t//i
·;i;.,,;,
_,
..,·.
11
'i~ "
Vlaanderen is landbouw & visserij
DE VLAAMSE AGROHANDEL IN 2019
DEPARTEMENT DEPARTEMENT LANDBOUW LANDBOUW & VISSERIJ & VISSERIJ
WWW.VLAANDEREN.BE/LANDBOUW www.vlaanderen.be/landbouw
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
DE VLAAMSE AGROHANDEL IN 2019 ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Auteurs: Tom Van Bogaert, Jonathan Platteau, Ruben Janssens
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
De Vlaamse agrohandel in 2019
pagina 1 van 27
Colofon Samenstelling Departement Landbouw en Visserij Verantwoordelijk uitgever Patricia Declercq, secretaris-generaal Departement Landbouw en Visserij Depotnummer D/2020/3241/174 Lay-out Vlaamse overheid
Voor meer informatie over het rapport kunt u contact opnemen met de auteur(s) van het rapport. Ons emailadres is als volgt samengesteld: VOORNAAM.NAAM@LV.VLAANDEREN.BE. Ons generiek adres is
KENNIS@LV.VLAANDEREN.BE.
U vindt onze rapporten terug op:
WWW.VLAANDEREN.BE/LANDBOUW/STUDIES
Vermenigvuldiging en/of overname van gegevens zijn toegestaan mits de bron expliciet vermeld wordt: Van Bogaert T. Platteau J. & Janssens R. (2020) De Vlaamse agrohandel in 2019, Departement Landbouw en Visserij, Brussel. Graag vernemen we het als u naar dit rapport verwijst in een publicatie. Als u een exemplaar ervan opstuurt, nemen we het op in onze bibliotheek. Wij doen ons best om alle informatie, webpagina's en downloadbare documenten voor iedereen maximaal toegankelijk te maken. Als u echter toch problemen ondervindt om bepaalde gegevens te raadplegen, willen wij u hier graag bij helpen. U kunt steeds contact met ons opnemen.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
De Vlaamse agrohandel in 2019
pagina 2 van 27
Deze publicatie werd door het Departement Landbouw en Visserij met de meeste zorg en nauwkeurigheid opgesteld. Er wordt evenwel geen enkele garantie gegeven omtrent de juistheid of de volledigheid van de informatie in deze publicatie. De gebruiker van deze publicatie ziet af van elke klacht tegen het Departement Landbouw en Visserij of zijn ambtenaren, van welke aard ook, met betrekking tot het gebruik van de via deze publicatie beschikbaar gestelde informatie. In geen geval zal het Departement Landbouw en Visserij of zijn ambtenaren aansprakelijk gesteld kunnen worden voor eventuele nadelige gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van de via deze publicatie beschikbaar gestelde informatie.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
De Vlaamse agrohandel in 2019
pagina 3 van 27
INHOUD Samenvatting...........................................................................................................................................................................................5 1 Situering en scope agrohandelsrapport ...................................................................................................................6 2 Vlaamse agrohandel in de kijker: overzicht ..........................................................................................................7 3 Focus op productgroepen................................................................................................................................................10 3.1
Akkerbouwproducten
10
3.2
Dierlijke producten
11
3.3
Tuinbouwproducten
12
3.4
Agro-industriĂŤle producten
13
3.5
Overige producten (dranken, veevoeder, vis, enz.)
14
4
Focus op agrarische producten ...................................................................................................................................15
4.1
Aardappelen
15
4.2
Granen
15
4.3
Groenten
16
4.4
Fruit
17
4.5
Sierteelt
18
4.6
Vleesvee
18
4.7
Zuivel
19
4.8
Varkens
20
4.9
Pluimvee
20
4.10
Vis en zeevruchten
21
5
Focus op handelspartners...............................................................................................................................................22
5.1
Export
22
5.2
Import
22
5.3
Handelssaldo
23
6 Aandeel van Vlaanderen in BelgiĂŤ en EU..............................................................................................................24 Figuren ...................................................................................................................................................................................................... 27 Tabellen..................................................................................................................................................................................................... 27
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
De Vlaamse agrohandel in 2019
pagina 4 van 27
SAMENVATTING Vlaanderen is een netto-exporteur van agrarische producten. De invoer bedraagt in 2019 32,1 miljard euro en de uitvoer 39,2 miljard euro. Het handelssaldo ligt daarmee op 7,1 miljard euro. In vergelijking met 2018 is de uitvoer met 2% gestegen en het overschot met 11%. Vlaanderen wordt gekenmerkt door een open economie en een exportgerichte agrovoedingsindustrie. Zuivelproducten zijn in 2019 ons belangrijkste product binnen de totale agrohandel. Ze laten de hoogste in- en uitvoerwaarde optekenen. Cacaoproducten en vers vlees staan op de tweede en derde plaats bij de exportproducten en noteren een fors handelsoverschot van meer dan een miljard euro. Dat laatste geldt ook voor aardappelbereidingen en bier. Andere sterke exportproducten zijn banketbakkerswerk, diepvriesgroenten, meststoffen, landbouwmaterieel, veevoeders en bestrijdingsmiddelen. Zuivelproducten en vers fruit, voornamelijk zuidvruchten zoals bananen, ananassen en kiwi’s, laten de hoogste invoerwaarde optekenen. Een aanzienlijk handelstekort is er bij kool- en raapzaad, oliën, vis, schaal- en weekdieren, wijn, koffie en tarwe. 81% van de export van agrarische producten gaat naar andere EU-landen. Frankrijk is de voornaamste afzetmarkt. Nederland volgt op korte afstand. Onze zuiderburen zijn goed voor 7,6 miljard euro, onze noorderburen voor 7,3 miljard euro. Duitsland en het Verenigd Koninkrijk prijken op de derde en vierde plaats, wat wijst op het belang van de buurlanden voor de agrohandel. De twee voornaamste nietEuropese klanten zijn de Verenigde Staten en China, grote afnemers van respectievelijk bier en vlas. Nederland exporteert voor 9 miljard euro aan agrohandelsproducten naar Vlaanderen en is daarmee veruit onze belangrijkste leverancier. Daarna volgen Frankrijk en Duitsland. 28% van de geïmporteerde producten komt van buiten de EU. Vlaanderen boekt het grootste agrohandelsoverschot met Duitsland, gevolgd door het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk. Met Nederland, Brazilië en Ivoorkust is er daarentegen een stevig handelstekort. Het Vlaamse aandeel in de totale Belgische in- en uitvoer van agrarische producten bedraagt telkens 84%. Ten opzichte van de vorige jaren is het aandeel nagenoeg hetzelfde gebleven. Vlaanderen is ook een vooraanstaande speler in de Europese agrohandel. Het aandeel van Vlaanderen in de Europese in- en uitvoer van agrarische producten bedraagt respectievelijk 5% en 6%. Vlaanderen is in de EU de zesde grootste uitvoerder van agrarische producten en moet enkel Nederland, Duitsland, Frankrijk, Spanje en Italië voor zich dulden. Enkel Nederland, Spanje en Polen hebben een groter agrohandelsoverschot. Het positieve saldo wijst erop dat de Vlaamse agrovoedingssector meerwaarde creëert. We voeren onbewerkte bulkproducten in en voeren in meer of mindere mate verwerkte producten uit. De Vlaamse agrohandelscijfers zijn een weergave van de rechtstreekse in- en uitvoerbewegingen van goederen tussen twee landen op basis van gegevens van de Nationale Bank van België (NBB) en de Comextdatabank van Eurostat. Van ingevoerde producten is het aandeel dat doorgevoerd wordt naar andere landen niet bekend. De havens van Antwerpen en Zeebrugge spelen een belangrijke rol bij de doorvoer van bijvoorbeeld exotisch fruit, tabak of rijst. De handel tussen de gewesten binnen België is niet meegenomen. Bij de evolutie van de handelscijfers moet je ook rekening houden met de inflatie (1,4% in België in 2019), de evolutie van de consumptieprijzen en de wisselkoersen.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
De Vlaamse agrohandel in 2019
pagina 5 van 27
1 SITUERING EN SCOPE AGROHANDELSRAPPORT Naar jaarlijkse gewoonte blikken we in dit rapport terug naar de prestaties van onze buitenlandse handel van agrarische producten in het voorbije jaar op basis van gegevens van de Nationale Bank van België (NBB) en de Comext-databank van Eurostat. Net zoals vorig jaar ligt de focus op de Vlaamse agrohandelscijfers en niet de Belgische. Op Vlaams niveau zijn cijfers beschikbaar vanaf 2016. Langere tijdreeksen zijn niet mogelijk. De cijfers zijn een weergave van de rechtstreekse in- en uitvoerbewegingen van goederen tussen twee landen op basis van het communautaire concept. Doorvoer van producten zit eveneens in de cijfers. België is een belangrijk transitland met de havens van Antwerpen en Zeebrugge. Van ingevoerde producten is het aandeel dat verder geëxporteerd wordt naar andere landen niet bekend. De handel tussen de gewesten binnen België is evenmin meegenomen. De agrohandel is ingedeeld in vijf productgroepen: •
akkerbouwproducten
•
dierlijke producten
•
tuinbouwproducten
•
agro-industriële producten (bestrijdingsmiddelen, landbouwmaterieel en meststoffen)
•
andere producten (vis, schaal- en weekdieren, dranken, oliën en vetten, veevoeders).
