Document_C 16206.pdf by Vlaanderen-be

Vlaanderen is milieu

Bijgewerkte milieuverklaring 2020 Gegevens 2019

VLAAMSE MILIEUMAATSCHAPPIJ

Milieuverklaring 2020 – Gegevens 2019 Samenstellers Ilde Delaere, logistieke en administratieve ondersteuning Sander Devriendt, coördinator EMAS Kristien Gevers, verantwoordelijke Interne Milieuzorg Isabel Peiremans, redacteur Interne Milieuzorg Dank aan de leden van de Stuurgroep Interne Milieuzorg , de werkgroep Intern Leefmilieu, de locatieverantwoordelijken en de vertegenwoordigers van de directieraad: Michelinne Van Den Langenbergh, Afdelingshoofd Algemene Zaken Eric Vreye, Afdelingshoofd Kennisbeheer Inhoud De Milieuverklaring 2020 is opgemaakt volgens de vereisten in verordening (EG) nr. 1221/2009, nr. 2017/1505 en nr.2018/2026. Deze milieuverklaring bevat de cijfergegevens van 2019. Relevante aspecten van begin 2020 zullen ook vermeld worden. Deze milieuverklaring behandelt het hoofdbestuur in Aalst en in Brussel (Ferraris) en de VMM-vestigingen in: • Buitendienst Bovenschelde, Gentse Kanalen en Dender: Gent - LAK; • Buitendienst IJzer, Leie en Brugse polders: Oostende - Administratie en Oostende Onderhoudsdienst; • Buitendienst Demer, Dijle en Maas: Leuven - VAC, Leuven - CBG en Hasselt; • Buitendienst Nete en Benedenschelde: Antwerpen - VAC, Mechelen – OVAM en Herentals; • De dienst Lucht in Antwerpen: Antwerpen - PIH (Kronenburgstraat); • De technische locaties in Lummen, Merelbeke en Nieuwpoort NACE-code van de VMM: 84.120 (openbaar bestuur op het gebied van gezondheidszorg, onderwijs, cultuur en andere sociale dienstverlening, m.u.v. sociale verzekeringen) Wijze van refereren Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 – Gegevens 2019 Verantwoordelijke uitgever Bernard De Potter, Vlaamse Milieumaatschappij Vragen in verband met dit rapport Vlaamse Milieumaatschappij Dokter De Moorstraat 24-26 9300 Aalst Tel: 053 72 62 10 info@vmm.be Depotnummer D/2020/6871/011

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 2

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 – Gegevens 2019

Woord vooraf Beste lezer Bijdragen aan een beter leefmilieu zit verweven in het DNA van de organisatiecultuur van de VMM. De zorg voor het milieu maakt deel uit van al onze activiteiten en wordt bij elke beslissing in overweging genomen. Wij kozen ervoor om bij de VMM een milieumanagementsysteem EMAS in te voeren. Dit systeem laat ons toe om onze milieuprestaties op een continue manier te evalueren, te rapporteren en te verbeteren. Bovendien legt dit milieuzorgsysteem sterk de nadruk op de betrokkenheid van het personeel en een transparante communicatie. Dat vinden wij de belangrijkste aspecten aan het EMAS-systeem. De betrokkenheid van onze medewerkers is onze grootste troef. Ze zijn wetenschappelijk geïnteresseerd, gefascineerd, enthousiast, open, gedreven en vooral milieubewust. Deze milieuverklaring 2020 gaat over de gegevens en de gebeurtenissen van 2019. Dat was een bijzonder jaar: ✓ De VMM werd genomineerd door België voor de EMAS Awards in de categorie grote en middelgrote overheidsinstellingen. De uitreiking vond plaats op 25 november in Bilbao. VMM kreeg een eervolle vermelding en belandde op een gedeelde tweede plaats. ✓ Sinds december 2019 zijn alle 15 VMM-vestigingen EMAS -geregistreerd. ✓ Bijna alle doelstellingen die tegen 2020 moeten worden behaald, werden reeds behaald in 2019. Dat is een geruststelling want door de huidige Covid-19 maatregelen zal 2020 in geen enkel opzicht een representatief jaar zijn. Onze ambities voor de toekomst zijn hoog en de VMM gaat die uitdaging vol overtuiging aan. Wij laten u graag kennis maken met ons vernieuwd milieubeleid, onze milieuprestaties van 2019, de inspanningen die wij al geleverd hebben en de bijkomende maatregelen die we nemen om onze engagementen waar te maken. Veel leesplezier!

Bernard De Potter Administrateur-generaal

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 – Gegevens 2019

INHOUD 1 Inleiding ......................................................................................................................................................... 9 2 Voorstelling Vlaamse Milieumaatschappij ..................................................................................................11 3 Onze vestigingen .........................................................................................................................................12 3.1 Hoofdbestuur Aalst en Brussel Ferraris ...............................................................................................13 3.1.1 Aalst, Dokter De Moorstraat 24-26..............................................................................................13 3.1.2 Aalst, Gasthuisstraat 42 ...............................................................................................................13 3.1.3 Aalst, Gasthuisstraat 38A .............................................................................................................13 3.1.4 Brussel - Ferraris, Koning Albert II-laan 20...................................................................................14 3.2 Buitendienst Bovenschelde, Gentse Kanalen en Dender .....................................................................14 3.2.1 Gent - LAK, Sint-Denijs-Westrem, Raymonde de Larochelaan 1 .................................................14 3.3 Buitendienst IJzer, Leie en Brugse polders...........................................................................................14 3.3.1 Oostende - Administratie, Zandvoordestraat 375 .......................................................................14 3.3.2 Oostende – Onderhoudsdienst, Zandvoordestraat 375 (ingang langs rioolwaterzuiveringsinstallatie Aquafin NV) ..........................................................................................15 3.4 Buitendienst Demer, Dijle en Maas .....................................................................................................15 3.4.1 Leuven - VAC, Diestsepoort 6.......................................................................................................15 3.4.2 Leuven - CBG, Terbankstraat 22...................................................................................................15 3.4.3 Hasselt, De Schierveldelaan 7 ......................................................................................................16 3.5 Buitendienst Nete en Benedenschelde ................................................................................................16 3.5.1 Antwerpen - VAC, Anna Bijnsgebouw, Lange Kievitstraat 111-113 .............................................16 3.5.2 Mechelen - OVAM , Stationsstraat 110 .......................................................................................16 3.5.3 Herentals, Belgiëlaan 6 ................................................................................................................16 3.6 De dienst Lucht in Antwerpen ..............................................................................................................17 3.6.1 Antwerpen - PIH, Kronenburgstraat 45 bus B3............................................................................17 3.7 Technische locaties ..............................................................................................................................17 3.7.1 Lummen, het pompgemaal Schulen, Begijnebroekstraat ...........................................................17 3.7.2 Merelbeke, Burg. Van Gansberghelaan 92 ..................................................................................17 3.7.3 Nieuwpoort, Pompgemaal Veurne Ambacht, Toevluchtweg 6 ...................................................18 4 Milieubeleid.................................................................................................................................................21 5 Organisatorische context van de VMM .......................................................................................................22 5.1 Context .................................................................................................................................................22 5.1.1 Voortrekkersrol ............................................................................................................................22 5.1.2 Partner van Green Deals ‘Circulair aankopen’, ‘Circulair bouwen’ en ‘Bedrijven en Biodiversiteit’ .........................................................................................................................................22 5.2 Veranderde omstandigheden ..............................................................................................................24 5.2.1 Een organisatie in verandering ....................................................................................................24 5.2.2 Voorbeeldfunctie zit in VMM-DNA ..............................................................................................25

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 4

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 – Gegevens 2019

6 Milieumanagementsysteem ........................................................................................................................26 6.1 Structuur en verantwoordelijkheden ...................................................................................................26 6.2 Beheersing van noodsituaties ..............................................................................................................26 6.3 Proces ...................................................................................................................................................27 6.4 Communicatie en deelname van interne stakeholders .......................................................................28 6.4.1 Goede praktijk ..............................................................................................................................28 6.4.2 Communicatie ..............................................................................................................................28 6.4.3 Deelname aan activiteiten ...........................................................................................................28 6.4.4 Lezingen ter inspiratie..................................................................................................................29 6.4.5 Selectie nieuwe personeelsleden ................................................................................................30 6.4.6 Opleidingen duurzaam aankoopbeleid ........................................................................................30 6.5 Externe stakeholders betrekken ..........................................................................................................31 6.5.1 Milieu-informatie .........................................................................................................................31 6.5.2 Externe fora..................................................................................................................................31 6.5.3 Ereplaats voor VMM bij EMAS awards 2019 ...............................................................................31 6.5.4 Duurzame evenementen .............................................................................................................32 6.5.5 Sociaal engagement .....................................................................................................................32 6.5.6 CO2-compensatie vliegverkeer dienstreizen ...............................................................................32 6.5.7 Datacenter: een voorbeeld voor velen ........................................................................................33 6.5.8 Minder reagentia nodig dankzij nieuwe meetmethode ..............................................................33 7 Significante milieufactoren .........................................................................................................................35 7.1 Activiteiten ...........................................................................................................................................35 7.2 Milieuanalyse .......................................................................................................................................36 7.3 Significante milieuaspecten .................................................................................................................36 7.3.1 Directe milieuaspecten ................................................................................................................36 7.3.2 Indirecte milieuaspecten .............................................................................................................37 8 Doelstellingen 2020 .....................................................................................................................................38 9 Milieuprestaties...........................................................................................................................................40 9.1 Water....................................................................................................................................................41 9.2 Energie..................................................................................................................................................44 9.2.1 Elektriciteitsverbruik ....................................................................................................................44 9.2.2 Gasverbruik ..................................................................................................................................47 9.3 Mobiliteit ..............................................................................................................................................50 9.3.1 Dienstreizen bij de VMM .............................................................................................................50 9.3.2 Woon-werkverkeer bij de VMM ..................................................................................................53 9.3.3 Telewerken of Plaatsonafhankelijk werken bij de VMM .............................................................54 9.4 Emissies ................................................................................................................................................55 9.4.1 Dieselwagens ...............................................................................................................................56

9.4.2 Gereden kilometers met dienstwagens .......................................................................................57 9.4.3 Broeikasgasemissie ......................................................................................................................57 9.5 Grondstoffen: papierverbruik ..............................................................................................................60 9.6 Afval......................................................................................................................................................63 9.7 Duurzame overheidsopdrachten .........................................................................................................67 9.8 Biodiversiteit: bodemgebruik en verontreiniging ................................................................................69 9.8.1 Aalst: ............................................................................................................................................69 9.8.2 Gent – LAK:...................................................................................................................................70 9.8.3 Leuven – CBG: ..............................................................................................................................71 9.8.4 Oostende – Administratie: ...........................................................................................................71 9.8.5 Merelbeke ....................................................................................................................................72 9.8.6 Nieuwpoort ..................................................................................................................................72 9.8.7 Lummen .......................................................................................................................................73 9.8.8 Gebouwen niet in eigendom van VMM .......................................................................................74 9.9 Koolstofvoetafdruk...............................................................................................................................77 10 Wettelijke aspecten.....................................................................................................................................80 10.1Verbetering van de milieuprestaties ....................................................................................................81 10.2Verklaring van de milieuverificateur over de verificatie en valideringswerkzaamheden ....................82 11 Besluit ..........................................................................................................................................................83 12 Bijlagen ........................................................................................................................................................85

