Issuu

Toelatingsexamen arts en tandarts 2011

Informatiebrochure voor wie in het academiejaar 2011-2012 wil starten met de opleiding van

arts of tandarts

Ervaring leert dat het grondig doornemen van deze brochure kandidaten helpt bij het slagen voor het toelatingsexamen.

Ministerie van Onderwijs en Vorming Agentschap voor Kwaliteitszorg in Onderwijs en Vorming

COLOFON: Samenstelling: Ministerie van Onderwijs en Vorming Agentschap voor Kwaliteitszorg in Onderwijs en Vorming Examencommissie Toelatingsexamen arts en tandarts Verantwoordelijke uitgever: Ann Verhaegen Administrateur-generaal Hendrik Consciencegebouw, lokaal 2C05 Koning Albert II-laan 15 B-1210 Brussel Oplage: 12.000 Depotnummer: D/2010/3241/488 Je vindt deze brochure op school, in elk CLB en bij de diensten voor studieadvies van de universiteiten van de Vlaamse Gemeenschap. Je kan ze ook raadplegen in de openbare bibliotheken, op het gemeentebestuur of via internet, surf naar www.ond.vlaanderen.be/toelatingsexamen. Een gratis exemplaar kan je schriftelijk bestellen op het volgende adres: Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming Agentschap voor Onderwijscommunicatie cel Publicaties Koning Albert II-laan 15 B-1210 Brussel www.ond.vlaanderen.be/publicaties Aandacht: de cel publicaties verdeelt alleen de brochure. Voor alle andere vragen kan je terecht op het gratis nummer 1700 (vanuit het buitenland: +32 2 553 50 70) of via internet op start.vlaanderen.be/contact.

INHOUD I. Waarom? ...................................................................................................................................... 4 II. Het toelatingsexamen arts en tandarts ........................................................................................ 7 a. Voor wie? ........................................................................................................................ 7 b. Voor wie niet? ................................................................................................................. 7 c. Twijfel?............................................................................................................................ 7 III. Lees aandachtig ......................................................................................................................... 8 IV. Organisatie en beoordeling ....................................................................................................... 9 a. Kennis en Inzicht in de wetenschappen (KIW) ............................................................. 9 b. Informatie Verwerven en Verwerken (IVV) ............................................................... 10 c. Beoordeling van en slagen voor het toelatingsexamen.................................................. 11 d. Waarschuwingen ........................................................................................................... 11 e. Informatie in verband met een mogelijke functiebeperking.......................................... 12 V. Praktisch ................................................................................................................................. 13 VI. Inhoud en beantwoording van vragen.................................................................................... 15 a. Kennis en Inzicht in de Wetenschappen (KIW) .......................................................... 15 b. Informatie Verwerven en Verwerken (IVV) ............................................................... 24

To the attention of the foreign students The restriction of the intake of students to the programmes of medicine and dentistry in Flanders occurs through an entrance examination. Passing this examination is an extra condition for these programmes. Since the decree on the universities in the Flemish community explicitly states that Dutch is the official educational language (with the exception of some cases which are not applicable to the regular programs of medicine and dentistry), the entrance examination must completely be taken in Dutch. The knowledge of the Dutch language is actually a qualitative prerequisite for the admittance to the program. All documents regarding the entrance examination and the examination itself are exclusively in Dutch.

I. Waarom? De verhouding van het aantal zorgenverstrekkers tot de behoeften van een maatschappij en/of het aantal inwoners van een land of regio beïnvloeden de volksgezondheid. De overheid moet er dus zorg voor dragen dat deze verhoudingen in evenwicht blijven en soms stimulerend of beperkend optreden. De federale overheid van België, op grond van de toenmalige vrees voor een te groot aantal zorgenverstrekkers, heeft door een Koninklijk Besluit in 1996 de toegang van artsen en tandartsen tot het systeem van de sociale zekerheid - de inschrijving bij het Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering (RIZIV) - per Gemeenschap beperkt. Regelmatig stuurt men sedertdien dit federaal contingent bij. Geconfronteerd met deze federale beperking hebben het Vlaams Parlement en de toenmalige minister van Onderwijs geoordeeld dat het onverantwoord zou zijn een kandidaat vijf of zeven jaar lang te laten studeren om zich vervolgens de aanvaarding door het RIZIV ontzegd te zien. Op grond van het advies van de ad hoc “Technische Commissie”, waarin ook studenten zetelden, besloot men het aantal kandidaten die de opleiding van arts of tandarts wensen aan te vatten te beperken op grond van een kwalitatieve selectieprocedure. Vanaf 1997 is een toelatingsexamen ingesteld dat zich als doel stelt “het toetsen van de bekwaamheid van de studenten om een geneeskundige of tandheelkundige opleiding met succes af te ronden.” Sinds 1997 zijn er ongeveer 40.000 examens afgenomen bij bijna 25.000 kandidaten. Hiervan slaagt gemiddeld 45 % (iets meer bij de Belgen) zij het soms na herhaalde pogingen. Het aantal deelnemers stijgt continu. In 2010 hebben zelfs meer dan 4.000 kandidaten deelgenomen aan één of aan de twee examenmomenten (juli en augustus). Dit is ongeveer het dubbele van 5 jaar eerder. Kandidaten moeten voorbereid zijn op dit massale gebeuren. Het bekijken van de sfeerbeelden op de officiële website kan hiertoe bijdragen. Het decreet van 4 april 2003 (betreffende de herstructurering van het hoger onderwijs in Vlaanderen) heeft de juridische grondslagen voor het toelatingsexamen hernomen. Het slagen voor het toelatingsexamen is een bijkomende toelatingsvoorwaarde voor de opleidingen van arts en tandarts. De bijkomende toelatingsvoorwaarde geldt alleen voor het recht op inschrijven in de bedoelde opleidingen aan een universiteit in de Vlaamse Gemeenschap. Het is belangrijk dat kandidaten inzien dat het toelatingsexamen geen leerproces inhoudt. Er is één toelatingsexamen per jaar, maar er zijn wel twee onafhankelijke examenmomenten (in juli en augustus). Kandidaten die in juli niet zouden slagen, kunnen naar augustus geen resultaten (punten) overdragen zoals bij een academisch gebeuren. De Vlaamse regering legt niet bij voorbaat vast hoeveel kandidaten mogen slagen. Er is dus geen numerus fixus voor de opleiding van arts of tandarts ingesteld. De laatste jaren overschreed het aantal geslaagden op het toelatingsexamen

