Vlaanderen is landbouw & visserij
DE BIOLOGISCHE LANDBOUW IN 2019
DEPARTEMENT LANDBOUW & VISSERIJ
www.vlaanderen.be/landbouw
DEPARTEMENT LANDBOUW & VISSERIJ ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
DE BIOLOGISCHE LANDBOUW IN 2019 ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
I?c,&\
i "'
Vlaanderen is landbouw en visserij
www.vlaanderen.be
LANDBOUWBEDRIJF
BIOLOGISCHE LANDBOUW IN VLAANDEREN
562
landbouwbedrijven + 9% in 2019
8.677 ha areaal
Typologische indeling biologische landbouwbedrijven gespecialiseerde tuinbouw: groenten in openlucht ■ 27% gespecialiseerde akkerbouw ■ 20% gespecialiseerde dierlijke productie ■ 18% gespecialiseerde fruitteelt ■ 14% overige gespecialiseerde bedrijven ■ 8% bedrijven met combinaties ■ 13% van activiteiten Samenstelling bio-areaal grasland, weiden en bossen ■ 38% voedergewassen/groenbedekkers ■ 26% akkerbouw ■ 15% aardappel, groenten en kruiden ■ 12% fruitteelt ■ 9%
CONSUMPTIE
+ 10% in 2019
€ 200 mln.
bestedingen aan biologische verse voeding en dranken + 5% in 2019
2,6 %
marktaandeel bio verse voeding en dranken +0,08% marktaandeel in 2019
OVERHEID
Biobestedingen aan verse voeding en dranken aardappelen, groenten en fruit ■ 39% zuivel ■ 25% vlees, vis en ei ■ 19% graanproducten ■ 14% wijn en bier ■ 3%
€ 4,7 mln.
overheidsuitgaven (Vlaams + Europees)
Marktaandelen biologische verse voeding en dranken vleesvervangers ■ 20% eieren ■ 9% groenten ■ 6% aardappelen ■ 4% fruit ■ 3%
Thematische verdeling overheidsuitgaven biologische productie ■ 49% onderzoek en kennisopbouw ■ 38% ketenontwikkeling ■ 10% promotie en draagvlakverbreding ■ 3% richting brede publiek
Colofon Samenstelling Departement Landbouw en Visserij Auteurs Ilse Timmermans, Luc Van Bellegem Lectoren Els Bonte, Lieve De Cock, Vanessa De Raedt, Elfi Laridon, Ellen Maertens, Jonathan Platteau, Vincent Samborski, Tom Van Bogaert, Kristof Vanoost Verantwoordelijke uitgever Patricia De Clercq, Secretaris-generaal Depotnummer D/2020/3241/146 Lay-out Departement Landbouw en Visserij U kan onze privacyverklaring terugvinden op www.vlaanderen.be/landbouw/privacy
Voor meer informatie over het rapport kunt u contact opnemen met de auteur(s) van het rapport. Ons e-mailadres is als volgt samengesteld: voornaam.naam@lv.vlaanderen.be. Ons generiek adres is KENNIS@lv.vlaanderen.be. U vindt onze rapporten terug op: www.vlaanderen.be/landbouw/studies Vermenigvuldiging en/of overname van gegevens zijn toegestaan mits de bron expliciet vermeld wordt: Timmermans I. & Van Bellegem L. (2020) De biologische landbouw in 2019, Departement Landbouw en Visserij, Brussel. Graag vernemen we het als u naar dit rapport verwijst in een publicatie. Als u een exemplaar ervan opstuurt, nemen we het op in onze bibliotheek. Wij doen ons best om alle informatie, webpagina's en downloadbare documenten voor iedereen maximaal toegankelijk te maken. Als u echter toch problemen ondervindt om bepaalde gegevens te raadplegen, willen wij u hier graag bij helpen. U kunt steeds contact met ons opnemen.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// De biologische landbouw in 2019
Deze publicatie werd door het Departement Landbouw en Visserij met de meeste zorg en nauwkeurigheid opgesteld. Er wordt evenwel geen enkele garantie gegeven omtrent de juistheid of de volledigheid van de informatie in deze publicatie. De gebruiker van deze publicatie ziet af van elke klacht tegen het Departement Landbouw en Visserij of zijn ambtenaren, van welke aard ook, met betrekking tot het gebruik van de via deze publicatie beschikbaar gestelde informatie. In geen geval zal het Departement Landbouw en Visserij of zijn ambtenaren aansprakelijk gesteld kunnen worden voor eventuele nadelige gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van de via deze publicatie beschikbaar gestelde informatie.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// De biologische landbouw in 2019
INHOUD Samenvatting................................................................................................................................................................................................................6 1 Biologische landbouw in Vlaanderen ......................................................................................................................................8 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7
48 extra biologische landbouwbedrijven Specialisatiegraad van biolandbouwbedrijven neemt toe 45 grootste biolandbouwers bezitten de helft van het biologische areaal Vlaams biologisch areaal groeit aan met 10% Grasland, voedergewassen en groenbedekkers zijn de belangrijkste teelten Biologische veestapel vertoont opnieuw stevige groeicijfers Opleiding en advisering over de biologische productiemethode blijven populair
9 10 11 12 13 15 16
2
Biologische keten in Vlaanderen ...............................................................................................................................................18
2.1 2.2 2.3
Aantal biologische marktdeelnemers niet actief als producent blijft stijgen Vervaardiging, verwerking en conservering van voedingsproducten is de vaakst geregistreerde hoofdactiviteit Helft van bio-import uit niet-EU-landen bestaat uit eetbare vruchten en noten
3
Financiële ondersteuning door de overheid .................................................................................................................... 24
3.1 3.2 3.3
Overheidsuitgaven specifiek voor de biosector zijn vooral gericht op stimulering van productie Uitbetaling per biolandbouwbedrijf is gelijkaardig aan totale landbouw bij steun niet specifiek voor biosector Uitgaven voor bio-onderzoek, voorlichting en kennisuitwisseling gaan in stijgende lijn
4
Biologische bestedingen in Vlaanderen en België .........................................................................................................30
4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8 4.9 4.10
Beperkte groei van biobestedingen in 2019 Biologisch assortiment verruimt en marktaandeel stijgt lichtjes Vlaanderen blijft achter in bestedingen aan biologische versproducten Aardappelen, groenten en fruit (AGF) is de belangrijkste biologische verscategorie Biologische versproducten blijven duurder dan hun gangbare variant Marktaandeel van biologische versproducten groeit gestaag, maar varieert sterk van product tot product Aantal biokopers stijgt voor meeste productcategorieën Welgestelde gepensioneerden en welgestelde gezinnen met kinderen zijn de belangrijkste biokopers Biobestedingen per capita groeien, maar Vlaanderen hinkt achterop Klassieke supermarkt blijft het grootste biokanaal en wint opnieuw terrein
18 19 21 24 27 28 30 31 32 33 33 34 35 36 37 38
Lijst met tabellen.....................................................................................................................................................................................................40 Lijst met figuren........................................................................................................................................................................................................41 Bijlage: oppervlakten per teelt ....................................................................................................................................................................... 43
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// De biologische landbouw in 2019
SAMENVATTING De biologische landbouw in Vlaanderen vertoont in 2019 opnieuw een substantiële groei. De biologische oppervlakte en veestapel groeien aan en het aantal biolandbouwbedrijven neemt toe. Ook het aantal bedrijven actief in de bereiding, verdeling, invoer, uitvoer en verkoop van bioproducten vertoont in 2019 een positieve evolutie, wat illustreert dat de biologische keten zich verder ontwikkelt. Ook de bioconsumptie tekent een lichte stijging op. Het aantal Vlaamse landbouwbedrijven die onder controle staan voor biologische productie is aangegroeid tot 562. Dat is een toename met 9% ten opzichte van 2018. Twee derde van deze bedrijven opereren volledig biologisch. In tien jaar tijd is het aantal biolandbouwers ruimschoots verdubbeld. Er zijn 75 nieuwe aanmeldingen, terwijl 27 landbouwbedrijven hun biologische productie in de loop van 2019 hebben stopgezet. In 2019 beslaat het biologisch en omschakelingsareaal in Vlaanderen 8.677 hectare (een stijging met 10%). Het maakt nu ongeveer 1,4% uit van de totale Vlaamse landbouwoppervlakte. De provincies waar de biooppervlakte in vergelijking met 2018 het sterkst is toegenomen, zijn Vlaams-Brabant (+32%) en Limburg (+12%). Bijna twee derde van het Vlaamse bioareaal bestaat uit grasland, voedergewassen en groenbedekkers. Het biologische fruitareaal is in 2019 met een kwart aangegroeid. 160 van de 562 Vlaamse biolandbouwers bedrijft een vorm van biologische dierlijke productie, al dan niet gecombineerd met plantaardige productie. In 2019 zien we vooral een toename van landbouwbedrijven die actief zijn in de biologische pluimveehouderij. Sinds 2015 is hun aantal met 30% gestegen. Het totale aantal dieren die als biologisch geregistreerd zijn, groeide aan met 13% ten opzichte van 2018. Voornamelijk de pluimveehouderij, varkenshouderij en schapenhouderij vertonen stevige groeicijfers voor hun biologische veestapel. Eind 2019 staan er in Vlaanderen 1.221 bedrijven (uitgezonderd producenten) onder controle voor activiteiten als verdeler, bereider, verkooppunt, importeur en/of exporteur van biologische producten. Dat zijn er 11% meer dan in 2018. 40% van deze ondernemingen combineert meerdere biologische activiteiten. De vaakst voorkomende marktactiviteit is de bereiding van bioproducten: hiervoor zijn meer dan achthonderd bedrijven gecertificeerd. In 2019 werd via Vlaanderen ruim 376.500 ton aan biologische producten afkomstig uit niet-EU-landen in de EU ingevoerd. Het merendeel van deze zendingen werd aangeboden bij de douaneautoriteiten van Antwerpen en Mechelen. Bijna de helft van de ingeklaarde biologische goederen was afkomstig van Ecuador, Peru en de Dominicaanse Republiek. Net als in 2018 valt op productniveau het overwicht op van verse bananen: zij maken bijna 46% uit van de totale massa aan bioproducten die via Vlaanderen worden geïmporteerd. De overheidsuitgaven specifiek gericht op de biosector bedragen in het kalenderjaar 2019 ruim 4,74 miljoen euro. Met een aandeel van 49% ligt het zwaartepunt van deze uitgaven bij de financiële stimulering van de biologische productie. De grootste hap betreft de biohectaresteun: in 2019 werd 1,47 miljoen euro uitgekeerd aan 448 landbouwers voor 6.452 subsidiabele hectare. De overheidsuitgaven voor bioonderzoek, voorlichting en kennisuitwisseling zijn in het kalenderjaar 2019 toegenomen tot 1,36 miljoen
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 6 van 45
De biologische landbouw in 2019
euro. Meer dan de helft van de financiĂŤle steun voor bio-onderzoek werd besteed aan onderzoeksprojecten gericht op gewasbescherming. De totale bestedingen aan biologische producten (voeding, dranken, drogmetica en non-food) bedragen in Vlaanderen 305 miljoen euro. Dat is 4% meer dan in 2018. De Vlaamse bestedingen aan verse biovoeding en -dranken namen met 5% toe tot 200 miljoen euro. Met een aandeel van 38% in de Belgische bestedingen aan biologische versproducten blijft Vlaanderen dus achter op WalloniĂŤ (255 miljoen euro). De bestedingen aan verse biovoeding en -dranken bestaan voor 39% uit aardappelen, groenten en fruit. In 2019 is het marktaandeel van biologische versproducten in Vlaanderen lichtjes gestegen tot 2,6%. De biovleesvervangers hebben het grootste marktaandeel: 1 op de 5 van de verkochte vleesvervangers is biologisch. Een andere categorie met een hoog bioaandeel zijn eieren (8,6%). Vleeswaren bengelen achteraan met een bioaandeel van minder dan 1%. Negen op de tien Vlaamse consumenten kopen op jaarbasis minstens eenmaal een vers bioproduct. Toch werden de biobestedingen in 2019 voor twee derde gerealiseerd door de frequente biokopers die minstens wekelijks bioproducten kopen. De alleenstaanden hebben met een bioaandeel van ruim boven de 5% het hoogste percentage biologische aankopen in hun bestedingen aan verse voeding (excl. dranken). De gezinnen met kinderen met een beperkt inkomen geven het minste uit aan verse biovoeding, maar zij hebben hun bioaandeel (1,6%) wel verdubbeld sinds 2010. De klassieke supermarkt blijft het belangrijkste biokanaal met een marktaandeel van 39%. De hoevewinkel en de boerenmarkt zijn de kanalen met het hoogste percentage aan biologische producten in het assortiment. Een kwart van de producten die er verkocht worden, is biologisch.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 7 van 45
De biologische landbouw in 2019
1 BIOLOGISCHE LANDBOUW IN VLAANDEREN Net als in voorgaande jaren vertoont de biologische landbouw in 2019 een substantiële groei. Het biologisch en omschakelingsareaal breidt verder uit en ook het aantal landbouwbedrijven die onder controle staan voor de biologische productie neemt toe. Figuur 1: areaal biologisch en omschakeling, in ha (linkeras), aantal producenten (rechteras), Vlaanderen, 2005-2019 .000
630
8.000
560
7.000
490
6.000
420
c:: c:: OJ
~ u,
~ co
5.000
350
4.000
280
tl
u
;::j -0
2
OJ
:r:
0.
