtingsproject Zwarte Beek’ heeft een oppervlakte van 674 ha en ligt op het grondgebied van Beringen. De voornaamste doelstelling van het project is de unieke natuurwaarde van het projectgebied herstellen en vergroten. Om deze doelstelling te halen, herstellen we de natuurlijke waterhuishouding en de verboste hooilanden.
Deze maatregelen zijn niet alleen gunstig voor de biodiversiteit en de diversiteit van het landschap, maar leveren ook een bijdrage aan de strijd tegen de opwarming van de aarde. Het grootste (+/- 200 ha) en dikste (tot 6 meter diep) veenpakket van Vlaanderen ligt immers in het projectgebied. Door gerichte hydrologische herstelmaatregelen te nemen, voorkomt het project dat grote hoeveelheden CO2 vrijkomen.
ruilverkaveling
MOLENBEERSEL De ‘ruilverkaveling Molenbeersel’ is gelegen in de gemeente Kinrooi, in het noordoosten van de provincie Limburg, tegen de Nederlandse grens. De ruilverkaveling Molenbeersel heeft als voornaamste doel de landbouw te verbeteren. Ruilverkaveling beoogt in eerste instantie nog steeds ‘het vormen van aaneensluitende en regelmatige kavels die zo dicht mogelijk bij de bedrijfszetel zijn gelegen en een eigen uitweg hebben’. De betrokken landbouwbedrijven krijgen zo grotere percelen met een regelmatigere vorm en een gunstigere ligging. Door grotere percelen te creëren wordt de grove groentensector ondersteund, een minimale perceelsgrootte is immers een vereiste voor deze contractteelt. Daarnaast zijn er ook bredere doelstellingen. Ruilverkaveling is een integrale inrichting van het platteland. Er wordt gezocht naar mogelijkheden om bij te dragen aan natuur en landschapszorg, zorg voor erfgoed, recreatief medegebruik, optimale waterhuishouding, ... Dit in evenwicht met de landbouwkundige verbeteringen.
Het noordwestelijk deel van het ruilverkavelingsgebied heeft een hoge landschappelijke kwaliteit. Hier is het kleinschalige karakter van het landschap nog het meest aanwezig en wordt deze maximaal behouden. Dit gebeurt door het herstel en de aanleg van wegbermen, wildakkers, houtkanten en soortenrijke graslanden. De relatie met het Stramprooierbroek wordt versterkt. Zo wordt er voor akkervogels, waaronder de geelgors en wie weet de grauwe klauwier, in de toekomst een gunstiger biotoop gecreëerd. Het uitruilen van landbouwpercelen in het natuurgebied Stramprooierbroek wordt nagestreefd. Een bufferstrook langsheen de Lossing zal de beek beter beschermen tegen inspoeling van meststoffen en pesticiden. Door al deze maatregelen wordt de omgevingskwaliteit in en rondom het dorp Molenbeersel versterkt. In het centrum zorgt de aanleg van een ontmoetingszone aan de Keyersmolen voor een betere sociale cohesie.
19
PROJECTEN IN DE PROVINCIE VLAAMS-BRABANT
Londerzeel
Begijnendijk Keerbergen
Kapelle-op-den-Bos
Diest
Tremelo Aarschot
Boortmeerbeek
Zemst Opwijk
Haacht
Meise Merchtem
Grimbergen
Rotselaar
Averbode Bos en Heide
Kampenhout Holsbeek Steenokkerzeel
Wemmel Londerzeel
Asse
Zaventem Liedekerke
Ternat
Opwijk
Affligem
Sint-Pieters-Leeuw
Drogenbos
Liedekerke
10 Linkebeek 11
Ternat
Galmaarden Pepingen Roosdaal
Overijse
Plateau van Moorsel Bertem
Wezembeek-Oppem
12 13 1
Gooik