Dit rapport bestrijkt dus een brede waaier aan producten, van eetbare producten die een directe link hebben met landbouw en visserij, zoals groenten, fruit, melk, vlees en vis, tot bewerkte voeding en dranken van de voedingsindustrie, zoals koekjes en chocolade (allebei akkerbouwproducten) en bier (ander product). Ook niet-voeding is goed vertegenwoordigd. We plaatsen de cijfers ook in een Belgisch en Europees kader. Het Verenigd Koninkrijk maakte in 2019 nog deel uit van de Europese Unie. We kiezen in het rapport consequent voor de handelscijfers in waarde (euro) en niet in hoeveelheid (ton). Bij de evolutie van de handelscijfers moet je ook rekening houden met de inflatie, de consumptieprijsindex en de wisselkoersen. In 2019 was er in België een inflatie van 1,4%, in 2017 en 2018 was dat zelfs telkens 2,1%. De consumptieprijsindex voor niet-bewerkte levensmiddelen (fruit, groenten, vlees, vis) daalde in 2019 in België met 0,4%, maar steeg in de eurozone met 1,4%. Voor bewerkte levensmiddelen was er een stijging van 1,7% in België en 1,9% in de eurozone. De wisselkoersen (bv. tussen euro en Amerikaanse dollar, Britse pond of Chinese yuan) fluctueren Voor meer informatie daarover verwijzen we naar de macroeconomische statistieken van de Nationale Bank van België.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
De Vlaamse agrohandel in 2019
pagina 6 van 27
2 VLAAMSE AGROHANDEL IN DE KIJKER: OVERZICHT Vlaanderen voert in 2019 agrarische producten uit ter waarde van 39,2 miljard euro. De invoerwaarde bedraagt 32,1 miljard euro. Het handelsoverschot ligt daarmee op 7,1 miljard euro. In vergelijking met de voorgaande jaren is er een stijgende tendens waar te nemen. Ten opzichte van 2018 is de uitvoer met 2% gestegen en het overschot met 11%. In drie jaar tijd groeide de uitvoer met 8% en het handelssaldo zelfs met 41%. Vlaanderen wordt gekenmerkt door een open economie en een exportgerichte agrovoedingsindustrie. Figuur 1: agrarische invoer, uitvoer en handelssaldo, in miljard euro, Vlaanderen, 2016-2019 40 35 30 25 20 15 10
■111
5 0 invoer
uitvoer ■ 2016
■ 2017
■ 2018
saldo
■ 2019
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van NBB
De akkerbouwproducten zijn met voorsprong de belangrijkste productgroep voor de agrohandel. De uitvoer is goed voor 14,6 miljard euro, de invoer voor 13,3 miljard euro. Bij de uitvoer staan de dierlijke (7,5 miljard euro) en de overige producten (6,8 miljard euro) op de plaatsen twee en drie, bij de invoer zijn dat de tuinbouw- (5,9 miljard euro) en de overige producten (5,4 miljard euro). Vooral de dierlijke producten (met een positief saldo van 2,4 miljard euro) en de agro-industriële producten (+1,9 miljard euro) dragen bij tot het Vlaamse handelsoverschot. Ook de overige producten (+1,4 miljard euro) en de akkerbouwproducten (+1,3 miljard euro) noteren een duidelijk overschot. Bij tuinbouwproducten is het verschil tussen invoer- en uitvoerwaarde gering (saldo van +57 miljoen euro). Het positieve saldo wijst erop dat de Vlaamse agrovoedingssector meerwaarde creëert. We voeren veel onbewerkte bulkproducten in (bv. cacao, tarwe, gerst, soja) en voeren in meer of mindere mate verwerkte producten uit (bv. chocolade, koekjes, bier, zuivel en vlees).
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
De Vlaamse agrohandel in 2019
pagina 7 van 27
Figuur 2: agrarische invoer, uitvoer en handelssaldo opgesplitst per productgroep, in miljard euro, Vlaanderen, 2019 40 35 30 25 20 15 10 5 0 invoer
uitvoer
■ akkerbouwproducten
■ dierlijke
■ agro-industriële
■ overige
producten
producten
saldo ■
tuinbouwproducten
producten
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van NBB
Zuivelproducten zijn in 2019 ons belangrijkste handelsproduct binnen de totale agrohandel. Ze laten de hoogste invoer- en uitvoerwaarde optekenen. Cacaoproducten en vers vlees staan op de tweede en derde plaats bij de exportproducten en noteren een handelsoverschot van meer dan een miljard euro. Dat laatste geldt ook voor aardappelbereidingen en bier. Andere sterke exportproducten zijn banketbakkerswerk, diepvriesgroenten, meststoffen, landbouwmaterieel, veevoeders en bestrijdingsmiddelen. De export van vers fruit scoort ook hoog, maar de import is nog groter. In vergelijking met 2018 is de uitvoer van aardappelbereidingen (+19%), cacaoproducten en bier (elk +10%) er het sterkst op vooruitgegaan, terwijl de uitvoer van bestrijdingsmiddelen (-13%) en vers fruit (-9%) zakte. Tabel 1: uitvoerwaarde en handelssaldo van twaalf belangrijkste agrarische exportproducten, in miljoen euro, Vlaanderen, 2019 product
uitvoerwaarde
saldo
zuivelproducten
2 935,7
455,8
cacaoproducten
2 819,0
1 160,5
vers vlees
2 734,5
1 713,1
meststoffen
1 718,1
769,5
banketbakkerswerk
1 701,3
995,3
vers fruit
1 648,4
-403,7
aardappelbereidingen
1 637,0
1 452,1
landbouwmaterieel
1 463,6
561,1
veevoeders
1 437,0
503,4
bier
1 241,3
1 097,7
diepvriesgroenten
1 131,7
833,1
1 094,8
580,1
bestrijdingsmiddelen
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van NBB
Vers fruit (voornamelijk zuidvruchten) noteert, na zuivel, de hoogste invoerwaarde. Een aanzienlijk handelstekort is er bij kool- en raapzaad, oliën en vis. Hetzelfde geldt voor schaal- en weekdieren, wijn, koffie en tarwe.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
De Vlaamse agrohandel in 2019
pagina 8 van 27
Tabel 2: invoerwaarde en handelssaldo van de twaalf belangrijkste agrarische importproducten, in miljoen euro, Vlaanderen, 2019 product
invoerwaarde
saldo
zuivelproducten
2 480,0
455,8
vers fruit
2 052,1
-403,7
cacaoproducten
1 658,5
1 160,5
oliën
1 221,9
-564,7
vers vlees
1 021,4
1 713,1
tabak
962,1
43,3
veevoeders
933,6
503,4
meststoffen
948,6
769,5
landbouwmaterieel
902,5
561,1
vis
855,4
-440,7
water en limonade
833,8
-71,8
kool- en raapzaad
763,5
-646,7
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van NBB
Het spreekt voor zich dat de handel binnen de EU omvangrijker is dan de handel met derde landen. Vlaanderen ligt in Europa immers zeer centraal in een regio met belangrijke afnemers en leveranciers. 81% van de export van agrarische producten gaat naar de andere EU-landen. Van alle ingevoerde agrarische producten is 72% afkomstig uit de EU. Het agrohandelsoverschot met de EU is met 8,7 miljard bijzonder groot. Met de landen buiten de EU is er daarentegen een tekort van 1,6 miljard euro. We drijven vooral handel met onze buurlanden Frankrijk, Nederland, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk. Figuur 3: in- en uitvoerwaarde van de vijf producthoofdcategorieën, in miljard euro, en aandeel van totale handel in %, Vlaanderen, 2019