rn
fü
<>: 3.000
210
2.000
140
1000
70
.0
0 2005
-
2006
2007
2008
areaal biologisch
2009
2010
2011
-
2012
2013
2014
areaal in omschakeling
2015
2016
2017
~
2018
2019
producenten
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Inscert Partner
De biologische landbouwbedrijven zijn qua ligging eerder gelijkmatig verspreid over heel Vlaanderen. Het percentage bioareaal in de totale oppervlakte cultuurgrond per gemeente is daarentegen wat meer geconcentreerd: er zijn clusters van steden en gemeenten met een hoger aandeel aan bioareaal dan gemiddeld, bijvoorbeeld Antwerpen en omliggende gemeenten, het noordoosten van het Scheldeland en het grensgebied tussen Hageland en Haspengouw. Belangrijke kanttekening hierbij is dat de landbouwpercelen die gebruikt zijn voor onderstaande kaartweergave geregistreerd worden op het adres van de bedrijfszetel, wat mogelijk enige vertekening met zich meebrengt.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 8 van 45
De biologische landbouw in 2019
Figuur 2: geografische spreiding biolandbouwers en aandeel bio-oppervlakte (%) in totale oppervlakte cultuurgrond per gemeente, Vlaanderen, 2019
Biolandbouwers Aand eel bio in oppervlakte cultuu rgrond
LJ O% L J 0%-1% -
1%-3%
-
3%-5%
-
5%-1 0%
-
>10%
~ geen data
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TĂœV Nord Integra en Inscert Partner
1.1
48 EXTRA BIOLOGISCHE LANDBOUWBEDRIJVEN
Eind 2019 zijn er 562 biologische landbouwbedrijven in Vlaanderen. Dat is een toename met ruim 9% ten opzichte van 2018. In tien jaar tijd is het aantal biolandbouwers ruimschoots verdubbeld. Er zijn 75 nieuwe aanmeldingen, terwijl 27 landbouwbedrijven hun biologische productie in de loop van 2019 hebben stopgezet. Twee derde van de 562 biolandbouwbedrijven die in 2019 actief zijn, opereren volledig biologisch. Bij een derde onder hen zijn er ook nog gangbare activiteiten op het bedrijf. Nemen we enkel de 75 nieuwkomers in beschouwing, dan ligt deze verhouding ietwat anders: slechts 47% onder hen is volledig biologisch, 53% heeft ook gangbare activiteiten. Het grootste aantal biologische landbouwbedrijven vinden we in de provincie West-Vlaanderen. Procentueel vertoont de provincie Limburg de sterkste toename van biolandbouwers in 2019. Het aandeel biologische landbouwbedrijven in het totale aantal landbouwbedrijven is het hoogst in Vlaams-Brabant en het laagst in West-Vlaanderen.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 9 van 45
De biologische landbouw in 2019
Tabel 1: Vlaamse biologische landbouwbedrijven onder controle, stopzettingen, nieuwe aanmeldingen en netto-evolutie, per provincie, 2019 provincie
landbouwbedrijven onder controle
stopzettingen in 2019
nieuwe aanmeldingen in 2019
netto-evolutie t.o.v. 2018
West-Vlaanderen
140
6
16
+10
Oost-Vlaanderen
121
4
14
+10
Limburg
77
5
14
+9
Antwerpen
116
8
19
+11
Vlaams-Brabant
108
4
12
+8
TOTAAL
562
27
75
+48
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Inscert Partner
Ook biolandbouwers verbreden hun bedrijfsactiviteiten. Zelfs wanneer we louter rekening houden met hun activiteiten die onder biocontrole staan van de erkende controleorganen, zien we dat 19% van de 562 producenten, naast hun primaire landbouwactiviteit, in 2019 nog een of meerdere activiteiten beoefenen als bereider, verdeler, verkooppunt en/of importeur van biologische producten. 62 van deze bioproducenten (11%) zijn ook als bereider gecertificeerd en 52 (9%) zijn geregistreerd als verkooppunt voor bioproducten. 17 van de 562 producenten zijn gecertificeerd als verdeler. Net als in 2018 zijn 2 producenten actief als importeur van biologische producten. Hierbij moeten we wel opmerken dat importactiviteiten in dit rapport uitsluitend betrekking hebben op handel met niet-EU-landen. Over intracommunautaire biohandel zijn er geen gegevens beschikbaar.
1.2 SPECIALISATIEGRAAD VAN BIOLANDBOUWBEDRIJVEN NEEMT TOE Om te bepalen in welke landbouwactiviteiten een bedrijf gespecialiseerd is, wordt de Europese typologische indeling van land- en tuinbouwbedrijven toegepast op alle biologisch gecertificeerde landbouwbedrijven van 2019. De indeling gebeurt op basis van de ‘standaardoutput’-methode (SO), waarbij men de gemiddelde prijs ‘af boerderij’ van een landbouwproduct in euro per hectare of per dier in aanmerking neemt. Dit rapport houdt geen rekening met eventuele gangbare activiteiten op de bedrijven. Ongeveer 87% van de Vlaamse biologische landbouwbedrijven is gespecialiseerd. Dat betekent dat ze het gros van hun bedrijfsopbrengsten uit één specifieke bedrijfstak halen. Bij de overige 13% zijn de bedrijfsinkomsten gespreid over verschillende bedrijfstakken met diverse teelten en/of gewassen. De belangrijkste gespecialiseerde bedrijfstakken in de biosector zijn de gespecialiseerde groenten in openlucht (27%), de gespecialiseerde akkerbouw (20%), de gespecialiseerde dierlijke productie (18%), en de gespecialiseerde fruitteelt (14%). Bij de dierlijke productie zijn de twee vaakst voorkomende bedrijfstakken de gespecialiseerde leghennen- en melkveehouderij met een aandeel van respectievelijk 6% en 5% van alle biolandbouwbedrijven. Bij de biologische landbouwbedrijven die hun inkomsten halen uit combinaties van landbouwactiviteiten vormen de diverse tuinbouwteelten de vaakst voorkomende bedrijfstak.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 10 van 45
De biologische landbouw in 2019
Figuur 3: typologische indeling van de biologische landbouwbedrijven, Vlaanderen, 2019 ialiseerd sierteelt en boomkwekerij 1%
gespecialiseerde champ1gnonbedryven \ 4%
gespecialiseerd akkerbouw
bedrijven met combinaties van akkerbouw gew assen en tuinbouw
bedrijven met diverse
3%
gespec1altseerde glasgroentebedrijven _____ .
/
WJnbo~V::""'"
3%
--------------- \-,----gespecialiseerde groenten in openluchtbedrijven
_/i
,.•••••
27%
-
___ :ite~~!~:2~=~ ~
llll'r
l
--------------------gespecialiseerde / fruitteeltbedrijven 14%
van gewassen (incL veredeling) 2%
\
bedrijven met veeteeltcombinaties
t espec1altseerde d1erlyke productie
bedrijven met combinaties van dierlijke en plantaardige productie
18%
2%
2%
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Inscert Partner
Als we de totale landbouw in beschouwing nemen, dan haalt 85% van de bedrijven het grootste deel van de bedrijfsopbrengsten uit één specifieke bedrijfstak. De gespecialiseerde akkerbouw is hier echter de populairste bedrijfstak met een aandeel van 27%. Slechts 5% van de bedrijven is gespecialiseerd in groenteteelt en 4% in de fruitteelt. Ongeveer 12% van alle landbouwbedrijven is gespecialiseerd in melkproductie, terwijl maar 3% zijn inkomsten voornamelijk haalt uit pluimvee.