trouwens het federaal contingent. De vragen voor juli en augustus worden samen opgesteld vóór het eerste examenmoment. De moeilijkheidsgraad wordt ook constant gehouden over de jaren. Sinds het toelatingsexamen plaatsvindt, zijn de slaagpercentages in het eerste jaar van de opleidingen van arts en tandarts ongeveer verdubbeld aan alle universiteiten van de Vlaamse Gemeenschap. In daaropvolgende opleidingsjaren ligt het slaagpercentage nog hoger, wat aantoont dat het toelatingsexamen haar opdracht “met succes (de studies) af te ronden” vervult. Ook heeft het toelatingsexamen toegelaten dat vanaf het eerste jaar van de betrokken opleidingen meer medische vakken in plaats van basiswetenschappen gedoceerd worden. Hierdoor sluiten de curricula nauwer aan bij programma’s uit andere landen van de Europese Gemeenschap en is er een zesjarige opleiding arts in het vooruitzicht. Sinds jaren rapporteert de examencommissie via wetenschappelijke publicaties, die op de website terug te vinden zijn, over verschillende aspecten van het examen. Kandidaten nodigt men regelmatig uit op vrijwillige basis te willen deelnemen aan een anonieme bevraging. Door dit wetenschappelijk onderzoek koppelt de examencommissie terug naar het secundair onderwijs en naar de universiteiten en voert het hierdoor een kwaliteitscontrole uit van het examen zelf. Zo bleek bijvoorbeeld dat de punten op het onderdeel arts-patiënt gesprek sterk overeenstemmen met de scores die dezelfde studenten, soms jaren later, behalen tijdens hun artsenopleiding voor vakken die contactuele eigenschappen toetsen. Het examen toetst dus zeker niet enkel de wetenschappelijke competenties doch ook contactuele eigenschappen en het redeneervermogen. Voor deze laatste aspecten kan men zich immers niet baseren op de resultaten uit het secundair onderwijs dat in de Vlaamse Gemeenschap geen eindexamen kent zoals in sommige andere landen. Zowel in het deel Kennis in de Wetenschappen als in het deel Informatie Verwerven en Verwerken betracht het examen inzicht, het redeneervermogen en de assimilatiecapaciteit te toetsen. Ervaring leert dat het grondig doornemen van de teksten van deze brochure en van de officiële website de kansen tot slagen verhogen. Onderzoek toonde aan dat het oplossen van de voorbeeldvragen van de officiële website, of het ondervragen van vrienden die het examen reeds meemaakten, evenveel bijdragen tot het slagen op het examen als (betalende) websites of trainingscursussen. Het examen is immers opgesteld om de specifieke selectieopdracht te vervullen en is maar beperkt trainbaar. Dit bevordert het gelijke kansenbeleid dat de voogdijminister en de examencommissie nastreven. De examencommissie draagt geen enkele verantwoordelijkheid voor allerlei informatie die via andere kanalen zoals nietofficiële websites en trainingssessies wordt verspreid. Het toelatingsexamen is een zeer specifieke geschiktheidsproef voor de opleidingen van arts en tandarts. Het toelatingsexamen is dus zeker geen globale geschiktheidsproef voor het academisch onderwijs. Daar het inschrijvingsgeld slechts een fractie dekt van de reële kost, is deelname aan het toelatingsexamen voor oneigenlijke doeleinden maatschappelijk niet aanvaardbaar. Wie de doelstelling of de waarde van dit toelatingsexamen in twijfel trekt, wil ik erop wijzen dat het voorspellen van wie een goede arts of goede tandarts wordt, uiteraard heel moeilijk ligt. Dat probleem was al aanwezig in het vroegere systeem

waar het eerste jaar aan de universiteit de selectie verzorgde. Toen waren de frustraties en kosten voor de betrokkenen echter veel groter. Tenslotte wil ik alle leden van de examencommissie en experten danken voor hun onbaatzuchtige inzet voor dit tijdrovend en maatschappelijk zo belangrijk gebeuren. Prof. dr. Daniel van Steenberghe voorzitter van de examencommissie

LEES GRONDIG DEZE BROCHURE ALSOOK DE INFORMATIE OP DE WEBSITE www.ond.vlaanderen.be/toelatingsexamen

VEEL SUCCES!

II. Het toelatingsexamen arts en tandarts a. Voor wie? Vanaf 1997-1998 voor iedereen die de gewone toelatingsvoorwaarden vervult en wil inschrijven voor de opleiding van arts of van tandarts of voor een opleidingsonderdeel ervan, ook als hij/zij deze opleidingen wil volgen op grond van een examencontract waarin het structuur- en flexibiliseringsdecreet voorziet.

b. Voor wie niet? ► Uiteraard de studenten die reeds voor 2011 voor het toelatingsexamen slaagden én uiterlijk op 31 december van het jaar van dat slagen hun diploma secundair onderwijs behaalden. ► Voor studenten die in het buitenland hun diploma van arts of tandarts hebben behaald en die de toelating hebben om zich aan een universiteit van de Vlaamse Gemeenschap in te schrijven voor een masteropleiding in het studiegebied Geneeskunde of in het studiegebied Tandheelkunde.

c. Twijfel? Mocht je eraan twijfelen of jij aan de bijkomende toelatingsvoorwaarde moet voldoen, dan stel je jouw concrete vraag schriftelijk aan de secretaris van de examencommissie (adres hieronder). Vermits de rechtsgevolgen van deze kwestie heel belangrijk zijn, zal de examencommissie geen enkel individuele vraagstelling telefonisch behandelen en waar nodig de vraag doorspelen naar andere instanties. Alleen het schriftelijke antwoord van de voorzitter of secretaris van de examencommissie op jouw schriftelijke vraag, geldt als definitief uitsluitsel. Vraag te richten aan: Toelatingsexamen arts en tandarts t.a.v. de secretaris Hendrik Consciencegebouw, kamer 2C05 Koning Albert II-laan 15 (B) 1210 BRUSSEL

III. Lees aandachtig ► Het slagen voor het toelatingsexamen arts en tandarts is een bijkomende toelatingsvoorwaarde. Kandidaten die eerst een andere opleiding volgen en later wensen over te stappen naar de opleiding van arts of tandarts (en daarbij rekenen op een aantal vrijstellingen van opleidingsonderdelen waarmee zij eventueel een studieverkorting kunnen genieten), zijn niet vrijgesteld van het slagen voor het toelatingsexamen. Het meest voorkomende voorbeeld is dat van de ‘omweg’ via de opleiding biomedische wetenschappen. Deze heeft zijn eigen doelstellingen en slagen in deze opleiding garandeert niet het slagen op het toelatingsexamen dat een andere structuur en opzet heeft dan een academisch examen. De examencommissie legt hierop sterk de nadruk om ontgoochelingen bij de kandidaten te vermijden. Hetzelfde geldt trouwens indien een kandidaat eerst een deel van de opleiding in de Franse Gemeenschap of in het buitenland zou volgen. De website verschaft hiervoor een nog meer expliciete tekst onder “Studeren aan een universiteit van de Franse gemeenschap?” ► Het toelatingsexamen arts en tandarts is tevens een instrument tot beperking en volgt dus niet alle normaal te verwachten procedures van de academische examens. Er bestaat geen stelsel van vrijstellingen, noch van een examenmoment naar een ander, noch op grond van voorgaande curricula. Elke vraag om vrijstelling(en) van bepaalde onderdelen van het toelatingsexamen is derhalve nutteloos. Er bestaat ook geen feedbackmechanisme naderhand over de geleverde prestatie. Inzage is bedoeld om eventuele vergissingen op te sporen. ► De openbaarheid van bestuur geldt ook voor het toelatingsexamen arts en tandarts. Vermits er per jaar slechts één toelatingsexamen is, ook al zijn er twee examenmomenten, is de inzage in de documenten die tot het resultaat hebben geleid slechts mogelijk na afloop van het examenmoment in augustus. Deze inzage laat kandidaten toe na te gaan of er geen vergissing plaats vond bij hun beoordeling. Op de website zal de nodige informatie te vinden zijn voor de kandidaten die menen dat zij redenen hebben om inzage te vragen. ► Het jaarlijkse toelatingsexamen wordt tweemaal aangeboden (juli en augustus). Wie niet slaagt in juli, kan uiteraard opnieuw in augustus deelnemen, maar het is helemaal niet verplicht in te schrijven voor juli om te kunnen deelnemen in augustus. De mogelijkheid bestaat zelfs om een onbeperkt aantal keren deel te nemen aan het examen. Het is niet mogelijk om voor twee examenmomenten, zelfs niet van hetzelfde jaar, tegelijk in te schrijven. Opgelet: gestorte bedragen kunnen achteraf, ook bij afzien van deelname, niet terugbetaald worden of niet doorgeschoven worden naar een ander examenmoment. ► De Vlaamse Gemeenschap behandelt buitenlanders op identieke wijze als Belgen (meestal Vlamingen). Vermits de regelgeving duidelijk de organisatie op één locatie oplegt, is er geen mogelijkheid om dit examen bijvoorbeeld af te leggen in een Belgische ambassade of in een Belgisch consulaat. De Vlaamse regering kan evenmin in taalfaciliteiten voorzien omdat het wel degelijk om een beperking gaat voor toelating in het academisch onderwijs in de Vlaamse Gemeenschap waarin de onderwijstaal, in ieder geval in de bachelorjaren, het Nederlands is. Kandidaten die vrezen de taal onvoldoende te beheersen kunnen zich wenden tot centra (bvb. aan universiteiten van de Vlaamse Gemeenschap) die voorbereiden tot dergelijke meerkeuzevragen examens met aandacht voor de subtiliteiten van de taal.

