ADVIES 12 mei 2022
Onderwijskwalificatie Freinetpedagogie Advies over voorstel voor nieuwe onderwijskwalificatie Freinetpedagogie
Vlaamse Onderwijsraad Koning Albert II-laan 37 BE-1030 Brussel T +32 2 219 42 99 www.vlor.be info@vlor.be
Wijs beleid door overleg
Advies op vraag van AHOVOKS op 25 april 2022 Uitgebracht door de Raad Secundair Onderwijs op 12 mei 2022 met 18 stemmen voor, 4 stemmen tegen en 1 onthouding (zie bijlage voor verduidelijking) Voorbereiding: werkgroep Erkenning SO op 3 mei 2022 onder voorzitterschap van Saskia Lieveyns Dossierbeheerder: Marleen Colpin
1 Situering Het Agentschap voor Hoger Onderwijs, Volwassenenonderwijs, Kwalificaties en Studietoelagen (AHOVOKS) werkt voorstellen van onderwijskwalificaties uit op eigen initiatief of op verzoek van belanghebbenden en vraagt daarover advies aan de Vlor.1 Dit advies gaat over het voorstel voor een nieuwe onderwijskwalificatie Freinetpedagogie (derde graad domeinoverschrijdend aso) op aanvraag van Freinetscholen Keerpunt vzw. Het advies van de Vlor vormt de basis voor het erkenningsadvies dat AHOVOKS vervolgens opmaakt en voorlegt aan de minister bevoegd voor Onderwijs en Vorming. Die beslist finaal of de nieuwe onderwijskwalificatie er komt. De Vlor gaf al eerder advies over nieuwe structuuronderdelen Freinetpedagogie, met name over de basisoptie in de eerste graad en over de studierichting in de tweede graad. 2 Dit advies bouwt daarop verder.
2 Criteria Voor de beoordeling van de aanvraag baseert de Vlor zich op twee sets criteria. De eerste set zijn de criteria van het voorstel van onderwijskwalificatie zoals het hoger genoemde besluit die voorschrijft (artikel 5). De Vlor geeft volgens het BVR advies over alle criteria behalve 3°. In het voorstel heeft AHOVOKS elk criterium uitgewerkt. 1° de benaming en het niveau; 2° de aanvragers en de actoren die bij de opmaak betrokken zijn; 3° de onderwijsdoelen waaruit de onderwijskwalificatie is samengesteld met toepassing van artikel 14 van het decreet van 30 april 2009, meer bepaald: a) de decretale eindtermen; b) in voorkomend geval: de decretale specifieke eindtermen of, bij ontstentenis, een beschrijving van de vooropgestelde specifieke eindtermen; c) in voorkomend geval: de competenties van de erkende beroepskwalificaties of deelkwalificaties; 4° de benaming en het niveau van de erkende beroepskwalificatie(s) die in voorkomend geval deel uitmaken van de kwalificatie;
Besluit van de Vlaamse Regering houdende de uitvoering van het decreet van 30 april 2009 betreffende de kwalificatiestructuur, wat betreft de erkenning van onderwijskwalificaties van niveau 1 tot en met niveau 4 en tot wijziging van het besluit van de Vlaamse Regering van 11 januari 2013 houdende de uitvoering van het decreet betreffende de kwalificatiestructuur van 30 april 2009 inzake de erkenning van onderwijskwalificaties voor het secundair na secundair onderwijs en het hoger beroepsonderwijs. 31 januari 2014. 2 Vlor, Raad Secundair Onderwijs. Aanvraag erkenning structuuronderdeel Freinetpedagogie. Advies over de aanvraag tot erkenning van een nieuw structuuronderdeel Freinetpedagogie voor de eerste graad A-stroom en de tweede graad aso, 21 maart 2019. En Vlor, Raad Secundair Onderwijs. Freinetpedagogie als studierichting in de tweede graad secundair onderwijs. Advies over de aanvraag tot erkenning van een nieuw structuuronderdeel freinetpedagogie, 2 juni 2020. 1
1
vlor.be
5° ter uitvoering van en overeenkomstig de toepassing van de criteria, vermeld in artikel 15, tweede lid van het decreet van 30 april 2009: a) de maatschappelijke, economische of culturele behoefte; b) de onderwijskundige en opvoedkundige context: de aansluiting bij de doelgroep, het bieden van een duidelijke finaliteit zijnde de arbeidsmarktgerichtheid en/of de doorstroomgerichtheid, de mate waarin leermotivatie gestimuleerd wordt; c) een inschatting van de instroom; d) een inschatting van de uitstroom; e) de noodzakelijke materiële en financiële middelen en expertise; f) de noodzakelijke samenwerking, als die vereist is; g) de beschrijving van de plaats in de opleidingsstructuur, de vereiste voorkennis en een inschatting van de wenselijkheid van een aanbodbeperking; 6° de beschrijving van het verschil in inhoudelijke invulling van de onderwijskwalificatie tegenover en de eventuele samenhang met andere voorstellen van onderwijskwalificaties en met erkende beroeps- en onderwijskwalificaties; 7° welke onderwijskwalificatie of kwalificaties in voorkomend geval vervangen worden.