1.3 45 GROOTSTE BIOLANDBOUWERS BEZITTEN DE HELFT VAN HET BIOLOGISCHE AREAAL De helft van de biolandbouwbedrijven in Vlaanderen zijn bedrijven met beperkte biologische bedrijfsarealen: zij bewerken maximaal 5 hectare biologische oppervlakte. Samen beschikken deze bedrijven over slechts 6% van het totale Vlaamse biologisch areaal. Ruim twee derde van deze bedrijven beoefent louter biologische landbouw en ontplooit geen gangbare landbouwactiviteiten. Aan de andere kant van het spectrum zien we dat 8% van de Vlaamse bioproducenten meer dan 50 hectare aan biopercelen in handen heeft. Deze 45 grootste bioproducenten bezitten samen ongeveer 48% van het totale Vlaamse biologisch areaal. De gemiddeld grootste biologische bedrijfsarealen vinden we in de provincie Limburg, de gemiddeld kleinste biologische bedrijfsoppervlakten liggen in Vlaams-Brabant.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 11 van 45
De biologische landbouw in 2019
Figuur 4: aandeel biologisch areaal en aandeel biobedrijven, Vlaanderen, 2019
50% 50%
40%
30%
20%
10% 1% 0% 0-5 hectare bio
5-10 hectare bio -
10-25 hectare bio
aandeel Vlaamse biobedrijven
25-50 hectare bio ~
50-100 hectare bio
, 100 hectare bio
aandeel in Vlaams bioareaal
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Inscert Partner
1.4 VLAAMS BIOLOGISCH AREAAL GROEIT AAN MET 10% Eind 2019 bedraagt de bio-oppervlakte (biologisch en omschakeling) in Vlaanderen 8.677 hectare (+10% ten opzichte van 2018). Het bioareaal maakt nu ongeveer 1,4% uit van de totale Vlaamse landbouwoppervlakte, goed voor 621.702 hectare volgens de landbouwtelling van 2019 (Statbel). Het grootste bioareaal vinden we in de provincies Antwerpen en West-Vlaanderen. Antwerpen is tevens de provincie met het hoogste aandeel bio-oppervlakte (2%) ten opzichte van het totale landbouwareaal. In West-Vlaanderen blijft het aandeel bioareaal het laagst (minder dan 1%). In de provincie Vlaams-Brabant bestaat een derde van de biologische oppervlakte uit areaal in omschakeling, in Limburg is dat ongeveer een kwart. Dit zijn ook de provincies met de sterkste toename in biologisch areaal: in vergelijking met 2018 groeide de bio-oppervlakte in Vlaams-Brabant met 32% en in Limburg met 12%. Tabel 2: areaal in omschakeling en biologisch in Vlaanderen, per provincie, hectare, 2019 provincie
omschakeling
biologisch
Antwerpen
180
Limburg
370
Oost-Vlaanderen
337
Vlaams-Brabant
462
West-Vlaanderen TOTAAL
totaal 1.814
evolutie 2018•2019 1.994
+3%
1.137
1.507
+12%
1.528
1.865
+3%
925
1.387
+32%
353
1.570
1.924
+9%
1.703
6.974
8.677
+10%
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Inscert Partner
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 12 van 45
De biologische landbouw in 2019
1.5 GRASLAND, VOEDERGEWASSEN EN GROENBEDEKKERS ZIJN DE BELANGRIJKSTE TEELTEN Grasland, weiden en bossen nemen bijna 38% van het totale Vlaamse biologisch areaal in. De tweede grootste teeltgroep zijn de voedergewassen en groenbedekkers met een aandeel van ruim een kwart. Dat areaal bestaat voor ongeveer 93% uit klavergewassen (ter verbetering van de bodemstikstofvoorziening en als eiwitrijk ruwvoeder in de veeteelt). 15% van de Vlaamse biologische oppervlakte wordt ingenomen door akkerbouw. Meer dan drie kwart daarvan zijn graangewassen: de belangrijkste teelten zijn mais (312 ha), triticale (234 ha) en tarwe (165 ha). De teelt van aardappelen, groenten en kruiden, onder glas en in open lucht, beslaat 12% van het Vlaamse bioareaal. Ruim 158 hectare hiervan wordt aangewend voor de teelt van aardappelen. Een opvallende groeier is de biologische fruitteelt met een toename van 24% ten opzichte van 2018. Deze aangroei is voornamelijk te danken aan nieuwkomers in Vlaams-Brabant en Limburg. 85% van het biologische fruitareaal is samengesteld uit diverse meerjarige fruitteelten zoals appelen, peren en kersen. Verder wordt in 2019 ook nog 90 hectare gebruikt voor de teelt van biologisch kleinfruit (bessen, aardbeien, druiven e.a.). Tabel 3: areaal in omschakeling en biologisch in Vlaanderen, volgens teeltgroep, hectare, 2019 teeltgroep
in omschakeling
biologisch
totaal
evolutie 2018•2019
grasland, weiden en bossen
526
2.763
3.289
+8%
voedergewassen/groenbedekkers akkerbouw (incl. granen, industriële gewassen) aardappelen, groenten en kruiden
380
1.831
2.211
+10%
343
988
1.331
+9%
104
940
1.044
+7%
fruitteelt
335
439
773
+24%
sierteelt (bloemisterij/boomkwekerij)
9
9
18
+11%
braak
6
4
10
-24%
1.703
6.974
8.677
+10%
TOTAAL
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Inscert Partner
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 13 van 45
De biologische landbouw in 2019
Figuur 5: aandeel van bioareaal (bio en omschakeling) volgens teeltgroep in het totale bioareaal, Vlaanderen, 2019
12%
akkerbouw (excl. aardappels) 15%
w eiden en bossen _ __ 38°/o
voedecg=~l, a/groffibedeki<,~ 26%
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Inscert Partner
Het omschakelingsareaal bedraagt 1.703 hectare. Dat is ongeveer een vijfde van de totale Vlaamse biologische oppervlakte in 2019. Het aandeel van het omschakelingsareaal blijft hiermee status quo ten opzichte van 2018. Bekijken we de samenstelling van het omschakelingsareaal wat meer in detail, dan zien we dat dit ook in 2019 voor meer dan de helft bestaat uit weiden en bossen en uit voedergewassen en groenbedekkers. Het aandeel van fruitteelt in het omschakelingsareaal is in 2019 fors toegenomen van bijna 12% naar 20%. Het aandeel van aardappelen, groenten en kruiden is daarentegen licht afgenomen van 8% naar 6% van het totale omschakelingsareaal. Figuur 6: aandeel van omschakelingsareaal volgens teeltgroep in het totale omschakelingsareaal, Vlaanderen, 2019 aardappelen. groenten en kruiden 6%
akkerbouw (excl. aardappels) 20%
w eiden en bossen _ _ _ _-; 31%
voedergewassen/groenbedek✓
20%
23%
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Inscert Partner
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 14 van 45
De biologische landbouw in 2019
1.6 BIOLOGISCHE VEESTAPEL VERTOONT OPNIEUW STEVIGE GROEICIJFERS 160 van de 562 Vlaamse biologische landbouwbedrijven (ongeveer 28%) houden dieren die onder biocontrole staan, al dan niet in combinatie met een vorm van plantaardige productie. Bij 40 biologische landbouwbedrijven zijn er meerdere diergroepen (d.w.z. runderen, varkens, pluimvee, enz.) als bio geregistreerd op het bedrijf. Bij de overige 120 producenten staan er dieren behorend tot één specifieke diergroep onder biocontrole. In vijf jaar tijd is het aantal bedrijven met dieren onder biocontrole met meer dan een derde toegenomen. Op sommige van deze landbouwbedrijven zijn er echter slechts een heel beperkt aantal dieren geregistreerd omdat zij zich eigenlijk niet toeleggen op biologische dierlijke productie. Daarom hanteren we in de onderstaande tabel bepaalde minimumgrenzen voor de opvolging van bedrijven met biologische dierlijke productie. In vergelijking met het voorgaande jaar zien we in 2019 vooral een toename van landbouwbedrijven die actief zijn in de biologische pluimveehouderij (+5 bedrijven met minstens 50 stuks als bio geregistreerd pluimvee). Sinds 2015 is hun aantal met 30% gestegen. Na een forse groei tussen 2015 en 2017 is het aantal bedrijven met minstens 5 stuks biorundvee gestagneerd. Het aantal biolandbouwers met minstens 10 varkens onder biocontrole fluctueerde tijdens de afgelopen vijf jaar, terwijl het aantal bedrijven met minstens 20 bioschapen of minstens 20 biogeiten behoorlijke stabiel bleef. Tabel 4: aantal bedrijven met dierlijke productie onder biocontrole, Vlaanderen, 2015-2019 bedrijven
2015
bedrijven met minstens 5 stuks rundvee uitsluitend runderen bedrijven met minstens 50 stuks pluimvee
2016
2017
2018
evolutie 2018•2019
2019
40
51
64
64
65
+1
24
31
43
43
41
-2
47
51
56
56
61
+5
uitsluitend pluimvee
37
38
41
43
47
+4
bedrijven met minstens 10 varkens
10
14
16
13
14
+1
uitsluitend varkens
5
6
8
7
7
=
15
18
15
15
15
=
bedrijven met minstens 20 schapen uitsluitend schapen
8
5
4
4
4
=
bedrijven met minstens 20 geiten
12
12
11
11
12
+1
8
8
8
9
8
-1
bedrijven met minstens 5 paarden en paardachtigen
4
5
4
4
4
=
uitsluitend paarden en paardachtigen
2
2
2
1
0
-1
UNIEKE BEDRIJVEN MET DIEREN ONDER BIOCONTROLE
117
130
145
146
160
+14
uitsluitend geiten
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Inscert Partner
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 15 van 45
De biologische landbouw in 2019
Het totale aantal dieren die als biologisch geregistreerd zijn, neemt in Vlaanderen toe met 13% ten opzichte van 2018. Ook wanneer we het pluimvee buiten beschouwing laten, tekent zich een stijging af met 12%. Vooral in de biologische pluimveehouderij (+13%), varkenshouderij (+25%) en schapenhouderij (+24%) zien we stevige groeicijfers voor de bioveestapel. Het aantal geiten dat op biologische wijze gehouden wordt, is daarentegen lichtjes afgenomen. Nadat hun aantal in 2018 bijna verdubbeld was, is de hoeveelheid paarden en paardachtigen die onder biocontrole staan in 2019 met 6% gedaald. Hun aantal is wel slechts zeer bescheiden in vergelijking met de totale bioveestapel. Tabel 5: aantal dieren onder biocontrole, Vlaanderen, 2015-2019
2015 runderen waarvan melkkoeien varkens pluimvee
2016
2017
2018
evolutie 2018•2019
2019
2.565
3.161
5.299
5.224
5.706
+9%
1.141
1.238
2.984
3.181
3.364
+6%
3.452
4.578
6.428
5.518
6.893
+25%
409.097
458.036
517.775
601.709
681.365
+13%
waarvan legkippen
168.201
189.607
233.115
247.185
285.597
+16%
waarvan opfokpoeljen
97.780
122.665
131.251
172.126
149.648
-13%
waarvan vleeskippen
143.107
145 661
153.146
182.158
245.641
+35%
schapen
2.132
2.948
2.805
2.698
3.351
+24%
geiten
4.906
5.603
5.543
5.756
5.662
-2%
paarden en paardachtigen
70
92
81
147
138
-6%
andere
44
33
0
0
3
-
422.266
474.451
537.931
621.052
703.118
+13%
13.169
16.415
20.156
19.343
21.753
+12%
TOTAAL TOTAAL (EXCL. PLUIMVEE)
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Inscert Partner
1.7 OPLEIDING EN ADVISERING OVER DE BIOLOGISCHE PRODUCTIEMETHODE BLIJVEN POPULAIR Landwijzer vzw, een gespecialiseerd vormingscentrum voor biologische en biodynamische landbouw in Vlaanderen, biedt al meer dan twee decennia een beroepsopleiding aan voor wie actief wil worden in de biologische en biodynamische productie. Voor het tweeënhalf jaar durende leertraject 2019-2020 waren er in 2019 in totaal 72 inschrijvingen, waarvan 32 cursisten in het eerste jaar. Er waren 25 afgestudeerden voor het leertraject 2018-2019. Landwijzer vzw organiseert jaarlijks ook nog cursussen voor wie wil kennismaken met de biosector, evenals cursussen voor actieve biolandbouwers die hun kennis verder willen verdiepen. In 2019 kon de vijfdaagse inspiratiecursus agro-ecologie rekenen op 20 deelnemers. In samenwerking met de praktijkcentra biedt Landwijzer de cursus biologische gewasbescherming (60 lesuren) aan. Deze cursus is gericht op het behalen van een fytolicentie P2 en telde 9 deelnemers in 2019.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 16 van 45
De biologische landbouw in 2019
Een andere indicatie voor de belangstelling voor biolandbouw is het aantal landbouwers en land- en tuinbouwscholen die advies zoeken over de omschakeling naar de biologische productiemethode. In 2019 verleende Bio zoekt Boer (een partnerschapsproject van Boerenbond, ABS en BioForum Vlaanderen) aan 105 bedrijven eerstelijnsadvies over de omschakeling naar biolandbouw. 21 landbouwers zetten in 2019 na een dergelijk advies ook effectief de stap naar biologische productie. De afgelopen vijf jaar heeft gemiddeld een derde van alle omschakelaars zich tot Bio zoekt Boer gewend. Tabel 6: eerstelijnsadviezen door Bio zoekt Boer en omschakeling na adviesverlening, in aantallen en percentage, 2015-2019
jaar
verleende adviezen BzB aan producenten
omschakelaars na adviesverlening
totaal aantal omschakelaars
aandeel omschakelaars die gebruik maakten van adviesverlening BzB
2015
111
15
52
29%
2016
90
24
75
32%
2017
102
19
62
31%
2018
108
20
56
36%
2019
105
21
75
28%
Bron: Bio zoekt Boer, Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TĂœV Nord Integra en Inscert Partner
Landbouwers en land- en tuinbouwscholen kunnen bovendien gebruik maken van gesubsidieerde bedrijfsadvisering in de biologische landbouw. Zij kunnen terecht bij erkende biobedrijfsadviseurs voor omschakelingsadvies, voor de opmaak van een biobedrijfsplan, voor startersadvies en voor biobedrijfsadvies. Niet enkel starters, maar ook landbouwers en land- en tuinbouwscholen die al vele jaren biologische activiteiten ontplooien, kunnen een beroep doen op bepaalde vormen van deze biobedrijfsadvisering. Van de 75 landbouwers die in 2019 effectief de stap naar de biologische productie gezet hebben, maakten er 23 (bijna een derde) gebruik van de diensten van een of meerdere erkende bedrijfsadviseurs in het systeem van de gesubsidieerde bedrijfsadvisering in de biologische landbouw.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 17 van 45
De biologische landbouw in 2019
2 BIOLOGISCHE KETEN IN VLAANDEREN De Europese en Vlaamse reglementering rond biologische productie is niet enkel van toepassing op ondernemingen die actief zijn als biolandbouwer. Ook bedrijven die biologische producten willen verwerken, invoeren, opslaan, uitvoeren of verhandelen, moeten zich laten controleren en certificeren door een van de erkende controleorganen inzake biologische productie. In de hierna volgende paragrafen heeft invoer uitsluitend betrekking op de handel met niet-EU-landen. Over de intracommunautaire handel in bioproducten zijn er momenteel geen exacte gegevens beschikbaar.