Sint-Pieters-Leeuw
Tervuren
Drogenbos
Land van Teirlinck 9
Galmaarden Pepingen
Herne
Huldenberg Kortenberg
Halle
Linter
Tienen
8
Beersel
7
1 Linkebeek
6
Kortenaken
Geetbets
Lubbeek Hoegaarden
Leuven
Dijlevallei ten zuiden van Leuven Bierbeek
Glabbeek
Het Vinne
Landen
Zoutleeuw
Boutersem Linter
Oud-Heverlee
Lennik
Gooik
Tielt-Winge
Holsbeek
Herent
Hoeilaart
Sint-Genesius-Rode
Geetbets
Bekkevoort Zoutleeuw
Boutersem
Bierbeek
Oud-Heverlee
Zaventem
Halle
Herne
Torfbroek
Steenokkerzeel
2
Diest
15
Kortenaken Scherpenheuvel-Zichem
Glabbeek
Rotselaar
Kampenhout
Kraainem
Dilbeek Beersel
Lubbeek
Aarschot
Machelen
4
Molenbeek Maalbeek
Gooik
Bever
3
de Merode
Tremelo
Leuven
Boortmeerbeek
Vilvoorde Tervuren
5
Wemmel
Asse
2
Tielt-Winge Begijnendijk
Bertem
Grimbergen Wezembeek-Oppem
Vlaamse Rand Lennik
Bever
Kraainem
Merchtem
Roosdaal
Zemst
Keerbergen
Haacht
Meise
Dilbeek
Herent
Kapelle-op-den-Bos Machelen Kortenberg
14
Bekkevoort
Vilvoorde
Affligem
Scherpenheuvel-Zichem
Tienen
3
Willebringen
Huldenberg
Hoegaarden Overijse
Hoeilaart
Landen
Sint-Genesius-Rode
Legende Landinrichtingsproject Landinrichtingsplan
0
2
4
6
Natuurinrichtingsproject
8
±
km
Ruilverkavelingsproject Lokale grondenbank Water-Land-Schap 0
20
2
4
6
8
km
±
DE PROJECTMANAGERS VAN DE PROVINCIE VLAAMS-BRABANT Zeger Jespers
Luc Vander Elst
Gebiedsteam BrabantX projecten: Gooik Plateau van Moorsel Voerlijnen Missing Links Over Voer Ijse en Dijle Vlaamse Rand 1 Ijsevallei Dijlevallei ten zuiden van Leuven Torfbroek
Gebiedsteam Vlaamse Rand projecten: Vlaamse Rand (LI + LGB) / Green4Grey / Belini 4 Hooghof 5 Maalbeekvallei Grimbergen Groene Noordrand 6 Molenbeekvallei Sint-Genesius-Rode Land van Teirlinck (LI + LGB) 7 Kapittelbeek 8 Molenbeekvallei Beersel 9 Neerdorp Molenbeek Maalbeek (LI + LGB) 10 Molenbeek en Maalbeekvallei 11 Kerremanspark Plateau van Moorsel Fietslinken 12 Vuilbeek en Kleine Maelbeek 13 Woluweveld fase 1 Grote investeringsprojecten flankeren
0486 13 15 70 zeger.jerspers@vlm.be
Annick Grillet
0471 83 00 10 annick.grillet@vlm.be
Gebiedsteam BrabantY projecten: Willebringen Vlaamse Rand 2 Noskoem 3 Woluwe Trawool Floordambos
0494 56 48 70 luc.vanderelst@vlm.be
Els Remans
0499 05 25 92 els.remans@vlm.be
Gebiedsteam de Merode projecten: de Merode - prinsheerlijk platteland 14 Poort Averbode Ruiter en Menroutenetwerk 15 Poort Scherpenheuvel Natuur- en Landschapsherstel Averbode Bos en Heide
Koen Trappeniers
Peter Schildermans
projecten LGB - IHD - PAS IHD flankerend beleid SIGMA ANB SIGMA DVW Wijngaardberg
project: Water-Land-Schap 1 Zuidelijke Zennevallei 2 De Laak, een vallei vol kansen 3 Water als bondgenoot in de Getestreek
0490 58 72 24 koen.trappeniers@vlm.be
0485 56 23 01 peter.schildermans@vlm.be
21
EEN GREEP UIT DE
PROJECTEN IN DE PROVINCIE VLAAMS-BRABANT
landinrichting
VLAAMSE RAND Het inrichtings- en plattelandsproject Vlaamse Rand strekt zich uit over de 19 gemeenten die behoren tot de Vlaamse Rand. Samen met haar partners wil de VLM de open ruimte rondom Brussel inrichten en versterken. Want die open ruimte staat onder druk! Ze verdwijnt langzaam aan of versnippert door de klimaatverandering en de toenemende betonnering.