1
1
1
overige producten
agro-industriële producten
1,65
tuinbouwproducten
3,16
dierlijke producten
intra-EU
1
0%
10%
20%
30%
extra-EU
■ uitvoer
40%
intra-EU
3,17
11,46
4,17 1
1,00
6,51
0,29
1
0,48
5,52
2,78
1
■ invoer
1,28
2,99
0,71
9,14
1,49
5,28
1,08
4,77
akkerbouwproducten
■ invoer
1
4,33
50%
60%
■ uitvoer
70%
80%
90%
100%
extra-EU
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van NBB
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
De Vlaamse agrohandel in 2019
pagina 9 van 27
3 FOCUS OP PRODUCTGROEPEN We overlopen in dit hoofdstuk de vijf productgroepen binnen de agrohandel.
3.1 AKKERBOUWPRODUCTEN Tot de groep akkerbouwproducten behoren graangewassen, aardappelen, oliehoudende zaden (koolzaad, mosterdzaad, lijnzaad), industriële gewassen (zoals katoen, vlas en hennep), droge peulvruchten en uitheemse gewassen (zoals theebladeren, cacao, koffiebonen en rijst). Naast de ruwe producten omvat de groep ook een hele reeks verwerkte producten zoals gebak, pralines en chocolade. De Vlaamse uitvoer van akkerbouwproducten nam tussen 2016 en 2019 gestaag toe. In 2019 bedraagt de exportwaarde 14,6 miljard euro (+11% tegenover 2016). De invoerwaarde klokt af op 13,3 miljard euro en ging er minder (+2%) op vooruit. Het handelsoverschot groeide daardoor aanzienlijk, van nog geen 180 miljoen euro in 2016 naar 1,3 miljard euro in 2019. Figuur 4: in- en uitvoer van akkerbouwproducten, in miljard euro, Vlaanderen, 2016-2019
14 12 10 8 6 4 2 0 invoer
uitvoer ■ 2016
■ 2017
■ 2018
--•· saldo
■ 2019
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van NBB
Er zijn twee productgroepen binnen de akkerbouwproducten die in 2019 een invoerwaarde van meer dan 2 miljard euro noteren: de afgeleide producten (vooral cacao- en tabaksproducten) en de overige gewassen (vooral tabak, cacao en koffie). Daarna volgen de graanproducten (zoals banketbakkerswerk), de granen in korrel (tarwe, gerst, mais en rijst) en de oliehoudende zaden en producten (kool- en raapzaad en soja). De sterkste groei vindt plaats bij aardappelen: +57% tegenover 2016. Koolzaad daalt daarentegen met 22%. De graanproducten en de afgeleide producten – lees: banketbakkerswerk en cacaoproducten – zijn samen goed voor meer dan de helft van de uitvoerwaarde van akkerbouwproducten. Daarna komen de overige gewassen, aardappelen en suikerhoudende producten. Bij de meeste productgroepen is er een stijging in de laatste drie jaar waar te nemen, bij aardappelen zelfs met 41% .
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
De Vlaamse agrohandel in 2019
pagina 10 van 27
3.2 DIERLIJKE PRODUCTEN De dierlijke producten omvatten slacht- en gebruiksdieren, fokdieren, alle onverwerkte en verwerkte vleesproducten, zuivelproducten, eieren, honing en dierlijke producten die niet voor menselijke consumptie zijn bestemd (bv. wol en pelzen). De dierlijke producten zijn belangrijk voor de Vlaamse export met een handelsoverschot van 2,4 miljard euro. De uitvoer is tegenover 2018 lichtjes gestegen naar 7,5 miljard euro, wat 14% meer is dan in 2016. De invoerwaarde is in drie jaar tijd met 12% gestegen naar 5,1 miljard euro.. Figuur 5: in- en uitvoer van dierlijke producten, in miljard euro, Vlaanderen, 2016-2019 8 7 6 5 4 3
1111
2 1 0 invoer
uitvoer ■ 2016
■ 2017
■ 2018
saldo
■ 2019
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van NBB
Zuivelproducten, vooral kaas, boter en melk, maken met een invoerwaarde van 2,5 miljard euro bijna de helft uit van de invoer van dierlijke producten. Vers vlees zit net boven het miljard euro. Daarna volgen vleesbereidingen en slacht- en gebruiksdieren. De invoer van zuivel is tegenover 2016 met een vijfde gestegen. Ook fokdieren, eieren en vers vlees noteren duidelijke groeicijfers. Niet-eetbare dierlijke producten en honing zijn de sterkste dalers. Bij de uitvoer van dierlijke producten springen twee categorieën eruit. Zuivelproducten en vers vlees hebben een aandeel van respectievelijk 39% en 36%. Vleesbereidingen en slacht- en gebruiksdieren volgen op respectabele afstand. In vergelijking met 2016 gaan de meeste productgroepen erop vooruit. Zuivel doet het met een stijging van 28% opvallend goed. Vers vlees blijft al jaren op hetzelfde niveau, terwijl de uitvoer van eieren na een gestage groei opnieuw krimpt.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
De Vlaamse agrohandel in 2019
pagina 11 van 27
3.3 TUINBOUWPRODUCTEN De categorie tuinbouwproducten bestaat uit groenten, fruit, sierteeltproducten, aromatische planten en olijfolie. De Vlaamse invoer van tuinbouwproducten bedraagt in 2019 5,9 miljard euro, de uitvoer 6,0 miljard euro. Er is, anders dan in 2018, een beperkt handelsoverschot van 57 miljoen euro. Tegenover vorig jaar is de invoer met 4% gezakt, terwijl de uitvoer nagenoeg constant gebleven is. In vergelijking met 2016 zijn de verschuivingen gering. Figuur 6: in- en uitvoer van tuinbouwproducten, in miljard euro, Vlaanderen, 2016-2019 7 6 5 4 3 2 1
-
0 -1
invoer
uitvoer
■
2016
■
2017
■
2018
saldo
■
2019
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van NBB
Vers fruit, waaronder zuidvruchten, is in 2019 goed voor 35% van de totale invoer van tuinbouwproducten. Daarna volgen verwerkt fruit (19%), verwerkte groenten (15%), verse groenten (12%), sierteeltproducten (8%) en noten (6%). In 2019 is de invoer van sierteeltproducten met 29% gestegen tegenover 2018. Verse groenten deden het ook goed, terwijl vers fruit en verwerkte groenten erop achteruitgingen. Bij de uitvoer van tuinbouwproducten laten vers fruit en verwerkte groenten de concurrentie achter zich, met een aandeel van elk 27%. Het gaat vooral om doorgevoerde zuidvruchten en Vlaamse diepvriesgroenten. Daarna komen verwerkt fruit (20%), verse groenten (12%) en sierteelt (8%). Vers fruit was de sterkste daler in 2019 (-9%), terwijl verse groenten een prima jaar kenden (+10%).
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
De Vlaamse agrohandel in 2019
pagina 12 van 27
3.4 AGRO-INDUSTRIËLE PRODUCTEN De agro-industriële producten omvatten meststoffen, gewasbeschermingsmiddelen en landbouwmachines en -werktuigen, stuk voor stuk belangrijke toeleveringssectoren voor de primaire sector. De Vlaamse uitvoer van agro-industriële producten is in drie jaar tijd met 6% gestegen naar 4,3 miljard euro. De invoer is in dezelfde periode met 5% gezakt naar 2,4 miljard euro. Het handelsoverschot groeide naar 1,9 miljard euro, bijna een kwart meer dan in 2016. Ten opzichte van 2018 daalde de export wel lichtjes met 2%, terwijl de invoer stabiel bleef. Figuur 7: in- en uitvoer van agro-industriële producten, in miljard euro, Vlaanderen, 2016-2019 5 4 3 2 1 0 invoer
uitvoer ■ 2016
■
2017
■ 2018
saldo ■ 2019
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van NBB
De handel in meststoffen groeit jaar na jaar. De productcategorie is goed voor 40% van de invoer en uitvoer van agro-industriële producten. Tegenover 2016 is de invoer met 19% en de uitvoer zelfs met 25% gestegen. Bij landbouwmaterieel, de tweede belangrijkste categorie, is de invoer in dezelfde periode gezakt (-10%), terwijl de uitvoer floreert (+7%). Bij bestrijdingsmiddelen is er een dalende tendens waar te nemen, zowel bij in- (-24%) als uitvoer (-14%).
