Brochure
Borstvoeding
Inhoud 1. Borstvoeding: samen ontdekken, samen genieten............. 5 2. De kracht van moedermelk..................................................................6 3. Wat gebeurt er met je lichaam?..................................................... 7 4. Borstvoeding geven........................................................................................9 5. Levenswijze mama....................................................................................... 16 6. Mogelijke problemen.................................................................................. 19 7. Afkolven................................................................................................................... 22 8. Bewaren, ontdooien en opwarmen........................................ 26 9. Hoelang kan ik borstvoeding geven?....................................... 28 10. Borstvoeding en werk................................................................................ 29 11. Afbouwen en stoppen............................................................................... 30
1. Borstvoeding: samen ontdekken, samen genieten Borstvoeding Kind en Gezin
1. BORSTVOEDING: SAMEN ONTDEKKEN, SAMEN GENIETEN Tijdens de eerste weken en maanden in het leven van je baby, neemt voeden veel tijd in beslag. Een goede voorbereiding is belangrijk. Neem daarom tijdens je zwangerschap de tijd om je te informeren over borstvoeding, zodat jij en je partner een antwoord krijgen op al jullie vragen en onzekerheden. Deze brochure helpt je alvast op weg.
GEEF JEZELF EN JE BABY DE TIJD Alles is nieuw en misschien voel je je onzeker. Denk niet te snel dat borstvoeding niet zal lukken. Je hebt tijd nodig om te wennen aan de baby in je armen, die drinkt aan je borst. Vraag tijdens je verblijf op de kraamafdeling hulp aan de vroedvrouw bij het aanleggen. Eens je thuis bent, kan je rekenen op hulp van je verpleegkundige van Kind en Gezin en/of je vroedvrouw. Borstvoeding geven lukt beter als je rustig en ontspannen bent. Oefening baart kunst: hoe meer je het doet, hoe vlotter het zal gaan. Verken je baby zo veel mogelijk. Tijd, geduld en liefde leren je op de juiste manier om te gaan met je baby. Je wil zo veel mogelijk bezig zijn met je baby en op een ontspannen manier van je kindje genieten. Dat is normaal, maar vergeet ook niet af en toe tijd te nemen voor jezelf en voor je partner.
STA SAMEN ACHTER JULLIE KEUZE VOOR BORSTVOEDING Als partner kan je zelf je baby niet voeden, maar je kan wel een grote bijdrage leveren om borstvoeding mogelijk te maken. Zo heeft een goede ondersteuning van de mama een grote invloed op de duur van de borstvoeding. Voor jou als partner zijn er veel andere fijne momenten om een hechte band te krijgen met de baby: knuffelen, troosten, wiegen, spelen en zingen. Je kan je baby bij de mama brengen als het tijd is om te voeden, je kan de luier verversen, een bad geven enz. Het zal mama bovendien een goed gevoel geven dat zij niet alleen de verantwoordelijkheid draagt en dat je haar kan steunen op momenten dat ze onzeker is. Dat komt niet alleen haar, maar ook de borstvoeding en jullie baby ten goede. Bij borstvoeding is de baby vanaf de start op zijn mama aangewezen. Vlak na de geboorte kan dat soms minder aangename gevoelens zoals onwennigheid bij jou als partner opwekken. Dat zijn normale gevoelens waarvoor je je niet hoeft te schamen. Probeer ze op een positieve manier in te vullen en praat erover met elkaar. De mama moet zich realiseren dat ook jij tijd nodig hebt om je thuis te voelen in je nieuwe rol. Aarzel dus niet om op bepaalde momenten alleen met jullie baby bezig te zijn.
ZOEK STEUN IN JE OMGEVING Het is belangrijk om steun te zoeken in je omgeving: je moeder, zus, een goede vriendin, een moedergroep, … Praat met iemand die ervaring heeft met borstvoeding en die je steunt in je keuze. Gaat het een keertje minder goed, dan doet een gesprek vaak wonderen, zeker met iemand die aanvoelt hoe belangrijk het voor jou is om borstvoeding te geven.
Wij staan klaar voor jou Heb je nog vragen na het lezen van deze brochure, neem dan zeker een kijkje op kindengezin.be. Je vindt er uitgebreide informatie over borstvoeding, afkolven, maar ook over problemen bij borstvoeding. Als je vragen hebt, kan je ook altijd terecht bij de Kind en Gezin-Lijn (tel. 078 150 100 of chat via onze website) of bij je verpleegkundige.
5
5
2. De kracht van moedermelk
Borstvoeding Kind en Gezin
2. DE KRACHT VAN MOEDERMELK HET BELANG VAN BORSTVOEDING
De samenstelling van de melk is afhankelijk van vrouw tot vrouw,
Uitgebreid onderzoek toont aan dat borstvoeding heel wat
varieert van dag tot dag, is verschillend in de loop van de dag
voordelen heeft voor je baby, jezelf, je gezin en de samenleving. Hoe
en zelfs in de loop van de voeding. Vlak na de geboorte (dag
langer je borstvoeding geeft, hoe groter het gezondheidsvoordeel
1 tot 5) geven je borsten een gelige of goudkleurige melk die
voor moeder en kind. Ook op lange termijn is het belang van
colostrum wordt genoemd. Colostrum bevat naast voedingsstoffen,
borstvoeding ter preventie van chronische aandoeningen
ook eiwitten, vitamines, mineralen, groeifactoren, enzymes en
aangetoond. Daarom wordt wereldwijd aanbevolen om 6 maanden
antistoffen. Deze zorgen voor een optimale groei en ontwikkeling en
uitsluitend borstvoeding te geven. Vanaf 6 maanden start je met
beschermen je baby tegen infecties.
vaste voeding, maar daarnaast kan je verder gaan met borstvoeding tot 2 jaar, of zolang jij en je kind wensen.
Geleidelijk aan gaat het colostrum over in rijpe moedermelk. Rijpe moedermelk bevat meer vetten en suikers, maar minder eiwitten
DE EVENWICHTIGE SAMENSTELLING VAN MOEDERMELK
dan colostrum. Ook de concentratie van antistoffen in de rijpe melk
Moedermelk is de meest natuurlijke voeding die je je baby kan
meer melk drinkt, krijgt hij zo in totaal ook de nodige bescherming.
geven. Ze is gedurende de volledige borstvoedingsperiode en bij elke
Deze bescherming is er zolang borstvoeding wordt gegeven. Wordt
voeding afgestemd op de behoefte, de groei, het afweersysteem en
er na verloop van tijd minder melk gegeven, dan zal de concentratie
de omgeving van je baby. Ze bevat bv. meer eiwitten en
antistoffen in de melk ook weer geleidelijk toenemen.
beschermende stoffen als je baby te vroeg geboren is.
6
ligt lager dan in het colostrum. Maar omdat je baby nu ook veel
3. Wat gebeurt er met je lichaam?
Borstvoeding Kind en Gezin
3. WAT GEBEURT ER MET JE LICHAAM? Tijdens de zwangerschap merk je dat je borsten veranderen. Door de uitbreiding van het melkklierweefsel worden ze zwaarder en voller. Tijdens de laatste maanden worden de tepel en de tepelhof groter, donkerder en vaak ook gevoeliger. Er is ook een toename van de bloedtoevoer. Dat zie je door de aftekening van de aders door de huid van je borsten. HOE WORDT MOEDERMELK GEMAAKT?
Die vroege melkproductie wordt wel nog onderdrukt door
In de tepel monden melkkanaaltjes uit. Die kanaaltjes vertakken en
de hormonen van de moederkoek. Na de geboorte vallen die
eindigen in melkkliertjes. In die melkkliertjes wordt de melk gemaakt.
hormonen weg en stijgt de productie van moedermelk
Rond die kliertjes bevinden zich spiertjes die samentrekken en
ongehinderd. Wanneer je baby zuigt, prikkelt dit de zenuwuiteinden
de melk naar de tepel stuwen. Dat gebeurt onder invloed van
in de tepel en de tepelhof en daarbij krijgen de hersenen het
hormonen. In het proces van borstvoeding zijn er 2 hormonen
sein om prolactine aan te maken. Hoe meer en hoe krachtiger je
belangrijk: prolactine of de melkmaker en oxytocine of de melkgever.
baby zuigt, hoe meer prolactine en hoe meer melk.
Beide hormonen worden gemaakt in de hypofyse in de hersenen. Enkele dagen na de bevalling is het gehalte aan prolactine heel Al vanaf de 5de zwangerschapsmaand maken de melkkliertjes onder
hoog. De hogere hoeveelheid bloed en lymfevocht in de borsten die
invloed van prolactine een beetje melk aan.
daarmee samenhangt, veroorzaakt een gespannen, soms pijnlijk gevoel. Dat wordt stuwing genoemd. Het is een teken dat je melkproductie nu echt op gang komt! Je kan meer lezen over stuwing op blz. 19.
melkproducerende cellen: maken melk door prolactine
melkkliertjes
tepel
spiercellen: trekken samen door oxytocine
melkkanaaltjes tepelhof
WEETJE Op lange termijn veranderen borsten niet door de borstvoeding. Ze kunnen wel veranderen door andere factoren zoals de leeftijd van de moeder, het aantal
melkproductiereflex
zwangerschappen en een schommeling in lichaamsgewicht.
hypofyse
(voorkwab)
WEETJE prolactine
Als je borstvoeding geeft, verbruikt je lichaam tot 500 kcal per dag extra, waardoor je sneller je gewicht van voor de zwangerschap bereikt. Hoe langer je borstvoeding geeft, hoe meer melkklier
effect op je gewicht en dat is mooi meegenomen!
7
3. Wat gebeurt er met je lichaam?
Borstvoeding Kind en Gezin
HOE KOMT DE MOEDERMELK VRIJ UIT DE BORST?
Wanneer er 2 uur of meer tussen de voedingen zit, is er kans dat het
Wanneer de baby aan de tepel zuigt, veroorzaakt dit zenuwprikkels
vet uit de moedermelk zich vastgehecht heeft aan de wanden van
naar de hersenen van de moeder. Deze zenuwprikkels stimuleren
de melkkliertjes. Hierdoor kan de melk in het begin van de voeding
de aanmaak van borstvoedingshormonen prolactine en oxytocine.
minder vet en meer suiker bevatten.
Prolactine zet de melkkliertjes aan om melk te produceren. Oxytocine zorgt ervoor dat de spieren rond de melkkliertjes krachtig
Door het samentrekken van de melkklieren onder invloed van
samentrekken, waardoor de melk door de melkkanaaltjes naar de
oxytocine, komen de aangehechte vetten vrij en mengen ze zich met
tepel geperst wordt. Het vrijkomen van de moedermelk heet de toe-
de moedermelk. Die vetrijkere melk op het einde van de voeding
schietreflex. Oxytocine kan al vrijkomen als je aan je baby denkt of
levert de meeste energie. Je baby heeft die nodig om te groeien en
als je je baby hoort huilen. Dan kunnen je borsten ook gaan lekken.
voor een goede verzadiging. Daarom is het belangrijk dat je baby krachtig en lang genoeg drinkt aan de eerste borst.