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 6

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 – Gegevens 2019

LIJST VAN TABELLEN Tabel 1: Totale waterverbruik per locatie in m³/VTE .......................................................................................42 Tabel 2: Eigen productie per locatie (in kWh) ..................................................................................................45 Tabel 3: Totale elektriciteitsverbruik (incl. verbruik eigen productie) per locatie (in kWh/VTE).....................45 Tabel 4: Totale gasverbruik per locatie in kWh/m² ..........................................................................................48 Tabel 5: Aantal kilometer dienstverkeer naar modus ......................................................................................51 Tabel 6: Aantal kilometer dienstverkeer naar locatie ......................................................................................51 Tabel 7: Aantal Bluebikeritten per locatie ........................................................................................................52 Tabel 8: Evolutiewagenpark per type ...............................................................................................................56 Tabel 9: Aantal gereden kilometers met dienstwagens per locatie .................................................................57 Tabel 10: Overzicht directe CO2-emissies .........................................................................................................58 Tabel 11: Overzicht direct CO2-emissies (in ton) ..............................................................................................58 Tabel 12: Emissies CO2 wagens per locatie (in ton)..........................................................................................58 Tabel 13: Emissies CO2 gebouwen per locatie (in ton) .....................................................................................59 Tabel 14: Papierverbruik per locatie in kg/VTE ................................................................................................61 Tabel 15: Afvalfracties VMM in kg/VTE ............................................................................................................64 Tabel 16: Afval per locatie in kg/VTE ................................................................................................................64 Tabel 17: Duurzame aankopen .........................................................................................................................67 Tabel 18: Gebruik oppervlaktes........................................................................................................................69 Tabel 19: Overzicht aantal personeelsleden en VTE ........................................................................................87

LIJST VAN FIGUREN Figuur 1: Totale waterverbruik in m³................................................................................................................41 Figuur 2: Totale elektriciteitsverbruik en aandeel eigen opgewekte elektriciteit ...........................................44 Figuur 3: Totale reële gasverbruik in kWh........................................................................................................47 Figuur 4: Personenkilometers dienstverplaatsingen VMM ..............................................................................50 Figuur 5: Aandeel vervoerswijzen in het woon-werkverkeer voor de hele VMM (2011-2016).......................53 Figuur 6: POW-gebruikers in % .........................................................................................................................54 Figuur 7: Evolutie wagenpark ...........................................................................................................................56 Figuur 8: Totale papierverbruik in Kg ...............................................................................................................60 Figuur 9: Afvalproductie in VMM .....................................................................................................................63 Figuur 10: Binnentuin Aalst ..............................................................................................................................70 Figuur 11: Groendaken in Gent ........................................................................................................................70 Figuur 12: Bloemenweide en rietveld ..............................................................................................................71 Figuur 13: Achterkant gebouw Oostende ........................................................................................................71

Figuur 14: Bijenkasten in Oostende..................................................................................................................72 Figuur 15: Insectenhotel in Nieuwpoort ..........................................................................................................72 Figuur 16: Pompvijver en bloemenweide in Lummen......................................................................................73 Figuur 17: Nestkast torenvalken (links) en mezen (rechts) ..............................................................................73 Figuur 18: Zwaluwkasten Hasselt .....................................................................................................................74 Figuur 19: Insectenhotels en kruidenbak in Hasselt.........................................................................................74 Figuur 20: Plantenbakken op het dak en muurladders in Herentals................................................................74 Figuur 21: Samenstelling van de koolstofvoetafdruk (2019) ...........................................................................77 Figuur 22: Evolutie van de koolstofvoetafdruk (2015-2019)............................................................................78 Figuur 23: Evolutie van de koolstofvoetafdruk per categorie (2015-2019) .....................................................79

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 8

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 â€“ Gegevens 2019

1 INLEIDING De medewerkers van de VMM zetten zich dag na dag samen in voor een beter leefmilieu in Vlaanderen. Als agentschap van de Vlaamse overheid helpen we de doelen van het Vlaamse milieubeleid organiseren. Onze kernactiviteiten richten zich op proper water, zuivere lucht, milieurapportering en klimaatadaptatie. Een belangrijke drijfveer voor onze medewerkers is de kans om een steentje bij te dragen aan een beter leefmilieu en hiermee een meerwaarde te realiseren voor de samenleving. Wij kozen ervoor om bij de VMM een milieumanagementsysteem conform de EMASverordening (EG) nr. 1221/2009, nr. 2017/1505 en nr.2018/2026 te hanteren. EMAS (Eco-management en audit schema) is een milieumanagementinstrument dat door de Europese Commissie werd ontwikkeld in lijn met de ISO 14001-norm. Door dit systeem kunnen we onze milieuprestaties op een continue manier evalueren, rapporteren en verbeteren. Bovendien beklemtoont dit milieuzorgsysteem de betrokkenheid van het personeel en een transparante communicatie. Dat vinden wij de belangrijkste aspecten van het EMASsysteem. De VMM vraagt van bedrijven en burgers grote inspanningen voor een beter milieu. Om geloofwaardig te zijn, moet de VMM het dus minstens even goed doen als de doelgroepen op wie haar beleid gericht is. Sinds begin 2014 beschikt de VMM over zowel een ISO 14001-certificaat als een EMAS-registratie voor haar vestigingen in Aalst. In 2015 werd de EMAS-registratie uitgebreid naar de VMM-vestigingen in Hasselt, Herentals en bij de dienst Lucht in Antwerpen. Oostende - Administratie en Gent werden in 2016 toegevoegd. Eind 2017 behaalden de VMM-vestigingen in Antwerpen - VAC, Leuven - VAC, Leuven - CBG en Oostende - onderhoudsdienst de EMAS registratie. In 2018 voegden we daar de kantoorlocaties in Brussel Ferraris en Mechelen – OVAM aan toe. In 2019 werden de laatste drie vestigingen aan de EMAS-registratie toegevoegd, met name de drie technische locaties Merelbeke, Nieuwpoort en Lummen. Sinds 19 december 2019 is de volledige VMM EMAS-geregistreerd. De vijftien VMM-vestigingen zijn geregistreerd onder het EMAS nummer BE-VL-000021, dit zijn al de kantoorlocaties - al dan niet met labo – en technische locaties van VMM. De overige technische locaties (o.a. Boekhout, Ieper en Herentals) zijn beperkt tot loodsen zonder personeelsvoorzieningen en vallen niet onder de scope. De locatie in Brussel die voor IRCEL wordt gehuurd valt eveneens niet onder de scope omwille van het zeer beperkt aantal betrokken VMM-personeelsleden en de intergewestelijke samenwerkingsvorm. Deze milieuverklaring bevat de cijfergegevens van 2019. Relevante aspecten van begin 2020 zullen ook vermeld worden.

ISO 14001 en EMAS-registraties VMM-locaties

2022 2021

Antwerpen VAC, Leuven VAC, Leuven CBG en Oostende onderhoudsdi enst

ISO 14001/2015 geldig van 19 december 2019 tot 24 november 2022

Merelbeke, 2020 Nieuwpoort en Lummen

2019 2018 2017

Hasselt, Herentals en 2016 Dienst Lucht Antwerpen

Brussel Ferraris en Mechelen

Oostende administratie en Gent

2015 2014

Opstart EMAS

2013

Aalst

ISO 14001/2009 voor het eerst uitgereikt op 25 november 2013

Figuur 1: Evolutie EMAS bij VMM

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 10

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 â€“ Gegevens 2019

2 VOORSTELLING VLAAMSE MILIEUMAATSCHAPPIJ De Vlaamse Milieumaatschappij of VMM werd opgericht in 1990. Sinds 1 april 2006 werkt ze als agentschap van de Vlaamse overheid mee aan een beter leefmilieu in Vlaanderen. De VMM behoort tot het beleidsdomein Omgeving. De Vlaamse Milieumaatschappij vervult een cruciale rol in het integraal waterbeleid. Ze meet en controleert de kwantiteit en kwaliteit van water, beheert watersystemen, int een heffing op watervervuiling en op grondwaterwinning, adviseert over omgevingsvergunningen, en zorgt voor de planning van en het toezicht op de zuiveringsinfrastructuur. De VMM geeft advies aan de Vlaamse Regering over de kwaliteit en de beschikbaarheid van drinkwater, en vervult de taak van regulator1 voor leidingwater. Verder bewaakt de VMM de luchtkwaliteit, inventariseert ze wie wat loost, en doet ze beleidsvoorstellen. Ze stelt ook het Milieurapport Vlaanderen (MIRA) op. MIRA analyseert en evalueert de toestand van het leefmilieu en het milieubeleid, en blikt vooruit op mogelijke milieuontwikkelingen. De VMM neemt deel aan het internationaal milieubeleid. Via informatie en sensibilisering wil ze de bedrijven, de burgers en de landbouwers aanzetten tot milieusparend gedrag. Voor tal van thema's (o.a. luchtkwaliteit, beheer waterlopen, incidenten, riolering en waterzuivering) doet de VMM beroep op de Vlaamse steden en gemeenten. Daarmee is het lokaal bestuur een van de belangrijkste partners om te werken aan een beter leefmilieu. Elke dag zetten meer dan 800 medewerkers van de VMM hun kennis en vaardigheden in om het milieu van morgen in Vlaanderen te helpen verbeteren. De gedetailleerde personeelsaantallen per locatie en het organogram vindt u in bijlage 1 en 2 van dit document.

De WaterRegulator is een subentiteit van de VMM en heeft de volgende opdrachten: • de transparantie over drinkwaterproductie en -levering in Vlaanderen verhogen; • de prestaties en de efficiëntie van de drinkwatermaatschappijen die in Vlaanderen actief zijn vergelijken, met de bedoeling na te gaan of water geleverd wordt tegen een correcte prijs; • studies uitvoeren, en op basis van de resultaten advies verlenen aan de Vlaamse Regering; • de drinkwatertarieven reguleren.

3 ONZE VESTIGINGEN Onze maatschappelijke zetel is in Aalst. Daarnaast hebben wij verschillende vestigingen in elke provincie in Vlaanderen. Deze milieuverklaring behandelt het hoofdbestuur in Aalst en in Brussel - Ferraris en de VMMvestigingen in • Buitendienst Bovenschelde, Gentse Kanalen en Dender: Gent - LAK; • Buitendienst IJzer, Leie en Brugse polders: Oostende - Administratie en Oostende Onderhoudsdienst; • Buitendienst Demer, Dijle en Maas: Leuven - VAC, Leuven - CBG en Hasselt; • Buitendienst Nete en Benedenschelde: Antwerpen - VAC, Mechelen – OVAM en Herentals; • De dienst Lucht in Antwerpen: Antwerpen - PIH (Kronenburgstraat); • De technische locaties van de afdeling Operationeel Waterbeheer: Lummen, Merelbeke en Nieuwpoort. Sinds december 2019 zijn alle VMM-vestigingen EMAS-geregistreerd.