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
De Vlaamse agrohandel in 2019
pagina 13 van 27
3.5 OVERIGE PRODUCTEN (DRANKEN, VEEVOEDER, VIS, ENZ.) De overige producten zijn een heel diverse categorie met vis en visserijproducten, alcoholische en nietalcoholische dranken, veevoeders, bepaalde oliën en vetten en diverse grond- en hulpstoffen voor de voedingsindustrie (gist, azijn, gedenatureerde alcohol, enz.). De Vlaamse uitvoer van overige producten is in drie jaar tijd met 8% gestegen tot 6,8 miljard euro. De invoer ging er met 6% op vooruit en bedraagt nu 5,4 miljard euro. Het handelssaldo ligt op 1,4 miljard euro. In 2019 groeide de uitvoer opnieuw, na een ietwat minder 2018. Figuur 8: in- en uitvoer van overige producten, in miljard euro, Vlaanderen, 2016-2019 7 6 5 4 3 2 1 0 invoer ■ 2016
uitvoer 2017 ■ ■ 2018
•••• saldo
■ 2019
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van NBB
Het belangrijkste handelsproduct binnen deze categorie zijn de dranken, met een aandeel van 41% in de uitvoer en 37% in de invoer. Bij de uitvoer gaat het vooral om bier, maar ook om water en limonade. Die niet-alcoholische dranken zijn de meest ingevoerde producten, net voor wijn. Veevoeders hebben een aandeel van rond de 20% in de handel van de overige producten. Bij de invoer komen vis en schaal- en weekdieren samen aan 28%, terwijl dat bij de uitvoer maar 12% is. Vlaanderen heeft bij deze producten een aanzienlijk handelstekort. In vergelijking met 2016 valt de groeiende handel in dranken op, met een stijging van 16% bij de invoer en 22% bij de uitvoer. Bij vis en vooral bij schaal- en weekdieren is de trend daarentegen negatief.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
De Vlaamse agrohandel in 2019
pagina 14 van 27
4 FOCUS OP AGRARISCHE PRODUCTEN We maken een selectie van landbouw- en visserijproducten en zetten de agrohandelscijfers op een rijtje.
4.1 AARDAPPELEN Vlaanderen heeft in 2019 bij aardappelen een handelsoverschot van 1,1 miljard euro. Dat is volledig te danken aan de uitvoer van aardappelbereidingen (zoals diepvrieskroketten en -frieten), goed voor 1,6 miljard euro. De handel in verse aardappelen, inclusief pootgoed, vertoont daarentegen een negatief saldo van ongeveer 350 miljoen euro. Tabel 3: in- en uitvoer van aardappelen, in miljoen euro, Vlaanderen, 2019 product
invoer
uitvoer
saldo
aardappelbereidingen
185,0
1 637,0
1 452,1
consumptieaardappelen
473,9
145,4
-328,6
63,5
38,4
-25,0
722,4
1 820,9
1 098,5
pootaardappelen totaal aardappelen
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van NBB
Ruim 60% van onze aardappelexport gaat naar vier landen: Frankrijk (392 miljoen euro), Nederland (332 miljoen euro), het Verenigd Koninkrijk (270 miljoen euro) en Duitsland (116 miljoen euro). Een vijfde van de uitvoer gaat naar landen buiten de EU, zoals Saoedi-Arabië, de Verenigde Staten, Brazilië, Jordanië en Chili. De trend is uitgesproken positief, want in vergelijking met 2016 is de uitvoer van aardappelen met 41% gestegen en het handelssaldo met 32%. Op jaarbasis bedroeg de groei in 2019 respectievelijk 20% en 11%.
4.2 GRANEN Vlaanderen is een netto-importeur van granen. Het handelstekort loopt op tot 1,1 miljard euro. De import ter waarde van 1,5 miljard euro gaat vooral terug op vier graansoorten: tarwe (zowel zacht als hard) (29%), gerst (25%), mais (23%) en rijst (17%). Bij rijst is het handelstekort beperkt, want er vindt veel heruitvoer plaats (239 miljoen euro). Rijst is daarmee goed voor meer dan 60% van onze graanexport. Tabel 4: in- en uitvoer van granen, in miljoen euro, Vlaanderen, 2019 product
invoer
uitvoer
saldo
tarwe
425,7
67,9
-357,8
gerst
364,6
33,2
-331,4
mais
345,2
30,8
-314,4
31,2
7,3
-23,9
253,4
238,8
-14,5
1,0
0,1
-0,9
sorghum
7,2
0,4
-6,8
triticale
2,2
0,6
-1,6
39,0
12,2
-26,9
1 469,5
391,3
-1 078,2
haver rijst rogge
overige granen totaal granen
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van NBB ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
De Vlaamse agrohandel in 2019
pagina 15 van 27
Ruim driekwart van het geĂŻmporteerde graan komt uit de EU. Bij gerst (100%) en tarwe (94%) is dat percentage hoger, bij rijst (35%) en mais (62%) lager. De voornaamste graanleverancier is met grote voorsprong Frankrijk (758 miljoen euro). Nederland (127 miljoen euro) en Duitsland (108 miljoen euro) volgen op ruime afstand. Frankrijk levert, in waarde uitgedrukt, 87% van de ingevoerde gerst, 68% van de tarwe en 36% van de mais. Verder valt op dat OekraĂŻne als maisleverancier Frankrijk op de hielen zit (123 miljoen euro, bijna een derde meer dan in 2018). Vlaanderen voert het meeste rijst in uit Myanmar (52 miljoen euro) en Pakistan (46 miljoen euro).
4.3 GROENTEN De handel in groenten levert een positief handelssaldo op van 729 miljoen euro. Dat is bijna uitsluitend te danken aan het aandeel van de verwerkte groenten. Vlaanderen is de grootste speler op de wereldwijde markt van diepvriesgroenten. In 2019 is de uitvoer ervan goed voor 1,1 miljard euro, terwijl de invoer op net geen 300 miljoen euro ligt. De uitvoer van groenten in blik is ook nog aanzienlijk (316 miljoen euro), maar daar is het saldo negatief (-86 miljoen euro). Bij de verse groenten is het saldo licht positief (+8 miljoen euro). Tomaten zijn het grootste verse exportproduct, goed voor een exportwaarde van 264 miljoen euro en een saldo van +178 miljoen euro. Prei en kropsla kunnen prat gaan op een uitvoer van respectievelijk 54 miljoen euro en 31 miljoen euro. Wortelen, paddenstoelen en witloof noteren eveneens een handelsoverschot, wat niet gezegd kan worden van uien, bonen, erwten, bloemkool, paprika, asperges, schorseneren en komkommers. Een deel van de ingevoerde verse groenten is bestemd voor de verwerkende industrie. Tabel 5: in- en uitvoer van groenten, in miljoen euro, Vlaanderen, 2019 product verse groenten tomaten prei kropsla
invoer
uitvoer
saldo
729,0
736,6
7,6
86,0
264,4
178,4
8,4
54,5
46,1
7,2
30,8
23,6
48,0
61,9
13,9
9,6
21,2
11,6
paddenstoelen
42,8
53,4
10,7
komkommers
45,0
36,6
-8,4
schorseneren
11,4
2,1
-9,3
asperges
27,0
17,0
-9,9
paprika
64,5
46,4
-18,0
wortelen witloof
bloemkool
26,3
6,7
-19,6
erwten
33,5
8,7
-24,8
bonen
46,6
16,8
-29,7
uien
71,3
17,8
-53,5
verwerkte groenten
899,0
1 619,9
721,0
diepvriesgroenten
298,6
1 131,7
833,1
groenten in blik
402,0
316,4
-85,6
20,7
10,3
-10,4
groentesappen andere groentebereidingen totaal groenten
177,7
161,5
-16,2
1 628,0
2 356,6
728,6
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van NBB ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
De Vlaamse agrohandel in 2019
pagina 16 van 27
Vlaamse groenten vinden vooral hun weg naar Duitsland (530 miljoen euro), Frankrijk (493 miljoen euro), Nederland (376 miljoen euro) en het Verenigd Koninkrijk (211 miljoen euro). Tegenover 2018 is er een toename van 3% bij de uitvoer en 9% bij het saldo. Van de verwerkte groenten gaat 16% naar buiten de EU. De VS zijn daarbij de voornaamste klant, gevolgd door AustraliĂŤ, Canada en IsraĂŤl.