Soms duurt het 1 tot 3 minuten of zelfs langer voor de melk toeschiet. Je ziet vaak aan je baby wanneer dat gebeurt. Als de melk begint te
Laat je baby zelf een voeding beëindigen aan de eerste borst, maar
stromen, begint je baby rustiger en gelijkmatiger te zuigen en meestal
bied ook altijd de tweede borst aan. Een baby die goed wakker is,
hoor je hem slikken. Vaak ervaar je de toeschietreflex ook zelf. Veel
kan zelf bepalen hoe lang hij moet drinken. Je hoeft je voeding dus
moeders voelen zich dan ontspannen, maar niet iedereen beleeft
echt niet te timen.
dat op dezelfde manier. Het gevoel kan vooral de eerste weken kort prikkelend of zelfs even pijnlijk zijn en je kan je baarmoeder voelen samentrekken. Misschien merk je er ook helemaal niets van.
HOE MEER JE BABY DRINKT, HOE MEER MELK JE AANMAAKT Leg je je baby vaak aan en wordt de tepel goed geprikkeld, dan is er
Terwijl je baby aan de ene borst drinkt, krijg je ook in de andere
doorgaans een goede hormoonaanmaak en melkproductie. Voed je
borst een of meerdere toeschietreflexen, waardoor de andere borst
je baby vaak tijdens de eerste weken, dan heb je een betere melk-
een beetje kan gaan lekken.
productie als je baby al wat ouder is. 8 tot 12 voedingen per dag zijn perfect normaal in de eerste weken.
Drinkt je baby aan de borst, dan zal hij eerst de melk krijgen die tussen de voedingsbeurten opgeslagen werd in de melkkliertjes.
Vermoeidheid, stress of spanningen kunnen het toeschieten van de
Tegelijkertijd produceren de melkkliertjes onder invloed van
melk afremmen en de melkproductie doen dalen. De aanmaak van
prolactine aan een snel tempo nieuwe melk.
de borstvoedingshormonen hangt sterk samen met emoties. Als je onzeker of oververmoeid bent, kan de borstvoeding moeilijker verlopen. Zorg daarom voor voldoende rust en ontspanning.
toeschietreflex
Een partner die goed geïnformeerd is over borstvoeding, kan een hypofyse
(achterkwab)
belangrijke steun zijn als het even moeilijk gaat. Door huishoudelijke taken op te nemen of de zorg voor een ouder kindje over te nemen, geef je de mama kans om meer te rusten. Vaak verbetert hierdoor
oxytocine
de melkproductie en stijgt het vertrouwen in de borstvoeding. Als een probleem aanhoudt, zoek dan tijdig hulp. gladde spiertjes rond de melkklier
8
4. Borstvoeding geven
Borstvoeding Kind en Gezin
4. BORSTVOEDING GEVEN EEN GOEDE VOORBEREIDING
DE EIGENLIJKE START
Borstvoeding geven moet je leren. Door jullie voldoende te
Vlak na de geboorte is het beste tijdstip om je baby een eerste
informeren tijdens de zwangerschap krijgen jullie als koppel meer
keer aan te leggen. Na een normale bevalling is een voldragen baby
zelfvertrouwen, wennen jullie aan het idee en gaan jullie beter om
ongeveer een uurtje wakker en alert. Leg je je baby onmiddellijk
met kleine problemen. Een natuurlijke start van de borstvoeding
op je buik, dan zal hij zelf zoeken naar de borst. In het begin zal hij
en het juist aanleggen van je baby spelen een grote rol bij het
misschien alleen maar wat likken en snuffelen aan de tepel. Geef
vermijden van bv. tepelkloven. De grootte en de vorm van de tepel
hem de tijd, dan zal hij spontaan beginnen te happen. De eerste
en van de borsten zijn niet van belang om borstvoeding te doen
dagen zijn oefendagen. Je produceert dan kleine hoeveelheden
slagen. Raak vertrouwd met je lichaam. Masseer af en toe je borsten.
colostrum. Leg je baby zo vaak mogelijk aan, zo kan hij zijn
Een gewone dagelijkse hygiëne is voldoende. Draag een goed
drinktechniek oefenen en krijgt hij alles wat hij nodig heeft. De
passende beha die niet knelt.
echte melkproductie start pas op de tweede of derde dag. Je borsten zijn erg gestuwd en je baby kan hierdoor wat moeilijker aanhappen. De vroedvrouw is er om jou te helpen bij het aanleggen. Vraag
MEER WETEN?
gerust haar hulp.
De beste voorbereiding op borstvoeding begint tijdens de zwangerschap door je goed te informeren. Naast deze brochure vind je veel informatie over borstvoeding op onze website. Heb je vragen die je liever persoonlijk met een deskundige bespreekt? Tijdens het startgesprek, dat je in de zwangerschap kan aanvragen, kan je al met je vragen over borstvoeding terecht bij je verpleegkundige. Via bvl-borstvoeding.be kan je een lactatiekundige in je regio zoeken en via vroedvrouwen.be vind je een vroedvrouw in je buurt.
Je baby drinkt erg kleine porties, dus mag hij ook vaak drinken. Frequent aanleggen kan bovendien extra stuwing voorkomen. Let op de subtiele hongersignalen, je hoeft niet te wachten tot je baby huilt om hem aan te leggen! Soms kan het even duren voor de borstvoeding echt op gang komt. Meestal is het niet noodzakelijk om bijvoeding te geven. Krijgt je baby de eerste dagen echt te weinig melk, dan geniet afgekolfde moedermelk via een lepeltje de voorkeur.
9
4. Borstvoeding geven
WANNEER HEEFT JE BABY HONGER? Voor je baby begint te huilen, merk je aan verschillende subtiele tekenen dat hij honger heeft: • Je baby balt zijn vuistjes. • Je baby likt aan zijn lippen, draait zijn hoofd en zoekt de borst. • Je baby brengt zijn handjes naar zijn mond en likt eraan. • Je baby maakt een gespannen indruk. In de eerste levensweken is het belangrijk de baby zo veel mogelijk aan te leggen bij de eerste hongersignalen. Zo breng je de melkproductie goed op gang. Je kan je baby al aanleggen zodra hij aan zijn lipjes likt en hoofdbewegingen maakt, liefst nog voor je baby huilt of jammert. Als de baby bij hongersignalen een fopspeen aangeboden krijgt, zal hij misschien een tijdje gesust zijn. Toch is dit geen goed idee. Je stelt immers de borstvoeding uit, waardoor de melkproductie onvoldoende gestimuleerd wordt. Het zuigen aan een fopspeen vergt ook een andere techniek, waardoor je baby nadien mogelijk met een kleiner mondje zal aanhappen en je tepel kan kwetsen. Wees dus voorzichtig met een fopspeen tot je borstvoeding vlot verloopt.
WEETJE Huilt je baby of is je baby overstuur, dan is aanleggen een stuk moeilijker. Troost daarom eerst je baby en leg daarna aan. Huilen betekent bovendien niet altijd dat je baby honger heeft. In het begin is het moeilijk om na te gaan waarom je baby huilt: een natte of vuile luier, te warm of te koud? Wil je baby geknuffeld worden, door pijn zoals krampen, of zit het huiluurtje er voor iets tussen? Veel baby’s hebben vooral in de late namiddag en ’s avonds hun vaste huilmoment, dat niet altijd beperkt blijft tot een uurtje. Ze zijn dan moeilijk te troosten. Vaker aanleggen lijkt niet altijd te helpen. Als je baby huilt, word je soms onzeker. Kijk en luister naar je kind en maak je niet onmiddellijk zorgen. Twijfel je, praat er dan over met je verpleegkundige.
10
Borstvoeding Kind en Gezin
4. Borstvoeding geven
Borstvoeding Kind en Gezin
HOE LEG JE JE BABY GOED AAN? Het is belangrijk dat je meteen leert je baby op een goede manier aan te leggen. Met een correcte aanlegtechniek kan je tepelkloven en pijnlijke tepels voorkomen. Hoe doe je dat?
1
1 Zorg voor een prettige houding waarbij je schouders en rug goed ondersteund worden. Leg je baby met zijn buik tegen jouw buik.
Een kussen kan helpen om je baby dicht bij de borst te houden gedurende de borstvoeding. 2 De neus ligt tegenover de tepel, waardoor de baby zijn mond
goed ver moet openen om aan te happen.
2
3 Streel met de tepel de bovenlip van je baby. Daardoor opent hij
zijn mond en likt hij aan de tepel. Dat is de zoekreflex. Wordt de tepel tegen de lippen geduwd, zal je baby het signaal niet herkennen. 4 Je baby gaat actief op zoek naar de tepel: hij schudt zijn hoofd
van voor naar achter en slaat met zijn handjes. Gun hem rustig de tijd om aan te happen.
3
5 Trek je baby stevig naar je toe als zijn mond wijd open is. Zorg
ervoor dat hij zowel de tepel als een groot deel van de tepelhof in zijn mond heeft. Als je baby goed aangelegd is, raakt zijn kin de borst en is er een beetje ruimte tussen de borst en zijn neus. Het is niet nodig om met je vinger de borst in te drukken. Zijn lippen zijn naar
4
buiten gekruld en zijn mondhoeken volledig gevuld met borstweefsel. Je baby zal eerst snel en oppervlakkig zuigen om een toeschietreflex op te wekken. Eens de melk begint te stromen, zuigt hij trager en met diepe teugen. Je ziet zijn kaken duidelijk bewegen, zijn kin naar beneden gaan en vaak hoor je hem ook slikken. 6 Je baby laat na het drinken de tepel los en is voldaan. De tepel
5
is verlengd en rond. Als de tepel afgeplat is, was je baby niet correct aangelegd of heeft hij een foute zuigtechniek. Dit veroorzaakt pijn en tepelproblemen. Vraag dan zeker hulp bij het aanleggen.
MEER WETEN?
6
Geef je borstvoeding na een keizersnede of aan je baby die te vroeg geboren is? Heeft je baby fysiologische geelzucht en valt hij in slaap aan de borst? Meer informatie vind je op kindengezin.be. Ga naar Voeding > Borstvoeding > Bijzondere situaties. FOUT
FOUT
11
4. Borstvoeding geven
Borstvoeding Kind en Gezin
BIED BEIDE BORSTEN AAN
ZITTEND VOEDEN
Om de melkproductie maximaal te stimuleren, bied je de eerste
OP JE SCHOOT (MADONNAHOUDING)
weken bij een voedingsbeurt het best je beide borsten aan. Raakt
Ga rechtop zitten en zorg voor voldoende ondersteuning voor je
een borst tussen 2 voedingsbeurten erg gespannen, dan heeft dat
schouders en rug. Hou je baby in je armen en ondersteun zijn rug
immers een remmende invloed op de melkproductie. Laat je baby
en hoofd heel goed.
zelf de voeding aan de eerste kant beëindigen voor je de tweede borst aanbiedt. Zo krijgt hij voldoende vetten binnen. De borst die je als laatste aanbiedt, bied je de volgende voeding als eerste aan. Sommige baby’s hebben de melk van beide borsten nodig om goed te gedijen, anderen hebben na een poosje voldoende aan één borst per voeding. Door een gezonde, goed drinkende baby zelf de duur van de voeding te laten bepalen, kan hij voldoen aan zijn eigen energiebehoefte.