Figuur 2: EMAS-locaties van de VMM

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 12

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 – Gegevens 2019

3.1 Hoofdbestuur Aalst en Brussel Ferraris 3.1.1 Aalst, Dokter De Moorstraat 24-26 Het gebouw is eigendom van de VMM. Het is U-vormig en bestaat uit een receptie, keuken, eetruimte, eerstehulplokaal, auditorium, vergaderlokalen, sanitair incl. douches, kantoren, magazijn, technische lokalen, archiefruimtes, fietsenberging, en parkeergarage. Het gebouw wordt verwarmd met centrale verwarming op aardgas. Het sanitair water wordt voorverwarmd met zonnepanelen en verder opgewarmd met elektrische verwarmingselementen of via een warmtewisselaar die aangesloten is op de verwarmingscollector. Het gebouw beschikt over zonnepanelen. Deze installatie zal jaarlijks ongeveer 63.000 kWh elektriciteit produceren wat overeenstemt met het gemiddeld verbruik een 15-tal gezinnen. Het elektriciteitsverbruik van het kantoorgebouw Dr. De Moor bestaat door deze investering voor ongeveer 40% uit eigen productie. Voor de site Aalst (Dokter De Moorstraat 24-26, Gasthuisstraat 42 en 38A) werd één energieprestatiecertificaat (EPC) opgemaakt. Het kengetal bedraagt 351,86 kWh/m².

3.1.2 Aalst, Gasthuisstraat 42 Dit gebouw is eigendom van de VMM. Het is L-vormig en bestaat uit een hal, keuken, eerstehulplokaal, sanitair, kantoren, vergaderlokalen, opleidingslokaal, archiefruimtes en technische ruimtes. Het water aan de spoelbak in de keuken wordt verwarmd door middel van een kleine lokale elektrische boiler. Het water in de doucheruimte op de eerste verdieping wordt verwarmd door een elektrische boiler. Dit water wordt voorverwarmd door een zonneboiler. De ruimtes worden verwarmd met centrale verwarming op aardgas. Een deel van de derde verdieping wordt verwarmd of gekoeld door een warmtepomp, type VRF.

3.1.3 Aalst, Gasthuisstraat 38A Het stook- en servergebouw op de hoek van de Gasthuisstraat 38A is eigendom van de VMM. Het is een technische ruimte die werd gebouwd volgens duurzame en ecologische principes en beschikt over het Europese GreenLight Label. De kelder biedt plaats aan een stookinstallatie op aardgas, die de twee kantoorgebouwen van de VMM, een Sociaal huis, 200 sociale appartementen en het kantoorgebouw van het OCMW verwarmt. Op de gelijkvloerse verdieping bevindt zich een werkplaats, opslagruimte en een sanitaire ruimte met douche. Het sanitair warm water wordt sinds 2018 opgewekt met een elektrische doorstromer in de kelderverdieping. Op de eerste en de tweede verdieping bevindt zich het servergebouw van de VMM. Op het platte dak werden frequentie gestuurde, traag draaiende ventilatoren geplaatst. Die zorgen voor dubbele milieuwinst: minder lawaaiproductie en minder energieverbruik. Verder maakt het datacenter optimaal gebruik van de gratis koude buitenlucht om de servers te koelen. Dit kan tot een buitentemperatuur van 20 graden. Wordt het warmer, dan wordt een ijswatermachine gebruikt. In het datacenter worden de koude en de warme lucht volledig gescheiden. Voortdurende optimalisaties vinden plaats. Op dit moment bevindt de apparatuur van 3 collega-entiteiten zich in het datacenter. Deze entiteiten werden gesensibiliseerd en begeleid zodat het totale energieverbruik nog steeds hetzelfde is, ondanks het stijgende aantal servers. Moderne en energiezuinige apparatuur wordt daarvoor ingezet. Ook de collega’s van AOW hebben hun weg gevonden naar het VMM Datacenter. Vooraleer de verhuis werd aangevat hebben zij hun oude apparatuur vervangen door moderne energiezuinigere servers. We zijn nu klaar om volgende stappen te zetten in de samenwerking. Dit jaar zal OVAM, Het Departement Omgeving en de VMM gebruik maken van een gezamenlijk internet.

3.1.4 Brussel - Ferraris, Koning Albert II-laan 20 Het Graaf de Ferrarisgebouw is eigendom van de Vlaamse overheid. Het gebouw staat aan de Koning Albert II-laan 20 en ligt op wandelafstand van het NMBS-station ‘Brussel-Noord’. Er zijn 1.416 werkplekken en het gebouw is toegankelijk voor rolstoelgebruikers. Het gebouw heeft 13 bovengrondse bouwlagen en een hoogte van ongeveer 46 meter. De VMM bevindt zich op de tweede verdieping. Het kengetal van het EPC bedraagt 214 kWh/m2.

3.2 Buitendienst Bovenschelde, Gentse Kanalen en Dender 3.2.1 Gent - LAK, Sint-Denijs-Westrem, Raymonde de Larochelaan 1 Het LAK Gent is gebouwd voor de VMM en wordt gehuurd voor een periode van 27 jaar. Het gebouw is Lvormig en bestaat uit 7 verdiepingen met een administratief deel en een laboratoriumgedeelte. Er is ook een datacenter aanwezig. De opslag van de producten voor de laboratoriumtoepassingen bevindt zich op de technische verdieping en in de gasverdeelcentrale op -2. Verder zijn er kleinere hoeveelheden van producten aanwezig in de verschillende laboratoria zelf. In het gebouw werden een aantal milieutechnieken toegepast. Zo zijn er voor de verwarming en de koeling warmtepompen en een warmtepompkoeling aangesloten op een BEO-veld (Boorgat Energie Opslag-veld), in de laboruimten zorgen ventiloconvectoren voor een constante temperatuur, de platte daken zijn groendaken met infiltratiebalken, er zijn fotovoltaïsche zonnepanelen, en er is een ondergrondse waterbuffer voor vertraagde afvoer. Getoetst aan de duurzaamheidshandleiding 'Waardering van kantoorgebouwen' van de Vlaamse overheid behaalt dit project het maximum aantal van 4 sterren. Het kengetal van het EPC bedraagt 101,43 kWh/m².

3.3 Buitendienst IJzer, Leie en Brugse polders 3.3.1 Oostende - Administratie, Zandvoordestraat 375 Het gebouw is eigendom van de VMM. Het ligt in een industriezone in een half stedelijke omgeving en is bestemd en uitgerust voor administratieve werkzaamheden en laboratoriumactiviteiten. Een klein gedeelte van de kantoren werd tot januari 2020 onderverhuurd aan een andere Vlaamse overheidsdienst. Op het aangrenzende terrein bevinden zich de gebouwen van Aquafin NV (waterzuiveringsstation) en de onderhoudsdienst. Het gebouw bestaat uit een receptie, eerstehulplokaal, sanitair, administratieve lokalen, een eetruimte, een biologisch laboratorium, vergaderzalen, een patchlokaal, archiefruimten, een stooklokaal, een opslagruimte en een koelcel. De ruimten worden verwarmd met centrale verwarming op aardgas. Sinds november 2019 is deze locatie aangesloten op het warmtenet dat wordt gevoed met warmte uit de naburige verbrandingsoven . Het gebouw beschikt ook over zonnepanelen. De PV-installatie heeft een capaciteit om jaarlijks 86 MWh elektriciteit produceren. Dit komt overeen met het totale jaarlijks elektriciteitsverbruik van dit kantoorgebouw (incl. verbruik van de laadpalen) of met het gemiddelde elektriciteitsverbruik van zo’n 22 gezinnen. Het gebouw is omringd door een tuin die ecologisch beheerd wordt. Het kengetal EPC bedraagt 65,25 kWh/m².

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 14

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 – Gegevens 2019

3.3.2 Oostende – Onderhoudsdienst, Zandvoordestraat 375 (ingang langs rioolwaterzuiveringsinstallatie Aquafin NV) De onderhoudsdienst is gehuisvest in een gebouw dat eigendom is van Aquafin NV. Het bevindt zich achteraan de site en wordt voor de helft gebruikt door de VMM en voor de helft door Aquafin NV. Het gebouw doet hoofdzakelijk dienst als werkplaats voor kleine herstellingen en controle van het wagenpark, inrichtingen en indienststellingen van de dienstwagens. Het gebouw bestaat uit administratieve lokalen, een magazijn, sanitair, een technisch lokaal, laslokaal, een algemene werkplaats, een vergaderzaal en een keuken/eetruimte. De ruimten worden verwarmd met centrale verwarming op aardgas. De stookinstallatie, die eigendom is van Aquafin NV, bevindt zich in het Aquafin-deel van het gebouw en voorziet alle gebouwen op de site van verwarming. Dit gebouw heeft geen EPC-kengetal want het is niet publiek toegankelijk.

3.4 Buitendienst Demer, Dijle en Maas 3.4.1 Leuven - VAC, Diestsepoort 6 Het Dirk Boutsgebouw is een voorbeeld op het gebied van energieverbruik en isolatie. De Vlaamse overheid is eigenaar van het gebouw. Het Facilitair bedrijf verzekert het beheer. De VMM-ruimtes situeren zich op de derde verdieping. In de toren is er een laboratorium met beperkte opslag van gevaarlijke producten. Dit laboratorium wordt gebruikt voor de biologische analyse van waterstalen en als uitvalsbasis van de staalnamerondes. In het middengedeelte van de sokkel neemt de VMM kantoorruimte in. In de kelder gebruikt de VMM een technische ruimte waar o.a. het gevaarlijk afval wordt verzameld. Het Dirk Boutsgebouw scoort uitstekend volgens de wetgeving 'Energieprestatie en Binnenklimaat' (EPB) en bereikt een E-peil 49. De verwarming van het gebouw gebeurt met convectoren met thermostatische kranen. De koeling gebeurt met statische koelbalken boven een geperforeerd verlaagd plafond. De verlichting werkt via aanwezigheidsdetectie en daglichtcompensatie. Ook aan een efficiënt waterverbruik werd gedacht. Regenwater wordt gebruikt voor de toiletten en de dienstkranen. Kranen starten en stoppen automatisch, en zowel de toiletten als de douches zijn voorzien van een spaarknop. Verder is er energierecuperatie door middel van een boorgatenergie-opslagsysteem: de warmte wordt in de zomer in de grond opgeslagen, en in de winter wordt ze beschikbaar gesteld voor verwarming. In de zomer zorgt dit systeem voor de koeling. Tot slot is het gebouw uitgerust met zonnepanelen. Het EPC-kengetal voor het VAC Leuven is 223,86 kWh/m².