IV. Organisatie en beoordeling Het toelatingsexamen bestaat uit twee even belangrijke examengedeelten, Kennis en Inzicht in de Wetenschappen (KIW) en Informatie Verwerven en Verwerken (IVV). Alle vragen zijn meerkeuzevragen. Op het examen zelf kan je jouw antwoorden eerst aanduiden in werkboekjes. Nadien breng je ze over op een optisch leesbaar antwoordblad. De linkerkolom ervan gebruik je als “klad” vooraleer je de eigenlijke antwoordvakjes aanstipt die de enige geldige antwoordkeuzes zijn. Ervaring leert dat het verzuimen van deze werkwijze, namelijk het niet invullen van de linker kolom op het optisch leesbaar antwoordblad vooraleer de vakjes aan te stippen, voor een aantal kandidaten het verschil uitmaakt tussen slagen en niet-slagen. Verbeteringen bij de definitieve antwoordvakjes brengt immers het opto-elektronisch inlezen van de antwoordbladen in het gedrang. Eenmaal het antwoordblad is ingeleverd, kan je er geen enkele wijziging meer (laten) op aanbrengen, om welke reden ook. Maak je dus tijdig vertrouwd met deze wijze van invullen van de antwoordbladen (zie website waar de procedure met videobeelden wordt toegelicht).

a. Kennis en Inzicht in de wetenschappen (KIW) Dit eerste gedeelte peilt naar de kennis en het inzicht in de wetenschappen, toegespitst op de vakken biologie, fysica, chemie en wiskunde. Het niveau van de vragen is afgestemd op wat men redelijkerwijze kan verwachten als het gemiddelde van de leerplannen van de derde graad van het algemeen secundair onderwijs (ASO) van de Vlaamse Gemeenschap. Het invoeren van de eindtermen van de derde graad heeft tot gevolg dat de leerplannen van de onderwijsnetten sterk verwant zijn. De examencommissie houdt niettemin met alle leerplannen rekening en bakent op grond ervan voor elk vak afzonderlijk een leerstofinhoud af. Het gaat bovendien niet enkel om kennis, maar vooral inzicht. Op grond van de verschafte gegevens moet een kandidaat bijgevolg ook de benodigde afleidingen kunnen maken om tot het gezochte, juiste resultaat te komen. Overigens is het duidelijk dat bepaalde leerstofonderdelen van de derde graad onmogelijk te begrijpen zijn zonder een stevig inzicht in de leerstof van eraan voorafgaande jaren die er de grondslag voor gelegd heeft. De leerstofafbakening voor het toelatingsexamen is te vinden verder in deze brochure. De kandidaten kunnen dan op grond van de gedetailleerde opsomming van de mogelijke onderwerpen zelf nagaan of zij een tekortkoming hierbij vaststellen in hun vorig curriculum. Dit kunnen ze dan zelf bijwerken ter voorbereiding op het examen. Aandacht: noch de examencommissie, noch de overheid kan/mag ten behoeve van de kandidaten tussenbeide komen in het aanleveren of aanraden van studiemateriaal buiten de voorbeeldvragen die op de officiële website staan vermeld. De vragen van het gedeelte KIW (tien meerkeuzevragen voor elk van de vier onderdelen) hebben doorgaans het karakter van een oefening. Zij peilen dus niet naar bewijzen of zuiver theoretische afleidingen. Ook kan een vraagstelling gebaseerd blijken op grafische gegevens; het kunnen analyseren van grafieken is dus een belangrijke vaardigheid. De vragen zullen verder zo opgevat zijn dat men de juiste antwoorden kan vinden zonder ingewikkelde berekeningen. Waar nodig,

krijgen de kandidaten op het examen tabellen aangereikt met nuttige constanten, logaritmen, kwadraten, goniometrische getallen en formules. Gebruik van elektronische rekentoestellen of andere hulpapparatuur is niet nodig en derhalve verboden. Om de optimale leesbaarheid van de vragen te garanderen, noteert de examencommissie grootheden, symbolen en eenheden in principe volgens de geldende SI-normen. Indien verwarring mogelijk zou zijn, zal zij de verschillende mogelijkheden vermelden. Hetzelfde geldt voor begrippen met verschillende synoniemen; in dat laatste geval zal de examencommissie deze synoniemen vermelden. De examencommissie zal wetmatigheden steeds verduidelijken en er niet van uitgaan dat de kandidaten ze in formulevorm kunnen herkennen.