De tweede set criteria zijn de doelstellingen en principes die de overheid vooropstelde voor de modernisering van het studieaanbod en die de Vlor ook toepaste in zijn advies over de matrix:3 • Het studieaanbod is transparant: domeinen en finaliteiten vormen het ordeningskader. Alle studiedomeinen komen evenwaardig aan bod, met het hele spectrum aan studierichtingen en finaliteiten in elk domein. De ordening van het studieaanbod biedt een beter zicht op de plaats van een studierichting, ook in functie van de schoolkeuze; • Het studieaanbod is rationeel: waar nodig ontstaan nieuwe studierichtingen, verdwijnen studierichtingen en worden studierichtingen samengevoegd. Studierichtingen zijn breed programmeerbaar en er blijft plaats voor nichestudierichtingen; • De modernisering van het studieaanbod en de nieuwe ordening ervan zorgen voor de herwaardering van het technisch georiënteerd onderwijs; • Het studieaanbod zorgt voor een getrapte studiekeuze; • Het studieaanbod is een instrument tegen de waterval;. • Het studieaanbod biedt ruimte voor scholen. De Vlor past de criteria gezamenlijk toe en gaat in het vervolg van het advies niet systematisch in op elk criterium.
3
Vlor, Raad Secundair Onderwijs. Advies over de modernisering van het studieaanbod in het secundair onderwijs, 21 februari 2017.
2
vlor.be
3 Advies over de aanvraag De Vlor adviseert het voorstel voor de nieuwe onderwijskwalificatie Freinetpedagogie gunstig. Het is een logisch vervolg op de studierichting in de tweede graad. De inrichting van Freinetpedagogie in de derde graad moet het mogelijk maken om de opleiding in de freinetpedagogie te vervolledigen voor leerlingen die er al eerder voor kozen. Het biedt hen studiecontinuïteit. Maar de studierichting staat ook open voor leerlingen uit andere richtingen in de tweede graad. Het vormt in die zin een alternatief voor ouders en leerlingen die zoekende zijn in het aanbod. We zien een groeiende vraag van ouders, leerkrachten en directies om een volwaardige freinetopleiding vorm te geven in Vlaanderen. Dat was tot voorheen niet in voldoende mate mogelijk in de bestaande secundaire scholen die freinetonderwijs aanbieden. Het freinetaspect blijft daar meestal beperkt tot de aanpak, terwijl in de visie op onderwijs van Freinet het ‘wat’ (inhoud), het ’hoe’ (aanpak), het ‘waartoe’ (doelen) en het ‘waarom’ (mens- en maatschappijbeeld) onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Ook als gevolg van rationalisatienormen en financiering bleek het bijna onmogelijk om een volwaardige freinetschool te realiseren. De visie van Freinet op mens en maatschappij vertaalt zich in een visie op onderwijs. Het is meer dan een pedagogisch-didactische aanpak. In die visie worden jongeren bevestigd in hun rol van gangmaker van hun eigen ontwikkeling, ingebed in een coöperatieve leer-en werkomgeving. Daarom worden thematische inhouden niet op voorhand vastgelegd: de jongeren geven het leren zelf vorm en creëren samen met hun begeleiders inhoud. Dat is echter niet vrijblijvend: er wordt gestreefd naar een evenwichtige spreiding over verschillende domeinen en via diverse onderdelen (klasraad, atelier, onderzoek, ...). Er wordt een sterke nadruk gelegd op het verwerven van 21steeeuwse vaardigheden, die overeenkomen met de decretaal vastgelegde sleutelcompetenties van het nieuwe eindtermenkader. Ook andere actuele referentiekaders zoals het Kinderrechtenverdrag en het referentiekader voor onderwijskwaliteit bepalen mee de invulling van de onderwijskwalificatie. De Vlor erkent dat een aparte studierichting nodig is om de beoogde totaalaanpak te kunnen waarmaken. Daarnaast