4.4 FRUIT De handel in fruit vertoont een handelstekort van 319 miljoen euro. Dat is volledig toe te schrijven aan vers fruit, want bij verwerkt fruit is er een klein handelsoverschot van 84 miljoen euro. Tegenover 2016 is de invoer van fruit met 6% verminderd en de uitvoer met 8% . Vlaanderen is met de havens van Antwerpen en Zeebrugge een belangrijke draaischijf in de wereldhandel van fruit. Zo voeren we voor 1,4 miljard euro aan zuidvruchten in, maar we voeren ook voor 1,1 miljard uit aan deze producten. Bananen (incl. bakbananen) zijn in deze categorie goed voor 66% van de invoer en 64% van de uitvoer. Bij fruitsappen overstijgt de uitvoer (814 miljoen euro) de invoer (626 miljoen euro). Bij vers fruit valt op dat peren ons belangrijkste exportproduct zijn. De uitvoer is goed voor 178 miljoen euro, het handelsoverschot bedraagt 162 miljoen euro. Ook aardbeien springen eruit, met een uitvoer van 156 miljoen euro en een saldo van +64 miljoen euro. Bij kersen verdubbelde de uitvoer in 2019 naar 13 miljoen euro, zodat de balans voor het eerst in jaren positief is. Ons handelstekort is het grootst bij zuidvruchten en citrusvruchten, die we zelf niet of nauwelijks telen, maar ook bij appelen is er de laatste jaren een tekort ontstaan, dat in 2019 wel sterk afnam (-4 miljoen euro). Bij druiven, perziken en pruimen is de invoer ook duidelijk groter dan de uitvoer. Tabel 6: in- en uitvoer van fruit, in miljoen euro, Vlaanderen, 2019 product vers fruit
invoer
uitvoer
saldo
2 052,1
1 648,4
-403,7
bananen
951,8
691,9
-259,9
andere zuidvruchten
485,9
397,1
-88,8
peren
16,8
178,5
161,6
aardbeien
91,8
156,2
64,5
appelen
81,5
77,0
-4,5
kersen
8,4
12,5
4,2
163,0
17,4
-145,6
druiven
72,1
5,8
-66,3
perziken
22,9
7,7
-15,2
pruimen
8,1
1,3
-6,8
1 131,7
1 216,1
84,4
fruitsappen
626,1
813,7
187,6
bevroren vruchten
179,9
146,0
-33,9
fruit in blik
112,6
117,5
4,9
jam en gelei
51,7
45,7
-6,0
161,3
93,1
-68,2
3 183,8
2 864,5
-319,2
citrusvruchten
verwerkt fruit
andere fruitbereidingen totaal fruit
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van NBB
Gezien het belang van zuidvruchten in de handel is het aandeel van landen buiten de EU in de invoerwaarde groot. 66% van het verse fruit komt uit de rest van de wereld. Bij verwerkt fruit is dat 57%. ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
De Vlaamse agrohandel in 2019
pagina 17 van 27
De belangrijkste niet-Europese leveranciers van vers fruit zijn Colombia (293 miljoen euro), Nieuw-Zeeland (203 miljoen euro), Costa Rica (189 miljoen euro) en Ecuador (157 miljoen euro). Binnen de EU zijn Nederland (339 miljoen euro) en Spanje (189 miljoen euro) de topleveranciers. Verwerkt fruit komt vooral uit Brazilië (433 miljoen euro), Nederland (171 miljoen euro) en Duitsland (114 miljoen euro). De uitvoer van fruit blijft voor 95% in de EU. Voor vers fruit zijn de belangrijkste afzetmarkten Frankrijk (348 miljoen euro), Nederland (343 miljoen euro) en Duitsland (326 miljoen euro). Voor verwerkt fruit bestaat de top drie uit Frankrijk (330 miljoen euro), het Verenigd Koninkrijk (256 miljoen euro) en Duitsland (191 miljoen euro).
4.5 SIERTEELT Vlaanderen heeft in 2019 bij sierteeltproducten een klein handelstekort van 2,5 miljoen euro. In 2016 was er nog een overschot van 110 miljoen euro. De invoer is sindsdien veel sterker gegroeid (+37%) dan de uitvoer (+4%). Onze drie belangrijkste exportproducten zijn producten van boomkwekerijen (105 miljoen euro), kamerplanten (105 miljoen euro) en perk- en balkonplanten (65 miljoen euro). Ze sluiten af met een handelsoverschot, en dat geldt ook voor azalea’s en rododendrons en knollen en bollen. Daartegenover staat dat rozen, anjers en andere snijbloemen diep in het rood gaan met een invoerwaarde van 202 miljoen euro en een tekort van 171 miljoen euro. 2019 was een topjaar voor de invoer van snijbloemen. Tabel 7: in- en uitvoer van sierteeltproducten, in miljoen euro, Vlaanderen, 2019 product snijbloemen
invoer
uitvoer
saldo
201,5
30,4
-171,1
boomkwekerijen
44,4
105,4
61,1
kamerplanten
55,7
104,7
49,0
0,5
35,7
35,3
perk en balkonplanten
43,6
64,9
21,4
bollen en knollen
24,3
41,9
17,6
andere sierplanten
116,8
101,1
-15,7
486,6
484,1
-2,5
azalea en rododendron
totaal sierteelt
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van NBB
94% van de export van sierteeltproducten gaat naar de EU. Frankrijk (223 miljoen euro) en Nederland (125 miljoen euro) zijn de grootste afnemers. Bij de import komt 69% uit de EU. Nederland steekt er met 277 miljoen euro met kop en schouders bovenuit. De eerste achtervolgers komen niet uit de EU. Ethiopië (65 miljoen euro), Israël (47 miljoen euro) en Kenia (27 miljoen euro) zijn, na Nederland, de grootste leveranciers van snijbloemen.
4.6 VLEESVEE De handel in vleesveeproducten levert een positief handelssaldo op van 322 miljoen euro. Dat is grotendeels te danken aan vers rund- en kalfsvlees, met voorsprong het belangrijkste exportproduct in deze categorie (511 miljoen euro). Vlaanderen voert ook nog vleesbereidingen (80 miljoen euro) en gedroogd en gerookt vlees (9 miljoen euro) uit. Bij de levende dieren is er in 2019 een tekort van 41 miljoen euro. Vooral kalveren voeren we massaal in (91 miljoen euro). Tegenover 2018 is de uitvoer van vleesveeproducten fors gedaald met 15%, terwijl de invoer status quo bleef.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
De Vlaamse agrohandel in 2019
pagina 18 van 27
Tabel 8: in- en uitvoer van vleesvee, in miljoen euro, Vlaanderen, 2019 product
invoer
vers rund- en kalfsvlees
uitvoer 511,3
329,7
5,9
9,2
3,3
50,0
79,6
29,6
gedroogd en gerookt vlees bereidingen fokdieren slacht- en gebruiksdieren (incl. kalveren) totaal vleesvee
saldo
181,7
15,1
2,5
-12,6
110,1
82,0
-28,1
362,8
684,6
321,9
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van NBB
99% van het verse rund- en kalfsvlees dat we uitvoeren, blijft binnen de EU. De vier belangrijkste bestemmingen zijn Frankrijk (149 miljoen euro), Nederland (135 miljoen euro), ItaliĂŤ (65 miljoen euro) en Duitsland (64 miljoen euro). Van het ingevoerde rundvlees komt 94% uit de EU, vooral uit Nederland (51 miljoen euro), Frankrijk (49 miljoen euro) en Ierland (32 miljoen euro). De Verenigde Staten (6 miljoen euro) en Japan (3 miljoen euro) zijn de belangrijkste niet-Europese leveranciers. Levende kalveren komen haast uitsluitend uit Nederland.
4.7 ZUIVEL Zowel de invoer als de uitvoer van zuivelproducten zit ruim boven de 2 miljard euro. In vergelijking met 2016 is de invoer met 20% en de uitvoer zelfs met 28% gestegen. Het handelsoverschot bedraagt in 2019 456 miljoen euro. Dat is vooral te danken aan zuivelbereidingen (zoals roomijs), die met een uitvoer van 604 miljoen euro en een saldo van 417 miljoen euro topwaarden noteren. De balans helt ook positief over bij gecondenseerde melk, smeltkaas, melkdranken, melkpoeder en roompoeder. Een handelstekort is er daarentegen bij kaas, boter, yoghurt, melk en room. Kaas (815 miljoen euro) en boter (367 miljoen euro) zijn samen goed voor bijna de helft van de invoerwaarde. Tabel 9: in- en uitvoer van zuivel, in miljoen euro, Vlaanderen, 2019 product
invoer
uitvoer
saldo
volle en magere melk
241,6
195,8
melkpoeder
-45,8
372,4
440,5
68,1
gecondenseerde melk
56,4
210,1
153,8
wei en lactose
22,7
28,1
5,5
boter en melkvet
367,5
298,7
-68,8
kaas
815,4
591,0
-224,3
23,1
140,3
117,2
271,4
263,3
-8,1
6,0
18,0
12,0
smeltkaas room roompoeder melkdranken
21,4
104,7
83,3
yoghurt
95,6
41,3
-54,3
zuivelbereidingen
186,7
603,8
417,1
2 480,0
2 935,7
455,8
totaal zuivelproducten
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van NBB
De uitvoer van zuivelproducten gaat voor 80% naar de EU. De belangrijkste klant is Nederland met 639 miljoen euro, gevolgd door Frankrijk (467 miljoen euro), Duitsland (367 miljoen euro), het Verenigd ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
De Vlaamse agrohandel in 2019
pagina 19 van 27
Koninkrijk (268 miljoen euro) en Italië (209 miljoen euro). Buiten Europa is de interesse het grootst in Algerije en China, vooral dan voor melkpoeder en room. De geïmporteerde zuivel komt haast uitsluitend uit de EU. Nederland spant de kroon met 1,2 miljard euro. Daarna komen Frankrijk (462 miljoen euro), Duitsland (362 miljoen euro) en het Verenigd Koninkrijk (199 miljoen euro).