2.1 AANTAL BIOLOGISCHE MARKTDEELNEMERS NIET ACTIEF ALS PRODUCENT BLIJFT STIJGEN Eind 2019 staan er in Vlaanderen 1.221 unieke bedrijven (met uitzondering van producenten) onder controle voor activiteiten als verdeler, bereider, verkooppunt, importeur en/of exporteur van biologische producten. Dat is een stijging met 11% ten opzichte van 2018. De vaakst voorkomende marktactiviteit is de bereiding van biologische producten: eind 2019 zijn hiervoor meer dan 800 bedrijven gecertificeerd, waarvan 17% volledig biologisch opereren. Ruim 600 bedrijven ontplooien activiteiten als verdeler van bioproducten (10% hiervan werkt volledig biologisch). 280 ondernemingen zijn gecertificeerd als verkooppunt en een 200-tal bedrijven staan onder controle voor de import van biologische producten. Bij de verkooppunten verkoopt meer dan een derde van de bedrijven uitsluitend bioproducten. Ongeveer 40% van deze 1.221 bedrijven combineert meerdere marktactiviteiten. Ruim een kwart betreft ondernemingen die enkel actief zijn als bereider van biologische producten. Bedrijven die uitsluitend opereren als verdeler van bioproducten zijn de derde grootste groep met een aandeel van 21%. Net geen 10% is louter actief als verkooppunt. Tabel 7: marktdeelnemers (uitgezonderd producenten) onder controle bio, volgens marktactiviteit, Vlaanderen, 2015-2019 marktactiviteit
2015
2016
2017
2018
evolutie 2018•2019
2019
enkel verdeler
173
184
203
232
257
enkel bereider
+11%
311
330
347
329
333
+1%
enkel verkooppunt
71
79
86
96
116
+21%
enkel importeur
27
25
27
22
24
+9%
241
278
341
423
491
+16%
823
906
1.004
1.102
1.221
+11%
combinatie marktactiviteiten (excl. producenten) UNIEK AANTAL MARKTDEELNEMERS (EXCL. PRODUCENTEN)
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TĂœV Nord Integra en Inscert Partner
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 18 van 45
De biologische landbouw in 2019
2.2 VERVAARDIGING, VERWERKING EN CONSERVERING VAN VOEDINGSPRODUCTEN IS DE VAAKST GEREGISTREERDE HOOFDACTIVITEIT Aan de marktdeelnemers die voor hun bedrijfsactiviteiten als verdeler, bereider, importeur, verkooppunt en/of exporteur onder biocontrole staan, wordt door de controleorganen een hoofdactiviteit toegewezen op basis van het NACE-codesysteem (algemene nomenclatuur van de economische activiteiten in de Europese Gemeenschap). Deze hoofdactiviteit is de activiteit die het meest bijdraagt aan de totale toegevoegde waarde van de onderneming. Voor dit biorapport hebben we de geregistreerde biologische hoofdactiviteiten inhoudelijk gegroepeerd in vier clusters. Met een aandeel van 70% is de vervaardiging, verwerking en conservering van biologische voedingsmiddelen in 2019 de vaakst geregistreerde hoofdactiviteit bij de Vlaamse marktdeelnemers. Op de tweede plaats vinden we de groothandel en handelsbemiddeling (24%), gevolgd door de vervaardiging van biologische dranken (4%). Hekkensluiter is de detailhandel in bioproducten met een aandeel van 2% in de geregistreerde hoofdactiviteiten. Figuur 7: hoofdactiviteiten van Vlaamse marktdeelnemers volgens aantal bedrijven, in percentage per cluster, 2019 detailhandel l en handelsbemiddeling 24% --..:..._ _ _ __
vervaardiging van - dranken 4°/o
vervaardiging/verwerking/conserveling van voedingsmiddelen 70%
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Inscert Partner
Twee derde van de bedrijven die de vervaardiging, verwerking of conservering van vis en schaal- en weekdieren als hoofdactiviteit hebben, bevinden zich in de provincie West-Vlaanderen. Ruim een derde van de bedrijven met als hoofdactiviteit de verwerking of conservering van vlees en gevogelte en de vervaardiging van vlees- en gevogelteproducten is in Oost-Vlaanderen gevestigd. Marktdeelnemers die zich richten op aardappel-, groenten- en fruitproducten vinden we dan weer vooral in de provincies Antwerpen en West-Vlaanderen. Ook de vervaardiging van biologische dranken (alcoholisch en nonalcoholisch) komt vaker voor in Antwerpen en West-Vlaanderen (samen 56%) dan in de andere Vlaamse provincies. Ongeveer een derde van alle biobedrijven die geregistreerd zijn als groothandel in voedingsmiddelen, dranken en genotsmiddelen bevindt zich in de provincie Antwerpen.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 19 van 45
De biologische landbouw in 2019
In de hiernavolgende figuren nemen we de vervaardiging, verwerking en conservering van biologische voedingsmiddelen en de vervaardiging van biologische dranken onder de loep. Figuur 8: vervaardiging/verwerking/conservering van voedingsmiddelen volgens aantal bedrijven, in percentage per activiteit, Vlaanderen, 2019 2%
• vlees en gevogelte, vlees- en gevogelteproducten ■ vis, schaal- en weekdieren
go/o
• aardappelen. groenten en fruit. groente- en fruitsappen ■ plantaardige en dierlijke oliën en vetten • zuivelproducten
46%
• maalderijproducten, zetmeel en zetmeelproducten • bakkerijproducten en deegwaren ■
12°/o
■
andere voedingsmiddelen* diervoeders
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Inscert Partner * suiker, cacao, chocolade, thee/koffie, specerijen en sauzen, bereide maaltijden, dieetvoeding et cetera Figuur 9: vervaardiging van dranken volgens aantal bedrijven, in percentage per activiteit, Vlaanderen, 2019 ■
6°/o
dranken algemeen
• gedistilleerde dranken door distilleren, rectificeren en mengen • wijn uit druiven • cider en andere vruchtenwijnen 15%
• andere niet-gedistilleerde gegiste dranken
33%
• bier • mout ■
6°/o
2°/o
frisdranken, mineraalwater en ander gebotteld water
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Inscert Partner
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 20 van 45
De biologische landbouw in 2019
2.3 HELFT VAN BIO-IMPORT UIT NIET-EU-LANDEN BESTAAT UIT EETBARE VRUCHTEN EN NOTEN De gegevens in deze paragraaf zijn afkomstig van TRACES (Trade Control and Expert System). Dit online beheersysteem van de Europese Commissie volgt de bewegingen van de levende dieren, de dierlijke producten, de dierlijke bijproducten, de levensmiddelen, het diervoeder en de planten die vanuit niet-EUlanden worden ingevoerd en verhandeld in de Europese Unie. Er zijn momenteel geen gegevens beschikbaar over de handel in Europese bioproducten binnen de EU en over de export van deze producten naar landen buiten de EU. Elke zending van producten die in de EU in het vrije verkeer van goederen wordt gebracht, moet aan een hele reeks voorwaarden voldoen op gebied van voedselveiligheid, planten- of dierengezondheid en fiscaliteit. Als het daarenboven over biologische producten gaat, moet er ook een speciaal biocontrolecertificaat voorgelegd worden. De bevoegde autoriteit van de lidstaat waar de goederen worden aangeboden, moet haar akkoord verlenen voor de invoer. In België zijn de regio’s verantwoordelijk voor de controle van het biologische aspect van de zending. Na het vervullen van alle overige sanitaire en douaneformaliteiten kunnen de goederen in het vrije verkeer worden gebracht (dit noemt men “inklaren”). In 2019 werden in Vlaanderen ruim 376.500 ton (+56% t.o.v. 2018) biologische producten uit niet-EU-landen ingeklaard voor een totaal van 10.554 certificaten. Dat komt overeen met 99% van het in heel België ingeklaard nettogewicht aan bioproducten uit niet-EU-landen. 82% van deze zendingen wordt aangeboden bij de douaneautoriteiten van Antwerpen en Mechelen, 12% komt binnen via Zaventem. Nemen we het nettogewicht aan bioproducten in beschouwing, dan blijkt 92% binnen te komen via Antwerpen en Mechelen, terwijl bijna 4% aangeboden wordt bij de douaneautoriteit van Gent en 3% in Zeebrugge ingeklaard wordt. Heel wat van deze goederen worden vervolgens vanuit Vlaanderen verdeeld naar andere landen van de EU. Drie vierde van het in Vlaanderen ingevoerde nettogewicht aan bioproducten van buiten de EU is afkomstig van tien herkomstlanden. Bekijken we deze top-10 in detail, dan zien we dat bijna de helft van de ingeklaarde biologische goederen afkomstig is van Ecuador, Peru en de Dominicaanse Republiek (dit gaat voornamelijk over verse bananen).
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 21 van 45
De biologische landbouw in 2019
Figuur 10: top tien herkomstlanden bio-import naar nettogewicht, in percentage van totale nettogewicht, Vlaanderen, 2019 Turkij e Argentinië Ghana CanadalVerenigde Staten Colombia Brazilië India Dominicaanse Republiek Peru Ecuador
17.9%
0%
2%
4%
6%
8%
10%
12%
14%
16%
18%
20%
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van TRACES (EC)
Het merendeel van de biologische goederen die via Vlaanderen in het vrije verkeer in de EU worden ingebracht, zijn van plantaardige oorsprong. De helft betreft producten die behoren tot de productgroep van eetbare vruchten en noten. Goederen van dierlijke oorsprong (voornamelijk visserijproducten en honing) vertegenwoordigen met een nettogewicht van iets meer dan 6.600 ton nauwelijks 2% van de bioproducten die in Vlaanderen worden ingeklaard. Figuur 11: belangrijkste productcategorieën bio-import naar nettogewicht, in percent van totale nettogewicht, Vlaanderen, 2019
• eetbare vruchten en noten
50%
■
suiker en suikerproducten
■
granen
• koffie. thee. mate en kruiden ■
oliehouden de zaden en vrucht en
■
cacao
■
andere
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van TRACES (EC)
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 22 van 45
De biologische landbouw in 2019
Net als in 2018 valt op productniveau het overwicht op van verse bananen: zij maken bijna 46% uit van de totale massa aan biologische producten die door Vlaanderen worden ingeklaard. Op ruime afstand volgen ongebrande koffie (met een aandeel van 7%) en rietsuiker, beetwortelsuiker en chemisch zuivere sacharose (eveneens 7%). In vergelijking met het voorgaande jaar is het aandeel van cacaobonen in de invoer in 2019 teruggevallen van 9 naar 4%, het aandeel van sojabonen is gedaald van 7 naar 4%. Tabel 8: top tien producten bio-import naar nettogewicht, in ton en percentage, Vlaanderen, 2019 aantal ton (netto)
product bananen, vers (m.u.v. bakbananen) ongebrande koffie waaruit geen cafeïne is verwijderd rietsuiker en beetwortelsuiker, ook chemisch zuivere sacharose, in vaste vorm harde tarwe (m.u.v. zaaigoed)
aandeel in totaal gewicht
belangrijkste herkomstlanden
172.242
46%
Ecuador, Peru, Dom. Republiek
27.713
7%
Peru, Honduras, Mexico
26.568
7%
Brazilië
24.442
6%
Canada en Verenigde Staten
witte suiker (aantal gewichtspercenten sacharose, in droge toestand, komen overeen met een polarisatiegraad van >= 99,5) cacaobonen, ook indien gebroken of gebrand
19.701
5%
India
16.676
4%
Dominicaanse Republiek
sojabonen, ook indien gebroken (m.u.v. zaaigoed)
15.508
4%
India
9.870
3%
Brazilië en Laos
6.383
2%
Nieuw-Zeeland
5.376
1%
Cuba
ruwe rietsuiker in vaste vorm, niet gearomatiseerd en zonder toegevoegde kleurstoffen (m.u.v. die bestemd om te worden geraffineerd) verse kiwi’s ruwe rietsuiker in vaste vorm, bestemd om te worden geraffineerd, niet gearomatiseerd en zonder toegevoegde kleurstoffen Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van TRACES (EC)
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 23 van 45
De biologische landbouw in 2019
3 FINANCIËLE ONDERSTEUNING DOOR DE OVERHEID Voor het biorapport maken we jaarlijks een raming van de financiële inspanningen die de overheid doet om de biologische sector te ondersteunen en te stimuleren. Onder ‘overheidsuitgaven’ verstaan we zowel Vlaamse als Europese (cofinanciering) overheidsuitgaven. De bedragen in dit hoofdstuk hebben betrekking op de effectieve uitgaven binnen een bepaald kalenderjaar of op de effectieve uitgaven die voor een bepaald campagnejaar gebeurd zijn. Het begrip campagnejaar wordt vooral gebruikt bij oppervlaktegebonden steunmaatregelen zoals directe steun, biohectaresteun en agromilieumaatregelen. Het campagnejaar is een proces dat begint met het indienen van de verzamelaanvraag, vervolgens gebeuren er controles en berekeningen en tot slot vindt de uitbetaling van de toegekende steun plaats. Een campagnejaar loopt dus niet noodzakelijk gelijk met een kalenderjaar. Waar mogelijk geven we dit onderscheid aan in de tekst. Het is moeilijk om op basis van volgende cijfers algemene conclusies te trekken over de evolutie van de overheidsuitgaven, onder meer omdat sommige uitbetalingen van steun (bv. voor onderzoeksprojecten) gespreid zijn over meerdere kalenderjaren.