b. Informatie Verwerven en Verwerken (IVV) Dit tweede examengedeelte peilt naar het vermogen van de kandidaat om informatie adequaat op te nemen én om er vervolgens, dankzij de daarop door hem mentaal toegepaste verwerking, ook nog iets nuttig mee aan te vangen, d.w.z. problemen op te lossen. Dit laatste is niet enkel relevant voor zijn toekomstig functioneren als medicus; het bepaalt ook de eigen kansen op succes in de opleiding. IVV peilt m.a.w. in eerste instantie naar het studeerpotentieel van de kandidaat. Wetenschappelijk onderzoek heeft inmiddels uitgewezen dat een hogere score voor dit onderdeel gepaard gaat met betere studieresultaten tijdens de opleiding zelf en dit tot in latere jaren. Het examengedeelte IVV bestaat uit twee onderdelen die leiden tot één totaalscore. Zij behelzen het verwerven en verwerken van informatie aan de hand van een stilleestekstproef en een aantal gesprekken arts, tandarts, gezondheidswerker en patiënt. o Het eerste onderdeel behelst zelfstudie van een wetenschappelijk en/of klinisch onderwerp. Via een achttal teksten rondom een bepaald thema met telkens bijhorende meerkeuzevragen zet men de kandidaat aan het studeren. Het peilt niet meer in het bijzonder naar de bagage van de kandidaat (die is al via KIW geregistreerd), maar het betreft meer een tweevoudige peiling van haar/zijn cognitieve capaciteit als ‘bagagedrager’. Een eerste reeks vragen toetst – informatie verwervend - diens lees- en assimilatievermogen van feitelijke inhoud en diens begrip- en inferentiefunctie. Deze betreffen niet enkel de verbale inhoud, maar ook de figuratieve en numerieke elementen die in elk van zulke wetenschappelijke teksten kunnen voorkomen, alsook de capaciteit om deze cognitief als samenhangend geheel te assimileren. Deze proef wordt voortgezet met een tweede reeks vragen die – informatie verwerkend - peilen naar het geheugen, inzichts- en redenerend vermogen van de kandidaat die studerend immers mentaal ook “dwarsverbindingen” moet kunnen ontwikkelen tussen teksten onderling en daarvan blijk moet geven via beantwoording van o.m. daarop betrekking hebbende items. o Het tweede onderdeel omvat analyse van ontmoetingen tussen een arts of tandarts of andere gezondheidsmedewerker én een patiënt. Hun dialoog handelt meestal over een gezondheidsvraag van laatstgenoemde. De toekomstige student wordt hier beoordeeld op het kunnen verwerken en

beoordelen van de arts-patiëntcommunicatie in deze ontmoetingen. Hierbij wordt uiteraard geen enkel medische voorkennis verwacht. Het betreft enkel en alleen het kunnen toepassen van het specifiek aangereikte communicatiemodel. Er zijn uiteraard vele andere communicatiemodellen maar deze komen hier niet ter sprake.

c. Beoordeling van en slagen voor het toelatingsexamen In het deel KIW behelst elk wetenschapsgebied evenveel vragen. De beoordeling gebeurt op dit geheel. Anders uitgedrukt: de kandidaat moet geen minimale score behalen op elk wetenschapsgebied afzonderlijk. Hoewel het examengedeelte IVV bestaat uit twee onderdelen (stilleestekstproef, gespreksproef) gebeurt ook hier de beoordeling op het geheel. Anders uitgedrukt: de kandidaat moet geen minimale score behalen op elk van de hiervoor genoemde twee onderdelen. Elke kandidaat die ten minste 10 op 20 behaalt voor het examengedeelte Kennis en Inzicht in de Wetenschappen (KIW), ten minste 10 op 20 voor het examengedeelte Informatie Verwerven en Verwerken (IVV) én ten minste 22 op 40 op het geheel (dit als som) van beide examengedeelten, is geslaagd en mag zich bijgevolg inschrijven in de opleiding van arts of tandarts aan een universiteit binnen de Vlaamse Gemeenschap. De drie voorwaarden zijn onafscheidelijk van mekaar.

GISCORRECTIE ! De examencommissie past de algemene giscorrectie toe. Ze wil hiermee het “gissen” of “gokken” ontmoedigen om het examen dat toegang verleent tot medische studies moreel te verantwoorden. Indien een meerkeuzevraag vier antwoordalternatieven heeft, dan is één ervan het juiste antwoord en de andere drie zijn fout (men noemt ze doorgaans afleiders). Het juiste antwoord levert dan 1 punt op en een fout antwoord -1/3 punt (theorie: -1 gedeeld door het aantal antwoordalternatieven -1). Bij vijf antwoordalternatieven levert een fout antwoord dus -1/4 punt op. Geen antwoord levert uiteraard 0 punten op. Het is in deze constructie absoluut af te raden naar het juiste antwoord te gissen.

d. Waarschuwingen ► Het slagen voor het toelatingsexamen is een bijkomende toelatingsvoorwaarde die geen afbreuk doet aan de andere reeds bestaande toelatingsvoorwaarden. Gaat het bijvoorbeeld om de inschrijving in het eerste jaar door een kandidaat die nog geen hoger onderwijs heeft gevolgd, dan moet die kandidaat vanzelfsprekend ook tijdig in het bezit zijn van een diploma van secundair onderwijs. Mocht een kandidaat deelnemen aan het toelatingsexamen en hiervoor slagen, dan nog heeft dat geen enkele waarde indien hij/zij geen diploma van secundair onderwijs kan voorleggen bij zijn/haar inschrijving aan de gekozen universiteit. De formele regel luidt dat dit diploma van secundair onderwijs behaald moet zijn ten laatste op het einde van het kalenderjaar waarin de kandidaat voor het toelatingsexamen

slaagde. Als aan die voorwaarde voldaan is, blijft het slagen voor het toelatingsexamen onbeperkt geldig in de tijd, ook al schrijft de kandidaat zich niet onmiddellijk in de opleiding voor arts of tandarts in. â–ş De examencommissie beveelt de kandidaten ten zeerste aan alleen deel te nemen als ze oprecht de intentie hebben de opleiding van arts of tandarts aan te vatten. Zij heeft immers vastgesteld dat een vertekend beeld van de resultaten ontstaat, ook voor betrokkenen, indien kandidaten deelnemen zonder de intentie te hebben de opleiding van arts of tandarts te willen aanvatten.

e. Informatie in verband met een mogelijke functiebeperking De examencommissie geeft de mogelijkheid aan kandidaten die vermoeden dat zij, omwille van een functiebeperking, hulp behoeven om volwaardig te kunnen deelnemen aan dit toelatingsexamen, dit per brief of mail gericht aan de secretaris mede te delen. Daarbij voegt hij/zij een medisch stavingsstuk zoals voor dyslexie of andere aandoeningen. Deze aanvraag moet de secretaris bereiken ten allerlaatste op de uiterste inschrijvingsdatum (zie hieronder bij â€œPraktischâ€?). Indien nodig zal een origineel van het medisch verslag gevraagd worden. Bij laattijdige meldingen kan men niet meer de nodige praktische hulpmaatregelen treffen. De examencommissie zal vervolgens onderzoeken of er voldoende grond is om in bijzondere maatregelen te voorzien en brengt elke betrokkene hiervan tijdig en persoonlijk op de hoogte. Met functiebeperking is bedoeld elke langdurige en belangrijke beperking van de kansen tot sociale integratie van een persoon ten gevolge van een aantasting van de mentale, psychische, lichamelijke of zintuiglijke mogelijkheden (decreet van 27 juni 1970 houdende de oprichting van het Vlaams Fonds voor Sociale Integratie van Personen met een Handicap).

V. Praktisch Wanneer?

Wanneer inschrijven?

1ste moment

dinsdag 5 juli 2011

ten laatste op 3 juni 2011

2de moment

dinsdag 30 augustus 2011

ten laatste op 8 augustus 2011

Waar?

Dagindeling

Waarvoor inschrijven?