KIES VOOR EEN AANGEPASTE HOUDING Zoek een aangename en ontspannen houding. Het is nuttig om te oefenen met diverse houdingen. Zo is het aangenaam om
IN DE DOORGESCHOVEN HOUDING
‘s nachts liggend in bed te voeden, maar kan je ook zittend in
Dit lijkt op de madonnahouding, maar je ondersteunt je baby
verschillende houdingen voeden. De juiste uitgangspositie (neusje
met de andere arm: om je baby te voeden aan je rechterborst
tegenover tepel) en het groot aanhappen blijven steeds belangrijke
ondersteun je je baby met je linkerarm. Je rechterhand
aandachtspunten.
ondersteunt je rechterborst. Gebruik indien nodig een kussen als steun onder je arm. Steun het hoofdje van je baby met je duim en wijsvinger achter zijn oortjes. Zo kan zijn hoofdje nog voldoende naar achter kantelen om goed aan te happen of los te laten.
12
4. Borstvoeding geven
Borstvoeding Kind en Gezin
IN DE ‘RUGBYHOUDING’ (OF BAKERHOUDING)
LIGGEND VOEDEN
Het hoofd en het lichaam van je baby worden ondersteund door je
OP JE ZIJ
hand en je onderarm, en de beentjes en zijn romp liggen tegen je zijde
Dit is een aangename houding vlak na de bevalling, zeker na een
op een kussen naar achteren. Ondersteun jouw arm goed met een
keizersnede, bij een pijnlijke knip of bij nachtvoedingen. Ga op
kussen. Dit is een aangename houding na een keizersnede, bij prema-
je zij liggen met een kussen onder je schouder en achter je rug
ture baby’s, bij moeders met zware borsten, bij een snelle melkstroom,
en eventueel met een arm onder je hoofd. Leg je baby met zijn buik
bij luie en slaperige baby’s of bij het voeden van een tweeling.
tegen jouw buik en met zijn neus ter hoogte van de tepel.
OP JE RUG Ga op je rug liggen, ondersteun je hoofd en je schouders met kussens. Leg je baby een beetje schuin op je buik, eventueel ondersteund door een kussen dat naast je ligt en met zijn hoofd op je borst. Ondersteun zijn voorhoofd met je hand, zodat zijn neus niet wegzakt in de borst en hij goed kan ademen. Dit is een goede houding bij een krachtige toeschietreflex, een overvloedige melkproductie of bij baby’s die zich vaak verslikken en/of last hebben van oprispingen.
MEER WETEN? Hoe leg je een tweeling samen aan de borst? Meer informatie vind je op kindengezin.be. Ga naar Voeding > Borstvoeding > Bijzondere situaties.
13
4. Borstvoeding geven
Borstvoeding Kind en Gezin
HOE NEEM JE JE BABY VAN DE BORST?
hij de tweede borst weigert. Als je baby na meer dan een half uur
Meestal geeft je baby zelf aan wanneer hij genoeg heeft en laat hij
drinken nog steeds niet verzadigd is, drinkt je baby mogelijk niet
de borst los. Bij pijn of als hij alleen op de tepel sabbelt, is het nodig
efficiënt of is er een andere oorzaak voor zijn onrust. Vraag advies
je baby zelf van de borst te nemen. Breek de zuigkracht door je pink
aan je verpleegkundige of aan je vroedvrouw.
in de mondhoek te steken en zijn onderkin lichtjes naar beneden te drukken. Doe je dat niet dan is dit pijnlijk en kan dit de huid van je
HOE VAAK VOED JE?
tepel beschadigen.
Borstvoeding geven werkt volgens vraag en aanbod. Hoe meer je baby drinkt, hoe meer melk er gemaakt wordt. Moedermelk is licht en makkelijk verteerbaar en het is normaal dat je baby de eerste weken om de 2 à 3 uur wil eten. Voed je niet op vraag, dan is er kans dat de melkproductie niet goed op gang komt. Je kan ook stuwing krijgen, waardoor je borsten gespannen zijn en je baby moeilijker kan aanhappen. Bovendien kan je melkproductie door de stuwing verminderen. De eerste weken na de geboorte heeft je baby 8 tot 12 voedingen per 24 uur nodig. Om voeden op vraag te kunnen toepassen, is het belangrijk dat je baby dag en nacht bij jou is. Op die manier leer je je baby vanaf het
HOELANG DUURT EEN VOEDING?
begin goed kennen. Ook ‘s nachts slaapt een baby best zo dicht mo-
Een gemiddelde borstvoeding duurt 20 à 30 minuten. De ene baby
gelijk bij jou, maar zorg er wel voor dat dit op een veilige manier ge-
zal de tepel vanzelf loslaten als hij verzadigd is, de andere baby wil
beurt. Meer informatie op kindengezin.be bij ‘Slapen> Veilig Slapen’.
graag nog wat blijven sabbelen (oppervlakkig zuigen). Zolang het geen pijn doet, kan dat geen kwaad. Het is nuttig als je het verschil
Na enkele weken vinden de meeste baby’s hun ritme en komen
tussen drinken en sabbelen herkent. Je mag de baby van de borst
ze op gemiddeld 8 voedingen per 24 uur. Dit ritme verschilt van baby
halen als hij nog enkel sabbelt. Drinkt je baby 10 minuten krachtig
tot baby. Drinkt je baby vanaf de start vaker of net minder vaak,
door, dan kan het zijn dat hij al voldoende gedronken heeft en dat
komt hij goed bij en is hij alert, dan hoef je je geen zorgen te maken. Elke baby is anders. Een slaperige baby die zich niet of niet vaak genoeg meldt, moet om de 2 tot 3 uur wakker gemaakt worden voor
WAT IS EEN GROEISPURT? Heeft een baby zijn ritme gevonden, dan kan hij enkele
de voeding. Zo krijgt hij toch de nodige voedingsstoffen. Doe zijn kleertjes uit, doe hem een schone luier aan, masseer zijn voetjes en zet hem op je schoot om hem wakker te maken.
weken later dat hele schema weer in de war sturen. Hij wil meer en vaker drinken. Dat zijn de regeldagen of de groeispurt. Je baby groeit en heeft meer voeding nodig.
BELANG VAN VITAMINES
Laat hem vaker zuigen, zo maak je ook meer melk aan. De hoeveelheid moedermelk wordt automatisch aangepast aan
Het is raadzaam om baby’s extra vitamine K en vitamine D
wat je kind nodig heeft. De groeispurt is van voorbijgaande
toe te dienen. Vitamine K is belangrijk voor de bloedstolling.
aard. Na enkele dagen zal je baby zijn normale ritme
Vitamine D is belangrijk voor de groei en de ontwikkeling
hernemen. De regeldagen komen ongeveer na 10 dagen,
van het beendergestel. Extra vitamine D is aanbevolen
na 3 weken, na 6 weken, na 3 maanden en tussen die
bij alle kinderen tot en met de leeftijd van 6 jaar.
periodes als je baby een verhoogde behoefte heeft. Extra
Vraag raad aan je verpleegkundige.
rust stimuleert de melkproductie en helpt je sneller door die moeilijke dagen.
14
4. Borstvoeding geven
Borstvoeding Kind en Gezin
HOE WEET IK OF MIJN BABY GENOEG KRIJGT?
MOET JE ’S NACHTS VOEDEN?
Je kan niet zien hoeveel je kind drinkt, dus het is logisch dat je je
In het begin zal elke baby nachtvoeding moeten krijgen.
afvraagt of je baby wel genoeg krijgt. In de loop van de tweede
Meermaals per nacht opstaan om te voeden, kan vermoeiend zijn.
week heeft een baby doorgaans zijn of haar geboortegewicht
De onderbroken nachtrust wordt enigszins gecompenseerd door
teruggewonnen. Maak je niet te veel zorgen als dat niet zo is. Rust
een nevenwerking van het hormoon prolactine. Dat hormoon zorgt
wat meer en leg je baby vaker aan.
ervoor dat de kwaliteit van je slaap beter is nadat je borstvoeding gegeven hebt. Laat de nachtvoedingen voor jezelf en je baby zo aan-
Kinderen die uitsluitend borstvoeding op vraag krijgen, volgen
genaam mogelijk verlopen. Om te voeden mag je je baby bij jou in
een ander groeipatroon dan kinderen met kunstvoeding. Zij
bed nemen, maar leg hem daarna terug in zijn eigen bed. Naarmate
vertonen in de eerste 12 à 16 weken een snellere en nadien een
je baby ouder wordt, zal hij minder (nacht)voedingen nodig hebben.
tragere gewichtstoename. Borstgevoede baby’s zijn tussen 6 en 12
Sommige baby’s vragen vanaf 6 maanden net vaker de borst. Vaak
maanden gemiddeld iets kleiner en wegen wat minder dan baby’s
willen ze echter enkel even zuigen om terug in slaap te kunnen
die kunstvoeding kregen. Dat is volkomen normaal en heeft geen
vallen. Let goed op het verschil tussen het zuigen om te eten en het
negatieve gevolgen voor de latere groei.
oppervlakkig zuigen. Wanneer je vermoeidheid toeneemt door zeer frequente nachtvoedingen en je hulp kan gebruiken om hier veran-
Je baby krijgt genoeg voeding als:
dering in te brengen, vraag dan advies aan je verpleegkundige.
• je je baby ritmisch hoort zuigen en slikken tijdens de voeding. • je baby minstens 6 plasluiers per dag heeft en de urine kleurloos tot lichtgeel is.
HOE IS DE ONTLASTING? De eerste dagen na de geboorte heeft je baby een zwarte,
• je baby er actief, tevreden en gelukkig uitziet.
kleverige ontlasting. Dat is meconium. Vanaf de derde dag is de
• je baby in de eerste 5 tot 6 weken 3 à 5 ontlastingsluiers per
kleur van de ontlasting lichter en wordt ze minder kleverig: dat is
dag heeft.
de overgangsontlasting. Als je baby voldoende borstvoeding krijgt,
• de ontlasting zacht en geel/groen blijft.
zal hij vanaf dag 4 of 5 een gele ontlasting hebben, die
• je baby goed groeit.
luchtig tot vloeibaar is, 3 à 5 maal per dag. Soms is de ontlasting vlokkig, zaadachtig of schuimend. De kleur varieert tussen groen en mosterdkleur, afhankelijk van jouw voeding of van het voedingspatroon van je baby. Vanaf 4 weken kan het aantal ontlastingsluiers dalen tot gemiddeld 2 à 4 per dag. Sommige
WEETJE Wegen voor en na elke voeding heeft weinig zin, want de samenstelling van moedermelk wisselt in de loop van de dag en het volume zegt niets over de voedingswaarde. Op voorwaarde dat je baby actief is en minstens 6 plasluiers per dag heeft, volstaat een wekelijkse
baby’s slaan zelfs enkele dagen over en hebben maar 1 à 2 ontlastingsluiers per week. Als de ontlasting zacht en geel/groen blijft, en je baby tevreden is en goed groeit, is er geen reden tot ongerustheid. Als de ontlasting groen- tot bruingekleurd is én je baby ongelukkig lijkt of onvoldoende in gewicht bijkomt, kan een extra opvolging van de gewichtsevolutie, en eventueel een medische controle, nodig zijn.
gewichtscontrole. Meteen na de bevalling je baby een eerste keer aan de borst leggen en daarna voldoende frequent en correct aanleggen vormt de beste garantie voor een geslaagde borstvoeding. Geef je baby niet te snel kunstvoeding bij omwille van twijfels over zijn gewicht, want zo drinkt je baby minder aan de borst en vermindert de melkproductie. Een gezonde, voldragen baby heeft in principe de eerste 6 maanden geen andere voeding nodig
dag 1-2:
dag 3-4:
dag 5-7:
dan moedermelk.
meconium
overgangsstoelgang
borstvoedingsstoelgang
15
5. Levenswijze mama
Borstvoeding Kind en Gezin
5. LEVENSWIJZE MAMA DE VOEDING VAN DE MOEDER
Wat als ik geen vlees eet?