3.1 OVERHEIDSUITGAVEN SPECIFIEK VOOR DE BIOSECTOR ZIJN VOORAL GERICHT OP STIMULERING VAN PRODUCTIE In tabel 9 geven we de overheidsuitgaven specifiek gericht op de biosector per kalenderjaar volgens vier beleidsthema’s: Het thema ‘ketenontwikkeling’ omvat o.m. de werkingssubsidies voor BioForum en Bio zoekt Keten, net als de ondersteuning van het ketenluik van de bioclusterwerking. Bij het thema ‘biologische productie’ horen o.a. de VLIF-steun (Vlaams Landbouwinvesteringsfonds) specifiek voor biologische productie, de hectaresteun voor het toepassen van de biologische productiemethode, de gesubsidieerde bedrijfsadvisering in de biologische landbouw, de overheidsbijdrage in de controlekosten en de werkingssubsidie voor Bio zoekt Boer. ‘Onderzoek en kennisopbouw’ vervat naast de projectfinanciering voor bio-onderzoek en de werkingssubsidies voor NOBL (Netwerk Onderzoek Biologische Landbouw & voeding) en CCBT (Coördinatiecentrum praktijkgericht onderzoek en voorlichting Biologische Teelt) ook de uitgaven voor demoprojecten gericht op de biologische sector. Dit wordt meer in detail bekeken in paragraaf 3.3. Verder vallen ook de gesubsidieerde vormingsactiviteiten ten behoeve van de biologische sector georganiseerd door o.a. Landwijzer, NAC en VELT (Vereniging voor Ecologisch Leven en Tuinieren) hieronder. Onder ‘promotie en draagvlakverbreding richting brede publiek’ verstaan we bv. de dotaties aan VLAM (Vlaams Centrum voor Agro- en Visserijmarketing) voor de promotie van bio.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 24 van 45
De biologische landbouw in 2019
Tabel 9: raming overheidsuitgaven specifiek voor de biologische sector, x 1.000 euro per kalenderjaar, 2015-2019 beleidsthema
2015
ketenontwikkeling
2016
2017
2018
2019
762
795
706
685
483
biologische productie
1.714
1.356
2.112
2.889
2.314
onderzoek en kennisopbouw
1.254
1.448
1.113
1.711
1.811
292
330
317
83
129
4.022
3.929
4.248
5.368
4.737
promotie en draagvlakverbreding richting brede publiek TOTAAL Bron: Departement Landbouw en Visserij
Met een aandeel van 49% ligt het zwaartepunt van deze overheidsuitgaven duidelijk bij de financiÍle stimulering van de primaire biologische productie, gevolgd door de uitgaven voor onderzoek en kennisopbouw (38%). In vergelijking met 2018 werd er in het kalenderjaar 2019 globaal gezien ongeveer 12% minder overheidssteun specifiek voor de biosector uitbetaald, wat enerzijds het gevolg is van een daling in de uitgaven voor VLIF-steun en anderzijds komt door de wijze van uitbetaling van sommige subsidies die gespreid zijn over meerdere jaren. Figuur 12: verdeling van de overheidsuitgaven specifiek voor bio over de beleidsthema’s, in percentage, Vlaanderen, 2019 en draagvlakverbreding richting brede publiek 3%
ketenontwikkeling 10%
Bron: Departement Landbouw en Visserij
De overheidsuitgaven gericht op de biologische productie zijn gedaald ten opzichte van 2018. Dat is vooral zichtbaar bij de VLIF-steun: in het kalenderjaar 2019 zijn de uitbetalingen voor investeringssteun specifiek gericht op de biologische productiemethode met meer dan de helft verminderd tot ruim 530.000 euro. Deze afname in uitbetaalde VLIF-steun kan verklaard worden door een daling van het aantal goedgekeurde dossiers in vergelijking met het voorgaande jaar. De VLIF-steun bestaat uit kapitaalpremies en nog lopende rentesubsidies (sinds 2013 zijn er geen nieuwe aanvragen voor rentesubsidies meer ingediend). De VLIF-kapitaalpremies ten gunste van de biologische sector werden in kalenderjaar 2019 voornamelijk aangewend voor de dierlijke sector: 73% van de overheidsuitgaven voor kapitaalpremies ging naar investeringen in de biologische pluimveehouderij en 24% naar investeringen in de biomelkveehouderij.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 25 van 45
De biologische landbouw in 2019
Biologische landbouwers kunnen via de verzamelaanvraag hectaresteun aanvragen om de biologische productiemethode toe te passen op hun percelen. Het steunbedrag is berekend op basis van de meerkosten om de teelt in kwestie biologisch te produceren en is afhankelijk van het type verbintenis (omschakeling naar bio of voortzetting van bio). In het kalenderjaar 2019 maakten de betalingen voor biohectaresteun meer dan 30% uit van de totale uitgaven specifiek voor de biologische sector: de overheid keerde 1,47 miljoen euro aan biohectaresteun uit aan 448 landbouwers voor een totaal van 6.452 subsidiabele hectare. Het toenemend aantal landbouwers dat bij een erkend controleorgaan onder toezicht staat voor toepassing van de biologische productiemethode zorgt bovendien voor een stijging van de overheidsbijdrage in de controlekosten tot bijna 136.000 euro. Figuur 13: bio-areaal onder controle, areaal met hectaresteun (linkeras, in hectare), uitbetaalde hectaresteun (rechteras, in 1.000 euro) en het totale aantal biologische producenten, Vlaanderen, campagnejaren 2004-2018 8.000
1600 campagnejaar 2018 = betaaijaar 2019
7.000
1400
6.000
1200
;:r- ·
Q)
'~
-ö
5.000
Q)
.D
co
füco
4.000
Q)
ei)
.c Q)
"E 8:
(jij 0 0
800
0 ,....
--._....._______...--._""--t7,:iLr----t--<
C:
i
1000
3.000
600
2.000
400
Q)
0
1000
0 .......-
~·
IO
--..- -- -.........-
2004
-
200
2005
'0
IO
2015
2016
19
0
..........
2006
2007
areaal met ha-steun -
2008
2009
2010
2011
2012
totaal areaal bio onder controle ~
2013
2014
biohectaresteun ~
2017
2018
aantal biobedrij ven
Bron: Departement Landbouw en Visserij
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 26 van 45
De biologische landbouw in 2019
3.2 UITBETALING PER BIOLANDBOUWBEDRIJF IS GELIJKAARDIG AAN TOTALE LANDBOUW BIJ STEUN NIET SPECIFIEK VOOR BIOSECTOR Bovenop de in paragraaf 3.1 beschreven overheidsuitgaven die specifiek gericht zijn op de biologische productiemethode hebben biolandbouwers net als hun gangbare collega’s recht op rechtstreekse steun in het kader van de eerste pijler van het Europese gemeenschappelijke landbouwbeleid (inkomensondersteuning). Zo kunnen biolandbouwers voor hun bioareaal onder meer aanspraak maken op een vergroeningsbetaling zonder dat zij de verschillende vergroeningsverplichtingen moeten uitvoeren die gelden voor gangbare landbouwers. Biolandbouwers kunnen bovendien, evenals de gangbare landbouwers, steun aanvragen voor de toepassing van diverse maatregelen in het kader van plattelandsontwikkeling (pijler II van het Europese gemeenschappelijke landbouwbeleid). De cijfers in tabel 10 hebben betrekking op de uitbetaalde steunbedragen voor het campagnejaar 2018 (dit zijn betalingen uitgevoerd in kalenderjaren 2018 en 2019). De ontkoppelde directe steun omvat de betaalrechten, vergroeningspremie en eventuele premie voor jonge landbouwers. De gekoppelde directe steun slaat op de zoogkoeienpremie en de slachtpremie voor kalveren. Tabel 10: aantal bedrijven met steun niet specifiek gericht op bio, totaal uitbetaalde steun en steun per bedrijf, opgesplitst naar totale landbouw en biosector, Vlaanderen, campagne 2018
steunmaatregelen
pijler I: ontkoppelde directe steun pijler I: gekoppelde directe steun pijler II: agromilieu- en klimaatmaatregelen pijler II: agroforestry andere steun (Vlaams): zorgboerderijen
aantal bedrijven met steun totaal landbouw
aantal bedrijven met steun biosector
totaal uitbetaalde steun (in duizend euro) - landbouw totaal
totaal uitbetaalde steun (in duizend euro) - biosector
steun per bedrijf (in euro per bedrijf) landbouw totaal
steun per bedrijf (in euro per bedrijf) biosector
20.992
278
190.153
2.466
9.058
8.869
3.393
14
22.731
84
6.699
6.012
4.808
172
18.064
852
3.757
4.954
10
5
48
25
4.828
4.907
392
27
1.663
109
4.242
4.048
Bron: Departement Landbouw en Visserij
Het aantal biologische landbouwbedrijven die ontkoppelde directe steun ontvingen, is gestegen met 13% ten opzichte van het campagnejaar 2017. Gemiddeld gezien ontvingen biologische landbouwbedrijven voor campagne 2018 iets minder rechtstreekse steun per bedrijf (pijler I) dan voor de totale landbouw het geval is, wat verklaard kan worden doordat ze veelal over kleinere oppervlaktes en/of minder dieren beschikken. Anderzijds kregen ze gemiddeld gesproken hogere steunbedragen toegekend voor de toepassing van agromilieu- en klimaatmaatregelen. Globaal gesproken ligt de steun die per bedrijf toekend wordt aan biolandbouwers in dezelfde grootteorde als de steun die per bedrijf in de totale landbouw wordt toegekend.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 27 van 45
De biologische landbouw in 2019
3.3 UITGAVEN VOOR BIO-ONDERZOEK, VOORLICHTING EN KENNISUITWISSELING GAAN IN STIJGENDE LIJN De financiering van onderzoeksprojecten gebeurt via diverse kanalen. Het Departement Landbouw en Visserij betaalt subsidies aan onderzoeksinstellingen zoals Inagro om hun werking en projecten te bekostigen. Het Coördinatiecentrum praktijkgericht onderzoek en voorlichting voor de biologische teelt (CCBT) ontvangt een jaarlijkse subsidie voor zijn coördinerende werking van het praktijkonderzoek en voor het financieren van praktijkgerichte onderzoeksprojecten door de erkende praktijkcentra. Ook demonstratieprojecten gericht op de biologische landbouw worden financieel ondersteund via het Vlaams Programma voor Plattelandsontwikkeling (PDPO). Daarnaast organiseert het Departement Landbouw en Visserij oproepen aan alle onderzoeksinstellingen om projecten in te dienen, al dan niet met Europese cofinanciering. Het Instituut voor Landbouw-, Visserij- en Voedingsonderzoek (ILVO) wendt een deel van zijn middelen aan om onderzoek in de biologische landbouw en de coördinatie van het Netwerk Onderzoek Biologische Landbouw & Voeding (NOBL) te financieren. Ook het Vlaams Agentschap Innoveren en Ondernemen (VLAIO) cofinanciert jaarlijks Landbouw-trajecten die een bijdrage leveren aan de ontwikkeling van de biologische sector. Voor dit biorapport houden we enkel rekening met de ‘biorelevante’ LA-trajecten, dat wil zeggen dat de doelgroep bio specifiek is opgenomen in het projectvoorstel en bij het onderzoek betrokken wordt. Tabel 11: raming overheidsuitgaven voor onderzoek, voorlichting en kennisuitwisseling in de biosector, in euro, 2015-2019 uitgaven 2015
uitgaven 2016
uitgaven 2017
uitgaven 2018
813.414
864.555
701.250
999.405
1.175.518
103.490
202.900
123.752
149.166
254.173
413.385
351.013
276.424
355.126
472.754
99.524
99.524
99.524
99.524
99.524
87.792
60.617
73.800
128.047
86.236
109.223
150.501
127.750
267.542
262.831
13.493
55.420
2.000
164.874
112.817
werkingssubsidies e.a.