In een paleis van Flanders Expo Maaltekouter 1 9051 Gent

Het examen vindt plaats van 9u30 tot 12u30 en van 14u tot 16u30.

Per jaar hoogstens tweemaal.

Bereikbaarheid wordt aan ingeschrevenen toegestuurd

Ochtend: KIW (wiskunde, fysica, chemie en biologie) Namiddag: IVV (stilleesteksten en artspatiënt gesprekken)

Tegelijk voor beide examens van éénzelfde jaar inschrijven is verboden. Geen andere beperking.

Hoe inschrijven? Op elektronische wijze via internet op de website van het toelatingsexamen (www.ond.vlaanderen.be/toelatingsexamen). Na de eerste aanmelding via een persoonlijk e-mailadres, ontvangt de kandidaat van de examencommissie een paswoord, waarmee hij/zij later toegang krijgt. De kandidaat kan dat paswoord persoonlijk éénmaal aanpassen. Na registratie van de inschrijving zal de examencommissie de kandidaat via het opgegeven e-mail adres vragen het inschrijvingsgeld te betalen aan de hand van een gestructureerde mededeling. Pas na ontvangst van het inschrijvingsgeld zal de examencommissie de kandidaat uitnodigen en de noodzakelijke informatie ter beschikking stellen ten laatste twee weken voor de examendag. Indien dit niet zou toekomen gelieve zelf per mail contact op te nemen via toelatingsexamen.artstandarts@vlaanderen.be. Zonder het betalingsbewijs is de inschrijving ongeldig. Het zorgvuldig bijhouden van het paswoord tot na het examen is essentieel om na de deliberatie jouw behaalde resultaat te kunnen raadplegen. Opnieuw aanvragen van het paswoord om het resultaat te kennen, is vrij bezwarend voor het systeem en het antwoord kan twee dagen in beslag nemen. De examencommissie gaat ervan uit dat elke kandidaat – mee in het perspectief van 13

een hoger onderwijsopleiding â€“ gebruik zal maken van de elektronische inschrijving. Wie toch nog voor de schriftelijke procedure kiest, moet er rekening mee houden dat de verwerking ervan veel meer tijd in beslag neemt. Het inschrijvingsgeld voor het examen is vastgesteld op 32 euro. Het betaalde inschrijvingsgeld is nooit terugvorderbaar, ook niet in het geval de kandidaat niet echt zou deelnemen of om een of andere reden verhinderd zou zijn. Het inschrijvingsgeld kan ook nooit doorgeschoven worden naar een volgend examenmoment. De examencommissie moet het inschrijvingsgeld netto ontvangen. Wanneer banken (bijvoorbeeld buiten BelgiĂŤ) kosten aanrekenen, moet de kandidaat ervoor zorgen dat de examencommissie het nettobedrag van 32 euro ontvangt. De examencommissie wil de kandidaten erop attent maken de overschrijving van het inschrijvingsgeld zorgvuldig uit te voeren. Jaarlijks slagen meerdere kandidaten erin het inschrijvingsgeld meermaals te betalen. Terugbetaling van dit inschrijvingsgeld is, net zoals terugbetaling wanneer een kandidaat niet zou deelnemen, niet mogelijk. Mededeling van het resultaat Nadat de examencommissie de resultaten van alle kandidaten vastgesteld heeft, deelt zij aan iedere kandidaat via de post mee of hij/zij geslaagd is. In het geval van slagen is dat document het formele bewijsstuk dat de kandidaat moet voorleggen bij de inschrijving aan de universiteit van zijn/haar keuze. De examencommissie voorziet eveneens in de mogelijkheid om de behaalde resultaten aan de hand van het bij de inschrijving gekozen paswoord te raadplegen op de website van het toelatingsexamen vanaf een bepaalde datum. Hierbij hanteert de examencommissie een vergaande vorm van transparantie. De kandidaat krijgt via de website inzage in de behaalde scores op elk onderdeel met juiste, onjuiste en opengelaten antwoorden en ook de score na deliberatie.

VI. Inhoud en beantwoording van vragen Alle vragen in alle onderdelen zijn meerkeuzevragen. In de regel zullen telkens vier mogelijke antwoorden aangeboden worden, waarvan slechts één juist is. In het examengedeelte IVV kan het aantal antwoordmogelijkheden meer of minder zijn dan vier, maar telkens is er slechts één juist antwoord. Het komt er dus op aan elke vraag aandachtig te bestuderen en heel nauwkeurig de instructies te volgen. Het aangereikte materiaal zal voldoende ruimte bieden om aantekeningen te maken. Cruciaal is uiteraard het zorgvuldig overbrengen van de gekozen antwoorden op het formulier dat nadien optisch gelezen en gecontroleerd zal worden. Eerst doet men dit in de linker kolom van het antwoordblad en pas wanneer men zeker is van het goede antwoord stipt men het gekozen vakje aan. De ervaring leert dat de meeste fouten precies in deze fase optreden. De kandidaten moeten zich daarom heel strikt aan de richtlijnen houden en uitermate zorgvuldig te werk gaan bij het overbrengen van hun antwoorden. De website verschaft toelichting hierover via een video. Modelvragen en hun antwoorden zijn voor alle toelatingsexamen terug te vinden op de officiële website: www.ond.vlaanderen.be/toelatingsexamen .

onderdelen

van

het

a. Kennis en Inzicht in de Wetenschappen (KIW) 1.

Behalve de vaardigheid in het analyseren van een probleem en de mogelijkheid om snel een nieuw begrip te assimileren en op te nemen in de reeds verworven kennis, is ook de gedrevenheid om een probleem op te lossen een belangrijke troef voor het slagen in de verdere opleiding. Laat je dus niet te snel afschrikken! Dat geldt in de eerste plaats voor vragen waarbij wat rekenwerk gevraagd wordt, ook al is dat vrij beperkt en zo eenvoudig mogelijk gehouden.

De leerstofafbakening is hoofdzakelijk gestoeld op de eindtermen en leerplannen van de derde graad ASO, maar uiteraard is aangenomen dat de kandidaten nog steeds meester zijn over wat ze in de tweede graad aanleerden, zeker wanneer die leerinhouden mee aan de basis liggen van wat ze in de derde graad verder hebben opgebouwd.

Vermits het toelatingsexamen zeker niet alleen de kennis peilt maar ook het inzicht, kunnen sommige vragen starten met het geven van informatie op grond waarvan de kandidaat, al redenerend en/of eenvoudig rekenend, het antwoord op de vraag kan vinden.