3.4.2 Leuven - CBG, Terbankstraat 22 Het Centraal Besturingsgebouw (CBG)-Leuven is eigendom van de VMM. In geval van hoogwater kunnen ook externe personen/diensten aanwezig zijn en wordt het gebouw als crisiscentrum gebruikt. Het CBG werd conform de passiefhuisstandaard ontwikkeld. Er worden geen fossiele brandstoffen gebruikt en er is dus geen rechtstreekse CO2 -uitstoot. Een deel van de energieproductie gebeurt door fotovoltaïsche zonnepanelen. Een warmtepomp verwarmt de lokalen. Het gebouw is bijna volledig zuidgeoriënteerd. Een horizontaal bandraam op de verdieping geeft zonnewarmte in de winter en de tussenseizoenen. Wegens de ligging/inplanting kon het CBG niet aangesloten worden op de openbare riolering. Het huishoudelijk afvalwater van de vestiging wordt opgevangen in een septische put en vervolgens door een rietveld geleid. Het gezuiverde afvalwater wordt naar het grondwater geïnfiltreerd via een wadi. Het regenwater van het groendak wordt gebufferd en gebruikt voor de toiletspoeling en de schoonmaak. De overloop van de regenwateropvang infiltreert via de wadi naar het grondwater. Rond het gebouw zijn er geen

ondoorlatende verhardingen. Er is een houtwal, een kleine boomgaard en een begroeide omheining. Het CBG-gebouw is geen publiek gebouw en kreeg dus geen EPC-kengetal toegekend.

3.4.3 Hasselt, De Schierveldelaan 7 Het gebouw is eigendom van de VMM en voorzien van technische ruimtes en een laboratorium. Het bestaat uit een hal, receptie, lab, technische ruimte, douches en kleedkamers, administratieve lokalen, een keuken, vergaderzalen, archiefruimtes, een stooklokaal, een aparte fietsenstalling en parkeerplaatsen. In het gebouw is er gebalanceerde ventilatie met een warmteterugwinningseenheid van 4.000 m³/h. De verwarming in het gebouw gebeurt centraal d.m.v. radiatoren. De stookketel op aardgas en de zonneboiler bevinden zich in de kelder. De lokalen op de gelijkvloerse verdieping aan de straatkant bezitten een aparte verwarming via een in het plafond ingebouwde ventiloconvector. Het dak werd voorzien van zonnecollectoren die hun warmte afgeven aan de zonneboiler, die wordt naverwarmd door de stookinstallatie. Daarmee voorziet de vestiging Hasselt zich van het nodige warm water. Het kengetal EPC bedraagt 187,81 kWh/m².

3.5 Buitendienst Nete en Benedenschelde 3.5.1 Antwerpen - VAC, Anna Bijnsgebouw, Lange Kievitstraat 111-113 Het Vlaams Administratief Centrum Antwerpen (VACA) is gevestigd aan het Kievitplein. De Vlaamse overheid is eigenaar van het gebouw. Het Facilitair bedrijf verzekert het beheer. Het Anna Bijns gebouw wordt exclusief gebruikt door de Vlaamse overheid en wordt overwegend gebruikt door administratief personeel. Het gebouw heeft 16 verdiepingen met een eenvoudig rechthoekig ontwerp. Aan de VMM werd kantoorruimte ter beschikking gesteld op de 6de verdieping. Het gebouw bestaat uit een receptie, administratieve lokalen, een koffieshop, sanitair, een afvallokaal, vergaderzalen, archiefruimten, en een eerstehulplokaal. De ruimten worden verwarmd met centrale verwarming met 2 gasketels.

3.5.2 Mechelen - OVAM , Stationsstraat 110 Het gebouw is in eigendom van OVAM die het beheer verzekert. Het bestaat uit 5 bovengrondse verdiepingen met een eenvoudig rechthoekig ontwerp. De VMM is gehuisvest in een deel van de 2de verdieping. In de zone van VMM onderscheiden we individuele werkplekken, 1 cockpit, 1 overlegruimte, een lounge en een rolarchief. Het gebruik van gas, water en elektriciteit wordt gefactureerd op basis van het huurdersaandeel zodat de evolutie in het VMM-gebruik bepaald wordt door de beheerder. Er is zonnewering aanwezig op alle verdiepingen. De ruimten worden verwarmd met een centrale aardgasverwarming. Het kengetal EPC bedraagt 368,69 kWh/m².

3.5.3 Herentals, Belgiëlaan 6 De locatie Herentals is eigendom van de VMM. Het bestaat uit een kantoorgebouw met technische ruimtes en een biologisch laboratorium. Het gebouw bestaat uit een laboratoriumlokaal, receptie, keuken, eetruimte, eerstehulplokaal, sanitair en kantoren, administratieve lokalen, technische lokalen en vergaderruimten, archiefruimte, opslagruimte, parkeergarage, fietsenberging, afvalberging, douches en kleedkamers. De ruimte wordt verwarmd met centrale verwarming op aardgas. Er werden veel inspanningen gedaan om het watercircuit te scheiden en zoveel mogelijk regenwater te gebruiken. De verwarming en de databekabeling zijn gerenoveerd. Halogeenverlichting werd vervangen door energiezuinige armaturen, aangestuurd door aanwezigheidsmelders. Het kengetal EPC bedraagt 126,49 kWh/m².

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 16

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 – Gegevens 2019

3.6 De dienst Lucht in Antwerpen 3.6.1 Antwerpen - PIH, Kronenburgstraat 45 bus B3 Het gebouw is in eigendom van de provincie en huisvest naast de VMM, het Provinciaal Instituut voor Hygiëne (PIH) en de AP Hogeschool. De VMM huurt er kantoorruimte. De verdiepingen 5, 10 en 11 worden gedeeld met personeelsleden van het PIH. De 9de verdieping wordt enkel gebruikt door VMM-personeel. De provincie is begonnen met de renovatie van het gebouw en draagt zorg voor het milieu, ook in haar eigen organisatie. Het PIH koopt duurzaam aan,voert een verregaand klimaatbeleid en behaalde hierdoor al in februari 2010 het internationale milieucertificaat ISO 14001. Het verbruik van water, elektriciteit en gas wordt bepaald aan de hand van een vast percentage (12,82 %) van het verbruik in het gehele gebouw. Daarom is een evolutie in het gebruik niet alleen te verklaren door veranderingen bij de VMM.

3.7 Technische locaties 3.7.1 Lummen, het pompgemaal Schulen, Begijnebroekstraat Het pompgemaal “Wachtbekken Schulensbroek” is eigendom van de VMM. Het is een pompgemaal dat in 1985 werd gebouwd om bij vulling van het wachtbekken (met hoge waterstanden als gevolg) het overtollige water uit het omliggende gebied rondom het Schulensmeer over te pompen (via een aangelegde pompboezem) naar de Demer. Het gebouw is voorzien van drie zware pompen van 1m³/s en twee pompen van 0,5 m³/s. In een speciaal voorziene ruimte in de garage wordt materiaal van het team rattenbestrijding opgeslaan. Er is een archief langs de pompzaal. In de garage bevindt zich één generator en één aanhangwagen voor het onderhoud en beheer van de waterlopen in Demer- en Maasbekken-Oost van de buitendienst Demer, Dijle en Maas. Er is stockageruimte aanwezig voor materiaal en producten. Er zijn vijf gesloten kasten voor kledij. Er is één kast met lekbakken, een kast voor gevaarlijke producten, opslagruimte voor 400 kg rodenticide (1palet) en 1 kleine diepvriezer (voor tijdelijke opslag van dode bruine ratten voor het resistentieonderzoek). Er is een sanitaire ruimte (na renovatie 2020), een keuken, een bureel, een vergaderzaal (maandelijkse teamvergaderingen rattenbestrijding) en een werkplaats in de garage (aanmaken of kleine herstellingen vangmateriaal).

3.7.2 Merelbeke, Burg. Van Gansberghelaan 92 Op het terrein ILVO zijn voor de Rattenbestrijding twee loodsen aanwezig. Deze loodsen zijn geen eigendom van de VMM. De eerste loods werd in 2006 omgebouwd van stal naar een technische ruimte die dient voor de opslag van vangmaterialen (klemmen, fuiken, gifbuizen), boten en kano’s, aanhangwagens en rodenticide (die nodig zijn voor de dagelijkse werking van de afdeling Operationeel waterbeheer). In deze loods worden ook een aantal producten opgeslagen volgens de nodige veiligheidsvoorschriften. De tweede loods werd in 2006 omgebouwd van stal naar vergaderzaal, werkplaats, bureau en kledingmagazijn. Hier worden vergaderingen voor de rattenbestrijding georganiseerd. Deze loods wordt ook gebruikt voor de afhaling van de nodige kledij en beschermingsmiddelen. De werkplaats is voorzien van machines om herstellingen te kunnen uitvoeren aan het materiaal die nodig zijn voor de werking in het kader van de bestrijding van ratten.

3.7.3 Nieuwpoort, Pompgemaal Veurne Ambacht, Toevluchtweg 6 Het Veurne ambachtgemaal is eigendom van de VMM. Het is een pompgemaal dat in 1988 werd gebouwd om het water bij overvloedige regenval (met hoge waterstanden als gevolg) ook bij vloed vanuit de polderwaterlopen via een aangelegde pompboezem en een perskanaal te kunnen overpompen naar zee. Bij eb kan er gravitair geloosd worden. Het gebouw is voorzien van 5 zware pompen. Er is een sanitaire ruimte, een keuken, een bureel, een vergaderzaal (maandelijkse teamvergaderingen rattenbestrijding) en een werkplaats (aanmaken of kleine herstellingen vangmateriaal) aanwezig. Het gebouw wordt gebruikt als uitvalbasis voor het onderhoud en beheer van waterlopen in WestVlaanderen en de buitendienst. IJzer, Leie en Brugse polders. De site doet ook dienst voor: - de opslag van oliën en vetten in een speciaal voorziene ruimte in de kelderverdieping met lekbakken; - de opslag van reserve onderdelen van pompen en generatoren op zolder; - het onderhoud van alle VMM kunstwerken in de pompzaal en buiten op het terrein. Ook het rollend materiaal (boten en aanhangwagens), vangmaterialen (klemmen, fuiken, lokaasdozen en buizen), een kleine voorraad rodenticiden, buitenboordmotoren en opslag benzine, enz. van team rattenbestrijding IJzer wordt op deze site ondergebracht.