4.8 VARKENS De handel in varkens is goed voor een handelsoverschot van 1,2 miljard euro. Het meest verhandelde product is vers varkensvlees, dat met een uitvoerwaarde van 1,3 miljard euro een zeer succesvol Vlaams exportproduct is. Het saldo is ook positief voor slacht- en gebruiksdieren (+65 miljoen euro), vleesbereidingen (+28 miljoen euro) en fokdieren (+28 miljoen euro). De enige uitzondering is gedroogd en gerookt vlees (-30 miljoen euro). De uitvoer in varkensproducten maakte in 2019 een sprong van 15%. Tabel 10: in- en uitvoer van varkens, in miljoen euro, Vlaanderen, 2019 product
invoer
vers varkensvlees
uitvoer
saldo
159,9
1 256,1
1 096,2
gedroogd en gerookt vlees
81,0
50,6
-30,4
bereidingen
70,0
97,6
27,6
11,7
40,0
28,3
70,6
135,5
64,8
393,2
1 579,8
1 186,6
fokdieren slacht- en gebruiksdieren totaal varkens
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van NBB
Het verse varkensvlees dat we uitvoeren, gaat voor 98% naar andere EU-lidstaten. Meer dan 60% is bestemd voor twee markten: Duitsland (407 miljoen euro) en Polen (355 miljoen euro). De top tien bestaat voorts uit Nederland, het Verenigd Koninkrijk, Italië, Tsjechië, Roemenië, Slovakije, Frankrijk en Litouwen. Bij de import laat Nederland (77 miljoen euro) de concurrentie uit Spanje (20 miljoen euro), Duitsland (18 miljoen euro) en Frankrijk (17 miljoen euro) vlotjes achter zich.
4.9 PLUIMVEE Bij de pluimveeproducten noteert Vlaanderen een handelsoverschot van 437 miljoen euro. Dat is voornamelijk te danken aan vers vlees, dat hoge ogen gooit qua uitvoer (619 miljoen euro) en saldo (+354 miljoen euro). Een overschot is er ook bij vleesbereidingen (+107 miljoen euro), fokdieren (+14 miljoen euro) en eieren (+7 miljoen euro). Het beeld ziet er anders uit bij slacht- en gebruiksdieren (-45 miljoen euro). De export is in 2019 met 5% gedaald, terwijl de import met hetzelfde percentage is gestegen. Het overschot is daardoor met bijna een vijfde afgenomen. In vergelijking met 2016 is de in- en uitvoer met 11% gegroeid. Tabel 11: in- en uitvoer van pluimveeproducten, in miljoen euro, Vlaanderen, 2019 product
invoer
uitvoer
saldo
vers vlees
265,5
619,5
353,9
bereidingen
133,5
240,9
107,4
fokdieren
24,6
38,8
14,2
slacht- en gebruiksdieren
150,6
105,4
-45,2
eieren
178,6
185,5
6,9
totaal pluimvee
752,8
1 190,1
437,3
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van NBB ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
De Vlaamse agrohandel in 2019
pagina 20 van 27
De uitvoer van vers kippenvlees gaat voor 89% naar andere EU-lidstaten. Net geen twee derde vertrekt naar Frankrijk (284 miljoen euro) en Nederland (115 miljoen euro). Opvallend is ook de uitvoer naar Afrika, met name Ghana (23 miljoen euro) en Congo (14 miljoen euro). Nederland is de belangrijkste leverancier (169 miljoen euro). Op ruime afstand volgen Frankrijk (31 miljoen euro) en Polen (26 miljoen euro). De handel in levende dieren gebeurt vooral met Frankrijk en Nederland. 38% van de export van kippeneieren gaat naar niet-EU-lidstaten. De grootste afzetmarkt is Nederland (47 miljoen euro). In de top vijf staan niet alleen de andere buurlanden Frankrijk (25 miljoen euro) en Duitsland (19 miljoen euro), maar ook Irak (32 miljoen euro) en Libië (16 miljoen euro). Haast twee derde van de ingevoerde eieren komt uit Nederland (115 miljoen euro). Frankrijk (23 miljoen euro) en Duitsland (19 miljoen euro) zijn de eerste achtervolgers.
4.10 VIS EN ZEEVRUCHTEN Vlaanderen is een netto-importeur van visserijproducten. De invoerwaarde in 2019 bedraagt 1,6 miljard euro, de uitvoer 860 miljoen euro. Het handelstekort is zowel groot bij vis als bij schaal- en weekdieren (o.a. garnalen, scampi’s, kreeft, krab, mosselen, oesters). Vismeel, visvetten en andere visserijproducten vervolledigen als restcategorie het plaatje. In vergelijking met 2016 is de in- (-5%) en uitvoer (-11%) van visserijproducten gezakt, wat vooral komt door de verminderde handel in schaal- en weekdieren. Tabel 12: in- en uitvoer van visserijproducten, in miljoen euro, Vlaanderen, 2019 product vis levend vers en gekoeld gezouten, gedroogd en gerookt
invoer
uitvoer
saldo
855,4
414,7
-440,7
321,1
181,2
-139,9
63,1
19,3
-43,8
bereidingen en conserven
173,4
80,0
-93,4
zoetwatervis
293,1
132,0
-161,2
4,7
2,3
-2,4
schaal- en weekdieren
637,3
385,8
-251,5
andere zeeproducten
65,3
59,3
-6,0
5,9
0,7
-5,2
visvetten en oliën
34,9
40,4
5,4
overige zeeproducten
24,5
18,3
-6,2
1 558,0
859,8
-698,1
siervissen
vismeel
totaal visserij
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van NBB
42% van de invoer van visserijproducten komt van buiten de EU. Het aandeel van de niet-EU-invoer ligt vooral hoog bij de schaal- en weekdieren (53%) en overige zeeproducten (69%). Onze belangrijkste leverancier van vis is Nederland (216 miljoen euro), gevolgd door Duitsland (78 miljoen euro), Frankrijk (69 miljoen euro), China (68 miljoen euro) en Zweden (63 miljoen euro). Denemarken, Vietnam, het Verenigd Koninkrijk, Litouwen en Oeganda vervolledigen de top tien. Bij schaal- en weekdieren voert Nederland (219 miljoen euro) eveneens de dans aan. De eerste achtervolgers komen uit het Verre Oosten: India (92 miljoen euro), Vietnam (68 miljoen euro) en Bangladesh (44 miljoen euro). Onze uitvoer van visserijproducten is haast uitsluitend gericht op lidstaten van de EU (95%). Enkel voor de overige zeeproducten is dat aandeel aanzienlijk minder (58%). Onze twee grote afzetmarkten voor vis zijn Nederland (190 miljoen euro) en Frankrijk (96 miljoen euro). Bij de schaal- en weekdieren is de volgorde anders. Frankrijk (148 miljoen euro) staat aan de leiding en Nederland (77 miljoen euro) is tweede. Duitsland staat zowel bij vis als zeevruchten op de derde plaats. ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
De Vlaamse agrohandel in 2019
pagina 21 van 27
5 FOCUS OP HANDELSPARTNERS 5.1 EXPORT Frankrijk is de voornaamste afzetmarkt voor Vlaamse agrarische producten. Nederland volgt op korte afstand. Onze zuiderburen zijn goed voor 7,6 miljard euro, onze noorderburen voor 7,3 miljard euro. Frankrijk neemt meer vers vlees, diepvriesgroenten, fruitsappen, aardappelbereidingen, sierteeltproducten, bier, meststoffen en landbouwmaterieel af dan Nederland. Duitsland (5,6 miljard euro) en het Verenigd Koninkrijk (3,3 miljard euro) prijken op de derde en vierde plaats, wat wijst op het belang van de buurlanden voor de agrohandel. In de top 10 staan nog vier EU-lidstaten: Italië (1,3 miljard euro), Spanje (1,2 miljard euro), Polen (1,2 miljard euro) en Luxemburg (683 miljoen euro). De twee eerste niet-Europese landen zijn de Verenigde Staten (968 miljoen euro) en China (653 miljoen euro). Onze voornaamste exportproducten voor deze twee landen zijn respectievelijk bier en vlas. In vergelijking met 2018 heeft Vlaanderen meer uitgevoerd naar China (+12%), Spanje (+8%), Polen (+7%) en de VS (+6%) en minder naar Luxemburg (-5%) Figuur 9: belangrijkste afzetmarkten voor agrarische producten, in %, Vlaanderen, 2019