Als je borstvoeding geeft, heb je voldoende energie en vocht nodig.
Ook als je geen vlees eet, moet je een evenwichtige voeding
Extra energie krijg je door evenwichtig en gevarieerd te eten:
nastreven. Als een voeding met aanwezigheid van melkproducten
wat meer melkproducten, voldoende vlees, ei of vis, een grote
en/of ei evenwichtig is samengesteld, zijn er geen risico’s
portie groenten, minstens 2 stukken fruit, aardappelen en brood.
op voedingstekorten. Ben je niet zeker of wil je strenger
Eet je niet goed, dan gaat de melkproductie wel verder, maar
vegetarisch eten? Laat je dan goed begeleiden en bespreek je
worden je eigen lichaamsreserves aangesproken. Vermoeidheid,
voedingsgewoonten met je arts of een diëtist.
neerslachtigheid en snel afvallen zijn daarvan het resultaat. Is er iets wat ik niet mag eten? Na enkele weken drinkt een baby ongeveer 500 tot 900 ml per dag.
Hierover doen veel fabeltjes de ronde. Het eten van uien, look, ...
Drink zeker voldoende, zo vul je je eigen vochtreserves aan.
zou bij de baby krampen veroorzaken. Dat is nooit wetenschappelijk aangetoond. Eet gevarieerd en wat je gewoon bent.
De borstvoedingsperiode is zeker geen goed moment om te starten met een dieet. De vetreserve die je hebt opgebouwd tijdens de
De belangrijkste adviezen zijn:
zwangerschap wordt tijdens het voeden opgebruikt en verdwijnt
• Eet in verhouding meer plantaardige dan dierlijke voeding.
dus vanzelf. Onnodige tussendoortjes mag je wel weglaten.
• Eet en drink zo weinig mogelijk 'lege' calorieën. Lege calorieën leveren energie (calorieën), maar weinig of geen nuttige voedingsstoffen (vooral suiker en/of vet). • Vermijd voedselverlies.
MEER WETEN?
WEETJE Er zijn stoffen in je voeding, zoals vanille en look, die
Uitgebreide info over de voedings- en bewegingsdriehoek
een bepaalde smaak of geur aan je moedermelk geven.
en over een milieuverantwoord voedingspatroon vind je
Beschouw het als een voorproefje voor je baby om smaken
op kindengezin.be > Voeding > Borstvoeding > Zorgen voor
te leren kennen. Hij ervaart dit meestal positief.
jezelf > Evenwichtige voeding.
VOEDINGSDRIEHOEK DRINK VOORAL
ELKE WEEK
WATER
MEER ELKE DAG
ELKE ST ELKE 30 MIN. EVEN RECHTSTAAN
TELT AP
ZO WEINIG MOGELIJK
MINDER
© Vlaams Instituut Gezond Leven
16
BEWEGINGSDRIEHOEK
5. Levenswijze mama
Borstvoeding Kind en Gezin
BELANG VAN RUST EN BEWEGING
zo bij je baby terecht en zijn slecht voor jou en voor je baby. Je
Tijdens de eerste maanden vergt het moederschap veel energie,
partner, andere huisgenoten en bezoekers dragen daarin dezelfde
ongeacht of je borstvoeding of kunstvoeding geeft. Het lijkt alsof
verantwoordelijkheid. Roken remt bovendien de melkproductie
je weinig anders doet dan voeden en verzorgen. Gun jezelf daarom
af. Het is raadzaam te stoppen met roken of toch minder te gaan
voldoende rust, zelfs al voor de bevalling. Als je oververmoeid
roken. De voordelen van borstvoeding wegen nog altijd op tegen
bent, kan de melkproductie afnemen. Probeer dat te vermijden
de nadelen van het roken. Rook nooit vlak voor of tijdens een
door voldoende te slapen en tijd te nemen voor jezelf. Beschouw
borstvoeding en nooit in de nabijheid van een baby.
het voeden als rustmoment en neem er de tijd voor. Alleen jij kan immers borstvoeding geven aan je baby.
DRUGS Drugs, zoals heroïne, marihuana, cocaïne, lsd en ecstasy komen
Regelmatig bewegen is belangrijk, ook na de geboorte en tijdens
in de moedermelk terecht en zijn zeer schadelijk voor je baby
het geven van borstvoeding. Elk stap of beweging telt.
en voor jezelf. Druggebruik tijdens de borstvoeding kan echt niet.
Dankzij deze tips blijf je fit, ook na je zwangerschap:
Gebruik je drugs, spreek er dan over met je arts en wend je tot een
•
van de gespecialiseerde centra.
Vermijd langdurig zitten. Onderbreek regelmatig door even recht te staan en te stappen, een glaasje water te halen of een
•
ander bewegingstussendoortje.
DAGELIJKSE HYGIËNE
Beweeg regelmatig. Elke dag een half uurtje wandelen
Hygiëne is niet alleen belangrijk voor je kind, maar ook voor jou.
of fietsen is ideaal. Doe af en toe wat spierversterkende
Gewone dagelijkse hygiëne volstaat.
oefeningen en zachte stretchoefeningen. Bewoog je al veel
• Was je handen altijd met warm water en zeep voor je borstvoeding geeft of afkolft.
voor je zwangerschap? Dan kan je je activiteiten verder zetten, na overleg met je arts of vroedvrouw. •
Luister naar je lichaam.
•
Vraag raad aan je arts of vroedvrouw.
• Was je borsten gewoon met water. Zeep droogt de tepels uit, waardoor je makkelijker tepelproblemen krijgt. • Draag een katoenen beha die nergens knelt. • Lekkende melk vang je best op met wasbare katoenen borstkompressen. Gebruik je wegwerpkompressen, kies dan kompressen zonder plastiek laagje, zodat er luchtcirculatie
MEER WETEN?
mogelijk blijft. Vervang de kompressen regelmatig zodat je tepels niet verweken.
Meer info vind je op kindengezin.be. Ga naar Zwangerschap en Geboorte > Zwangerschap > Gezond zwanger zijn.
ALCOHOL Alcohol gebruiken als je borstvoeding geeft, kan invloed hebben op het functioneren van je baby en op je borstvoeding. Alcohol zorgt
CAFEÏNE
voor een minder goede toeschietreflex en verandert de geur van
Wees matig met het gebruik van koffie, gewone thee, cola en
moedermelk. Je kind drinkt mogelijk minder in de uren nadat je
chocolademelk. Cafeïne, theïne en theobromine kunnen de baby
alcohol gebruikt hebt.
prikkelbaar maken en de slaap verstoren.
•
In de eerste 3 maanden na de geboorte, als je baby heel moeilijk alcohol kan afbreken, vermijd je beter alcohol.
•
Regelmatig alcoholgebruik (meer dan 2 consumpties per
ROKEN
dag of meer dan 4 consumpties na elkaar) is absoluut af
Rook je als je borstvoeding geeft, dan rookt je baby mee.
te raden, omdat het nadelige effecten kan hebben voor de
Nicotine en andere giftige stoffen komen in je moedermelk en
ontwikkeling, de groei en het slaappatroon van je baby en
17
5. Levenswijze mama
•
Borstvoeding Kind en Gezin
voor je functioneren als ouder.
VOORBEHOEDSMIDDELEN
Geen alcohol gebruiken als je borstvoeding geeft, is altijd de
Je vruchtbaarheid herstelt zich in de eerste weken na de bevalling.
veiligste optie.
Geef je borstvoeding, dan kan de menstruele cyclus later op gang komen. Borstvoeding geven kan beschermen tegen een nieuwe
Kies je er toch voor om alcohol te gebruiken, beperk dan
zwangerschap, maar slechts onder volgende drie voorwaarden:
blootstelling van je baby aan alcohol met volgende tips:
• Je baby is jonger dan 6 maanden.
*
Hou alcohol voor een speciale gelegenheid.
• Je maandstonden keerden nog niet terug.
*
Kies drank met een laag alcoholgehalte.
• Je geeft exclusief borstvoeding (minstens om de 4 uur overdag
*
Drink slechts 1 glas of een kleinere portie.
*
Eet voor en tijdens het drinken van alcohol.
*
Drink alcohol meteen na een borstvoeding en wacht na één
Denk bewust na over gezinsplanning. Wil je een nieuwe
consumptie minstens 2 uur met het geven van borstvoeding.
zwangerschap vermijden, dan kan je een (hormonaal)
Per extra consumptie wacht je 2 uur langer.
contraceptiemiddel gebruiken, ook als je borstvoeding geeft.
Als je baby al vroeger wil eten, geef dan vooraf afgekolfde
Bespreek met je arts of vroedvrouw welk voorbehoedsmiddel het
alcoholvrije moedermelk.
meest geschikt is voor jullie.
* *
Moedermelk die je afkolft nadat je alcohol gedronken hebt, geef je niet aan je kind.
*
Slaap nooit samen met je baby na alcoholgebruik.
GENEESMIDDELEN Geneesmiddelen die je inneemt, komen altijd in mindere of meerdere mate in de moedermelk terecht. Sommige geneesmiddelen hebben geen effect op je baby, andere zijn wel schadelijk. Gebruik geen geneesmiddelen zonder advies van je arts of apotheker. Schrijft je arts een geneesmiddel voor, wijs hem er dan op dat je borstvoeding geeft. Er bestaan voor heel wat geneesmiddelen alternatieve producten die veilig te combineren zijn met borstvoeding. Als je antibiotica neemt, is dat geen reden om de borstvoeding te stoppen. Sommige zijn wel schadelijk, maar ze kunnen worden vervangen door veilige varianten. Bij volgende situaties kan borstvoeding echt niet of moet je voorzichtig zijn: • Als je geneesmiddelen moet nemen die voor jou onontbeerlijk zijn, maar je baby kunnen schaden bv. chemotherapie. • Als er radioactieve middelen gebruikt worden tijdens een onderzoek, moet de borstvoedingsperiode een tijdje onderbroken worden. Je kan tijdelijk afkolven en de moedermelk weggieten. De duur van de onderbreking is afhankelijk van het gebruikte radioactieve product tijdens het onderzoek. Vraag advies aan de radioloog of je behandelend arts.
18
en maximum 6 uur tussen 2 nachtvoedingen).