Michelinne Van Den Langenbergh blikt tevreden terug op 7 jaar EMAS Michelinne:”7 jaar EMAS heeft duidelijk zijn vruchten afgeworpen als je kijkt naar de hoeveelheid papierreductie of CO2 uitstoot, de vergroening van ons wagenpark,… “

“Ik had zeven jaar geleden nooit durven dromen dat we nu zo ver zouden staan en dat alle VMM-locaties een EMAS-registratie bezitten.” Michelinne Van Den Langenbergh, Afdelingshoofd Algemene Zaken

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 18

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 – Gegevens 2019

Aalst, Dokter De Moorstraat

Aalst, datacenter

Aalst Gasthuisstraat

Gent

Brussel â€“ Ferraris

Oostende - Administratie

Hasselt

Oostende Onderhoudsdienst

Leuven - VAC

Leuven - CBG

Antwerpen â€“ VAC

Mechelen

Herentals

Dienst Lucht Kronenburg

Nieuwpoort

Merelbeke

Lummen

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 20

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 â€“ Gegevens 2019

4 MILIEUBELEID Het is de opdracht van de VMM om voor de huidige en toekomstige generaties in Vlaanderen: ✓ de toestand van het milieu te beschrijven, ✓ proper, aantrekkelijk en voldoende water te waarborgen, ✓ gezonde lucht te bewerkstelligen, ✓ de klimaatadaptatie mee te sturen. De VMM wil een oplossingsgerichte partner zijn voor een klimaatbestendige leefomgeving. De VMM vraagt aan organisaties, bedrijven en burgers inspanningen om bij te dragen aan een beter leefmilieu voor de huidige en de toekomstige generaties. Bijdragen aan een beter leefmilieu zit verweven in het DNA van de organisatiecultuur van de VMM. De zorg voor het milieu maakt deel uit van al onze activiteiten en wordt bij elke beslissing in overweging genomen. De directieraad van de VMM liet zich inspireren door de missie en visie en keurde in mei 2020 de volgende milieubeleidsverklaring goed.

Milieubeleid De VMM wil een actieve rol opnemen en toonaangevend zijn in haar inspanning in de zorg voor een beter leefmilieu. Hiervoor zal de VMM: ✓ een voorbeeldrol opnemen ten aanzien van andere overheden, bedrijven en burgers; ✓ streven naar klimaatneutraliteit in 2040; ✓ streven naar 100% circulariteit in 2040; ✓ maximaal bijdragen aan de Sustainable Development Goals (SDG’s) en ✓ een maatschappelijk verantwoorde organisatie zijn. De directieraad, de leidinggevenden en alle medewerkers engageren zich om deze beleidsprincipes dagelijks toe te passen binnen en buiten de organisatie. Mei 2020

Bernard De Potter Administrateur-generaal

5 ORGANISATORISCHE CONTEXT VAN DE VMM 5.1 Context 5.1.1 Voortrekkersrol Werk maken van een beter leefmilieu in Vlaanderen is de kerntaak van de Vlaamse Milieumaatschappij. Daarom willen wij een voortrekkersrol in milieuzorg vervullen en zelf de impact van onze werking op het milieu zo veel mogelijk beperken. Met de EMAS-registratie beogen we namelijk een dubbel doel: • vanuit onze voorbeeldfunctie zorgen dat we via een gerichte aanpak en met medewerking van al onze personeelsleden onze milieuprestaties voortdurend verbeteren; • iedereen ervan bewust maken dat we elke dag opnieuw duurzaam met het milieu moeten omgaan en dat we daartoe allemaal een bijdrage kunnen leveren. Milieuzorg is evenwel een continu proces en het kan altijd nog beter. Zo wil de VMM actief meewerken aan de transitie naar een duurzamere samenleving en aan de realisatie van de ambitieuze doelstellingen van de Vlaamse Regering.

5.1.2 Partner van Green Deals ‘Circulair aankopen’, ‘Circulair bouwen’ en ‘Bedrijven en Biodiversiteit’ 5.1.2.1 Circulair aankopen De VMM levert al jaren inspanningen voor een duurzaam aankoopbeleid, dus is het logisch dat we deelnemen aan het project Green Deal 'Circulair aankopen'. Vlaanderen wil tegen 2050 een circulaire economie hebben, waarin grondstofkringlopen gesloten worden. Daarvoor hebben we andere producten, diensten en verdienmodellen nodig. Met dit project willen de deelnemende bedrijven en organisaties via hun aankoopbeleid circulaire producten en diensten een boost geven. De renovatie van de tweede verdieping van het hoofdbestuur in Aalst is al een mooi voorbeeld waarbij 1 003,2 kg CO2 bespaard werd, wat overeenkomt met 7 119,9 vermeden km met een gemiddelde auto. Ook het refurbishen van de bureautafels bij de verhuis van buitendienst Mechelen past in het plaatje. Daar werd 757,5 kg CO2 bespaard. Deze Green Deal is een initiatief van Vlaanderen Circulair, VVSG, The Shift en Bond Beter Leefmilieu. 5.1.2.2 Circulair bouwen Op 22 februari 2019 lanceerde de Vlaamse minister van Omgeving, Natuur en Landbouw op initiatief van Vlaanderen Circulair, de OVAM en de Vlaamse Confederatie Bouw de Green Deal ‘Circulair Bouwen’ op Batibouw. Via dit gezamenlijk engagement zullen bouwbedrijven, bouwmateriaalproducenten, lokale en regionale overheden, private

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 22

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 – Gegevens 2019

bouwheren, onderzoekers en andere organisaties samenwerken om in de toekomst circulair bouwen in Vlaanderen tot dagelijkse realiteit te maken. Het specifieke doel van deze Green Deal Circulair Bouwen (2019-2023) is om tot een versnelde toepassing te komen van principes van de circulaire economie binnen de bouwsector en materiaalbewust bouwen. 5.1.2.3 Bedrijven en biodiversiteit VMM ondertekende op 14 februari 2019 de Green Deal ‘Bedrijven en Biodiversiteit’ en engageert zich daarmee om enkele acties te ondernemen. Enkele voorbeelden zijn: • de opmaak en uitvoering van een natuurvriendelijk beheerplan op een oppervlakte van ca. 1 000 m² voor de terreinen rond de pompgemalen Nieuwpoort en Lummen; • het uitvoeren van proefprojecten rond het beheersen van exoten langs en in de waterlopen; • het plaatsen van een insectenhotel aan het technisch gebouw in Merelbeke, Nieuwpoort en Lummen enz… Via deze Green Deal wordt bijgedragen aan minstens 7 van de 17 SDG’s. De Green Deal ‘Bedrijven en Biodiversiteit’ is volledig gelinkt aan SDG 15 rond bescherming, herstel en bevordering van ecosystemen. Daarnaast is deze Green Deal gelinkt aan goede gezondheid en welzijn (SDG 3), biedt het grote kansen voor duurzame economische groei (SDG 8), bouwt het mee aan een veerkrachtige infrastructuur (SDG 9), kan het bijdragen aan meer duurzame steden en gemeenschappen (SDG 11), onderneemt het actie om de klimaatverandering en haar impact te bestrijden (SDG 13), en komen er nieuwe partnerschappen om de doelstellingen te bereiken (SDG 17).

Dirk Dejaeger stelt milieubeheer centraal bij elke beslissing Dirk: “De zorg voor het milieu maakt deel uit van al onze activiteiten en wordt bij elke beslissing in overweging genomen. “

“Onze dienst zorgt voor een integrale aanpak van de waterlopen, waarbij het beperken van het risico op overstromingsschade en het realiseren van een goede ecologische toestand centraal staan.” “We trachten hierbij de belevingswaarde en de landschappelijke waarde van de waterloop en zijn omgeving te versterken door af te stemmen op de omliggende gebieden (wonen, landbouw, natuur,…).” Dirk Dejaeger, Dienst Investeringen en Renovaties, Afdeling Operationeel Waterbeheer, Oostende

5.2 Veranderde omstandigheden 5.2.1 Een organisatie in verandering De Vlaamse Milieumaatschappij legt de vinger aan de pols en werkt momenteel aan een nieuwe strategische visie, het ‘traject 2030’. Onze sterktes zoals onze expertise, gedrevenheid, onze aanwezigheid in Vlaanderen, het maatschappelijk belang en de internationale context willen we behouden. Maar hoe moeten we omgaan met data, tijdsdimensie, klimaat- en gedragsverandering? Het zijn uitdagingen waar we voor staan. Er is een stakeholders- en omgevingsanalyse gebeurd om te kijken in welke richting de VMM zou moeten groeien de komende jaren…

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 24

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 – Gegevens 2019

5.2.2 Voorbeeldfunctie zit in VMM-DNA In het traject 2030 ontwerpen we de strategie en willen we de voorbeeldfunctie van VMM definiëren om het ‘VMM-DNA’ te bepalen. In de voorbeeldfunctie van VMM wordt vertrokken van Sustainable Development Goals (SDG’s) en van waarden. Enkele SDG’s die aan bod komen:

• • • • •

VMM is een early adopter van technieken en businessmodellen voor hernieuwbare energie en energie-efficiëntie VMM zet 100% in op duurzaamheid en circulariteit VMM maakt zo snel mogelijk werk om zelf CO2neutraal te zijn VMM is spil in het Vlaamse klimaatbeleid VMM beschermt, herstelt en bevordert het duurzaam gebruik van ecosystemen en werkt actief aan het tegenhouden van het verlies ervan

De gezamenlijke waarden van de Vlaamse overheid en de directieraad en van de VMM zijn voortdurend verbeteren, klantgerichtheid, samenwerken en betrouwbaarheid. De VMM heeft als bijkomende waarde milieusparend gedrag waarin ze haar voorbeeldrol inzake duurzame mobiliteit en energie uitdraagt.

6 MILIEUMANAGEMENTSYSTEEM Om het milieubeleid uit te voeren, ontwikkelde de VMM een milieuzorgsysteem dat voldoet aan de ISO 14001-norm, en aan de vereisten van de Europese verordening betreffende EMAS (Verordening (EU) 2017/1505 van de commissie van 28 augustus 2017 en Verordening (EU) 2018/2026 van de commissie van 19 december 2018). In aanvulling op de algemene eisen die de ISO 14001-norm oplegt, hecht EMAS speciale aandacht aan de betrokkenheid van het personeel, externe communicatie, naleving van de regelgeving en continue verbetering van de milieuprestaties.

6.1 Structuur en verantwoordelijkheden De coördinatie van EMAS ligt in handen van de stuurgroep Interne Milieuzorg en de verantwoordelijke Interne Milieuzorg. Elke afdeling van de VMM heeft een vertegenwoordiger in die stuurgroep. De directieraad van de VMM heeft de eindverantwoordelijkheid in het milieuzorgsysteem. Naast een stuurgroep Interne Milieuzorg is er ook een werkgroep Intern Leefmilieu (WIL) die vertegenwoordigers telt uit elke vestiging van de VMM. Deze werkgroep versterkt, bevestigt, mobiliseert en steunt. Want VMM-medewerkers zijn milieubezorgd en doen al heel wat. Ze willen respect voor hun eigen daadkracht en inzichten.

