VLAAMSE WOONRAAD ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
ALTERNATIEVENONDERZOEKSNOTA KLUISBOS Advies 2019-08 / 28.06.2019 ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
~y, __\Vlaanderen 'l)2 \ 1swonen
www.vlaamsewoonraad.be
INHOUD 1 2 3
Situering ................................................................................................................................... 3 Opzet project Kluisbos ............................................................................................................. 3 Enkele bedenkingen / aandachtspunten ................................................................................. 4
3.1 3.2
Procesaanpak Implicaties keuzes en belangen
4 4
3.3 3.4
Randvoorwaarden Vervolg geïntegreerd onderzoek
5 6
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 2 van 6
Alternatievenonderzoeksnota Kluisbos
28.06.2019
1 SITUERING Op 11 juni 2019 werd de Vlaamse Woonraad gevraagd advies te willen verlenen over de alternatievenonderzoeksnota (AON) over het project Kluisbos. De adviesvraag kadert in de procesaanpak van complexe projecten (zoals voorzien in het desbetreffend decreet 25 april 2014 en het BVR van 12 december 2014). De Raad opteert ervoor een aantal algemene bedenkingen en/of aandachtspunten te formuleren. Deze kunnen bijdragen aan het verdere procesverloop van het project en nuttig zijn om het debat te verrijken. Omwille van het multidisciplinaire karakter van het project weerhoudt de Raad zich van een beoordeling of analyse van het project op de verschillende aspecten verbonden aan de diverse betrokken beleidsdomeinen. De Raad heeft het advies over de AON aan bevoegde instanties overgemaakt op 28 juni 2019.
2 OPZET PROJECT KLUISBOS Het Kluisbos ligt in het zuiden van de provincie Oost-Vlaanderen en werd door het gewestplan (1977) (grotendeels) bestemd als bosgebied. Evenwel rust op een deel van de percelen nog een geldende verkavelingsvergunning (1963). De verkavelingsvergunning betreft 72 loten waarvan nog een aantal onbebouwd zijn gebleven. In uitvoering van de Europese habitatrichtlijn werd het Kluisbos in 2002 als speciale beschermingszone (SBZ) aangeduid, waarmee de waarde voor de natuur en milieu werd onderstreept. In het Kluisbos is eveneens in ruime mate recreatie-infrastructuur aanwezig (sporthal, zwembad, cafetaria, speelbos,…). Voor de gewestelijke instandhoudingsdoelstellingen (2010) is de huidige staat van instandhouding van de habitat van het Kluisbos ongunstig (mede door de verschillende functies). Het doel van het complex project wordt in de startbeslissing omschreven als volgt: ‘…komen tot een evenwicht tussen de ecologische waarde van het Kluisbos, het publieke karakter van het bos en de relatie met de omliggende functies waarbij een oplossing moet worden geboden voor de problematiek van de zonevreemdheid van de aanwezige bewoning, horeca en recreatie, met inbegrip van de nog steeds geldende verkaveling (in het SBZ)’. Voorliggende AON kadert in de onderzoeksfase van het procesverloop van complexe projecten. Voorafgaand aan het effectieve onderzoek wordt een alternatievenonderzoeksnota opgemaakt. Hierin wordt toegelicht hoe het onderzoek zal worden gevoerd, welke criteria hierbij zullen worden gehanteerd en welke effecten dienen beoordeeld te worden. De AON is in reikwijdte ruim en diverse aspecten op vlak van milieu, ruimte, recreatie en bewoning worden betrokken. Eveneens wordt aandacht geschonken aan de financiële implicaties. Daarnaast
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 28.06.2019
Alternatievenonderzoeksnota Kluisbos
pagina 3 van 6
beoogt de AON het project met de vooropgestelde alternatieven kenbaar te maken, waarbij in volgende fase dan rekening kan worden gehouden met de input en de resultaten van de consultatie.
3 ENKELE BEDENKINGEN / AANDACHTSPUNTEN 3.1 PROCESAANPAK Het doel van de onderzoeksfase is het selecteren van de meest adequate oplossing uit meerdere alternatieven/mogelijkheden. Via een participatief traject met actoren en inwoners werd eerder een eerste analyse opgemaakt aan de hand van verschillende thema’s en schaalniveaus. In het traject werd tevens de nodige inhoudelijk expertise gebracht (juridisch, ecosysteemdiensten,…). De Raad onderschrijft deze aanpak en meent dat een brede invalshoek garanties op een degelijk onderzoek moet bieden. Ook de diverse stappen in het participatief proces kunnen worden bijgetreden. Het traject leidde tot de aanduiding van een aantal locaties en infrastructurele uitdagingen waarvoor een verduidelijking van de visie nodig is om een samenhangende ontwikkeling van het Kluisbos te kunnen realiseren. Deze werden gegroepeerd in vier volgende thematische clusters: (1) parkeren en ontsluiten; (2) wonen; (3) recreatie en (4) netwerken. Voor deze thematische clusters worden in de AON telkens meerdere ontwikkelingsscenario’s geformuleerd. Hieruit worden dan drie te weerhouden alternatieven vooropgesteld. Algemeen meent de Raad dat de vooropgestelde thema’s en de procesaanpak kunnen beantwoorden aan de vraagstelling. Bovendien stelt de AON dat via consultatie het mogelijk is om andere onderbouwde alternatieven naar voor te schuiven (wat een openheid in de procesaanpak veronderstelt). Dit alles moet volgens de Raad in latere fase kunnen leiden tot een evenwichtige samenhangende ontwikkeling van het Kluisbos. De Raad wenst evenwel enkele bedenkingen te formuleren met als doel het proces waar mogelijk te verbeteren (zie hierna).