6. Mogelijke problemen
Borstvoeding Kind en Gezin
6. MOGELIJKE PROBLEMEN Je kan veel problemen voorkomen door je vooraf te informeren, je baby correct aan te leggen en je tijdig te laten bijstaan door een deskundige. STUWING
dan voldoende melk aan voor hun baby. 1 à 2 weken later wordt de
3 à 5 dagen na de bevalling komt de melkproductie goed op gang. Je
melkproductie niet langer hormonaal bepaald, maar bepaalt je baby
borsten worden zwaarder en zijn soms erg gespannen. Die stuwing
hoeveel melk je produceert. Leg je je baby vaak en correct aan, dan zal
is niet alleen te wijten aan de melkproductie, maar ook aan een
je melkproductie stijgen; doe je dat niet, dan daalt de productie. Tijdens
verhoogde doorbloeding van de weefsels. Dit gaat soms gepaard
de groeispurten zal je baby zeer frequent borstvoeding vragen om je
met pijnlijke borsten, een licht verhoogde lichaamstemperatuur of
melkproductie te stimuleren. Door hem vaker te voeden, ga je na enkele
hoofdpijn. Leg je je baby vaak aan dan is de kans op ernstige stuwing
dagen vanzelf meer melk aanmaken. Frequente voedingen zijn dus geen
kleiner.
teken dat je te weinig melk hebt.
Stuwing kan zich later ook nog voordoen, maar wordt dan meestal
Komt je baby niet goed bij, rust dan wat meer en leg hem vaker
veroorzaakt door opstapeling van moedermelk in de borst. Het
aan. Leg je baby ook correct aan en laat hem voldoende lang
wijst op een onevenwicht tussen vraag en aanbod, bv. door een
drinken, zodat hij genoeg vetten binnenkrijgt. Probeer enkele
voeding over te slaan. Dit gaat soms gepaard met koorts en
dagen volledig voor je baby beschikbaar te zijn. Blijf je baby goed
ernstig gezwollen, soms glanzende borsten die pijnlijk zijn bij
observeren. Plast hij minder, wordt hij slaperiger of minder alert,
aanraking. Wordt de stuwing niet verholpen, dan kan dit leiden tot
contacteer dan je vroedvrouw of verpleegkundige voor
een borstontsteking en kan de melkproductie verminderen.
extra opvolging.
Wat kan ik doen?
TE VEEL MELK
• Voed je baby op vraag en leg vaak aan. Zo kan je
Soms maak je meer melk aan dan je baby nodig heeft. Dit kan zorgen
stuwing voorkomen of is de stuwing minder sterk. • Ondersteun je borsten voldoende met een goed passende, niet-spannende beha.
voor ongemakken, zowel bij jou als bij je baby. Je baby verslikt zich regelmatig aan de borst en kan de snelle melkstroom maar moeilijk volgen. Door het gulzige drinken is hij vaak ook onrustig na de
• Leg je baby correct aan en wissel regelmatig van houding.
voeding en geeft hij gulpjes melk terug. Aangezien hij de borst zelden
• Zijn je borsten erg gespannen, dan kan je baby het moeilijk
leegdrinkt, krijgt hij in verhouding minder vetten binnen en zal hij ook
hebben om correct aan te happen en voldoende borstweefsel
frequenter voeding vragen. Je hebt vaak last van borststuwing en ook
in de mond te nemen. Breng warme kompressen aan, masseer
na de voeding kan je nog gevulde melkkliertjes voelen in de borst.
je borsten en tepelhof en probeer met je hand wat melk uit je
• Is de borst erg gespannen en kan je baby moeilijk aanhappen,
borst te kolven voor je je baby aanlegt. • Na de voeding kunnen koude kompressen verzachtend werken. • Als het voeden te pijnlijk wordt, kan je een pijnstiller nemen. Vraag altijd eerst raad aan je behandelend arts. • Blijf de stuwing aanhouden, neem dan een warm bad of warme douche zodat je melk makkelijker zal stromen. Masseer je borsten intussen tot ze terug soepel zijn. • Heb je regelmatig last van stuwing, meld dit zeker aan je vroedvrouw en verpleegkundige.
breng dan voor de voeding warmte aan, masseer de borst en de tepelhof en probeer een beetje melk met de hand af te kolven. • Verslikt de baby zich regelmatig aan het begin van de voeding, verbreek dan even het vacuüm, neem je baby van de borst, laat wat melk wegstromen en leg je baby daarna opnieuw aan. • Sommige baby’s kunnen een snelle melkstroom beter aan als ze in een verticale houding gevoed worden. Ook liggend voeden (bv. rug- of zijligging) kan helpen, omdat de melk zo minder hevig toeschiet. • Let erop dat je beha niet gaat knellen en vervang
TE WEINIG MELK Direct na de geboorte zorgen je hormonen ervoor dat je borsten melk gaan produceren. De meeste moeders maken vanaf de vijfde dag meer
borstkompressen regelmatig of gebruik opvangschelpjes. • Blijft het probleem aanhouden, bespreek dit dan met je verpleegkundige of vroedvrouw.
19
6. Mogelijke problemen
Borstvoeding Kind en Gezin
• Neem bedrust en zoek hulp voor het huishouden.
VERSTOPT MELKKANAAL Melkkanaaltjes in de borst kunnen soms verstopt geraken. Je ziet op de borst dan een harde rode plek. De oorzaak is meestal een borst die niet goed leeggedronken wordt of druk op de borst door bv. een te strakke beha. Een verstopt melkkanaal kan leiden tot een borstontsteking. Wat kan ik doen als een melkkanaaltje verstopt is? • Let goed op de juiste aanlegtechniek. Als je twijfelt of je baby correct drinkt, vraag dan aan je verpleegkundige of vroedvrouw om een borstvoeding te observeren. • Masseer de borst vóór en tijdens de voeding in de richting van de tepel. • Voed vaker en neem er je tijd voor. • Neem voldoende rust. • Gebruik warmte vóór je je baby aanlegt en koude kompressen na het voeden.
Warmte aanbrengen, masseren en manueel melk afkolven
• Vermijd knellende kleding. • Blijf je een harde plek hebben in je borst, dan kan het masseren en met de hand afkolven van de borst tijdens een douche of een warm bad helpen om de borst soepel te maken. • Neem eventueel een pijnstiller, raadpleeg hiervoor je arts. Bij een terugkerend verstopt melkkanaal neem je best contact op met je verpleegkundige, vroedvrouw of een lactatiekundige.
BORSTONTSTEKING Een borstontsteking komt meestal voor als je baby enkele weken oud is, maar kan op om het even welk moment van de borstvoedings-
Borstcompressie tijdens het kolven
periode ontstaan. Een van de eerste tekens is een pijnlijke, rode, warme en harde zone op je borst. Je voelt je grieperig en je hebt koorts. Wat kan je doen bij een borstontsteking? • Stop niet met borstvoeding. • Leg je baby in verschillende houdingen aan en geef hem eerst de pijnlijke borst, zodat die goed leeggedronken wordt. Soms is het nodig om de ontstoken borst na te kolven. • Gebruik warmte vóór je je baby aanlegt en koude na het voeden, bv. met kompressen of een gelpack. • Als het voeden te pijnlijk wordt, kan je een pijnstiller nemen. Raadpleeg hiervoor je arts. Soms schrijft hij een antibioticum voor. De meeste antibiotica mag je nemen als je borstvoeding geeft.
20
Warmte aanbrengen tijdens het afkolven kan melkstroom verhogen
6. Mogelijke problemen
Borstvoeding Kind en Gezin
Neem contact op met je verpleegkundige, vroedvrouw,
Vooral tijdens de eerste levensmaanden komen oprispingen voor.
lactatiekundige of arts als bovenstaande adviezen niet helpen
De baby laat voeding uit de mond lopen of geeft kleine gulpjes
of als je een terugkerende borstontsteking krijgt.
voeding terug, vaak korte tijd of lange tijd na de maaltijd, soms de hele dag door. De baby heeft er weinig last van: hij eet goed, groeit
TEPELKLOVEN
goed en ontwikkelt zich normaal. Wees niet ongerust over de
Tepelkloven zijn pijnlijke wondjes aan de tepel. Ze worden meestal
hoeveelheid, of het aantal keren dat je kind teruggeeft. Het is
veroorzaakt door het niet correct aanleggen of aanhappen van je
niet nodig om de moedermelk af te kolven en in te dikken, of om
baby.
te stoppen met borstvoeding.
Hoe voorkom ik tepelkloven?
Als je baby te vaak teruggeeft en andere tekenen vertoont, zoals
• Zorg dat je zelf comfortabel zit of ligt tijdens het voeden.
pijn, vaak huilen, echt braken, weinig gewichtstoename of trage
• Leg je baby correct aan. Laat hem niet alleen op de tepel
ontwikkeling, kan er een onderliggend probleem zijn. Raadpleeg je arts
zuigen, maar ook op een groot deel van de tepelhof.
of je verpleegkundige.
• Het is niet nodig om tijdens borstvoeding je borsten te wassen met extra zeep. Gebruik je gewone dagelijkse verzorgingsproducten. Te veel zeep kan de tepel uitdrogen. • Hou de huid droog, draag een katoenen beha en gebruik liefst wasbare katoenen borstkompressen of wegwerpkompressen zonder plastic laagje. Vervang de kompressen regelmatig. • Verdeel na de borstvoeding de laatste druppeltjes moedermelk over je tepel en laat het aan de lucht drogen. Dat houdt je tepelhuid gezond en bevordert het herstel.
HEB JE VRAGEN? Heb je twijfels? Of wens je een luisterend oor? Weet dat je terechtkan bij je verpleegkundige van Kind en Gezin. Ook een vroedvrouw, je kraamphulp, een lactatiekundige of iemand van een borstvoedingsorganisatie kan je borstvoeding ondersteunen. Een gesprek met iemand die ervaring heeft met borstvoeding kan wonderen doen.
• Vermijd stuwing, want dan staat de borst gespannen en kan je baby moeilijk aanhappen. Masseer in dat geval de tepelhof
Op onze website kindengezin.be vind je contactgegevens van
totdat hij soepel is, vóór je je baby aanlegt.
verschillende zorgverleners en borstvoedingsorganisaties.
• Breek de zuigkracht als je je baby van de borst neemt.
Ga naar Voeding > Borstvoeding > Interessante websites onderaan de pagina.
OPRISPINGEN BIJ DE BABY Regurgitatie of oprispingen bij de baby betekent dat de maaginhoud terugvloeit naar de slokdarm. Dat is normaal en vaak te wijten aan de onrijpheid van het maag-darmstelsel van je baby. Er is geen verschil in het voorkomen van oprispingen bij borstvoeding en bij kunstvoeding. Doordat moedermelk lichter
WEETJE
verteerbaar is dan kunstvoeding, wordt de maag bij moedermelk
Soms loopt de borstvoeding niet zoals je je had voorgesteld.
wel sneller geledigd, wat de kans op regurgitaties mogelijk
Je baby aanleggen lukt niet goed of is pijnlijk. Gelukkig
vermindert.
kunnen de meeste problemen goed verholpen worden, als je er snel bij bent. Een lactatiekundige is professioneel
Naast de anatomische structuur kunnen andere factoren de
opgeleid om je te helpen bij alle aspecten van borstvoeding.
oprispingen mee veroorzaken, zoals een sterke toeschietreflex, te
Een lactatiekundige die bewijst aan de hand van
snel wisselen van borst, een te grote melkproductie of een baby
studiepunten en een internationaal examen
die te krachtig zuigt.
dat ze zich voortdurend bijschoolt, is IBCLC gecertificeerd. Je vindt een lactatiekundige in je buurt op bvl-borstvoeding.be.