China 1,67%
Rest wereld 14,80%
Frankrijk 19,36%
Verenigde Staten 2,47% Rest EU 9,34% Luxemburg 1,74%
Spanje 3,03%
Nederland 18,69%
Polen 2,99%
Italië 3,19%
Verenigd Koninkrijk 8,45%
Duitsland 14,28%
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van NBB
5.2 IMPORT Nederland exporteert naar Vlaanderen voor 9 miljard euro aan agrohandelsproducten en is daarmee veruit onze belangrijkste leverancier. Zuivelproducten zijn de voornaamste productgroep, gevolgd door oliën, cacaoproducten en veevoeders. Frankrijk (5,4 miljard euro) en Duitsland (3,2 miljard euro) staan op de tweede en derde plaats. Uit Frankrijk importeert Vlaanderen vooral granen (tarwe, gerst en mais), dranken (water en wijn) en zuivelproducten en uit Duitsland vooral zuivel- en cacaoproducten.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
De Vlaamse agrohandel in 2019
pagina 22 van 27
Binnen de EU gelden Italië (1,1 miljard euro), het Verenigd Koninkrijk (1,1 miljard euro), Spanje (940 miljoen euro) en Polen (614 miljoen euro) ook als bevoorrechte leveranciers. In de top tien staan drie niet-Europese landen: Brazilië (823 miljoen euro), de Verenigde Staten (817 miljoen euro) en Ivoorkust (541 miljoen euro). Brazilië levert fruitsappen, koffie en tabak, de VS landbouwmaterieel en noten en Ivoorkust cacao. In vergelijking met 2018 heeft Vlaanderen meer ingevoerd uit Ivoorkust (+21%) en de VS (+5%) en minder uit Brazilië (-9%). Figuur 10: belangrijkste leveranciers van agrarische producten, in %, Vlaanderen, 2019 Rest wereld 21,38% Nederland 28,08%
Ivoorkust 1,69%
Verenigde Staten 2,54% Brazilië 2,56% Rest EU 5,50% Polen 1,91% Spanje 2,93%
Frankrijk 16,94% Verenigd Koninkrijk 3,32%
Duitsland 9,82%
Italië
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van NBB
5.3 HANDELSSALDO Vlaanderen boekt het grootste agrohandelsoverschot met Duitsland (+2,4 miljard euro), gevolgd door het Verenigd Koninkrijk (+2,2 miljard euro) en Frankrijk (+2,1 miljard euro). Met Nederland (-1,7 miljard euro), Brazilië (-576 miljoen euro) en Ivoorkust (-501 miljoen euro) is er daarentegen een stevig handelstekort. Tabel 13: top tien van landen waarmee Vlaanderen grootste handelsoverschot en –tekort heeft, in miljoen euro, 2019 land
agrohandelssaldo
land
agrohandelssaldo
Duitsland
2 441,8
Nederland
-1 693,2
Verenigd Koninkrijk
2 243,7
Brazilië
-575,6
Frankrijk
2 149,1
Ivoorkust
-501,1
Luxemburg
603,3
Colombia
-331,7
Polen
558,2
Oekraïne
-283,2
Zweden
320,7
Nieuw-Zeeland
-244,3
China
303,8
Costa Rica
-217,8
Tsjechië
271,5
India
-210,5
Spanje
247,8
Ecuador
-199,2
Japan
218,0
Canada
-180,2
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van NBB ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
De Vlaamse agrohandel in 2019
pagina 23 van 27
6 AANDEEL VAN VLAANDEREN IN BELGIË EN EU De agrohandel is een belangrijke pijler van de totale Vlaamse handel. De agrarische producten waren in 2019 volgens het nationale concept van de Nationale Bank van België goed voor 10,8% van de totale Vlaamse import en 13,4% van de totale export. Het Vlaamse aandeel in de totale Belgische in- en uitvoer van agrarische producten bedraagt volgens het communautaire concept van de Nationale Bank van België respectievelijk 84,4% en 84,5%. Ten opzichte van de vorige jaren is het aandeel van de import en export voor Vlaanderen nagenoeg hetzelfde gebleven. Vlaanderen is ook een vooraanstaande speler in de Europese agrohandel. Het aandeel van Vlaanderen in de EU bedraagt 5,6% bij de invoer van agrarische producten en 6,6% bij de uitvoer ervan. Bij de uitvoer vallen de hoge percentages op bij de overige gewassen (met o.a. tabak, cacao, vlas en koffie) (27%), suikerhoudende gewassen (21%), aardappelen (19%), meststoffen (18%), andere oliën en vetten (met o.a. margarine) (11%) en verwerkte groenten (11%). Tabel 14: aandeel Vlaanderen in de Belgische en EU-handel van agrarische producten (hoofdgroepen), in miljoen euro en %, Vlaanderen, 2019 productgroep
uitvoer % België
invoer % EU
uitvoer % EU
uitvoer
13 312,4
14 633,4
1 320,9
89,29%
84,48%
7,28%
8,76%
722,4
1 820,9
1 098,5
80,94%
70,16%
9,38%
19,15%
2 598,9
3 712,1
1 113,2
86,32%
87,40%
5,72%
7,28%
bijproducten van granen
99,1
127,5
28,4
94,64%
85,50%
6,79%
8,37%
bijproducten van suikerraffinaderij
97,2
35,7
-61,4
88,14%
85,79%
11,98%
8,44%
droge peulvruchten
79,5
61,8
-17,7
77,32%
87,37%
6,17%
9,42%
graanproducten
1 859,9
3 852,7
1 992,8
80,97%
84,49%
5,69%
9,32%
granen in korrel
1 469,5
391,3
-1 078,2
88,55%
87,51%
7,66%
2,01%
akkerbouwproducten aardappelen afgeleide producten
oliehoudende bijproducten
saldo
invoer % België
invoer
477,8
385,0
-92,8
97,05%
95,51%
4,38%
8,83%
oliehoudende producten
1 313,8
734,3
-579,5
91,60%
93,22%
7,42%
6,40%
oliehoudende zaden
1 288,8
317,6
-971,2
99,19%
96,29%
8,71%
5,32%
overige gewassen
2 474,8
2 131,6
-343,1
96,14%
87,34%
13,16%
26,68%
suikerhoudende gewassen
33,0
114,8
81,8
95,96%
98,27%
9,40%
20,86%
suikerhoudende producten
542,7
895,0
352,3
88,33%
84,28%
6,61%
10,05%
zaaigoed
255,2
53,1
-202,0
90,28%
74,80%
7,40%
1,40%
dierlijke producten
5 065,4
7 507,4
2 442,0
72,99%
81,14%
4,52%
5,24%
andere dierlijke producten
103,6
68,0
-35,6
92,58%
80,38%
12,04%
6,30%
bijenhonig
54,0
55,8
1,7
94,28%
98,13%
6,24%
9,15%
eieren
178,6
185,5
6,9
91,63%
97,27%
7,73%
6,39%
fokdieren
68,3
112,6
44,3
98,86%
92,75%
3,43%
3,74%
gedroogd en gerookt vlees
117,2
69,5
-47,7
71,90%
61,03%
4,00%
2,14%
niet-eetbare producten
188,5
238,1
49,5
87,39%
88,71%
2,45%
2,94%
slacht- en gebruiksdieren
403,6
472,1
68,5
91,74%
85,53%
6,01%
5,40%
1 021,4
2 734,5
1 713,1
73,46%
90,00%
2,76%
5,74%
vers vlees vleesbereidingen
450,1
635,7
185,5
71,88%
81,10%
4,32%
5,88%
zuivelproducten
2 480,0
2 935,7
455,8
67,55%
72,61%
6,01%
5,13%
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
De Vlaamse agrohandel in 2019
pagina 24 van 27
productgroep
uitvoer % België 88,90%
invoer % EU 5,24%
uitvoer % EU 6,19%
19,4
-29,2
72,61%
62,57%
2,37%
1,58%
239,4
-132,4
90,37%
96,81%
4,19%
6,54%
uitvoer
5 944,5
6 001,2
aromatische planten
48,5
noten
371,9
tuinbouwproducten
olijfoliën en bijproducten
saldo
61,1
14,2
-46,8
84,49%
63,93%
1,71%
0,25%
rubbers
164,7
22,9
-141,7
99,90%
12,10%
7,14%
4,06%
sierteelt
486,6
484,1
-2,5
91,40%
76,78%
3,71%
2,88%
2 052,1
1 648,4
-403,7
88,73%
95,00%
5,90%
7,01%
vers fruit verse groenten
729,0
736,6
7,6
87,47%
93,09%
4,07%
4,39%
verwerkt fruit
1 131,7
1 216,1
84,4
89,18%
88,79%
6,73%
8,99%
verwerkte groenten
899,0
1 619,9
721,0
86,11%
93,45%
6,39%
10,63%
2 365,8
4 276,5
1 910,7
86,30%
85,87%
6,61%
10,12%
bestrijdingsmiddelen
514,7
1 094,8
580,1
81,69%
77,38%
4,84%
7,72%
landbouwmaterieel
902,5
1 463,6
561,1
91,81%
95,05%
6,87%
7,97%
meststoffen
948,6
1 718,1
769,5
84,06%
84,82%
7,88%
17,69%
5 416,5
6 769,5
1 353,0
80,08%
83,63%
4,28%
4,77%
andere oliën en vetten
309,7
884,8
575,1
85,15%
88,49%
3,91%
11,10%
andere zeeproducten
65,3
59,3
-6,0