3.2 IMPLICATIES KEUZES EN BELANGEN In de AON wordt voor wat betreft de vier thematische clusters telkens meerdere scenario’s vooropgesteld. Deze worden per thematische cluster los van elkaar geformuleerd. De Raad wenst op te merken dat de keuze voor bepaald scenario’s in een thematische cluster, zoals bijvoorbeeld de maximale reductie van de bewoning (uitdoving bestaande bewoning) of reductie van de recreatiemogelijkheden, uiteraard een grote impact heeft op de andere thematische clusters zoals het ontsluiten en parkeren. Hoewel het begrijpelijk is dat men in deze fase de blik zo ruim mogelijk wil houden, stelt de Raad zich de vraag of het maken van keuzes, zonder een expliciete formulering van de doelstellingen, wenselijk is. Is het bijvoorbeeld niet aangewezen om op basis van vooropgestelde doelstellingen een zekere hiërarchie in thema’s
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 4 van 6
Alternatievenonderzoeksnota Kluisbos
28.06.2019
en scenario’s voorop te stellen? Immers afhankelijk van de beoogde doelstellingen (op vlak van natuur, bewoning en recreatie) zullen de scenario’s mede bepaald worden. Het is dan ook volgens de Raad aangewezen een zeker kader aan te geven waarbinnen het complexe project kan worden uitgerold (met aanduiding van welke waarde wordt gehecht aan de diverse belangen). In dit verband merkt de Raad op dat bij de duiding van het project aandacht uitgaat naar de bredere regio, waaruit dan de nood aan recreatie en natuur blijkt. Er wordt echter vastgesteld dat enerzijds de alternatieven beperkt blijven tot het projectgebied zelf en anderzijds de louter regionale benadering eerder neigt te botsen met de particuliere bewonersbelangen (verbonden aan het projectgebied). Het is de Raad niet duidelijk hoe hiermee zal worden omgegaan in het verdere onderzoek van de alternatieven en het verder procesverloop. Tenslotte is het de Raad ook niet geheel duidelijk hoe uit de diverse scenario’s (die over elkaar heen werden gelegd) de drie onderscheiden alternatieven werden gedistilleerd.
3.3 --------------------------------------------------RANDVOORWAARDEN Bewonersparticipatie In de AON worden verschillende alternatieven geformuleerd waarbij telkens de problematiek van de bewoning en de verkavelingsvergunning aan bod komt. Het is volgens de Raad van belang in het verder verloop van het proces de bewonersgroep als direct betrokken partij maximaal te betrekken. De vooropgestelde scenario’s kunnen immers een verstrekkende impact hebben op hun situatie. Het is dan ook essentieel om de geformuleerde bekommernissen van de bewoners mee in rekening te brengen, en een adequate oplossing moet voor de bewonersgroep juridisch sluitend en redelijkerwijs aanvaardbaar zijn. In dit verband lijkt het de Raad wenselijk op korte termijn uit te klaren in welke mate geopteerd kan worden voor het behoud of het niet behoud van de bestaande woningen. Een juridisch en financieel onderzoek moet de juridische context (onder meer aangaande eigendoms- en bewonersrechten versus dwingende bepalingen uit andere bevoegdheidsdomeinen), en de (financiële) haalbaarheid van de weerhouden scenario’s verduidelijken. Dit is niet enkel voor de bewonersgroep maar ook voor het project zelf van cruciaal belang. Waals gewest Het complexe project Kluisbos is ruimtelijk gesitueerd in het Vlaamse gewest, maar grenst tegen Wallonië (en een deel van Kluisbos ligt in het Waalse gewest). Het is de Raad niet duidelijk in welke mate de Waalse autoriteiten en actoren betrokken (kunnen) worden bij het project. Het is volgens de Raad van belang de visie op de (toekomstige) ontwikkeling van het Waalse gedeelte van het Kluisbos te kennen en een afstemming tussen de visie gehanteerd voor het complexe project en deze over het Waalse gedeelte is aangewezen. Er is immers aan Waalse zijde van het Kluisbos eveneens heel wat horeca en uitbating. De Raad dringt dan ook aan op overleg met de betrokken actoren en instanties van het Waalse gewest.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 28.06.2019
Alternatievenonderzoeksnota Kluisbos
pagina 5 van 6
3.4 VERVOLG GEÏNTEGREERD ONDERZOEK
---------------------------------------------------------------------------------------■
In de AON wordt eveneens de aanzet van de aanpak van het geïntegreerd onderzoek aangegeven. Hierbij wordt voor wat betreft de milieu-gerelateerde impact een aantal beoordelingskaders voorgesteld. De effecten op thema’s zoals biodiversiteit, ruimtebeslag, comptabiliteit met het klimaatbeleid dienen dan in kaart te worden gebracht. De beoordeling van de milieu-gerelateerde effecten is ongetwijfeld cruciaal. Echter, de Raad merkt op dat andere aspecten van het vervolgluik in de AON enigszins onderbelicht worden. De financiële kosten, het juridisch kader en de juridische implicaties zijn zoals hoger gesteld belangrijke randvoorwaarden in het project. De Raad vraagt voldoende aandacht voor deze aspecten. Verder wenst de Raad te wijzen op de aanpak van verkavelingen en bewoning in bos- en natuurgebied. In het kader van de campingproblematiek heeft de provincie Vlaams-Brabant hiertoe een aantal initiatieven ontwikkeld, waarvan de procesaanpak inspirerend kan werken.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 6 van 6
Alternatievenonderzoeksnota Kluisbos
28.06.2019