REALISATIES Sinds de goedkeuring van het project op 16 mei 2014, realiseerde de VLM al projecten in een aantal gemeenten. In Zaventem onderging het park Het Zeen een ware metamorfose. Daar werd de Kleine Maelbeek opengelegd zodat regen- en grondwater terug een plaats krijgen in de Woluwevallei.
22
Via brugjes over de beek, kan je gemakkelijk in en uit het park wandelen. Er is een nieuwe speeltuin die loopt tot aan het water. Wandelaars kunnen een langere wandeling maken rond de bestaande sportvelden en voor joggers is er een afzonderlijk schorspad.
LANDINRICHTINGSPLAN MOLENBEEKVALLEI
Ook in de gemeente Beersel werd een deel van het landinrichtingsproject Land van Teirlinck uitgevoerd. Dankzij een reeks ecologische maatregelen kreeg de Kapittelbeek meer ruimte. Aansluitend werd het openbaar domein van de wijk Geer heringericht op een speelse en natuurlijke wijze. Ook het nieuwe park Neerdorp in Huizingen is een realisatie binnen dit landinrichtingsproject.
Van het Zoniënwoud tot aan de Zenne tracht de VLM via de verwerving van vijvers, die uitgediept worden, meer waterbergingsmogelijkheden te creëren. Een zachtere oever met natuurlijke inkleding draagt hiertoe bij.
Via het landinrichtingsproject ‘Molenbeekvallei’ wil de VLM de dorpskernen van Alsemberg en Sint-Genesius-Rode beschermen tegen wateroverlast.
Ook is er aandacht voor de recreant. Er komen meer mogelijkheden voor zachte mobiliteit, zoals fietsen en wandelen. De doorwandelbaarheid van het gebied wordt vergroot en missing links worden verbeterd. Bovendien zal er een link gelegd worden naar het toerisme in de streek om nieuwigheden nog aantrekkelijker te maken voor het publiek.
natuurinrichting
TORFBROEK
Het Torfbroek is één van de waardevolle natuurgebieden in Europa. Het gebied herbergt een aantal unieke vegetaties zoals orchideeënrijke natte graslanden, trilvenen, kalkmoeras, rietvelden en open water. Vandaag is deze natuurparel het laatste toevluchtsoord voor soorten die in Vlaanderen uitgestorven zijn. Gespreid over enkele jaren investeren de Vlaamse overheid en Europa via het natuurinrichtingsproject om de zeer kostbare natuur in Torfbroek verder te versterken, veilig te stellen voor de toekomst en toegankelijk te maken voor wandelaars. Er komen een aantal recreatieve voorzieningen zoals een knuppelpad over de moerasbiotopen en een vogelkijkwand over de Fauna- & Floravijver die ook toegankelijk zijn voor rolstoelgebruikers. De realisatie zal tijd en hinder met zich meebrengen. Tijdens de ingrijpende werken zal het natuurgebied eerder een werfzone lijken. Ervaring leert ons dat de natuur snel herstelt, waarna de bezoeker van harte welkom is om Torfbroek te komen bewonderen.
ruilverkaveling
WILLEBRINGEN Ruilverkaveling Willebringen is een geïntegreerd en modern Vlaams plattelandsproject waarbij landbouwverbeteringen gecombineerd worden met de ontwikkeling van natuurgebieden, kleine landschapselementen, erfgoed componenten, waterbeheersing, infrastructuur, landelijk wonen en werken. De ruilverkaveling is nuttig verklaard in 2011 en voor uitvoering opgestart in 2013. Ze strekt zich uit over vier gemeenten: Bierbeek, Boutersem, Hoegaarden en Tienen. Ondertussen zijn vijf uitvoeringsjaren voorbij met reeds mooie realisaties in het ruilverkavelingsgebied. In het eerste grote wegendossier werden bestaande landbouwwegen vernieuwd en erosiewachtbekkens bij dorpen aangelegd. Bijvoorbeeld: Weg Opvelp-Meldert is een vernieuwde ontsluitingsweg met een
verbeterde kassei- en een aansluitende betonnen tweesporenverharding. Het volgende dossier van wegenwerken is opgestart en weldra start ook de aanleg van de eerste fietspaden. Bestaande fietspaden worden verbeterd, nieuwe fietspaden worden aangelegd en zij zullen de verbindingen tussen de dorpen verkeersveiliger maken. Binnen een ruilverkaveling is de herindeling van de landbouwpercelen een andere belangrijke doelstelling. De besprekingen voor het herverkavelingsplan zijn volop aan de gang. Vele belanghebbenden zijn hierbij betrokken en krijgen in 2019 de kans om het eerste voorstel te beoordelen via een officieus onderzoek. De ruilverkaveling gaat nog enkele drukke jaren tegemoet!