6.2 Beheersing van noodsituaties De VMM beschikt voor alle locaties over noodplannen die aangeven hoe te reageren in een noodsituatie. De mogelijke noodsituaties (bv. brand) zijn geïdentificeerd en worden in de noodplannen behandeld. De noodplannen voor alle vestigingen zijn beschikbaar op het intranet. De VMM beoordeelt en evalueert deze noodplannen jaarlijks. Verder heeft de VMM een werkinstructie voor opslag, gebruik en lekkages gevaarlijke producten in al haar locaties. De VMM voert een adequaat bedrijfscontinuïteitsmanagement om de organisatie voor te bereiden op het voorkomen of minimaliseren van tal van incidenten die het goed functioneren van haar dienstverlening in gevaar kunnen brengen of een hindernis vormen in de verwezenlijking van haar doelstellingen. Bedrijfscontinuïteitsmanagement, kortweg BCM, wordt binnen de Vlaamse overheid gedefinieerd als het beheersproces dat risico's identificeert en beperkt, de mogelijke impact van een onderbreking van (tijds)kritieke bedrijfsprocessen en ondersteunende systemen minimaliseert met als ultieme doel het tijdig herstellen van de kritieke bedrijfsprocessen.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 26

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 – Gegevens 2019

6.3 Proces Het stroomschema EMAS-registratie toont de verschillende stappen die VMM heeft doorlopen om een EMAS-registratie te krijgen. Het hele systeem steunt op de systematische en permanente uitvoering van de beschreven opeenvolgende stappen.

6.4 Communicatie en deelname van interne stakeholders 6.4.1 Goede praktijk De betrokkenheid van onze medewerkers is onze grootste troef. Ze zijn wetenschappelijk geïnteresseerd, gefascineerd, enthousiast, open, gedreven en vooral positief en milieubewust. Ze zijn fier op de VMM. Uit ons personeelstevredenheidsonderzoek (eind 2018) blijkt dat 93% van de respondenten vindt dat we maatschappelijk waardevol werk leveren en 80% vindt dat de VMM als organisatie vooruitgang boekt op vlak van leefmilieu. Er is een zeer grote algemene werktevredenheid van 87%. In elke vestiging zijn medewerkers actief die (bottom-up) het draagvlak voor EMAS verbreden. Deze medewerkers zijn lid van de Werkgroep Intern Leefmilieu (WIL) en komen regelmatig samen. Ze krijgen zo steeds uit eerste hand informatie over uiteenlopende milieuthema’s.

6.4.2 Communicatie We ontwikkelden een KLIM-site waar inspiratie en communicatie rond milieuzorg centraal staat. KLIM staat voor Kennislab Interne Milieuzorg. Dit is een interne site van de VMM. We stimuleren de vraag & antwoord rubriek op de KLIM-site zodat personeelsleden vragen stellen aan elkaar en van gedachten kunnen wisselen over allerlei thema’s. In de nieuwsbrieven laten we de personeelsleden aan het woord. Via blogs delen zij hun ervaringen over duurzaam leven. We accentueren groepsverwezenlijkingen.

6.4.3 Deelname aan activiteiten 6.4.3.1 Thema afval Sommige afdelingen en locaties kiezen vrijwillig om een zwerfvuilactie op poten te zetten. 6.4.3.2 Thema mobiliteit VMM streeft naar een wijziging in de modal shift van haar personeel. Nationale applausdag fietsers Sommige locaties nemen deel aan de nationale applausdag voor fietsers. Herentals en de dienst Lucht in Antwerpen doen hier graag aan mee om de fietsers te belonen. Groepsaankoop beschermende fietskledij In samenwerking met een duurzame partner organiseerden we in maart-april 2019 een groepsaankoop van beschermende kledij voor fietsers. Drie pasdozen gingen de VMM rond met daarin jassen, broeken, schoenbeschermers. Deze actie werd ook in maart 2020 herhaald wegens het grote succes. Jaarlijks mobiliteitsontbijt Naar jaarlijkse traditie organiseerden we in april 2019 het mobiliteitsontbijt in alle vestigingen. In 2020 zal het mobiliteitsontbijt pas in het najaar georganiseerd worden wegens de Covid-19 maatregelen. Fietspool In Aalst hebben we in 2019 een fietspool gekoppeld aan het mobiliteitsontbijt. We merken dat collega’s het leuk vinden om samen af te spreken om met de fiets naar het werk te komen

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 28

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 – Gegevens 2019

Gratis fietsonderhoud in Aalst In mei 2019 kregen 60 collega’s een gratis fietsonderhoud. Deze actie wordt herhaald in 2020. Incentives personeel We geven duurzame fietstassen aan personeelsleden die zich inzetten voor duurzame mobiliteit via een wedstrijd of via blogs in de interne nieuwsbrief. De bloggers delen hun ervaringen om te leven zonder auto of om over te stappen naar een elektrische fiets en dat werkt zeer inspirerend voor andere personeelsleden. Ook in 2020 herhalen we deze actie en zullen we op zoek gaan naar 6 bloggers die ons willen inspireren. Deelname Testkaravaan De locaties Aalst, Gent en het VAC Leuven namen in juni 2019 deel aan de woon-werkcampagne “de testkaravaan komt eraan!”. Dit is een initiatief van de Provinciebesturen waarbij personeelsleden gedurende 3 weken een duurzaam vervoermiddel gratis kunnen testen voor de rit van en naar het werk. De vervoermiddelen die kunnen getest worden zijn elektrische fietsen, speed pedelecs, vouwfietsen (geen elektrische), elektrische bakfietsen en fietskarren. In 2020 zal Oostende administratie kunnen genieten van deze actie in samenwerking met het provinciebestuur West-Vlaanderen. 6.4.3.3

Thema biodiversiteit en voeding

Heraanleg binnentuin Aalst In 2019 werd de voortuin van het hoofdbestuur in Aalst heraangelegd. Intussen hebben al heel wat bijen en andere insecten hun weg gevonden naar dit nieuw biodivers paradijsje. De oude buxushaag, moerbeibomen en het gazon hebben plaatsgemaakt voor eetbare bessen en kruiden, vier laagstammige fruitbomen, lavendel en een bloemenweide. Er is volop gekozen voor biodiversiteit, met een maximale opbrengst voor zowel de VMM'er als de natuur. De kikkervijver en het insectenhotel zijn uiteraard gebleven. In 2020 wordt het bestek voor broodjesmaaltijden bij de VMM herbekeken. Elke locatie kan dan opnieuw op zoek gaan naar de beste leverancier voor vegetarische catering. We voorzien een blind taste omdat smaak belangrijk is. De personeelsleden van Aalst brachten eind 2019 een bezoek aan een lokale bioboerderij De Loods. Deze bioboerderij levert wekelijks groente- en fruitpakketten bij de VMM voor personeelsleden.

6.4.4 Lezingen ter inspiratie De interne lezingen bij VMM, onze bioscope sessies, kennen intussen een lange traditie en worden zeer gewaardeerd. In 2019 lieten we ons inspireren door: — de documentaire Cowspiracy: over het ontstaan van veganisme; — Biobabbel van Velt: over natuurlijke voeding. In 2020 staan twee documentaires op het programma: — Closing the loop gaat over over circulaire economie en maatschappelijk verantwoord ondernemen; — The Biggest Little Farm is een inspirerend verhaal over het verwezenlijken van je dromen. Een absolute eye-opener, en een ode aan het idealisme, aan de eindeloze complexiteit van de natuur, en aan de cyclus van het leven;

—

We verwelkomen op 31 augustus 2020 de zussen Nele en Veerle Colle die een lezing zullen geven over minder spullen en minder afval. Deze lezing zal via livestream te volgen zijn op alle VMMlocaties.

6.4.5 Selectie nieuwe personeelsleden In de biografische vragenlijst, die de kandidaten invullen bij elke sollicitatie, wordt naar milieusparend gedrag geïnformeerd. Tijdens het gesprek wordt daar verder op ingegaan. Kandidaten krijgen hier een aparte score voor. We raden de kandidaten aan om te komen solliciteren met de trein of met de fiets. Elke nieuwe medewerker (niet enkel het nieuwe personeelslid, maar ook alle stagiairs) ontvangt een onthaalbrochure voor nieuwe medewerkers “Welkom bij de Vlaamse Milieumaatschappij”. Tijdens het onthaal wordt de informatie van de onthaalbrochure mondeling toegelicht.

6.4.6 Opleidingen duurzaam aankoopbeleid We organiseren opleidingen over duurzaam aankoopbeleid voor onze aankopers en bij uitbreiding alle geïnteresseerde VMM-personeelsleden. In januari 2019 organiseerden we een opleiding ‘Duurzame overheidsopdrachten: theorie en achtergrond’ voor aankopers en aanspreekpunten overheidsopdrachten. In februari 2019 werd de opleiding ‘Duurzame overheidsopdrachten: praktijk’ georganiseerd. Deze opleiding is specifiek bestemd voor de projectingenieurs die werken met aannemers binnen hun overheidsopdrachten.

Krista Van Malder ademt duurzaamheid Krista: “De grootste verandering die EMAS voor mij teweeg gebracht heeft is het voortdurend bewustzijn van duurzaamheid. Onze mindset is echt veranderd dankzij EMAS. “

“In het begin had je het gevoel dat er allerlei verplichtingen werden opgelegd. Nu moeten we dat niet meer aanleren. Het maakt als het ware deel uit van je zelf. Wij ademen duurzaamheid. “ En dat is ook doorgedrongen naar de thuissituatie. Krista: “Ik zal nog meer proberen om afval te beperken, kladpapier te hergebruiken of te letten op het energieverbruik van verwarming en verlichting. Mijn motto is voortaan ‘Anders en duurzamer leven om onze planeet te redden’. “ Krista Van Malder, Diensthoofd Middelen, Afdeling Algemene Zaken

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 30

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 – Gegevens 2019

6.5 Externe stakeholders betrekken Het milieubeleid van de VMM kiest voor een open informatie-uitwisseling en dialoog met alle belanghebbende partijen. De VMM verstrekt vanuit haar expertise en voorbeeldfunctie op een constructieve manier milieu-informatie aan klanten, overheden en andere belanghebbenden, en neemt deel aan externe fora rond milieuzorg.

6.5.1 Milieu-informatie In deze milieuverklaring vindt u informatie over de ontwikkeling van ons milieuzorgsysteem en onze milieuprestaties. Het is de hoeksteen van de externe communicatie over ons milieubeleid. Op de VMMwebsite2 staat de info over EMAS maar ook heel wat tips en tricks om zelf bij te dragen bij een beter milieu.

6.5.2 Externe fora Binnen het overlegforum V13 voor Vlaamse overheden promoten we actief het belang van EMAS met tot gevolg dat het e-sight monitoring programma werd uitgebreid en gepromoot voor het opvolgen van de milieuprestaties van de overheidsgebouwen. In 2019 gaven we lezingen over de resultaten van EMAS op het vastgoedforum van de Vlaamse overheid – bij een opleiding van de Vlaamse vereniging milieucoördinatoren. De EMAS-infosessie gaat over het belang van EMAS als milieumanagement systeem.