Het is evident dat het gebruik van ICT-middelen in het onderwijs, zeker in de derde graad van het secundair onderwijs, bijzonder handig en nuttig is om bepaalde wiskundige eigenschappen te ontdekken en toe te passen. Het toelatingsexamen arts en tandarts laat in zijn huidige

opvatting niet toe dat de kandidaten gebruik maken van rekentoestellen, van welke aard ook. De vragen van het toelatingsexamen zijn daarom zo opgesteld dat het rekenwerk uiterst beperkt en eenvoudig is. FYSICA

1. Elektrostatica a) b) c) d) e) f) g) h) i) j) k)

Het begrip lading, eenheid: coulomb Ladingsverdeling op een geleider Elektrische (elektrostatische) inductieverschijnselen Geleiders en isolatoren Wet van Coulomb Elektrische veldsterkte, Eenheid N/C Krachtwerking in een radiaal en een homogeen elektrisch veld Krachtwerking tussen puntladingen (maximaal 3) in eenvoudige configuraties (kwalitatief) Elektrisch veld rondom enkele puntladingen (maximaal 3): richting, zin en grootte (kwalitatief) Potentiaal in een radiaal veld; arbeid van een coulombkracht Potentiaalverschil en veldsterkte in een homogeen veld

2. Elektrodynamica a) b) c) d) e) f) g) h) i) j)

Elektrische stroomsterkte, eenheid ampĂ¨re Spanning, eenheid volt Eenvoudige elektrische schakeling AmpĂ¨re- en voltmeter Wet van Ohm, eenheid ohm Serieschakeling, parallelschakeling en gemengde schakeling van weerstanden: vervangingsweerstand Serieschakeling, parallelschakeling en gemengde schakeling: stroom, spanning en vermogensverdeling Wet van Pouillet, resistiviteit Wet van Joule Eenheden van elektrische energie: joule, kWh

3. Elektromagnetisme a) b) c) d) e) f) g) h) i)

Permanente magneten, magnetische polen Magnetisch veld en veldlijnen Magnetische inductie: definitie, eenheid Laplacekracht: kracht op een stroomvoerende geleider Magnetisch veld rond een rechte stroomvoerende geleider Magnetische inductie bij een rechte stroomvoerende geleider Magnetisch veld in en rond een solenoĂŻde Magnetische flux en magnetische inductie bij een stroomvoerende spoel Lorentzkracht op een bewegende lading

j) k)

Krachtwerking tussen twee rechte evenwijdige stroomvoerende geleiders (kwalitatief: richting en zin) Wet van Lenz

4. Kernfysica a) b) c) d)

Atoommodel, kernmodel, atoomnummer, massagetal en ladingsgetal, isotopen Natuurlijke radioactiviteit: aard en eigenschappen van alfa-, bèta- en gammastraling Karakteristieke vervalprocessen van alfa-, bèta- en gammastraling Radioactief verval: halveringstijd, activiteit: eenheid becquerel, vervalwet

5. Kinematica a) b) c) d) e) f) g)

Rust en beweging, puntmassa, positie, afgelegde weg Eenparige rechtlijnige beweging Eenparig rechtlijnige versnelde beweging zonder en met beginsnelheid s(t), v(t) en a(t) van ERVB Vrije val: valversnelling Verticale worp omhoog Horizontale worp

6. Dynamica a) b) c) d) e) f) g) h) i) j) k) l) m) n) o) p) q)

Traagheidsbeginsel Tweede wet van Newton: eenheid newton Het onafhankelijkheidsbeginsel Actie en reactie Algemene formule voor de arbeid Vermogen Arbeid geleverd door zwaartekracht Arbeid geleverd door de veerkracht Verband tussen arbeid en kinetische energie Wet van behoud van mechanische energie Gravitatiekracht Zwaartekracht, zwaarteveldsterkte, gewicht, potentiële energie Potentiële energie: elastische Wrijvingskracht, normaalkracht en wrijvingsfactor Eenparig cirkelvormige beweging (ECB) Periode, frequentie, baansnelheid, hoeksnelheid van ECB Centripetaalkracht bij een ECB

7. Trillingen en golven a) b) c) d) e) f)

Harmonische trilling: amplitude, periode frequentie Wiskundige schrijfwijze en grafische voorstelling: pulsatie, faseverschil Snelheid en versnelling van een harmonische trilling Massa-veer systeem, slinger Energieomzetting bij een harmonische trilling Lopende golven: transversale en longitudinale golven

g) h) i)

Golfsnelheid, golflengte Bewegingsvergelijking van een lopende golf Staande golven: knopen, buiken, eigenfrequentie

8. Geluid a) b) c)

Geluidsgolven:ontstaan, toonhoogte, geluidssterkte, toonklank, Geluidsniveau, decibelschaal, decibelmeter Geluidsnelheid

9. Licht als golf en als een deeltje a) b) c) d) e)

Elektromagnetisch spectrum: eigenschappen en bronnen Foto-elektrisch effect, fotonen Licht: wetten terugkaatsing en breking Lenzen: soorten De bolle lens: beeldvorming (grafisch)

10. Hydrostatica a) b) c) d)

Hydrostatische druk Beginsel van Pascal Evenwicht van vloeistoffen, verbonden vaten Archimedes kracht

11. Warmteleer a) b) c) d) e) f) g)

Begrip temperatuur, absolute temperatuur Toestandsvergelijking van een ideaal gas: gaswetten Wet van Dalton Arbeid van een gas Warmtehoeveelheid en soortelijke warmtecapaciteit Smelten en stollen: smeltwarmte Verdampen, koken en condenseren WISKUNDE

1. Algebra a) b) c) d) e) f)

De eigenschappen en rekenregels van de natuurlijke, gehele, rationale en reële getallen kunnen toepassen. Problemen in verband met evenredigheid en omgekeerde evenredigheid kunnen oplossen. Deling van veeltermen in één onbekende met reële coëfficiënten kunnen uitvoeren. Stelsels vergelijkingen van de eerste graad kunnen oplossen met één, twee of drie veranderlijken. Concrete problemen kunnen vertalen naar stelsels van vergelijkingen. De reële oplossingen van vierkantsvergelijkingen kunnen bepalen.

2. (Analytische) meetkunde a) b) c) d)

De eigenschappen van driehoeken, vierhoeken en cirkels kennen en kunnen toepassen. De omtrek en oppervlakte kunnen berekenen van driehoeken, vierhoeken en cirkels. De vergelijking van een cirkel en van een parabool herkennen en kunnen opstellen waarbij de symmetrieas van de parabool de richting heeft van de X-as of van de Y-as. Bij rechten en/of parabolen, gegeven door vergelijkingen, gemeenschappelijke punten kunnen bepalen.

3. Analyse a)

Aan de hand van de (gegeven) grafiek van een functie de volgende kenmerken van deze functie kunnen vaststellen  domein  tekenverloop  nulpunten  stijgen, dalen, constant zijn  (relatief) extreme waarden  hol en bol zijn  buigpunten  limietwaarden  asymptoten (verticaal, horizontaal, schuin). Aan de hand van het functievoorschrift van veeltermfuncties (1ste, 2de en 3de graad) en van rationale functies (teller en noemer ten hoogste van de 2de graad), onder meer gebruik makend van de eerste en van de tweede afgeleide functie, de kenmerken van deze functie vaststellen (zie a, met uitzondering van de schuine asymptoot). Het domein, de nulpunten en het tekenverloop van een irrationale functie van de vorm f ( x)   x ²   x     kunnen vaststellen, waarbij  ,  ,  ,  ,  reële getallen zijn. Van exponentiële en logaritmische functies kunnen bepalen:  definities  afgeleide functie  bijzondere waarden  asymptotisch gedrag. Goniometrische getallen en functies:  graden en radialen kunnen omzetten naar elkaar  definities (verhoudingen in rechthoekige driehoek) en basiseigenschappen van de goniometrische getallen kunnen hanteren  sinus, cosinus en tangens van verwante hoeken (+ en – een rechte hoek, + en – een gestrekte hoek, tegengestelde hoek) kunnen berekenen  de goniometrische cirkel kunnen gebruiken  formules voor sinus en cosinus van het dubbele argument kunnen opstellen en toepassen  de (gegeven) formules van Simpson voor som en verschil van sinussen en/of cosinussen kunnen toepassen