109.627
131.516
62.000
88.720
73.305
TOTAAL
936.534
1.051.491
765.250
1.252.999
1.361.640
thema onderzoek en ontwikkeling door het departement LV gefinancierde projecten (excl. CCBT) door VLAIO gefinancierde LA-trajecten met bijdrage aan biosector toelage Inagro vzw (afdeling bio) door ILVO gefinancierd onderzoek met bijdrage aan biosector subsidie CCBT voorlichting en kennisuitwisseling
uitgaven 2019
Bron: Departement Landbouw en Visserij
De overheidsuitgaven voor bio-onderzoek, voorlichting en kennisuitwisseling zijn in het kalenderjaar 2019 met 9% gestegen naar 1,36 miljoen euro. Dat is toe te schrijven aan de toename van de uitgaven voor onderzoeksprojecten gefinancierd door het Departement Landbouw en Visserij en voor LA-projecten gefinancierd door VLAIO. Het merendeel van deze projecten heeft een looptijd gespreid over meerdere jaren en ook de betalingen verlopen over verschillende kalenderjaren. Dat maakt het moeilijk om inhoudelijke conclusies te trekken over de evolutie van de overheidsuitgaven voor bio-onderzoek.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 28 van 45
De biologische landbouw in 2019
Uit de thematische verdeling van de middelen voor onderzoek gericht op de biologische sector blijkt dat meer dan de helft van de uitgaven (45% van het totale aantal projecten) in het kalenderjaar 2019 besteed werd aan onderzoeksprojecten gericht op gewasbescherming (dit omvat zowel bescherming tegen ziekten en plagen als onkruidbeheersing). Twee derde van deze projecten werd vanuit VLAIO gefinancierd en focust slechts deels op de biologische sector. De steeds strengere wetgeving in de gangbare landbouw rond het gebruik van chemische gewasbeschermingsmiddelen maakt dat men op zoek gaat naar alternatieve niet-chemische methodes die mogelijk ook inzetbaar zijn in de biolandbouw. Bijna een vijfde van de middelen werd toegekend aan onderzoek naar teelttechnieken en -systemen. Ongeveer 14% van de uitgaven voor bio-onderzoek werd aangewend voor onderzoeksprojecten naar bodem, bodembeheer en bemesting. Figuur 14: thematische verdeling van de middelen voor biorelevant onderzoek, in percentage, Vlaanderen, 2019 iervoeder 5% mnovat1eve t eelt en. strateg1een, processen en - - - \ t echnolog1een
r
dterluke productiesyst emen l%
5°/o
-
bodem. bodembeheer en bemesting 14%
t eelttechnieken en - _ _ _ _ __ syst emen 19%
Bron: Departement Landbouw en Visserij
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 29 van 45
De biologische landbouw in 2019
4 BIOLOGISCHE BESTEDINGEN IN VLAANDEREN EN BELGIË De cijfers in dit luik van het biorapport werden opgetekend door GfK Belgium in opdracht van VLAM. Hiervoor worden de aankopen voor thuisverbruik van vijfduizend Belgische gezinnen continu opgevolgd.
4.1 BEPERKTE GROEI VAN BIOBESTEDINGEN IN 2019 In 2019 bedragen de totale biobestedingen in Vlaanderen zo’n 305 miljoen euro tegenover 779 miljoen euro voor heel België. Dat is 4% meer dan in 2018. Hiermee herneemt de groei in Vlaanderen en houdt deze gelijke tred met het landelijke gemiddelde. De stijging van de bestedingen aan biologische producten staat in schril contrast met de daling van 1,1% van de totale bestedingen aan ‘fast moving consumer goods’ (FMCG = voeding, dranken, drogmetica en non-food). De voorbije tien jaar groeiden de biobestedingen in België gemiddeld met 11% per jaar tegenover 7% voor Vlaanderen. Figuur 15: totale besteding aan biologische producten* in België en Vlaanderen, in miljoen euro, 2010-2019
+4% 1-1.1%)
800 +5%
700
+ 12
0,
(-0,5°/s t-------
IQ
.,..,.
(+ 1,9%) _______ _ +22°/o
600 + 90/o
500
+ 15%
+ 2°/o
.,.,.- ...
(+1,1%1 --------
+ QO/o
.,,..,,,,
(-0,8%) ---------., ...
(+0.7%1 ____ _---------
(+2_-:~:~---------
400
300
200
100
0 2010
2011
2012
20B
2014 ■ Vlaanderen
2015
2016
2017
2018
2019
■ België
Bron: GfK Belgium voor VLAM * totaal bioproducten: voeding (vers, diepvries en kruidenierswaren), dranken, drogmetica en non-food Tussen de haakjes wordt de evolutie van de totale FMCG-bestedingen weergegeven
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 30 van 45
De biologische landbouw in 2019
De stijging bij biologische producten is te danken aan meer kopers en een hogere gemiddelde aankoopfrequentie (+1 aankoophandeling/jaar) tegenover een dalende aankoopfrequentie in het gangbare segment (-1 aankoophandeling/jaar). Het totaal aantal Belgische consumenten die op jaarbasis al eens bioproducten kopen, stijgt van 95 naar 96 op 100. Het gemiddeld bestede bedrag per aankoop daalt echter van 8,05 naar 7,72 euro.
4.2 BIOLOGISCH ASSORTIMENT VERRUIMT EN MARKTAANDEEL STIJGT LICHTJES Het aantal bioreferenties die GfK binnen het panel meet, stijgt jaarlijks en bedraagt net geen 14.000 in 2019. Dit hoge aantal referenties wijst op een toenemende verbreding van het biogamma. In de winkelrekken liggen tegenwoordig ook meer verwerkte en voorverpakte bioproducten. Figuur 16: bioreferenties bij verwerkte/voorverpakte producten in België, in aantal gekochte EAN-codes*, 2010-2019 16.000 14.000 12000 10.000 8.000 6.000 4.000 2000 .0 2010
2011
2012
20B
2014
2015
2016
2017
2018
2019
Bron: GfK Belgium voor VLAM * EAN = Europese Artikelnummering (dit zijn de cijfers onder de barcode van een product)
Het marktaandeel van de bioproducten groeit lichtjes. Het globale aandeel van bioproducten in het FMCGassortiment in België stijgt van 3 naar 3,1% en in Vlaanderen van 2,1 naar 2,2%. Het biologisch marktaandeel in Wallonië is met 4,3% beduidend hoger dan in Vlaanderen. Wallonië maakte vooral in 2018 een stevige sprong door de opening van een aantal nieuwe gespecialiseerde biowinkels.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 31 van 45
De biologische landbouw in 2019
4.3 VLAANDEREN BLIJFT ACHTER IN BESTEDINGEN AAN BIOLOGISCHE VERSPRODUCTEN VLAM volgt, binnen de overeenkomst met GfK Belgium, het thuisverbruik van de verse voeding (incl. diepvries- en kruidenierswaren zoals rijst, droge deegwaren, wijnen en bier) in detail op. De cijfers verder in dit hoofdstuk hebben enkel betrekking op deze uitgebreide verscategorie (= selectie VLAM). In 2019 stijgen de Belgische biobestedingen in deze categorie met 3% tot bijna 530 miljoen euro. Wallonië stagneert na een uitzonderlijk goed 2018. In Vlaanderen en in de Brusselse regio herneemt de groei, weliswaar bescheiden, met respectievelijk 5% en 6%. Met 200 miljoen euro in bestedingen aan biologische versproducten heeft Vlaanderen zowel in absolute als in relatieve cijfers een duidelijke achterstand op Wallonië (255 miljoen euro). Figuur 17: bestedingen aan verse biovoeding en -dranken (selectie VLAM) per gewest, in miljoen euro, 2010-2019
+1°/o
250
+5 °/o
200
---------~::::.:-~~
150
--------------------
----- ---
100
------------.,---
50
0
2010
2011
2012
20B ■
2014
Vlaanderen
■
2015
Brussel
2016
2017
2018
2019
■ Wallonië
Bron: GfK Belgium voor VLAM
In tien jaar tijd zijn de biobestedingen in deze verscategorie met ruim 70% toegenomen in Vlaanderen. Tijdens diezelfde periode was de stijging echter veel groter in Wallonië. Daar zien we bijna een verdrievoudiging van de biobestedingen sinds 2010. De belangrijke groeiers in 2019 zijn zuivel (vooral yoghurt en kaas), fruit (vooral Jonagoldappelen, druiven en sinaasappelen), plantaardige dranken, natuurlijke fruitsappen en kalfsvlees. Bij de verwerkte bioproducten doen de kant-en-klaarmaaltijden en de visbereidingen het uitstekend. Ook biorijst en biobier kennen een zeer goed jaar. Bij de grootste dalers behoren lams- en schapenvlees, aardbeien en margarine. Op lange termijn is de grote winnaar de categorie ‘vis, week- en schaaldieren’.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 32 van 45
De biologische landbouw in 2019
4.4 AARDAPPELEN, GROENTEN EN FRUIT (AGF) IS DE BELANGRIJKSTE BIOLOGISCHE VERSCATEGORIE De biobestedingen aan versproducten in Vlaanderen bestaan in 2019 voor 39% uit aardappelen, groenten en fruit. Bij de gangbare producten bedraagt het aandeel van deze AGF-producten slechts 24%. De categorie ‘vlees, vis en ei’ neemt een vijfde van de biobestedingen voor haar rekening. Deze categorie is voor de gangbare producten echter veel omvangrijker (39%). Het zuivelaandeel schommelt in het gangbare circuit rond de 20% en is bij bio intussen gestegen tot 25%. De graanproducten nemen in het biosegment 14% in en bij de gangbare producten 9%. Wijn en bier tot slot zijn bij bio goed voor 3% van het assortiment tegenover 8% bij het gangbare segment. Figuur 18: gekocht assortiment versproducten gangbaar versus bio (op basis van besteding), Vlaanderen, 2019
90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10%
25%
19%
0%
Gangbaar ■
zuivel
Biologisch ■
vlees/vis/ei
■
graanproducten
■
AGF
■ wijn
en bier
Bron: GfK Belgium voor VLAM
4.5 BIOLOGISCHE VERSPRODUCTEN BLIJVEN DUURDER DAN HUN GANGBARE VARIANT De prijs vormt een belangrijke rem op de aankoop van biovoeding. Biologische versproducten zijn in 2019 gemiddeld 40% duurder dan hun gangbare variant. Er zijn wel aanzienlijke verschillen per product. Het grootste prijsverschil is er bij eieren: een bio-eitje is in 2019 dubbel zo duur als een standaard scharrelei. Toch lijkt dit geen negatief effect te hebben op de verkoop, want het marktaandeel van bio-eieren blijft hoger dan gemiddeld. Het kleinste verschil zien we bij de vleesvervangers. Hier is de biovariant slechts 8% duurder dan het gangbare product. Ook de evolutie van het prijsverschil tussen bio en gangbaar verschilt van product tot product. In 2019 is het prijsverschil ten opzichte van het voorgaande jaar groter voor o.a. eieren en yoghurt. Het prijsverschil voor bijvoorbeeld aardappelen, tomaten, braadkippen en vleesvervangers is daarentegen afgenomen.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 33 van 45
De biologische landbouw in 2019
Figuur 19: prijsverschil biologische producten versus gangbaar in België (index: gangbaar = 100), 2017-2019 bio vers* vleesvervanger braadkip varkenskotelet brood aardappel tomaten eieren** kaas
yoghurt halfvolle melk 100
200
150 ■
2019
■
2018
■
250
2017
Bron: GfK Belgium voor VLAM * selectie verscategorieën VLAM | ** vergelijking met standaard scharrelei
4.6 MARKTAANDEEL VAN BIOLOGISCHE VERSPRODUCTEN GROEIT GESTAAG, MAAR VARIEERT STERK VAN PRODUCT TOT PRODUCT Het marktaandeel van biologische verse voeding in Vlaanderen blijft geleidelijk toenemen en bedraagt 2,6% in 2019. Vlaanderen loopt hiermee wel achter op Wallonië waar de biologische versproducten een marktaandeel hebben van 5,9%. Figuur 20: marktaandeel biologische verse voeding per regio, in percent van totale besteding aan verse voeding, 2010-2019 7% 6% 5%
4°/o 3% 2% 1% 0% 2010
2011
2013
2012
-
Wa llonië
2014
-
2015
Vlaanderen
2016
-
2017
2018
2019
België
Bron: GfK Belgium voor VLAM
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 34 van 45
De biologische landbouw in 2019
Nemen we de Vlaamse marktaandelen van biologische versproducten apart onder de loep, dan zien we dat deze sterk variëren van product tot product. De vleesvervangers hebben nog steeds het grootste marktaandeel: in 2019 is 1 op de 5 van de verkochte vleesvervangers biologisch. Een andere categorie met een hoog bio-aandeel zijn eieren. Het marktaandeel van bio-eieren in Vlaanderen bedraagt 8,6%, wat wel een heel stuk lager is dan in Wallonië (24%). De AGFcategorie en zuivel hebben eveneens een hoger bio-aandeel dan gemiddeld: 6% voor groenten, 4% voor aardappelen, ruim 3% voor zuivel en 3% voor fruit. Brood heeft een gemiddeld bio-aandeel (2,5%). Gevogelte en vlees presteren onder het gemiddelde. Vleeswaren bengelen achteraan met het laagste bioaandeel van minder dan 1%. Figuur 21: evolutie marktaandelen bio vers per productcategorie in % van de bestedingen, Vlaanderen, 2015-2019
25%
20%
15%
10%
5%
0%
#
-~~
,$>'
01:,.