23
BEHEEROVEREENKOMSTEN
24
EEN TEAM VAN BEDRIJFSPLANNERS De dienst beheerovereenkomsten werkt aan een versterkt agrarisch natuurbeheer in Vlaanderen. We doen dit door maatregelen te stimuleren die bijdragen tot een beter milieu, een robuuster landschap en een geschikter habitat voor agra rische soorten. Voor deze opdracht zijn we in regio Oost actief met een team van 16 bedrijfsplanners. Elke bedrijfsplanner is verantwoordelijk voor
een aantal gemeenten, en is het lokale aanspreekpunt voor de landbouwers in zijn gebied. De bedrijfsplanners werken nauw samen met de regionale landschappen en andere partners. Heb je vragen over een lopende beheerovereenkomst of overweeg je om een beheerovereenkomst te sluiten? Contacteer dan de bedrijfsplanner voor jouw gemeente.
25
Gebiedsteam KEMPEN
Stijn Leestmans
Lieven Lavrysen
Katrien Proost
Davy Noelmans
0479 93 21 12 stijn.leestmans@vlm.be
0491 62 13 10 katrien.proost@vlm.be
0497 97 83 30 lieven.lavrysen@vlm.be
0497 47 64 35 davy.noelmans@vlm.be
Dirk Awouters
0494 56 48 57 dirk.awouters@vlm.be
Gebiedsteam BRABANT WEST
Frederik Hanssens
Rauwerd Roosen
Hannelore Bruyninckx
Hans Roosen
0499 99 43 34 frederik.hanssens@vlm.be
0489 33 60 76 hannelore.bruyninckx.@vlm.be
26
0499 59 43 09 rauwerd.roosen@vlm.be
0499 99 43 33 hans.roosen@vlm.be
Essen
Hoogstraten
Kalmthout
Ravels
Baarle-Hertog
Wuustwezel
Rijkevorsel Merksplas Stabroek
Kapellen
Brecht
Brasschaat Antwerpen
Schoten
Schilde
Malle Zoersel
Arendonk Turnhout Oud-Turnhout Beerse Vosselaar
Mol
Retie Lille
Kasterlee
Wijnegem Vorselaar Zandhoven Wommelgem Ranst Mortsel Grobbendonk Boechout Herentals Olen HemiksemEdegem Nijlen Hove Aartselaar Herenthout Kontich Schelle Lint Lier Westerlo Berlaar Niel Duffel Bornem BoomRumst
Hamont-Achel
Dessel
Lommel
Zwijndrecht
Pelt Bocholt
Geel
Balen Meerhout
Laakdal
Hechtel-Eksel
Leopoldsburg
Bree
Kinrooi
Peer Maaseik
Ham Oudsbergen
Heist-op-den-BergHulshout Beringen Sint-Katelijne-Waver Tessenderlo Houthalen-Helchteren Herselt Putte Dilsen-Stokkem Mechelen Heusden-Zolder Bonheiden Begijnendijk As Londerzeel Scherpenheuvel-Zichem Keerbergen Kapelle-op-den-Bos Diest Tremelo Lummen Zonhoven Aarschot Maasmechelen ZemstBoortmeerbeek Genk Opwijk Haacht Rotselaar Meise Merchtem Halen Herk-de-Stad Grimbergen Kampenhout Bekkevoort Zutendaal Hasselt Vilvoorde Holsbeek Tielt-Winge Steenokkerzeel Diepenbeek Herent Wemmel Asse Lanaken Affligem Machelen Kortenaken Geetbets Lubbeek Leuven Zaventem Kortenberg Nieuwerkerken Alken Bilzen Glabbeek LiedekerkeTernat Kortessem Hoeselt Kraainem Dilbeek Bertem Wellen Zoutleeuw Wezembeek-Oppem Roosdaal BierbeekBoutersem Sint-Truiden Linter Tervuren Oud-Heverlee Lennik Tienen Riemst Drogenbos Borgloon Huldenberg Sint-Pieters-Leeuw Gooik Overijse Tongeren Hoegaarden Linkebeek Hoeilaart Heers Landen Galmaarden BeerselSint-Genesius-Rode Pepingen Gingelom Herstappe Halle Herne Bever Puurs-Sint-Amands
Willebroek
Voeren
Gebiedsteam HASPENGOUW-HAGELAND
Roald Steeno
Martijn Erkens
Matthias Lemmens
Sven Jardin
Janne Tjampens
Jurgen Bernaerts
Gert Peeters
Greet Dielis
0499 99 42 74 roald.steeno@vlm.be
0499 59 38 39 matthias.lemmens@vlm.be
0471 53 37 41 janne.tjampens@vlm.be
0494 56 48 61 gert.peeters@vlm.be
0497 47 64 36 martijn.erkens@vlm.be
0496 16 85 38 sven.jardin@vlm.be