6.5.3 Ereplaats voor VMM bij EMAS awards 2019 Elke twee jaar reikt de Europese Commissie de EMAS Awards uit aan organisaties die zich in hun categorie onderscheiden hebben op vlak van milieu. Het thema voor 2019 was "EMAS as a driver of change". VMM was genomineerd in de categorie middelgrote en grote overheidsorganisaties. De uitreiking van de award vond plaats op 25 november in het Guggenheim museum in Bilbao, Spanje. De VMM kreeg een eervolle vermelding en belandde op een gedeelde tweede plaats. De haven van Barcelona won de award.

https://www.vmm.be/over-vmm/milieuzorg

6.5.4 Duurzame evenementen We trachten onze externe evenementen zo duurzaam mogelijk te organiseren. • De keuze van de eventlocatie is in functie van duurzame mobiliteit. • De uitnodiging versturen we elektronisch. • We informeren de deelnemers hoe ze afval kunnen vermijden. • Er is aandacht bij de catering voor streekeigen en vegetarische producten. • De VMM respecteert het beleid duurzame aankopen waarbij rekening gehouden wordt met milieuprestaties en de kosten tijdens de volledige levensduur van de aangekochte goederen en diensten, met inbegrip van de planning, aankoop, gebruik en recyclage op het einde van de levensduur.

6.5.5 Sociaal engagement Het afgedankte computermateriaal (zoals desktops, laptops, servers, schermen, klavieren, muizen, …) gaat naar scholen, instellingen, vzw’s etc. Zij kunnen hun interesse kenbaar maken en onze verantwoordelijke helpdesk maakt hiervan een wachtlijst aan. Bij recuperatie van materiaal van bij onze gebruikers wordt de bedeling klaar gezet. De verantwoordelijken van deze scholen etc. komen het materiaal bij VMM afhalen. Sinds de invoering van thin clients zijn er geen desktops meer. Na de implementatie van de digitale werkplek zullen een deel verouderde laptops gerecupereerd worden waardoor er opnieuw materiaal, zij het beperkt, voor bedeling beschikbaar zal zijn. Ook de komende jaren zullen de oude reeksen laptops vervangen worden waardoor opnieuw een aantal instellingen, scholen, vzw’s bedeeld zullen kunnen worden. In uitvoering van het actief diversiteitsbeleid verspreidt de VMM vacatures onder de organisaties die zich inzetten voor kansengroepen. De acties m.b.t. diversiteit en gelijke kansen voor 2019 richtten zich hoofdzakelijk op het bestrijden van discriminaties op basis van gender, handicap en toegankelijkheid. Er werd 1 voorbehouden betrekking aangeboden maar ze werd helaas niet ingevuld. Bij VMM zijn er 1,4% personen met een arbeidshandicap tewerkgesteld (stijging van 0,3% tov 2018) en 3,87% personen van allochtone afkomst (0,07% stijging).De VMM staat ook altijd open voor initiatieven van scholen, o.a. YOUCA-youth action day. In 2019 kwamen 11 scholieren i.k.v. Youca een dag bij de VMM werken. Er waren 15 stagiairs in 2019.

6.5.6 CO2-compensatie vliegverkeer dienstreizen Eerst en vooral doen we er alles aan om het vliegverkeer te beperken. In 2019 werd pas een vliegtuig genomen vanaf een afstand meer dan 900 km. Maar voor de dienstreizen die toch met het vliegtuig moeten gebeuren zal de VMM voortaan een compensatie betalen. In januari 2019 is VMM ingestapt in het raamcontract van de Vlaamse Overheid met Green Logic om alle CO2-uitstoot voor vliegverkeer voor dienstreizen te compenseren.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 32

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 – Gegevens 2019

6.5.7 Datacenter: een voorbeeld voor velen Sinds de oprichting van het VMM-datacenter zijn we bezig met de energiebeheersing van de koelen serverinfrastructuur. Daarom bestelt de VMM een jaarlijkse energie-audit die gebaseerd is op de meest voorkomende normen, namelijk deze van ASHRAE en de Green Grid. Deze houdt rekening met het energetisch vermogen, het koelvermogen en de prestaties ervan. De Europese normen (EN) zijn afgeleid van deze normen, maar zijn nog steeds in ontwikkeling. Wij volgen de ASHRAE-normering die strenger is dan de Europese Normen. De normen behandelen ook de bedrijfsvoering zodat er een volledig beeld kan gevormd worden over hoe energiezuinig er wordt gewerkt. Deze audit heeft in het verleden al geleid tot aanzienlijke besparingen. Bv. door het inzetten van energieefficiënte servers, maar ook de laatste investering, namelijk de vervanging van de koelinstallatie waarbij het aandeel free-cooling duidelijk is toegenomen. Het resultaat is een daling van het energieverbruik met 30% MW tussen 2017 en 2016. Het audit rapport suggereerde ook het optimaliseren van de ruimte in het datacenter. Door dit uit te voeren was er voldoende plaats om de server infrastructuur van andere entiteiten van de Vlaamse Overheid te huisvesten. We verplichten deze entiteiten bij het inhuizen om ook bij de aankoop van hun hardware energie en duurzaamheidscriteria op te nemen. Onze knowhow over het managen van een datacenter werd door het studiebureau Gartner onder de loep genomen en kreeg een “experten” score. Niettegenstaande dat de hoeveelheid servers in het datacenter vergroot, verbetert onze energieprestatie. Daarvoor werd het onderhoud en de monitoring uitbesteed aan de firma Schneider. De hard- en software van Schneider laat ons toe om onze koelinstallatie tot in de kleinste details te configureren en op te volgen. Dit stelt ons in staat om in de toekomst nog energiezuiniger te gaan werken en zelfs te gaan voorspellen wanneer er een defect zou kunnen ontstaan. Het Datacenter staat ook open voor anderen als bron van inspiratie. De NAVO, firma’s zoals Telenet, Delhaize, AlphaCloud datacenter … komen kijken hoe om te gaan met monitoring en alarmverwerking en hoe wij onze energie efficiëntie bereiken. M.a.w. het VMMdatacenter vervult een voorbeeldfunctie voor velen.

6.5.8 Minder reagentia nodig dankzij nieuwe meetmethode Collega Johan A. (ARW) en zijn laboteam hebben samen met VITO en een producent een duurzame meetmethode ontwikkeld voor de analyse van afval- en oppervlaktewater. Om waterstalen met een hoog chloridegehalte te onderzoeken, waren tot nu toe telkens veel reagentia (chemische mengsels) nodig. De nieuwe techniek illustreert mooi hoe we blijven inzetten op groene chemie. Er zijn nu 10 keer minder reagentia nodig dankzij deze nieuwe meetmethode

Jan Adams bouwt werktafel voor ijk- en testbank uit gerecyleerd materiaal

EMAS geeft me een formeler kader om duurzame acties te doen op het werk en deze uit te dragen naar collega’s. Dankzij EMAS werken we samen in dezelfde richting en meten we het resultaat van de verschillende acties. Het meten werkt stimulerend en maakt het uitleggen van sommige stappen makkelijker. Het haalt collega’s uit hun vertrouwde, vaak minder duurzame, patronen. Eind januari ging ik met de trein op dienstreis naar Noord-Italië. Dankzij EMAS kon ik voor de meer duurzame verplaatsing per trein kiezen. Ik stelde een mobiliteitsboom op om ook collega’s aan te zetten tot meer duurzame verplaatsingen. Sinds EMAS zijn mijn activiteiten binnen de transitiebeweging geen bijzaak in mijn privé tijd maar een VMM doelstelling. Zo hergebruik ik op het werk zoveel mogelijk materiaal in plaats van nieuw te kopen. We bouwden een werktafel voor de ijk- en testbank uit meubilair dat moest afgevoerd worden. We maakten een staketsel uit profielen voor rekken voor een meettoestel en recupereerden hout van palletten om de pompjes vast te zetten. Jan Adams, Team Telemetrische Meetnetten, Dienst Lucht, Afdeling Lucht, Milieu en Communicatie

Werktafel uit gerecycleerd materiaal

Staketsel uit profiel van rekken

Hout van palletten om pompjes vast te zetten \\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 34

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 – Gegevens 2019

7 SIGNIFICANTE MILIEUFACTOREN 7.1 Activiteiten Het is de opdracht van de VMM om voor de huidige en toekomstige generaties in Vlaanderen: • de toestand van het milieu te beschrijven, • proper, aantrekkelijk en voldoende water te waarborgen, • gezonde lucht te bewerkstelligen, • de klimaatadaptatie mee te sturen. De VMM is ervan overtuigd dat: • Vlaanderen op het vlak van milieu een plek in de top 5 van vergelijkbare Europese regio’s moet opnemen; • we onze regio moeten aanpassen aan de effecten van de klimaatverandering; • Vlaanderen moet voldoen aan de internationale normen en doelstellingen voor water en lucht; • we daarom richting moeten geven aan de meest effectieve en efficiënte inzet van de inspanningen hierrond, op een ecologisch, economisch en sociaal verantwoorde wijze. Om haar missie te verwezenlijken, voert de VMM volgende taken uit: — — — — — —

— — — — — — — — — —

gegevens en informatie verzamelen, beoordelen en verwerken door de uitbating van de meetnetten lucht en water, en de registratie van emissies in lucht en water; het Milieurapport Vlaanderen opstellen; de planning van het integraal waterbeleid coördineren en organiseren; instrumenten ontwikkelen en maatregelen uitwerken om de verontreiniging van de atmosfeer en van de watersystemen te voorkomen en te beperken; water- en vuilvrachtbalansen opstellen en bijwerken per stroomgebied en bekken; het economisch en ecologisch toezicht op de uitbouw en het beheer van de zuiveringsinfrastructuur, met inbegrip van het opstellen, controleren en opvolgen van investeringsprogramma’s en subsidiëringsprogramma’s, en de opmaak van zoneringsplannen; de regulerende heffing op waterverontreiniging en op de winning van grondwater vestigen, innen en invorderen; reguleren van drinkwatertarieven; de ecologische aspecten van water bestemd voor menselijke aanwending opvolgen; het grondwater beheren en voorstellen doen tot afbakening van waterwinningsgebieden en beschermingszones; de werking, technische ondersteuning en subsidiëring van het waterbeheer van polders en wateringen controleren en opvolgen; het beheer van de onbevaarbare waterlopen van eerste categorie, met inbegrip van de waterbodems; ratten bestrijden in of nabij waterlopen; advies uitbrengen bij de watertoets; adviseren bij milieuvergunningsaanvragen; milieu-informatie en -educatie verstrekken;

— —

deelnemen aan het internationale milieubeleid; inventariseren, evalueren, adviseren en rapporteren over alle aangelegenheden met betrekking tot water bestemd voor menselijke aanwending.