21
7. Afkolven
Borstvoeding Kind en Gezin
7. AFKOLVEN De redenen waarom je gaat afkolven kunnen heel uiteenlopend zijn: je productie stimuleren, een voorraadje moedermelk aanleggen, werkhervatting, je te vroeg geboren baby in het ziekenhuis,… WANNEER AFKOLVEN? • Wil je af en toe weg zonder je baby, kolf dan gedurende enkele
•
• Als je gedurende een langere periode afkolft, is het normaal dat de melkproductie af en toe wat terugloopt. Maak je niet
dagen kleine hoeveelheden af, bv. een half uur nadat je je baby
ongerust. Wil je je melkproductie opnieuw extra stimuleren, leg
gevoed hebt. Die kleine porties samen vormen 1 maaltijd.
dan je baby vaker aan of kolf enkele dagen vaker af.
Door na een borstvoeding nog een kwartiertje te kolven, stimuleer je je productie. Dit helpt vooral wanneer je melkproductie traag op gang komt of wanneer je een dipje hebt.
• Frequent kort kolven heeft meer effect dan enkele keren langduriger kolven. • Je kan je melkproductie extra stimuleren door warmte aan te
Vraag hulp aan een lactatiekundige als je ongerust blijft over je
brengen voor het kolven en door je borsten goed te masseren
melkproductie.
voor en tijdens het kolven. Wanneer je melk al na korte
• Als je afkolft op je werk kan je je borstvoedingspauzes (zie p. 29) plannen op het moment dat je je baby zou voeden. Je moet minder vaak afkolven op je werk als je hem voedt vlak voor en onmiddellijk na de opvang. • Is je baby te vroeg geboren en niet in staat zelf aan de borst te
tijd stopt met stromen, kan je opnieuw een toeschietreflex proberen op te wekken, door opnieuw je borsten te masseren. • Afkolven mag geen pijn doen. Heb je een afkolftoestel met regelbare zuigkracht, begin dan met de laagste stand en ga geleidelijk verder naar de middelste stand. Kolven met een hogere zuigkracht geeft
drinken, dan kan je de borstvoeding op gang brengen door af te
vaak geen beter resultaat, maar kan wel pijnlijk zijn. Een andere
kolven, bij voorkeur met een dubbelzijdige kolf. Kolf aan dezelfde
oorzaak van pijn kan een verkeerde maat van borstschild zijn.
frequentie als de voedingen van je baby met een minimum van
Als kolven niet vlot verloopt of pijnlijk is, vraag dan advies aan je
8 keer per 24 uur. Dag en nacht kolven kan, naast het pendelen
verpleegkundige, vroedvrouw of lactatiekundige.
naar je baby in het ziekenhuis, best pittig zijn. Durf hulp te vragen bij de huishoudelijke taken, zodat je zelf ook af en toe kan
Afkolven op het werk:
ontspannen.
• Als je begint te werken, is het belangrijk om de melkproductie op peil te houden. Drink voldoende water en neem voldoende
Tips:
rust. Wat vroeger naar bed en een middagdutje tijdens het
• Het is normaal dat je in het begin maar enkele druppels of een
weekend kunnen je door die vermoeiende eerste weken heen
kleine hoeveelheid kolft. Leer af te kolven door het vaak te doen. Oefening baart kunst. • Ga ontspannen zitten in een rustige en behaaglijk warme ruimte. Zorg dat je alles bij de hand hebt. Neem de tijd. • Was altijd je handen met zeep vóór je begint en werk met goed gereinigd materiaal. • Bereid je zowel psychisch als lichamelijk voor op het kolven. Masseer je borsten en tepels, zet je baby of een foto van je baby bij je, neem eventueel een warm bad of een warme douche als je thuis bent. Dat vergemakkelijkt de toeschietreflex. • Neem evenveel tijd om af te kolven als om een voeding te geven. • De hoeveelheid afgekolfde melk verschilt van keer tot keer.
helpen. • Maak ook de kolfmomenten op het werk zo aangenaam mogelijk. De melk zal sneller toeschieten als je relaxed bent. Een warm vestje of een grote sjaal om je heen slaan, een kersenpitkussen en een foto van je baby kunnen daarbij helpen. • Door voldoende kolfmomenten in te lassen, blijft je melkproductie op peil en voorkom je stuwing. • Leg je baby wat vaker aan wanneer je wel thuis bent. Dat geeft je melkproductie een extra stimulans! • Je moedermelk bewaart optimaal als je ze meteen na het afkolven afgedekt in de koelkast kan bewaren. Een koeltas met een bevroren koelelement houdt je melk fris tijdens het vervoer. Lees meer over bewaren van moedermelk op p. 26.
22
7. Afkolven
Borstvoeding Kind en Gezin
HOE AFKOLVEN? Er zijn verschillende afkolfmogelijkheden. Welke de beste manier is, hangt af van de reden waarom, hoe vaak en waar je kolft. We stellen er enkele voor. AFKOLVEN MET DE HAND Als het om kleine hoeveelheden melk gaat, kan je het best met de hand afkolven. Het is de goedkoopste en meest natuurlijke manier 38°
van afkolven. Deze manier vraagt wat oefening. Wie vertrouwd is met manueel afkolven, kan vaak een hele voeding op die manier kolven. HOE AFKOLVEN MET DE HAND? 1. Was altijd je handen met zeep en droog ze af met een propere handdoek. 2. Bereid je borsten goed voor bv. met warmte, massage, tepelstimulatie, schudden, strelen, …. Je hebt als voorbereiding enkele minuten nodig om de melk te doen stromen. Eerst komt de melk druppel per druppel, door verder te masseren en kolven, schiet de melk in verschillende straaltjes tegelijkertijd toe. 3. Neem de borst in de hand. Leg je duim boven de tepel en de wijs- en middelvinger onder de tepel, ongeveer 2,5 tot 4 cm van de tepel af. De vingers vormen een ‘C’. 4. Druk nu de vingers richting borstkas. 5. Rol duim en vingers tegelijk naar voren, alsof er vingerafdrukken gemaakt moeten worden. Vermijd knijpende, trekkende en/of glijdende bewegingen, want die kunnen het borstweefsel beschadigen. 6. Herhaal deze beweging ritmisch: plaats, druk, rol, … 7. Verplaats duim en vingers om de tepel heen, zodat de borst goed geledigd wordt. Het afwisselend masseren, strelen en schudden van de borsten stimuleert de toeschietreflex.
WEETJE
WEETJE
Melk afkolven om de melkproductie te controleren is niet
Te veel moedermelk systematisch afkolven heeft als nadelig
ideaal. Het geeft geen juist beeld van je melkproductie. Een
effect dat de melkproductie te veel gestimuleerd wordt en
goed drinkende baby haalt meer melk uit je borst dan een
wordt daarom niet aangeraden. Heb je last van te veel melk,
afkolftoestel.
bespreek dit met je verpleegkundige of vroedvrouw.
23
7. Afkolven
Borstvoeding Kind en Gezin
AFKOLVEN MET EEN AFKOLFTOESTEL Welk type kolf je kiest, hangt af van waarom, hoe vaak en waar je afkolft. Lees altijd goed de handleiding. HANDKOLVEN
ELEKTRISCHE AFKOLFTOESTELLEN
Handkolven zijn goedkoper dan elektrische kolven en zijn ook heel
Elektrische afkolftoestellen zijn beter geschikt om de melkproductie
gemakkelijk te vervoeren. Ze zijn ideaal om sporadisch af te kolven.
op gang te brengen of om heel regelmatig te kolven. Ze hebben
Er bestaan verschillende modellen handkolven. De handkolf met
een motor die zuigkracht produceert. Deze motor kan aangedreven
handgreep is vrij handig in gebruik. Bij sommige toestellen kan je
zijn door (oplaadbare) batterijen of door netstroom. Er bestaat een
de handgreep draaien wat minder belastend is voor je pols. De
heel gamma, gaande van compacte batterijkolfjes tot de zwaardere
zuigkracht kan geregeld worden door de hendel minder diep in te
huurkolf.
drukken. De meeste elektrische kolven gebruiken voorgeprogrammeerde software, waardoor je kan kiezen tussen een programma om de toeschietreflex te stimuleren en een programma om te kolven. Kolf je slechts enkele keren per week, dan is een enkelzijdig elektrische kolf vaak voldoende. Moet je dagelijks afkolven voor je te vroeg geboren baby in het ziekenhuis of op je werk, dan is het wel handig dat je beide borsten tegelijk kan afkolven met een dubbelzijdige kolf. Dit bespaart tijd en levert vaak meer melk op dan beide borsten apart af te kolven. Draagbare dubbelzijdige elektrische kolven kan je zelf aankopen. De zwaardere dubbelzijdige kolven kan je huren via je ziekenfonds of apotheek.
WEETJE Wist je dat je meerdere toeschietreflexen hebt per kolfbeurt. Elke kolfsessie start je met warmte, massage en snel oppervlakkig kolven om een toeschietreflex op te wekken. Ook tussendoor, als je melkstroom stopt, kan je je kolf even opzij zetten en je borsten opnieuw masseren om een toeschietreflex te stimuleren.
WEETJE Wist je dat je borsten masseren voor, tijdens en tussen het kolven, ervoor zorgt dat je meer moedermelk afkolft? Bovendien bevat je melk dan ook meer vetten, waardoor je baby beter verzadigd is. Wees dus lief voor je borsten!