~o
'O
~
;;;,Il,~
rz,'-,
,,.?
<!!-""
~e;
f'f'l.r 4',e,r;;,
~e;
é~·
~
~ç
'li
-~~ e,1:Y
1l'
~Il,
r;;,
40((,
4$
~tb
40 {:,Il, 40:,
~!l,Q;,
#
~
<J
■ 2015
■ 2016
■ 2017
■ 2018
■ 2019
Bron: GfK Belgium voor VLAM
4.7 AANTAL BIOKOPERS STIJGT VOOR MEESTE PRODUCTCATEGORIEËN Het aantal Vlaamse consumenten die op jaarbasis minstens eenmaal een vers bioproduct kopen, stijgt van 89% naar 90%. De biobestedingen worden voor twee derde gerealiseerd door de frequente biokopers die minstens wekelijks bioproducten kopen. Deze groep vertegenwoordigt 14% van de totale biokopers. Binnen de diverse productgroepen zijn er grote verschillen in kopersaantallen. Het aantal biokopers nam vorig jaar toe voor alle categorieën, behalve voor eieren en groenten. De kopers van biogroenten zijn wel veruit de grootste groep: 69% van de Vlaamse gezinnen koopt wel eens biogroenten, maar hun aantal daalde vorig jaar lichtjes. Met 51 kopers op honderd komt de zuivelcategorie op de tweede plaats en haalt zo fruit in (50 kopers). Sinds 2010 zijn er voor biozuivel de helft kopers bijgekomen. Op de vierde plaats vinden we de bio-eieren, waarvan het aantal kopers daalt van 26 naar 19 ten opzichte van het voorgaande jaar. Op de vijfde plaats staan bio-aardappelen waar het aantal kopers in tien jaar haast verdubbelde.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 35 van 45
De biologische landbouw in 2019
Biologisch brood schommelt rond de 15 kopers op 100. Onderaan het lijstje staan de vlees- en gevogeltecategorieën die voor 2010 nieuwe biokopers wisten aan te trekken en daarna stabiliseerden. De biovleesvervangers groeiden in tien jaar tijd met 70% van 7 naar 12 kopers op 100. Figuur 22: kopers van een aantal biologische verscategorieën, in percent, Vlaanderen, 2010-2019
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0% 2010 ■
groenten
2011 ■
zuivel
2012 ■ fruit
■
2013
eieren
■
2014
aardappelen
■ brood
2015 ■
vlees
2016 ■
vleeswaren
2017 ■
2018
vleesvervange~
2019 ■
gevogelte
Bron: GfK Belgium voor VLAM
4.8 WELGESTELDE GEPENSIONEERDEN EN WELGESTELDE GEZINNEN MET KINDEREN ZIJN DE BELANGRIJKSTE BIOKOPERS Welk profiel heeft de Belgische biokoper? De alleenstaanden, zowel jong als oud, hebben met een bioaandeel van respectievelijk 7,3% en 5,9% het hoogste percentage biologische aankopen in hun totale bestedingen aan verse voeding (excl. dranken). De gezinnen met kinderen met een beperkt inkomen hebben het laagste bioaandeel (1,6%). Deze bevolkingsgroep heeft zijn bioaandeel wel verdubbeld sinds 2010. De introductie en de uitbouw van heel wat biocategorieën bij de harddiscounters liggen hier aan de basis. De welgestelde gezinnen met kinderen en de koppels met één kostwinner hebben een gemiddeld bioaandeel (ongeveer 4%). In absolute cijfers zijn de welgestelde gezinnen met kinderen en de welgestelde gepensioneerden de belangrijkste groep biokopers. Samen zijn zij immers verantwoordelijk voor de helft van de biobestedingen, terwijl zij slechts 39% van de bevolking uitmaken.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 36 van 45
De biologische landbouw in 2019
De sterkste toename qua bioaandeel vinden we in de periode 2010-2019 bij de jonge alleenstaanden met bijna een verdrievoudiging van hun bioaandeel en bij de koppels met één kostwinner, van wie het bioaandeel meer dan verdubbeld is. Het aandeel van bioproducten in de totale bestedingen aan verse voeding is in diezelfde periode het minst gestegen bij de gepensioneerden met een beperkt inkomen (van 2,2 naar 3,6%). Figuur 23: marktaandeel bio vers in totale besteding aan verse voeding (excl. dranken), in percentage per kopersprofiel, België, 2010-2019
7%
6%
5%
4%
3%
2%
1%
0°/o
2010
-
2011
2012
jonge alleenstaande <40j welgestelde HH met kinderen gepensioneerden. beperkt ink.
20B
-
2014
2015
tweeverdieners kostwinner (2pl welgestelde gepensioneerden
2016
2017 -
-
2018
2019
met kinderen. beperkt ink. alleenstaande ,40j
HH
Bron: GfK Belgium voor VLAM
4.9 BIOBESTEDINGEN PER CAPITA GROEIEN, MAAR VLAANDEREN HINKT ACHTEROP De biobestedingen aan verse voeding en dranken in België stijgen in 2019 tot 47 euro per hoofd van de bevolking. De Vlaming spendeert zo’n 31 euro aan biologische versproducten, wat minder dan de helft is van de Waal (70 euro).
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 37 van 45
De biologische landbouw in 2019
Figuur 24: besteding aan biologische voeding en dranken per categorie en per regio, in euro per capita, 2010-2019 70 €
60 €
Wallonië
Vlaanderen 50 €
40 €
30 €
20 €
10 €
0€
2010 ■
2011
2012 20B 2014
zuivel (excl substituut)
2015 2016
2017 2018 2019
2010
2011
2012 20B 2014 2015
■
zuivelsubstituten
■ aardappelen
■ brood*
■
fruit
■ groenten
■
vlees/gevogelte
■
vleesvervangers
■ vleeswaren
■
eieren
■
overige kruidenierswaren en dranken
2016
2017 2018 2019
Bron: GfK Belgium voor VLAM * vóór 2014 inclusief gebak
Qua besteding per hoofd van de bevolking staan biozuivel en biogroenten zowel in Vlaanderen als in Wallonië op één en twee. De koploper is biozuivel met 7,51 euro per Vlaming, gevolgd door de biogroenten met 6,10 euro. Verder volgen fruit (3,81 euro) en vlees/gevogelte (3,46 euro). In Wallonië neemt biofruit (12 euro per capita) dus een veel grotere hap uit de biobestedingen dan in Vlaanderen. Verder in het rijtje volgen biobrood met 1,48 euro per Vlaming, bioaardappelen met 1,02 euro, bio-eieren met 0,99 euro, biovleesvervangers met 0,94 euro en biozuivelsubstituten met 0,87 euro. De biovleeswaren sluiten de rij met een besteding van 0,82 euro per Vlaming.