98,80%
96,17%
3,25%
3,86%
2 011,2
2 793,1
782,0
74,36%
75,93%
5,05%
4,15%
637,3
385,8
-251,5
91,21%
93,87%
5,18%
6,12%
933,6
1 437,0
503,4
88,12%
95,96%
7,04%
8,69%
855,4 604,0 32 104,6
414,7 794,8 39 188,1
-440,7 190,7 7 083,5
75,43% 81,91% 84,35%
83,44% 83,75% 84,46%
2,28% 4,38% 5,63%
1,69% 4,47% 6,63%
agro-industriële producten
overige producten
dranken schaal- en weekdieren veevoeders vis producten niet elders vernoemd totaal
56,7
invoer % België 88,63%
invoer
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van NBB en Comext (Eurostat)
Nederland is met 101 miljard euro in de EU de grootste exporteur van agrarische producten. Duitsland (83 miljard euro) en Frankrijk (68 miljard euro) vervolledigen het podium. België (46 miljard euro) staat op de zesde plaats, na Spanje (54 miljard euro) en Italië (48 miljard euro). Vlaanderen (39 miljard euro) zou als aparte lidstaat ook op de zesde plaats komen. In de top tien staan ook nog Polen (33 miljard euro), het Verenigd Koninkrijk (30 miljard euro), Denemarken (21 miljard euro) en Ierland (14 miljard euro). Qua invoer staat Duitsland op nummer één met 93 miljard euro. Daarna volgen Nederland (67 miljard euro), Frankrijk (62 miljard euro), het Verenigd Koninkrijk (59 miljard euro), Italië (47 miljard euro) en Spanje (40 miljard euro). Op de zevende plaats prijkt België (38 miljard euro). Dat is dezelfde positie die Vlaanderen (32 miljard euro) inneemt. De top tien gaat verder met Polen (24 miljard euro), Zweden (16 miljard euro) en Denemarken (15 miljard euro). Van de achtentwintig EU-lidstaten zijn er elf met een agrohandelsoverschot. Nederland voert de lijst soeverein aan met een overschot van 33 miljard euro. De eerste achtervolgers zijn Spanje (14 miljard euro) en Polen (10 miljard euro). België of Vlaanderen is vierde met respectievelijk 8 en 7 miljard euro. Ook bij Frankrijk, Denemarken, Ierland, Hongarije, Litouwen, Bulgarije en Italië helt de balans positief over. Het grootste agrohandelstekort heeft het Verenigd Koninkrijk (-29 miljard euro). Ook Duitsland (-9 miljard euro), Zweden (-6 miljard euro), Portugal (-4 miljard euro) en Finland (-3 miljard euro) gaan diep in het rood.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
De Vlaamse agrohandel in 2019
pagina 25 van 27
Figuur 11: in- en uitvoer en saldo van agrarische producten bij EU-lidstaten, in miljard euro, 2019 100 90 80 70 60 50 40 30 20
•
-
-
-
•
-
-
Luxemburg
Cyprus
Malta
1. ,. , • •• , _ _ _
Estland
•
Slovenië
-
Kroatië
•
Finland
1
Griekenland
1
-10
1 1 _1l1l1l11~11,11- 1d 1 l1• 11Il 1111.,u. Roemenië
0
Portugal
10
-20
■
invoer
■
uitvoer
Letland
Slovakije
Bulgarije
Litouwen
Tsjechië
Zweden
Hongarije
Oostenrijk
Ierland
Denemarken
Verenigd Koninkrijk
Polen
Vlaanderen
België
Italië
Spanje
Frankrijk
Duitsland
Nederland
-30
■ saldo
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van NBB en Comext (Eurostat)
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
De Vlaamse agrohandel in 2019
pagina 26 van 27
FIGUREN Figuur 1: agrarische invoer, uitvoer en handelssaldo, in miljard euro, Vlaanderen, 2016-2019..............7 Figuur 2: agrarische invoer, uitvoer en handelssaldo opgesplitst per productgroep, in miljard euro, Vlaanderen, 2019........................................................................................................................................................................ 8 Figuur 3: in- en uitvoerwaarde van de vijf producthoofdcategorieën, in miljard euro, en aandeel van totale handel in %, Vlaanderen, 2019 ..................................................................................................................... 9 Figuur 4: in- en uitvoer van akkerbouwproducten, in miljard euro, Vlaanderen, 2016-2019 .............. 10 Figuur 5: in- en uitvoer van dierlijke producten, in miljard euro, Vlaanderen, 2016-2019......................11 Figuur 6: in- en uitvoer van tuinbouwproducten, in miljard euro, Vlaanderen, 2016-2019...................12 Figuur 7: in- en uitvoer van agro-industriële producten, in miljard euro, Vlaanderen, 2016-2019.....13 Figuur 8: in- en uitvoer van overige producten, in miljard euro, Vlaanderen, 2016-2019 ......................14 Figuur 9: belangrijkste afzetmarkten voor agrarische producten, in %, Vlaanderen, 2019..................22 Figuur 10: belangrijkste leveranciers van agrarische producten, in %, Vlaanderen, 2019.....................23 Figuur 11: in- en uitvoer en saldo van agrarische producten bij EU-lidstaten, in miljard euro, 201926
TABELLEN Tabel 1: uitvoerwaarde en handelssaldo van twaalf belangrijkste agrarische exportproducten, in miljoen euro, Vlaanderen, 2019........................................................................................................................................... 8 Tabel 2: invoerwaarde en handelssaldo van de twaalf belangrijkste agrarische importproducten, in miljoen euro, Vlaanderen, 2019........................................................................................................................................... 9 Tabel 3: in- en uitvoer van aardappelen, in miljoen euro, Vlaanderen, 2019 ...............................................15 Tabel 4: in- en uitvoer van granen, in miljoen euro, Vlaanderen, 2019...........................................................15 Tabel 5: in- en uitvoer van groenten, in miljoen euro, Vlaanderen, 2019 ......................................................16 Tabel 6: in- en uitvoer van fruit, in miljoen euro, Vlaanderen, 2019 ................................................................ 17 Tabel 7: in- en uitvoer van sierteeltproducten, in miljoen euro, Vlaanderen, 2019...................................18 Tabel 8: in- en uitvoer van vleesvee, in miljoen euro, Vlaanderen, 2019........................................................19 Tabel 9: in- en uitvoer van zuivel, in miljoen euro, Vlaanderen, 2019.............................................................19 Tabel 10: in- en uitvoer van varkens, in miljoen euro, Vlaanderen, 2019......................................................20 Tabel 11: in- en uitvoer van pluimveeproducten, in miljoen euro, Vlaanderen, 2019...............................20 Tabel 12: in- en uitvoer van visserijproducten, in miljoen euro, Vlaanderen, 2019 ...................................21 Tabel 13: top tien van landen waarmee Vlaanderen grootste handelsoverschot en –tekort heeft, in miljoen euro, 2019 ...................................................................................................................................................................23 Tabel 14: aandeel Vlaanderen in de Belgische en EU-handel van agrarische producten (hoofdgroepen), in miljoen euro en %, Vlaanderen, 2019.....................................................................................24
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
De Vlaamse agrohandel in 2019
pagina 27 van 27