grafische kenmerken van de sinus- en cosinusfunctie kunnen bepalen aan de hand van de grafiek  periodiciteit kunnen bepalen  afgeleide functie kunnen berekenen van de sinus- en cosinusfunctie  vergelijkingen van de vorm p sin n (ax  b)  q kunnen oplossen waarbij n 1 of 2 is. Integralen:  definitie van primitieve functie van een functie kunnen toepassen  de bepaalde integraal van een functie kunnen berekenen als een primitieve functie ervan bekend of berekend is  een primitieve functie (de onbepaalde integraal) van een veeltermfunctie, van de goniometrische functies sinus en cosinus en van de exponentiële en logaritmische functies kunnen vaststellen (berekenen)  oppervlakteberekeningen kunnen uitvoeren aan de hand van bepaalde integralen van functies waarvan een primitieve functie vaststelbaar of berekenbaar is 

4. Statistiek en kansrekening a) b) c) d) e) f)

Eenvoudige telproblemen kunnen oplossen in verzamelingen. Het aantal gebeurtenissen in een bepaalde context kunnen vaststellen waarbij volgorde en herhaling al dan niet van belang zijn. Gewone kansen en voorwaardelijke kansen kunnen berekenen. Statistische gegevens, centrum- en spreidingsmaten en grafische voorstellingen van statistische gegevens interpreteren. In betekenisvolle situaties gebruik maken van een normale verdeling als continu model bij data met een klokvormige frequentieverdeling. Bij een normale verdeling de relatieve frequentie interpreteren van een verzameling gegevens als de oppervlakte van een gepast gebied.

BIJZONDERE RICHTLIJNEN WISKUNDE De punten 1 en 2 van de leerstofafbakening van het deel wiskunde verwijzen uitdrukkelijk naar leerstofpunten die als essentieel geacht zijn om het onderdeel wiskunde van het toelatingsexamen met succes aan te kunnen ook al zijn ze niet altijd uitdrukkelijk in die vorm opgenomen in de leerplannen van de derde graad.

CHEMIE 1. Inleiding a) elementen, enkelvoudige stoffen, verbindingen, mengsels b) de atoomtheorie van Dalton c) atoommassa: definitie en verband met isotoopsamenstelling d) symbolen, formules en chemische reactievergelijkingen e) belangrijkste nomenclatuurregels van de anorganische chemie 2. Chemisch rekenen a) het getal van Avogadro en het begrip mol b) dichtheid 20

c) concentratie-uitdrukkingen: m%, massaconcentratie en molariteit en de omzettingen ertussen; berekeningen over verdunning d) het in evenwicht brengen van een chemische reactievergelijking e) berekeningen over massa- en stofhoeveelheid steunend op gegeven reactievergelijkingen f) algemene gaswet en wet van Dalton (partieeldruk van een gas in een gasmengsel) 3. Atoomstructuur en periodiek systeem a) belangrijkste eigenschappen van de deeltjes waaruit een atoom opgebouwd is b) isotopen en hun voorstelling c) model van Bohr voor het H-atoom d) elektronenconfiguraties van elementen met gegeven atoomnummer e) verband tussen elektronenconfiguratie en periodiciteit f) elektronspin 4. Chemische binding a) karakteristieken van ionbinding en covalente binding b) het schrijven van Lewisformules c) elektronegativiteit en polariteit van een binding d) polariteit van een molecule met gegeven ruimtelijke structuur e) oxidatietrap (of –getal) 5. Chemische reacties a) reacties tussen ionen met neerslagvorming b) zuur-basereacties in waterig midden c) redoxreacties: redoxkoppels herkennen en redoxvergelijkingen opstellen d) reactiewarmte en verband met bindingsenergie (kwalitatief) 6. Chemische kinetiek a) uitdrukken van een reactiesnelheid b) factoren die de reactiesnelheid beïnvloeden: concentratie en temperatuur c) activeringsenergie en katalyse 7. Chemisch evenwicht a) onderscheid tussen een aflopende reactie en een evenwichtsreactie b) verband tussen kinetiek en evenwicht, rol van de katalysator c) evenwichtsconstante K c d) invloed van concentratiewijzigingen (stofhoeveelheid en volume) en temperatuurwijzigingen kwalitatief voorspellen (principe van Le Châtelier)

8. Zuren en basen a) zuur-basekoppels volgens Brönsted-Lowry b) ionisatie van water, K w

c) uitdrukking van zuur- en basesterkte: K z en K b

d) sterke en zwakke zuren e) pH en pOH f) pH-berekeningen voor sterke zuren en sterke basen g) samenstelling van een buffermengsel, bufferwerking (kwalitatief)

BIOLOGIE 1. De Cel ‐ Celorganellen en subcellulaire structuren, zowel op lichtmicroscopisch als op elektronenmicroscopisch niveau o Naamgeving o vorm-functie relatie ‐ Basisstructuur van Biomoleculen en hun basisfuncties binnen een cel ‐ Inzicht in fasering en belang van mitose en meiose delingen en hun verschillen ‐ basisinzicht in celcyclus fases o Situering DNA verdubbeling in celcyclus ‐

Verband tussen DNA-RNA en eiwit kunnen aangeven o DNA dubbele helix structuur en complementaire baseparing o Situering en betekenis van replicatie-transcriptie-translatie

‐

Eiwitsynthese o gebruik genetische code o rol ribosomen en RER o belang start en stopcodon Toepassingsvoorbeelden recombinant DNA technologie o biotechnologie (vaccin productie, gebruik bacteria als eiwitfabriek) o polymerase kettingreactie (PCR) o transgene organismen

‐

2. Biologie van organismen ‐ Zenuwstelsel: reflexboog vb kniestrekreflex o Universaliteit neuronale boodschap o Receptoren o Zintuigen : Oog en Oor ‐ Hormonaal stelsel o Endocriene klieren  Welk hormoon waar gemaakt?  Hypothalamus ( releasehormone)  Hypofyse  Schildklier of thyroidea  Bijschildklier of parathyroidea  Alvleesklier of pancreas  Bijnieren of adrenes  Voortplantingsorganen: testis en ovarium  Rol geslachtshormonen Man/Vrouw  Regulatie menstruele cyclus ‐ Energiemetabolisme o Cellulaire ademhaling o Fotosynthese (C-autotrofie) o Chemosynthese (N cyclus) ‐ Homeostase o homeothermie o osmoregulatie  semi en selectief permeabele membranen 22

   

hypertonische, isotonische en hypotonische oplossingen osmose diffusie actief transport