4.10 KLASSIEKE SUPERMARKT BLIJFT HET GROOTSTE BIOKANAAL EN WINT OPNIEUW TERREIN De klassieke supermarkt blijft in België het belangrijkste biokanaal met een marktaandeel van 39% en is ook de grote winnaar in 2019. Met een aandeel van 32% komt het gespecialiseerde kanaal op de tweede plaats (dit zijn de speciaalzaak, waaronder bakker en slager, de natuurvoedingswinkel en overige algemene voeding, waaronder ook bv. Bioplanet). De buurtsupermarkt blijft het derde belangrijkste kanaal voor biologische voeding. De hard discount (9%) en vooral de openbare markt (1%) zijn de kleinere broertjes wat de bioverkoop betreft en zij verliezen bovendien terrein in 2019. Het marktaandeel van hoeve en boerenmarkt blijft met 5% status quo ten opzichte van 2018.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 38 van 45
De biologische landbouw in 2019
Qua distributie van biologische voeding en dranken zijn er enkele verschillen tussen Vlaanderen en Wallonië. In Wallonië staat het gespecialiseerde kanaal sterker en is het zelfs marktleider met 37% marktaandeel, voor de klassieke supermarkt met 34%. In Vlaanderen is de rechtstreekse verkoop van bio op de hoeve en de boerenmarkt belangrijker dan in Wallonië. Verder heeft de hard discount in Vlaanderen een hoger marktaandeel dan in Wallonië. Figuur 25: distributiekanalen biologische voeding en dranken, aandelen op basis van besteding, België, 2010-2019
90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 47'11,
49%
20%
46%
43%
46%
43%
43%
39%
36%
2015
2016
2017
2018
10% 0°/o
2010
2011
2012
2013
2014
■
klassieke supermarkt
■
hard discount
■
buurtsupermarkt
■
openbare markt
■
speciaalzaak/natuurvoeding/overige algemene voeding
■
hoeve en boerenmarkt
2019
Bron: GfK Belgium voor VLAM
De hoevewinkel en de boerenmarkt zijn de kanalen met het hoogste percentage aan biologische producten in het assortiment. Een kwart van de producten die er verkocht worden, is van biologische oorsprong. Bij de hard discounter vinden we relatief het minste biologische producten terug in het productassortiment: slechts 1,5% is hier bio.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 39 van 45
De biologische landbouw in 2019
LIJST MET TABELLEN Tabel 1: Vlaamse biologische landbouwbedrijven onder controle, stopzettingen, nieuwe aanmeldingen en netto-evolutie, per provincie, 2019...............................................................................................................................................................10 Tabel 2: areaal in omschakeling en biologisch in Vlaanderen, per provincie, hectare, 2019...................................12 Tabel 3: areaal in omschakeling en biologisch in Vlaanderen, volgens teeltgroep, hectare, 2019.......................13 Tabel 4: aantal bedrijven met dierlijke productie onder biocontrole, Vlaanderen, 2015-2019................................15 Tabel 5: aantal dieren onder biocontrole, Vlaanderen, 2015-2019 ............................................................................................16 Tabel 6: eerstelijnsadviezen door Bio zoekt Boer en omschakeling na adviesverlening, in aantallen en percentage, 2015-2019...........................................................................................................................................................................................17 Tabel 7: marktdeelnemers (uitgezonderd producenten) onder controle bio, volgens marktactiviteit, Vlaanderen, 2015-2019 ..........................................................................................................................................................................................18 Tabel 8: top tien producten bio-import naar nettogewicht, in ton en percentage, Vlaanderen, 2019.............23 Tabel 9: raming overheidsuitgaven specifiek voor de biologische sector, x 1.000 euro per kalenderjaar, 20152019..................................................................................................................................................................................................................................25 Tabel 10: aantal bedrijven met steun niet specifiek gericht op bio, totaal uitbetaalde steun en steun per bedrijf, opgesplitst naar totale landbouw en biosector, Vlaanderen, campagne 2018...............................................27 Tabel 11: raming overheidsuitgaven voor onderzoek, voorlichting en kennisuitwisseling in de biosector, in euro, 2015-2019..........................................................................................................................................................................................................28
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 40 van 45
De biologische landbouw in 2019
LIJST MET FIGUREN Figuur 1: areaal biologisch en omschakeling, in ha (linkeras), aantal producenten (rechteras), Vlaanderen, 2005-2019 .....................................................................................................................................................................................................................8 Figuur 2: geografische spreiding biolandbouwers en aandeel bio-oppervlakte (%) in totale oppervlakte cultuurgrond per gemeente, Vlaanderen, 2019 ...................................................................................................................................9 Figuur 3: typologische indeling van de biologische landbouwbedrijven, Vlaanderen, 2019....................................11 Figuur 4: aandeel biologisch areaal en aandeel biobedrijven, Vlaanderen, 2019............................................................12 Figuur 5: aandeel van bioareaal (bio en omschakeling) volgens teeltgroep in het totale bioareaal, Vlaanderen, 2019..................................................................................................................................................................................................................................14 Figuur 6: aandeel van omschakelingsareaal volgens teeltgroep in het totale omschakelingsareaal, Vlaanderen, 2019......................................................................................................................................................................................................14 Figuur 7: hoofdactiviteiten van Vlaamse marktdeelnemers volgens aantal bedrijven, in percentage per cluster, 2019 ................................................................................................................................................................................................................19 Figuur 8: vervaardiging/verwerking/conservering van voedingsmiddelen volgens aantal bedrijven, in percentage per activiteit, Vlaanderen, 2019...........................................................................................................................................20 Figuur 9: vervaardiging van dranken volgens aantal bedrijven, in percentage per activiteit, Vlaanderen, 2019 ............................................................................................................................................................................................................................................20 Figuur 10: top tien herkomstlanden bio-import naar nettogewicht, in percentage van totale nettogewicht, Vlaanderen, 2019......................................................................................................................................................................................................22 Figuur 11: belangrijkste productcategorieën bio-import naar nettogewicht, in percent van totale nettogewicht, Vlaanderen, 2019.....................................................................................................................................................................22 Figuur 12: verdeling van de overheidsuitgaven specifiek voor bio over de beleidsthema’s, in percentage, Vlaanderen, 2019......................................................................................................................................................................................................25 Figuur 13: bio-areaal onder controle, areaal met hectaresteun (linkeras, in hectare), uitbetaalde hectaresteun (rechteras, in 1.000 euro) en het totale aantal biologische producenten, Vlaanderen, campagnejaren 20042018..................................................................................................................................................................................................................................26 Figuur 14: thematische verdeling van de middelen voor biorelevant onderzoek, in percentage, Vlaanderen, 2019..................................................................................................................................................................................................................................29 Figuur 15: totale besteding aan biologische producten* in België en Vlaanderen, in miljoen euro, 2010-2019 ............................................................................................................................................................................................................................................30 Figuur 16: bioreferenties bij verwerkte/voorverpakte producten in België, in aantal gekochte EAN-codes*, 2010-2019 ......................................................................................................................................................................................................................31 Figuur 17: bestedingen aan verse biovoeding en -dranken (selectie VLAM) per gewest, in miljoen euro, 20102019..................................................................................................................................................................................................................................32 Figuur 18: gekocht assortiment versproducten gangbaar versus bio (op basis van besteding), Vlaanderen, 2019..................................................................................................................................................................................................................................33 Figuur 19: prijsverschil biologische producten versus gangbaar in België (index: gangbaar = 100), 2017-2019 ............................................................................................................................................................................................................................................34 Figuur 20: marktaandeel biologische verse voeding per regio, in percent van totale besteding aan verse voeding, 2010-2019..................................................................................................................................................................................................34 Figuur 21: evolutie marktaandelen bio vers per productcategorie in % van de bestedingen, Vlaanderen, 20152019..................................................................................................................................................................................................................................35 Figuur 22: kopers van een aantal biologische verscategorieën, in percent, Vlaanderen, 2010-2019...................36
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 41 van 45
De biologische landbouw in 2019
Figuur 23: marktaandeel bio vers in totale besteding aan verse voeding (excl. dranken), in percentage per kopersprofiel, BelgiĂŤ, 2010-2019......................................................................................................................................................................37 Figuur 24: besteding aan biologische voeding en dranken per categorie en per regio, in euro per capita, 2010-2019 ......................................................................................................................................................................................................................38 Figuur 25: distributiekanalen biologische voeding en dranken, aandelen op basis van besteding, BelgiĂŤ, 20102019..................................................................................................................................................................................................................................39
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 42 van 45
De biologische landbouw in 2019
BIJLAGE: OPPERVLAKTEN PER TEELT TEELTEN 2019 Aardappelen, groenten en kruiden aardappelen (incl. zoete aardappel) andere groenten andere kolen asperge aubergine bloemkool boerenkool broccoli champignons Chinese kool courgette knolselder knolvenkel komkommer koolrabi kruiden (basilicum, bieslook, peterselie e.a.), geneeskrachtige kruiden paprika pastinaak peulvruchten (erwten, tuin- en veldbonen, snijbonen e.a.) pompoen prei raap rabarber radijs rode biet rode kool savooikool selder (groene, bleek- en bladselder) sjalot slasoorten (kropsla, raketsla, veldsla e.a.) spinazie spruitkool tomaat tuinbouwgewassen onder glas of vaste bescherming tuinbouwgewassen volle grond uien witloof (incl. witloofwortel) witte kool wortel Akkerbouw (excl. aardappels) andere eiwithoudende gewassen andere granen en graanmengsel (bv. mengkoren) andere oliehoudende zaden
IN OMSCHAKELING (aantal ha) 103,86 11,31 0,09 0,59 0,57 0,02 0,86 0,04 32,83 0,08 0,15 7,19 0,88 0,29 0,08 0,08 0,61 0,03 31,82 16,20 0,14 343,05 33,63 8,77 -
BIOLOGISCH (aantal ha) 939,92 147,26 6,47 22,86 5,74 1,26 22,3 11,46 20,14 2,47 4,58 15,35 15,28 8,56 0,59 2,83 32,41 0,93 9,08 46,43 81,42 59,90 1,03 2,82 0,24 2,87 7,02 5,78 8,79 6,22 8,79 4,30 3,69 5,32 6,64 299,38 4,31 25,89 4,12 25,39 988,26 24,75 63,12 3,24
TOTAAL (aantal ha) 1.043,78 158,57 6,56 23,45 6,31 1,26 22,32 11,46 20,14 2,47 4,58 15,35 15,28 9,42 0,63 2,83 65,24 1,01 9,23 53,62 82,30 60,19 1,03 2,90 0,24 2,87 7,02 5,78 8,87 6,22 9,40 4,30 3,69 5,35 6,64 331,20 4,31 42,09 4,12 25,53 1.331,31 58,38 71,89 3,24
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 43 van 45
De biologische landbouw in 2019
TEELTEN 2019 andere voedergewassen boekweit cichorei erwten (droog geoogst) faunamengsel gerst (winter, zomer) gierst haver (winter, zomer) hennep (andere dan vezelhennep) hop mais (korrel, silo) miscanthus plantgoed van niet-vlinderbloemige groenten quinoa rogge sojabonen sorghum spelt suikerbiet tarwe (winter, zomer) triticale tuin- en veldbonen (droog geoogst) vezelhennep vezelvlas voederbiet zonnebloempitten Voedergewassen/groenbedekkers andere bedekking (bloemenmengsel e.a.) luzerne (eenjarig, meerjarig) klaver (eenjarig, meerjarig, grasklaver, rode klaver) (mengsel van) niet-vlinderbloemige groenbedekker (phacelia e.a.) (mengsel van) vlinderbloemige groenbedekker (lupinen, grasluzerne e.a.) Fruitteelt aardbei appel andere eenjarige fruitteelten andere meerjarige fruitteelten druiven kers (zuur, zoet) kleinfruit (frambozen, rode bessen, stekelbessen, braambessen e.a.) noten peer perzik pruim wijnstokken Sierteelt (bloemisterij/boomkwekerij) niet-eetbare tuingewassen sierteelten (bloemen, bloembollen en –knollen, boomkweek e.a.)
IN OMSCHAKELING (aantal ha) 0,34 1,76 1,30 28,57 4,72 1,90 57,71 2,77 0,45 4,06 8,98 10,38 87,83 67,68 4,46 3,80 12,58 1,36 380,14 5,30 38,78 330,64 0,86 4,56 334,65 1,04 73,69 83,47 2,73 12,67 5,33 13,72 132,14 0,14 8,99 0,73 9,26 1,09 8,17
BIOLOGISCH (aantal ha) 6,50 5,63 4,07 17,78 0,19 89,70 1,07 19,93 15,46 254,39 7,34 0,08 3,76 37,73 1,13 6,91 39,50 1,87 76,88 166,86 98,50 7,43 31,25 3,19 1.830,77 5,01 48,23 1.728,98 15,74 32,81 438,71 9,86 172,84 2,66 99,39 0,82 11,42 68,00 9,95 59,88 0,06 2,76 1,07 8,58 5,96 2,62
TOTAAL (aantal ha) 6,84 5,63 4,07 19,54 1,49 118,27 1,07 24,65 1,90 15,46 312,10 10,11 0,53 3,76 41,79 1,13 6,91 48,48 12,25 164,71 234,54 102,96 11,23 12,58 32,61 3,19 2.210,91 10,31 87,01 2.059,62 16,60 37,37 773,36 10,90 246,53 2,66 182,86 3,55 24,09 73,33 23,67 192,02 0,20 11,75 1,80 17,84 7,05 10,79
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 44 van 45
De biologische landbouw in 2019
TEELTEN 2019 Grasland, weiden en bossen andere (graskruiden, met gras begroeide veldranden e.a.) bebossing begraasde niet-landbouwgrond gebieden in natuurbeheer grasland (niet gespecifieerd) permanent grasland tijdelijk grasland weiland met bomen (>50 bomen per ha) Braakliggend land TOTAAL
IN OMSCHAKELING (aantal ha) 525,97 13,23 1,22 1,06 3,48 349,44 121,97 20,44 15,13 5,72 1.702,65
BIOLOGISCH (aantal ha) 2.763,37 2,68 19,96 18,33 246,33 2.136,32 237,74 58,51 43,50 4,38 6.973,99
TOTAAL (aantal ha) 3.289,34 15,91 21,18 19,39 249,81 2.485,76 359,71 78,95 58,63 10,10 8.676,64
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 45 van 45
De biologische landbouw in 2019