0494 56 48 58 jurgen.bernaerts@vlm.be
0495 22 89 05 greet.dielis@vlm.be
27
EEN GREEP UIT DE
BEHEEROVEREENKOMSTEN
BEHEEROVEREENKOMSTEN VOOR DE GRAUWE KIEKENDIEF Het soortenbeschermingsplan voor de grauwe kiekendief dat in 2016 werd goedgekeurd, beoogt om in Vlaanderen opnieuw 15 paar broedende grauwe kiekendieven te krijgen. De grauwe kiekendief kwam hier decennia geleden van nature voor, maar is ondertussen bij ons nagenoeg volledig verdwenen. Om de terugkeer te realiseren maken de VLM-bedrijfsplanners en partners het de vogels helemaal naar hun zin, onder andere door de aanleg van vogelakkers. Dat zijn akkers waarin stroken met een mix van gras, kruiden en granen en stroken met luzerne elkaar afwisselen. De kruiden-granenstroken trekken veldmuizen aan en de tussenliggende luzernestroken worden dan weer meermaals gemaaid, zodat de grauwe kiekendief gemakkelijk aan die muizen kan. Landbouwers die in geschikte gebieden hun akkers als vogelakkers inzaaien, krijgen daarvoor een tegemoetkoming via de beheerovereenkomsten. De luzerne gebruiken ze daarenboven als veevoer. Een win-winsituatie dus.
AGENTSCHAP NATUUR & BOS
VLAAMSE LAND MAATSCHAPPIJ
BOTANISCH BEHEER GRASLANDEN VOL KRUIDEN EN BLOEMEN Beheer je een grasland zonder meststoffen of onkruidverdelgers, en hooi je op de juiste momenten? Dan krijg je spontaan een mooi landschap met graslanden vol kruiden en bloemen. Zo’n grasland trekt heel verschillende insecten aan die op hun beurt weer andere dieren lokken. Dat is het idee achter de beheerovereenkomsten botanisch beheer. In de Demervallei tussen Aarschot en Testelt zetten heel wat landbouwers een perceel grasland in voor meer biodiversiteit.
28
Bedrijfsplanner Mathias Lemmens: “Het project rond botanisch beheer mag dan kleinschalig zijn. Na 5 jaar zien we al op veel percelen duidelijk de resultaten: de graslanden zitten barstensvol soorten. Zoals koekoeksbloem, kleine klaver, duizendblad, knoopkruid, margriet, grasklokje, veldbies en zegge. Op andere percelen gaat het iets trager. Dat heeft dan weer te maken met de bodemsoort, voedselrijkdom van de ondergrond en de beschikbaarheid van zaden.”
BESCHERMING VAN HET BOCAGELANDSCHAP IN DE VOERSTREEK Kleine landschapselementen zoals meidoornhagen beschermen de akkers in de heuvelige Voerstreek al eeuwen van erosie. Maar door het verdwijnen van die landschapselementen kampen de dorpen steeds vaker met modderoverlast na hevige regens en verliezen de landbouwers vruchtbare grond. Gesteund door de beheerovereenkomsten wordt er weer aandacht besteed aan de heggen en de hagen, die kleine, maar cruciale landschapselementen zijn. Samen met de Voerse landbouwers herstelt de Vlaamse Landmaatschappij het landschap. In ruil voor een vergoeding onderhouden ze hagen, heggen en
andere houtige landschapselementen. Dieren zoals vogels en insecten krijgen weer de kans om erin te schuilen. Landbouwers creëren zo een ideaal microklimaat voor hun gewassen en vermijden erosie. De omliggende dorpen blijven dan weer vaker gespaard van modderstromen. Bedrijfsplanner Martijn Erkens: “Mochten de beheerovereenkomsten niet bestaan, dan zou de verschraling van het landschap er veel erger aan toe zijn. We hebben het geluk dat de meeste landbouwers zich bewust zijn van het probleem en met plezier meewerken.”