is de Vlor overtuigd van de mogelijkheden en voordelen die de freinetpedagogie kan bieden. We denken bijvoorbeeld aan uitstel van te determinerende studiekeuzes. Freinetpedagogie beoogt immers een zo lang mogelijk comprehensief aanbod voor alle leerlingen. Als we kijken naar de specifieke eindtermen voor de nieuwe onderwijskwalificatie, zien we een brede invulling. De combinatie van wetenschapsdomeinen is uniek, en kan je niet ondervangen met de bestaande richtingen. Ook de actieve en passieve vrijheid van onderwijs motiveren de legitimiteit van een apart structuuronderdeel, naar analogie van de steinerpedagogie en het yeshiva-onderwijs, die wel al vorm kregen in onderwijskwalificaties in de matrix met het gemoderniseerd studieaanbod. Als er in de toekomst gelijkaardige voorstellen voor nieuwe structuuronderdelen zouden komen vanuit andere onderwijspedagogische visies, dan moet telkens bekeken worden of het om meer dan een aparte aanpak gaat, wat hier wel het geval is.
3
vlor.be
4 Communicatie Tot slot vraagt de raad aandacht voor tijdige, heldere en transparante communicatie aan alle betrokkenen over de goedkeuring van de nieuwe onderwijskwalificatie
Bronnen Besluit van de Vlaamse Regering houdende de uitvoering van het decreet van 30 april 2009 betreffende de kwalificatiestructuur, wat betreft de erkenning van onderwijskwalificaties van niveau 1 tot en met niveau 4 en tot wijziging van het besluit van de Vlaamse Regering van 11 januari 2013 houdende de uitvoering van het decreet betreffende de kwalificatiestructuur van 30 april 2009 inzake de erkenning van onderwijskwalificaties voor het secundair na secundair onderwijs en het hoger beroepsonderwijs. 31 januari 2014. Vlor, Raad Secundair Onderwijs. Freinetpedagogie als studierichting in de tweede graad secundair onderwijs. Advies over de aanvraag tot erkenning van een nieuw structuuronderdeel freinetpedagogie, 2 juni 2020. Vlor, Raad Secundair Onderwijs. Aanvraag erkenning structuuronderdeel Freinetpedagogie. Advies over de aanvraag tot erkenning van een nieuw structuuronderdeel Freinetpedagogie voor de eerste graad A-stroom en de tweede graad aso, 21 maart 2019. Vor, Raad Secundair Onderwijs. Advies over de modernisering van het studieaanbod in het secundair onderwijs, 21 februari 2017.
4
vlor.be
Bijlage- minderheidsstandpunt
In deze bijlage nemen de geledingen GO! onderwijs van de Vlaamse gemeenschap, GO! Ouders en directeurs officieel onderwijs hun minderheidsstandpunt op ten aanzien van het gunstige advies met betrekking tot de aanvraag tot erkenning van de 3e graad Freinetpedagogie. De voormelde geledingen kunnen zich wel vinden in de formulering van hoofdstukken 1, 2 en 4 van het advies maar echter niet in het gunstige advies zoals opgenomen in hoofdstuk 3.
Motivering ongunstig: Het aanvraagdossier van de indiener overtuigt ons niet van de nood aan een apart structuuronderdeel Freinetpedagogie in de 3e graad. In overeenstemming met eerder ingenomen standpunten ten aanzien van de erkenning van de basisoptie Freinetpedagogie in de A-stroom en de 2e graad Freinetpedagogie (doorstroomfinaliteit), blijven we als GO! onderwijs van de Vlaamse gemeenschap van mening dat de eigenheid van het freinetonderwijs in de pedagogisch-didactische aanpak zit, die wel degelijk vorm kan krijgen in de huidige context. We hebben uiteraard wel begrip voor het argument van studiecontinuïteit voor de leerlingen die nu in de 2e graad Freinetpedagogie ingeschreven zijn en dat hen de mogelijkheid geboden wordt om hun onderwijstraject te kunnen verderzetten in de 3e graad Freinetpedagogie.
bewaard op 12-05-2022
1