24
7. Afkolven
Borstvoeding Kind en Gezin
WANNEER WELKE KOLF? Handkolven, enkelzijdig of dubbelzijdig elektrisch kolven of gewoon
onderdelen kan je in een wasnetje plaatsen. • Controleer alle materialen of ze helder proper zijn. Indien nodig
kolven met de hand … Welke manier van kolven is het meest geschikt? Onderstaand overzicht kan hierbij richtinggevend zijn. Sowieso is de techniek waar je je het best bij voelt voor jou de meest geschikte techniek.
herhaal voorgaande stappen. • Zet de flessen ondersteboven zodat ze kunnen uitlekken en afkoelen op een propere handdoek, papieren wegwerphanddoek of keukenrol. Laat ze goed drogen aan de lucht vooraleer ze op te
ONDERHOUD EN HYGIËNE
bergen. • Als je het materiaal snel nodig hebt, kan je het droogwrijven met
Bacteriën leven op je handen en op je huid en kunnen zich vermenigvuldigen in moedermelk. Bovendien blijven vetten uit
een propere handdoek, papieren wegwerphanddoek of keukenrol.
moedermelk en huidschilfers gemakkelijk kleven aan materialen en vormen ze een ideale voedingsbodem voor bacteriën. Met volgende tips kan je voorkomen dat je kindje ziek wordt door een teveel aan
materiaal. • Monteer alle droge onderdelen en berg ze op op een propere plaats op, bv. in een keukenkast.
bacteriën in moedermelk. 1
• Controleer steeds op beschadigingen. Vervang zo nodig het
Was steeds je handen met stromend water en zeep voordat je gaat afkolven. Op verplaatsing kan je alcoholgel (70%) gebruiken om je
DAGELIJKS STERILISEREN
handen te ontsmetten. Voor je borsten volstaat dagelijkse hygiëne. Soms zijn er situaties waarbij steriliseren toch wenselijk kan
2 Gebruik steeds goed gereinigd materiaal om moedermelk af te
zijn om zo veel mogelijk bacteriën uit te schakelen. Denk
kolven, te bewaren of aan je kind te geven. Dit doe je als volgt:
bijvoorbeeld aan ziekte van je kind, bij hardnekkige tepelkloven, • Steriliseer alle materialen voor het eerste gebruik.
een schimmelinfectie of een borstontsteking. Ook als een
• Spoel meteen na gebruik alle materialen af onder stromend
goede hygiëne moeilijk is, kan je ervoor kiezen om dagelijks te steriliseren.
water. • Was de materialen af in heet water en afwasmiddel in een propere gootsteen of kom. Gebruik een flessenborstel en
Voor baby's die te vroeg geboren zijn en kinderen met primair
spenenborstel om alles goed proper te krijgen. Spoel na met heet
immuundeficiëntie of na behandeling met chemotherapie, blijft
water.
het nodig om alle gebruikte materialen dagelijks te steriliseren
• Je kan de materialen ook in de vaatwasser reinigen (minimum
tot 3 maanden of langer.
60°). Plaats alle onderdelen in de vaatwasmachine. Kleine Soort gebruik
Kolven met de hand
Handkolf
x
x
Elektrische kolf
Dubbelzijdig elektrische kolf
x
x
Occasioneel gebruik Een keer weg zonder baby Dagelijks gebruik Combinatie BV en werken
(x)
Medische redenen Premature baby in ziekenhuis
x
Te weinig melkproductie
(x)
Ernstige tepelkloven
x
x
x
Borstontsteking
x
x
x
x
25
8. Bewaren, ontdooien en opwarmen
Borstvoeding Kind en Gezin
8. BEWAREN, ONTDOOIEN EN OPWARMEN BEWAREN
gedurende 3 maanden. Daarna zien we een lichte daling van
Gebruik zo veel mogelijk verse melk, want de voedings-
een aantal stoffen, maar de melk blijft van goede kwaliteit tot
waarde en de beschermende stoffen in moedermelk zijn
minstens 6 maanden. De smaak, het uitzicht en de geur van
optimaal als de melk niet wordt ingevroren of opgewarmd.
moedermelk kunnen veranderen als ze een poosje bewaard
Was altijd grondig je handen voor je moedermelk aanraakt en
wordt.
gebruik propere materialen. Hoe hygiënischer je werkt, hoe beter je melk bewaart. Onderstaande bewaartijden garanderen een optimale kwaliteit. Als je uitermate hygiënisch te werk gaat, kan je moedermelk wellicht langer bewaren, maar hou steeds rekening met een klein verlies aan kwaliteit. Al blijft moedermelk steeds de eerste keuze. • Vang afgekolfde moedermelk op in een afsluitbaar potje, flesje of in moedermelkbewaarzakjes. Sluit ze af en vermeld de datum. Vries de moedermelk in kleine porties van 60 à 120 ml in, zodat ze sneller ontdooit en je minder restjes moet weggooien. • Op kamertemperatuur (16° - 29°C) kan je de melk 4 uur bewaren. • Wil je de afgekolfde melk niet binnen de 4 uur, maar wel binnen 4 dagen na het afkolven gebruiken, zet ze dan zo snel mogelijk in de koelkast (1-4°C).
Vers afgekolfde moedermelk
vitamines en andere unieke eigenschappen die voor het kind
Kamertemperatuur (16-29°)
4 uur*
uitermate belangrijk zijn. Bewaar de afgekolfde melk achteraan
Koelkast (4°)
4 dagen**
Diepvries (-18°)
6 maanden***
Koeltas met bevroren koelelement (15°)
Max 24 uur
in de koelkast en niet in de deur of groentelade. Moedermelk behoudt zijn kwaliteit optimaal gedurende 4 dagen in de koelkast.
Ontdooide moedermelk Kamertemperatuur (16-29°)
2 uur
Koelkast (4°)
24 uur (achter in koelkast)
4 dagen te bewaren, plaats ze dan, na een uurtje afkoelen in
Diepvries
Niet opnieuw invriezen
de koelkast, meteen in de diepvries. In een diepvriezer bij een
Restje opgewarmde moedermelk
temperatuur van -18°C of kouder kan ingevroren moedermelk
Kamertemperatuur (16-29°)
1 uur
minstens 6 maanden worden bewaard. In het vriesvak van een
Diepvries
Niet opnieuw invriezen
• Is het de bedoeling om de afgekolfde melk langer dan
koelkast blijft ingevroren moedermelk 2 weken goed. Invriezen verandert de samenstelling enigszins, maar de antistoffen en andere beschermende stoffen blijven grotendeels behouden
WEETJE
*6 uur bij lage kamertemperatuur en onder zeer hygiënische omstandigheden **6 dagen onder zeer hygiënische omstandigheden ***tot 12 maanden aanvaardbaar
WEETJE
Gemiddeld drinken borstgevoede baby’s 60 tot 120 ml per
Een moedermelkbewaarzakje dat horizontaal ingevroren
voeding, 8 tot 10 keer per dag. Je kan de moedermelk dus
wordt, is sneller ontdooid dan een zakje dat rechtop
best bewaren in kleine porties van 60 à 120 ml. Dan moet
ingevroren wordt. Onder een lauwe straal water duurt het
je minder weggooien en kan je de ingevroren melk snel
slechts enkele minuten.
ontdooien.
26
Optimale bewaartijd
Een snelle afkoeling zorgt voor een kleiner verlies aan
8. Bewaren, ontdooien en opwarmen
Borstvoeding Kind en Gezin
ONTDOOIEN
MOEDERMELK UIT EEN FLES? GRAAG TRAAG!
Ontdooi bevroren moedermelk bij voorkeur langzaam, achteraan
Aan de borst drinken vraagt geduld van je kind. De melk begint niet
in de koelkast en niet in de deur of de groentelade. Reken hiervoor
onmiddellijk te stromen en je kind moet snel en oppervlakkig zuigen
voldoende tijd: een potje met 150 ml moedermelk heeft 14 uur nodig
om de melkstroom op gang te brengen. Ook naar het einde van een
om te ontdooien in de koelkast. Een zakje met 50 ml is op 5 uur
borstvoeding toe kan de melk trager stromen. De melk uit een fles
ontdooid. Heb je snel een portie nodig, dan kan je die ontdooien
stroomt meteen en aan constante snelheid. Een kind dat regelmatig
onder stromend water dat langzaam van koud naar handwarm gaat.
een fles krijgt, kan tijdens de borstvoeding ongeduldig worden
Zet de kraan niet te heet, anders worden er meer beschermende
wanneer de melk nog niet of trager stroomt. Sommige kindjes zullen
cellen vernietigd. Een potje met 150 ml melk is op deze manier na
zelfs weigeren om nog te drinken aan de borst. Dit is zowel praktisch
15 minuten ontdooid, een zakje met 150 ml na 4 minuten. Ontdooi
als emotioneel heel moeilijk en moeders kunnen zich afgewezen
de moedermelk niet op kamertemperatuur. Gebruik ontdooide
voelen. Daarom wordt aanbevolen om moedermelk op andere
moedermelk binnen 24 uur en vries ze niet opnieuw in.
manieren aan je kindje te geven, zoals bijvoorbeeld met een cupje, een bekertje of een voedingsspuitje.
OPWARMEN Warm moedermelk langzaam op tot 37 °C in een pan met warm water (au bain-marie) of in een flessenverwarmer. Verhit de melk niet hoger, want dan kan je baby zijn mond of slokdarm verbranden. Bovendien verliezen de antistoffen, de anti-infectieuze stoffen en de eiwitten in de melk hun kwaliteit bij een hogere temperatuur. Gebruik geen microgolfoven, want dan wordt de melk ongelijkmatig verwarmd. Controleer altijd de temperatuur van de melk voor je ze aan je baby geeft. Laat een druppel melk op de binnenkant van je pols vallen. Voelt
Wil je toch een zuigfles gebruiken, hou dan rekening met deze tips:
de druppel warmer aan dan je huid, dan is de melk te warm. Wil je in
•
noodgevallen toch moedermelk opwarmen in de microgolfoven, hou dan rekening met de volgende tips: • •
een kleine opening (pasgeborene of 0+). •
Verwarm de moedermelk kortstondig gedurende 10 seconden op het laagste vermogen.
Gebruik, ongeacht de leeftijd van de baby, een flessenspeen met Hou de fles horizontaal terwijl je kind rechtop zit. Zo zal de melk trager stromen uit de fles.
•
Rol de fles tussen je handen of schud heel zachtjes om de melk
Laat je kind actief aanhappen, boots het ritme van drinken aan de borst na en las regelmatig een pauze in.
gelijkmatig te verdelen. • • •
Test met een druppel op je pols of de gewenste temperatuur
FLESWEIGEREN
bereikt is.
Hou er rekening mee dat je kind tijd nodig heeft om op andere manieren
Is de melk nog te koud, herhaal dan bovenstaande stapjes, totdat
te leren drinken. Dwingen heeft een averechts effect en vermijd je beter.
de melk handwarm is.
Blijf zelf rustig en bied een fles aan als je kind ontspannen is.
Laat de fles nog een minuutje staan en test de temperatuur opnieuw. Vloeistoffen die uit de microgolfoven komen, blijven
Enkele tips:
immers nog even verder opwarmen.
•
Geef vers afgekolfde moedermelk en voorzie voldoende oefenmomentjes.
OF
•
Laat iemand anders een fles geven en blijf zelf uit de buurt.
•
Afleiden helpt vaak: rondwandelen, rustig praten of zingen, voor een spiegel staan, een andere houding om te voeden …
•
Je kan een fles aanbieden net voor je kind indommelt.
•
Bied moedermelk in een bekertje aan of, na de leeftijd van 6 maanden, als een papje.
Meer tips vind je op kindengezin.be > Voeding > Borstvoeding > Afkolven.
27
9. Hoelang kan ik borstvoeding geven?
Borstvoeding Kind en Gezin
9. HOELANG KAN IK BORSTVOEDING GEVEN? Je kan doorgaan met borstvoeding zolang jij en je kind ervan genieten. Vanaf 6 maanden geef je vaste voeding bij om het ijzergehalte van je kind op peil te houden, maar borstvoeding kan nog lang aan de melkbehoeften van je kind voldoen. Moedermelk blijft zich aanpassen aan de behoeften van je kind. Ze blijft een bron van beschermende stoffen, zelfs als je nog maar een enkele keer per dag borstvoeding geeft. Borstvoeding versterkt, op het moment dat je baby mobieler wordt, de weerstand tegen de bacteriën en andere ziektekiemen waarmee je baby in contact komt. Het ontdekken van de wereld kan bovendien vermoeiend en beangstigend zijn. Voor je kind blijft het fijn om dan dicht bij zijn moeder te zijn. Dit maakt hem niet aanhankelijker, integendeel, hij zal vanuit deze veilige geborgen omgeving gemotiveerd zijn om op avontuur te gaan.