WEIDEVOGELS IN DE KEMPENSE PAMPA In de Antwerpse Kempen vind je het gebied de Pampa. Het maakt deel uit van een aantal gebieden in de Noorderkempen waar gewerkt wordt rond weidevogels. In 2007 werd als gevolg van de ruilverkaveling Merksplas 10,72 ha landbouwgrond ingericht als natuurgebied waar de focus op beschermingsmaatregelen voor de grutto ligt. Dit natuurgebied is nu in beheer bij ANB.
situatie van de percelen te verbeteren in functie van de aanwezige weidevogelpopulaties. Aansluitend op deze inrichtingsmaatregel werden door de bedrijfsplanner actief verschillende bijkomende beheer overeenkomsten weidevogelbeheer afgesloten om het broedareaal voor de grutto te vergroten naar 17,3 ha. Hierdoor komen alle vochtige percelen in het gebied onder weidevogelbeheer.
De eerste doelstelling was in de Pampa erop gericht om de hydrologische
29
GEBIEDSGERICHTE WERKING Heel wat beheerovereenkomsten sluiten we enkel binnen afgebakende beheergebieden voor soortbescherming. In deze gebieden weten we dat daar de resultaten het hoogst zijn. Binnen deze gebieden worden specifieke beheer overeenkomsten aangeboden in functie van akkervogels, weidevogels, hamster en grauwe kiekendief. De slaagkansen en de impact van deze beheerovereenkomsten nemen toe naarmate ze meer geclusterd zijn. Hierdoor kunnen deze typische boerenlandsoorten terugvallen op een landschap waar voldoende dekking, broedgelegenheid en voedsel voorhanden is. We focussen niet enkel op soorten, maar ook op landschap, erosiebestrijding en milieukwaliteit. Ook buiten de beheergebieden worden beheer overeenkomsten gebiedsgericht ingezet. In samenspraak met onze partners (de regionale landschappen, erosiecoördinatoren, VMM, ANB, ...) worden lokale initiatieven ontwikkeld rond diverse doelstellingen (landschap, waterkwaliteit,...). Door een bundeling van krachten en gerichte promotie van beheerovereenkomsten proberen we ook in deze gebieden het verschil te maken.
30
Prioritaire gebieden soortenbescherming
Londerzeel
Begijnendijk Keerbergen
Kapelle-op-den-Bos
Diest
Tremelo Aarschot
Antwerpen
Opwijk
Boortmeerbeek
Zemst
Haacht
Meise
Merchtem
Grimbergen
Rotselaar
Kampenhout
Bekkevoort
Vilvoorde
Tielt-Winge
Holsbeek Steenokkerzeel
Wemmel
Asse
Affligem
Herent
Machelen Kortenberg
Zaventem Liedekerke
Kortenaken
Geetbets
Lubbeek
Leuven
Glabbeek
Ternat Kraainem
Dilbeek
Bertem
Wezembeek-Oppem
Roosdaal
Bierbeek Tervuren
Oud-Heverlee
Lennik
Sint-Pieters-Leeuw
Drogenbos
Vlaams-Brabant
Gooik
Scherpenheuvel-Zichem
Linkebeek
Beersel
Pepingen
Zoutleeuw
Boutersem
Limburg
Linter
Tienen
Huldenberg Hoegaarden Overijse Hoeilaart
Landen
Sint-Genesius-Rode
Halle
0
2
4
6
8
km
±
Vlieg mee met de grauwe kiekendief © studio Tropics
31
V.U.: Vlaamse Landmaatschappij, Toon Denys, Koning Albert II-laan 15, 1210 Brussel
Editie januari 2020 - Redactie en vormgeving: VLM
VLAAMSE LAND MAATSCHAPPIJ