3. De voortplanting - primaire en secundaire geslachtskenmerken bij man en vrouw en hun biologische betekenis ‐ methoden van regeling van de vruchtbaarheid o hormonale anticonceptie o betrouwbaarheid o specifieke methoden ter voorkoming van SOA (sexueel overdraagbare aandoeningen) ‐ bevruchting en vroege embryonale ontwikkeling bij de mens o spermatogenese versus oogenese o bouw blastocyst (ICM en cytotrofoblast) o rol placenta en vruchtwater o monozygote of ééneiïge tweelingen ‐ kloning van organismen (Dolly) 4. Genetica - de wetten van Mendel toepassen op voorbeelden, ook bij de mens. = mannelijk) - overervingsstambomen interpreteren (O = vrouwelijk; - dominante en recessieve overerving van kenmerken - homozygoot en heterozygoot - autosomale en geslachtschromosoom gebonden overerving - overkruising, geslachtschromosoom gebonden genen, gekoppelde genen en genenkaarten - interpretatie chromosoomkaarten en optredende fouten - ontstaan en belang genetische variabiliteit - types mutaties toelichten en hun voorbeelden bij de mens 5. Levenswijzen Mutualisme/symbiose o Parasitair  Lintworm  Spoelworm  Mijten, teken, luizen, vlooien o Producenten- consumenten (voedselketen)  Saprofyten  Herbivoren  Carnivoren 6. Evolutie - aanwijzingen voor biologische evolutie o raaklijnen tussen disciplines (paleontologie, biochemie) o gemeenschappelijkheid van genen - Darwinisme, Lamarckisme - Mutaties versus modificaties - basisinzicht in ontstaan nieuwe soorten - belang genetische variabiliteit - selectie werking

- betekenis van “adaptatie” en “preadaptatie” - reproductiesucces en resistentieprobleem - biologische evolutie van de mens

b. Informatie Verwerven en Verwerken (IVV) Stilleestekstproef Deze proef meet de kunde om korte wetenschappelijke teksten rondom een gemeenschappelijk thema binnen een beperkte tijd grondig te lezen, te begrijpen te assimileren en te kunnen bepalen wat er uit af te leiden is. Over een achttal teksten heen worden 40 meerkeuzevragen gesteld, ongeveer vijf per tekst. De kandidaat moet deze vragen beantwoorden op grond van de informatie, die de teksten – inclusief schema’s, figuren, tabellen, … - aanreiken. De kandidaat mag de teksten zo vaak als nodig herlezen en continu raadplegen. Daarna volgen nog eens 30 meerkeuzevragen die nu het geheel van de teksten omvat. Hierbij bewijst de kandidaat vooral zijn geheugen-, inzichts- en redeneervermogen. Hij moet de teksten tijdens het lezen voldoende verwerkt hebben om naderhand verbanden te kunnen leggen en impliciete informatie te kunnen afleiden.

Gesprekken arts/tandarts-patiënt Deze proef meet de capaciteit van een (tand)arts-in-spe om een schriftelijke neerslag van een reeks gesprekken tussen bijvoorbeeld een arts, tandarts of andere gezondheidsverzorger en een patiënt, gericht en kritisch te volgen. Hierbij verwacht men uiteraard geen enkele medische voorkennis. Het kan gaan om op zichzelf staande gesprekken, waarbij in elk consult een ander patiënt en een andere arts of tandarts voorkomt. Het kan ook gaan om een beperkt aantal patiënten die gedurende een aantal consultaties worden gevolgd of om gesprekken aan de infobalie van een ziekenhuis. De uitgangssituatie is telkens een momentopname uit een interactie tussen personen. Aan de kandidaat wordt gevraagd zich te identificeren met de betrokken gezondheidsverzorger en aan te geven hoe hij/zij het betreffende gesprek zou verder zetten of beoordeelt. Aan jou om telkens te selecteren welk van de vier gedragsalternatieven communicatief de voorkeur verdient. Bij je beoordeling daarvan moet je uitgaan van de principes rond communicatie die men in een moderne gezondheidsverzorger-patiënt relatie hanteert, die uiteraard ieder over verschillende informatie beschikken. Men gebruikt daarbij een welbepaald horizontaal communicatiemodel. Het is belangrijk dit model (er zijn er andere) te hanteren bij dit onderdeel van het examen. Dit betekent dat de gezondheidsverzorger voldoende ruimte geeft, zodanig dat patiënt duidelijk zijn/haar hulpvragen kan formuleren. Dit veronderstelt openheid en luisterbereidheid van de (tand)arts en aandacht voor de bekommernissen van de patiënt. Tevens informeert de zorgenverstrekker of administratieve kracht de patiënt op goed verstaanbare wijze wat de patiënt in staat stelt om zijn/haar

gezondheidssituatie zo adequaat als mogelijk in te schatten. Hierbij hanteert de (tand)arts een begrijpelijke taal. Binnen zulke relatie (tand)arts-patiënt moet ook veel aandacht gaan naar het bevorderen van de autonomie van de patiënt en naar zijn/haar eigen beslissing en voorkeuren. In dit contact met de patiënt getuigt de zorgenverstrekker eveneens van een open en respectvolle houding t.o.v. de opvattingen en waarden van de patiënt. Let erop dat je de situaties wel met een kritisch oog blijft bekijken. De aanpak die nodig is, hangt af van verschillende factoren die jijzelf uit de beschreven situaties moet afleiden. Het kan dus best zijn dat je soms niet louter doet wat de patiënt vraagt. Aangezien deze proef terzake naar jouw “kritisch vermogen” peilt, zijn deze situaties zeker geen illustratie van “ideale zorg”. Indien het om een consult gaat omvat dit verschillende fasen: 1. Aanvang van het gesprek: de (tand)arts probeert te begrijpen wat er aan de hand is vanuit het standpunt van de patiënt. Hiervoor moet de (tand)arts luisteren naar het verhaal van de patiënt, verder bevragen wat de ideeën, gevoelens en verwachtingen zijn en een poging doen om zich in te leven in wat de klacht voor deze patiënt zou kunnen betekenen. 2. Anamnese en klinisch onderzoek: de (tand)arts bevraagt de medische aspecten en legt uit wat er verder zal gebeuren in woorden die voor de patiënt begrijpelijk zijn. 3. De (tand)arts geeft duidelijk aan wat de resultaten van het onderzoek zijn. 4. Samen met de patiënt overlegt de (tand)arts wat de volgende stappen kunnen zijn in het behandelingsproces. Belangrijk is dat de patiënt ook in dit gedeelte van het consult de mogelijkheid krijgt om zijn/haar bedenkingen te formuleren. 5. Als laatste wordt het gesprek afgesloten waarbij een korte samenvatting belangrijk is, evenals navragen of de patiënt alles goed begrepen heeft. Gezien het in deze proef gaat om het beoordelen van interacties tussen gezondheidswerker en patiënt kan het soms voorkomen dat in een concrete situatie meer dan één antwoordalternatief juist lijkt. In dit geval kiest de kandidaat het volgens hem/haar op dit ogenblik meest juiste antwoord. Hierbij moet de kandidaat zich vooral laten leiden door de inleiding die hem trouwens ook nog eens op het examen zelf wordt aangeboden in het werkboek met het arts-patiënt gesprek.

VEEL SUCCES!