MEER WETEN?
Naarmate kinderen ouder worden, zullen ze geleidelijk aan meer
Wat als mijn baby tandjes krijgt? Kan ik borstvoeding geven als ik opnieuw zwanger ben? Kan je meerdere kinderen van verschillende leeftijd tegelijk de borst geven? Meer informatie vind je op kindengezin.be. Ga naar Voeding > Borstvoeding > Bijzondere situaties.
andere voeding eten en steeds minder om borstvoeding vragen. De meeste kinderen stoppen zelf met borstvoeding tussen 18 maanden en 3 jaar. Laat je niet ontmoedigen door nietbegrijpende blikken als je een kind dat ouder is borstvoeding geeft.
28
10. Borstvoeding en werk
Borstvoeding Kind en Gezin
10. BORSTVOEDING EN WERK Wil je graag borstvoeding blijven geven, dan zal dit op een bepaald ogenblik samenvallen met de terugkeer naar het werk, met studeren, met werk zoeken of met de opvang van je kind. Ga best na hoe je dit kan combineren. Vraag op tijd raad aan ervaren collega’s en bespreek het met je werkgever en je vakbondsorganisatie. HOE COMBINEER JE BORSTVOEDING EN WERK?
Bereid je werkhervatting goed voor:
Borstvoeding en werk combineren kan. Het is afhankelijk van je
• Maak je gebruik van borstvoedingspauzes op het werk om af te
werksituatie en van wat je zelf wil. In België zijn er verschillende
kolven, dan hoef je je borstvoeding niet af te bouwen. Begin wel ruim
mogelijkheden die het combineren van borstvoeding en werken makkelijker
op tijd om je baby te laten oefenen met drinken aan een fles. Start
kunnen maken. Werk je in omstandigheden die gevaarlijk kunnen zijn
hiermee ten vroegste als je baby 6 weken oud is en geef bij voorkeur
voor jou of je baby die borstvoeding krijgt, dan heb je misschien recht op
vers afgekolfde moedermelk. Een baby van 6 maanden kan ook leren
profylactisch borstvoedingsverlof. Je kan je hierover informeren bij je
drinken aan een beker.
werkgever, je arbeidsgeneesheer en je mutualiteit.
• Is afkolven op het werk geen optie voor jou, dan kan je de borstvoedingen die je normaal tijdens je werktijd zou geven, best
Op grond van een collectieve arbeidsovereenkomst heb je het recht om het werk even stil te leggen om borstvoeding te geven of moedermelk af te kolven voor je kind. Dat zijn borstvoedingspauzes. Wie 4 uur werkt
geleidelijk afbouwen. • Twee weken voor je werkhervatting is een goed tijdstip om hiermee te starten (zie p. 30).
per dag, mag een half uur pauzeren. Wie minstens 7,5 uur werkt mag 1 uur of 2 keer een half uur pauzeren. Borstvoedingspauzes mag je nemen tot
De meeste moeders merken in de eerste weken na de werkhervatting een
9 maanden na de geboorte. De werkgever moet voorzien in een geschikt
terugval in de melkproductie. Dat is heel normaal. Je kan al enkele weken
lokaal waar je discreet en op een hygiënische manier kan afkolven.
voor je werkhervatting een klein voorraadje melk aanleggen om deze dip in de melkproductie op te vangen. Eens je terug routine hebt opgebouwd,
In de private sector krijg je een uitkering van de mutualiteit voor de duur
stijgt de melkproductie vaak weer. Je kan je productie extra stimuleren
van de borstvoedingspauzes. Werk je bij de overheid of in het onderwijs,
door op momenten dat je vrij bent, vaker aan te leggen.
dan krijg je meestal je loon doorbetaald. Bij lokale besturen kan de regeling nog anders zijn. Informeer je bij je werkgever of bij je mutualiteit.
BORSTVOEDINGSPAUZES: PRAKTISCH - Breng je werkgever 2 maanden op voorhand op de hoogte
BORSTVOEDING EN KINDEROPVANG
dat je gebruik wil maken van het recht op
Informeer je reeds bij de inschrijving van je baby in de kinderopvang
borstvoedingspauzes. Dit doe je met een aangetekend
op welke manier ze jou kunnen ondersteunen om verder borstvoeding
schrijven of een brief waarvan je een duplicaat door je
te geven. In heel wat kinderopvangvoorzieningen kan borstvoeding
werkgever laat tekenen voor ontvangst.
gegeven worden bij het begin en het einde van de opvang. Dit helpt om
- Bezorg je werkgever bij het ingaan van de
je melkproductie op peil te houden en je kindje kan zo wennen aan de
borstvoedingspauzes een attest van Kind en Gezin of een
nieuwe omgeving. Daarnaast maak je antistoffen aan tegen ziektekiemen
medisch getuigschrift als bewijs dat je borstvoeding geeft.
in de kinderopvang, die je via je melk aan je kindje doorgeeft. Werk je
Zo lang je gebruikmaakt van de pauzes, overhandig je iedere
dichtbij de kinderopvang, dan kunnen ze jou verwittigen bij de eerste
maand op dezelfde dag een nieuw attest.
hongersignalen, zodat je je kind in de opvang kan gaan voeden.
- Op het einde van iedere maand bezorg je een attest dat ingevuld werd door jou en je werkgever aan je
MEER WETEN? Meer informatie over borstvoedingsverlof en borstvoedingspauzes vind je op onze website bij Zwangerschap en geboorte > Voorbereiden op de geboorte. Zie ook tips over afkolven op p. 22 en tips over moedermelk bewaren op p. 26.
ziekenfonds. Dit attest vermeldt het aantal pauzes dat je nam en het loon dat gecompenseerd moet worden. Je ontvangt 82% van je brutoloon van de mutualiteit. Werk je voor de overheid, dan wordt je loon in bepaalde situaties gewoon doorbetaald.
29
11. Afbouwen en stoppen
Borstvoeding Kind en Gezin
11. AFBOUWEN EN STOPPEN Stoppen met borstvoeding is voor jezelf en voor je baby een emotioneel proces. Bouw je melkproductie met zorg af en vervang de intieme momentjes tijdens de borstvoedingen door oneindig veel knuffels! Het tijdstip en de reden om te stoppen met borstvoeding zijn voor
STUWING
iedereen verschillend. Stoppen met borstvoeding kan gepaard gaan met
Ga je te snel afbouwen, dan kunnen je borsten pijnlijk en gespan-
veel emoties. Als je niet zeker bent of je wil stoppen, praat er dan over
nen aanvoelen, wat kan leiden tot een borstontsteking. Om dit te
met een deskundige.
voorkomen en om de pijn te verlichten, is het soms nodig om het afbouwen even te onderbreken en te focussen op het terug soepel
Misschien wil je enkel de voedingen afbouwen tijdens je werktijd. Of de
krijgen van je borsten. Koude kompressen kunnen verlichtend wer-
melkproductie dan voldoende zal blijven, is voor iedereen anders. Regel
ken, hoewel dat voor iedereen anders is. Breng even voor het kolven
is wel: hoe jonger je kindje, hoe belangrijker om de melkproductie te
warmte aan. Masseer dan je borsten van je borstkas naar de tepel
blijven stimuleren. Hervat je je werk bijvoorbeeld na je bevallingsrust, dan is afkolven op het werk noodzakelijk om je melkproductie op peil te houden. Is je kindje een jaar of ouder, dan is je melkproductie stabieler en is afkolven vaak niet meer nodig.
BORSTVOEDING AFBOUWEN Borstvoeding afbouwen doe je door heel geleidelijk aan borstvoedingen te vervangen door andere voeding. Afhankelijk van de leeftijd van je baby kan je aangepaste melkvoeding of vaste voeding geven. Heb je nog afgekolfde moedermelk in de diepvries dan geef je die eerst. Plan voldoende tijd voor het afbouwen, zeker als je eerder al last had
toe en kolf met de hand of met een kolfapparaat. Je kan doorgaan met kolven tot je borsten weer comfortabel en soepel aanvoelen. Het is niet nodig om je borsten volledig leeg te kolven. Herhaal dit telkens als je er behoefte aan hebt. Ga daarna aan een trager tempo verder met afbouwen. Geneesmiddelen om melkproductie af te bouwen zijn niet effectief en kunnen vervelende bijwerkingen hebben. Vraag begeleiding bij het afbouwen als het niet lukt.
stap 1 8 x BV BV
BV
BV BV
BV BV
stap 2 7 x BV BV
BV
BV BV
BV BV
BV
Wanneer je na enkele dagen merkt dat je geen stuwing meer voelt en
stap 3 6 x BV BV
BV
BV
BV BV
BV
dat je melkproductie zich heeft aangepast, kan je overgaan naar de
stap 4 5 x BV BV
BV
BV
BV
BV
volgende stap. De eerste en de laatste borstvoeding van de dag hou je
stap 5 4 x BV BV
van verstopte melkkanalen of borstontsteking. Vervang eerst een borstvoeding in de vooravond en doe dit verschillende dagen na elkaar.
best zo lang mogelijk aan. Nachtvoedingen hoef je niet op te nemen in het schema. Als je kindje er klaar voor is en overdag voldoende voeding inneemt, zullen de nachtvoedingen vanzelf afnemen.
stap 6 3 x BV BV
BV
BV
BV BV
stap 7 2 x BV BV stap 8
STOP
BV
BV = borstvoeding
= andere voeding
STOPPEN MET AFKOLVEN Kolf je fulltime dan heb je verschillende opties om dit af te bouwen. Je kan het aantal kolfsessies stelselmatig verminderen. Kolf je normaal om de 3 uur, dan verleng je de tijdspanne tussen de kolfsessies langzaam naar 3.5 uur, 4 uur, 4.5 uur, ... Je kan er ook voor kiezen om het aantal kolfsessies te behouden, maar de duur van de kolfsessies langzaam te verminderen. Kolf je normaal 15 minuten, dan bouw je langzaam af naar 14, 13, 12, ... minuten.
30
BV BV BV
Het schema hiernaast is een voorbeeld van hoe afbouwen kan verlopen, uitgaande van 8 borstvoedingen per dag.
BV
LEES MEER Hoe bereid je je best voor op je werkhervatting? Waar hou je rekening mee als je kind naar de opvang gaat? Weigert je kind te drinken aan een zuigfles? Lees meer op onze website bij Voeding > Borstvoeding > Afbouwen en stoppen.
Kind en Gezin-Lijn: 078 150 100 kindengezin.be
Volg ons op
Verantwoordelijke uitgever: Katrien Verhegge, administrateur-¬generaal Opgroeien, Hallepoortlaan 27, 1060 Brussel. Editie 2021 D/2021/4112/7
Hallepoortlaan 27 l 1060 BRUSSEL