7.2 Milieuanalyse Op basis van een milieuanalyse inventariseren en beoordelen wij de milieuaspecten van de VMM – d.w.z. de milieueffecten van de activiteiten en opdrachten van de organisatie. Wij stemmen het milieubeheer van de VMM af op de 'significante milieuaspecten' - dat zijn de milieuaspecten die het meeste effect op het milieu hebben en die door de VMM beheerd kunnen worden. In de ‘Initiële milieuverklaring 2013’ (raadpleegbaar op www.vmm.be) beschreef de VMM met welke criteria de significantie werd bepaald. Deze criteria gelden voor alle vestigingen van de VMM.

7.3 Significante milieuaspecten EMAS maakt een onderscheid tussen directe en indirecte milieuaspecten. Directe milieuaspecten hebben betrekking op activiteiten, producten of diensten van de organisatie waarover ze zelf een rechtstreekse beheers- controle heeft, bijvoorbeeld afval en emissies in water en lucht. Indirecte milieuaspecten hebben meer betrekking op de opdrachten van de organisatie. De beheers-controle is indirect (bv. leveranciers en aannemers, effecten van het beleid, planningsbesluiten, subsidies en leningen, investeringen). Significantiebepaling van de milieuaspecten

Wet

1 Wettelijke milieueisen die permanente bewaking vragen

2 Algemene zorgplicht of geen wetgeving van toepassing

Milieuimpact

Belangrijke bijdrage tot de milieuimpact

Geringe bijdrage tot de milieuimpact

Kosten

Belangrijke kosten die continue bewaking vragen

Kosten niet beïnvloedbaar of verwaarloosbaar

Beleid

Aandachtspunt van het milieubeleid of stakeholders

Geen aandachtspunt van milieubeleid of stakeholders

n.v.t.

geen bevoegdheid om dit milieuaspect te beïnvloeden

7.3.1 Directe milieuaspecten Vanuit haar voorbeeldfunctie als milieumaatschappij beschouwt de VMM alle directe gevolgen voor het milieu met betrekking tot haar kerntaken als significant. Omdat de organisatie zo groot is, namen wij ook de factor mobiliteit mee op. De VMM wil zo haar geloofwaardigheid bij de belanghebbenden versterken. Gelden als significante directe milieuaspecten: waterverbruik, afvalwater, luchtemissies (gebouwenverwarming, dienstwagens), energie (elektriciteits- en gasverbruik), mobiliteit (woonwerkverkeer personeel, dienstreizen). We verwijzen naar deel 9 Milieuprestaties voor de analyse van deze kernindicatoren.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 36

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 – Gegevens 2019

7.3.2 Indirecte milieuaspecten De VMM oefent rechtstreeks en onrechtstreeks invloed uit op overheidsinstanties, bedrijven en burgers aan de hand van rapporten, publicaties, samenwerkingsovereenkomsten, Europese campagnes en nog zoveel meer. Ook in haar adviezen over milieuvergunningsaanvragen van bedrijven (met betrekking tot luchtkwaliteit, afvalwater en grondwater) streeft de VMM naar een minimale belasting van het milieu. Naast de uitbating van de meetnetten, verspreidt de VMM zoveel mogelijk haar kennis over luchtkwaliteit en waterkwaliteit. De talloze jaarrapporten en detailrapporten zijn een meerwaarde voor lokale bedrijven, lokale besturen en overheidsinstanties die bevoegd zijn voor de controle van de bedrijven en voor de inschatting van de gezondheidsrisico’s. Zie: https://www.vmm.be/publicaties Met onze activiteiten en beleidsinstrumenten willen wij in interactie met derden de negatieve impact op het milieu beperken. De VMM besloot om binnen haar milieuzorgsysteem in al haar vestigingen maximaal in te zetten op de doelstelling rond duurzame overheidsopdrachten.

Mariet Goossens: EMAS is bewustwording

“Als ik EMAS in één woord moet omschrijven, dan is het Bewustwording.” Mariet: “De EMAS reglementering is in Hasselt al goed ingeburgerd. Mijn collega’s en ik zijn door mee te werken aan EMAS-ons veel beter bewust van wat we doen of niet doen. En eens je je van iets bewust bent, kan je er ook aan werken en iets aan verbeteren.” Mariet Goossens, Afdeling Algemene Zaken, Hasselt

8 DOELSTELLINGEN 2020 De EMAS-doelstellingen werden tot 2020 geformuleerd, omdat dit zowel overeenkomt met bestaande Vlaamse en Europese beleidsintenties als met de looptijd van de vernieuwde beheersovereenkomst van de VMM. Algemeen: – Doel: Stapsgewijs uitwerken van een EMAS-milieumanagementsysteem in de overige vestigingen vanaf 2014, met het oog op registratie van alle vestigingen in 2019. – Doel: Regulariseren van de milieuvergunningen en van de naleving van al de wettelijke milieueisen in de overige vestigingen vanaf 2014 – Doel: Streven naar 100 % duurzame overheidsopdrachten tegen 2020. Dit betekent dat tegen 2020 100 % van de afgesloten overheidsopdrachten in elke VMM-afdeling duurzaam moet verlopen, en dit minstens voor de productgroepen waarvoor criteria bestaan. Voor de kernindicator water (leidingwater/hemelwater/grondwater) – Doel: Het gebruik van leidingwater (LW) en grondwater (GW) minimaliseren en de substitutie door regenwater maximaliseren (RW) (best in class). Infiltratie op de eigen domeinen maximaliseren. – Doel: De VMM behandelt haar afvalwater volgens de opgelegde wettelijke normen en is een trendsetter inzake de behandeling van afvalwater voor de bedrijven en de huishoudens die ze controleert en adviseert. Voor de kernindicator energie – Doel: De VMM verlaagt haar primair elektriciteitsverbruik (kWh/vte) met een totaal van 10 % tegen 2020 en met minimum 5 % in elke vestiging, met 2013 als referentiejaar. – Doel: De VMM verlaagt haar gasverbruik (kWh per m2) met 10 % tegen 2020, met 2013 als referentiejaar. Voor de kernindicator materialen – Doel: Het papierverbruik met 50 % reduceren tegen 2020 (kg/vte), met 2011 als referentiejaar. Voor de indicator mobiliteit – Doel: Zowel bij dienstverplaatsingen als bij woon-werkvervoer de modal split verbeteren ten opzichte van 2011. – Doel: De VMM verhoogt het aantal dagen telewerk met 20 % tegen 2020, ten opzichte van 2012. Voor de kernindicator emissie (lucht) – Doel: De VMM zal tegen 2020 slechts 60 % dieselwagens hebben, zoals voorgeschreven in het Vlaams Actieplan Lucht. – Doel: Het aantal kilometers met dienstwagens met 20 % reduceren in 2020 door het rationaliseren van de dienstverplaatsingen en de aankoop van wagens aangedreven met schone technologie. – Doel: De VMM verlaagt haar broeikasgasemissie (kiloton CO2-equivalenten) met 30 % tegen 2020 ten opzichte van 2013 door directe emissiereductie.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 38

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 – Gegevens 2019

Voor de kernindicator biodiversiteit – Doel: De gronden in beheer van de VMM worden beheerd volgens de principes van ecologisch groenbeheer. – Doel: Bijdragen aan de UN-doelstellingen inzake het tegengaan van het verlies aan biodiversiteit tegen 2020. – Doel: De VMM voldoet steeds aan het nulgebruik van pesticiden zoals voorzien in het Pesticiden decreet. Voor de kernindicator afval – Doel: Het afvalbeheer van VMM-breed optimaliseren tegen eind 2014. – Doel: De restfractie met 50 % terugdringen tegen 2020, met als referentiejaar 2012. En de PMD-fractie met 10 % terugdringen tegen 2020, met als referentiejaar 2013. Hoe ziet onze visie op 2030 eruit? We denken na over de doelstellingen voor 2030. Om de wereld voor de toekomstige generaties op een gezonde en houdbare wijze door te geven, zetten we nu belangrijke stappen. De VMM heeft als kerntaak te zorgen voor een beter leefmilieu en wil zorgen dat dit beleid verder doorwerkt in haar eigen DNA. Milieubevorderend gedrag is een van de kernwaarden die de organisatiecultuur van de VMM bepalen en maakt deel uit van al onze overwegingen en activiteiten. In 2020 zullen we een strategie uitwerken en duidelijk maken hoe we de uitdagingen voor de toekomst willen aanpakken.

Sander Devriendt is onder de indruk van de uitgebreide rapportering Sander: “Toen ik in 2015 startte bij de dienst Milieurapportering was het duidelijk dat milieuzorg hoog op de agenda stond.”

“ Ik was onder de indruk van hoe uitgebreid de rapportering gebeurde. “ Sander Devriendt, Dienst Milieurapportering en EMAS-coördinator, Aalst

9 MILIEUPRESTATIES Om onze milieuprestaties te evalueren, hebben we bij de opstart de VMM-milieumonitor ontwikkeld. Door middel van een set van meetbare indicatoren gaan wij na in hoeverre wij onze doelstellingen bereiken. Het gaat onder meer om de kernindicatoren bepaald door de EMAS-verordening3 en verplichte metingen op basis van wettelijke bepalingen en voorschriften. De milieuprestaties in dit hoofdstuk bevatten de cijfergegevens van bij het begin van de metingen tot en met 2019. Bij de gedetailleerde opsplitsing van de milieuprestaties per locatie vindt u in de voorlaatste kolom een overzicht van de besparing van 2019 ten opzichte van het referentiejaar. In de laatste kolom vindt u het overzicht van de besparing van het laatste jaar 2018-2019. We vermelden de acties en mogelijke knelpunten van 2019 en relevante aspecten van begin 2020. Voor een overzicht van de acties die genomen zijn van 2011 tot en met 2018 verwijzen we u graag naar de milieuverklaringen van voorbije jaren. U kunt deze raadplegen via www.vmm.be/publicaties. In bijlage 3 en 4 van deze milieuverklaring vindt u de operationele doelstellingen. Elk jaar proberen we de methodes en metingen te verbeteren. Er wordt gewerkt met de beschikbare VTE’s gedurende het volledige jaar in plaats van op het einde van het jaar. Alle personeelsleden werden vanaf datajaar 2017 toegewezen aan een locatie en worden dus meegenomen in de cijfers. Door gebruik te maken van het onlineplatform ‘e-sight’ kan meer detailinfo worden opgevraagd voor water, gas en elektriciteit. Hierdoor kunnen bijvoorbeeld het verbruik van de datacenters en de opbrengst van zonnepanelen eenvoudig afzonderlijk worden gerapporteerd. De omrekeningsfactoren voor de milieumonitor vindt u terug in bijlage 5.

Water

Energie

Mobiliteit

Emissies

Biodiversiteit

Materialen

Afval

Duurzame overheidsopdrachten

Energie-efficiëntie, Materiaal-efficiëntie, Water, Afval, Biodiversiteit en Emissies

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 40

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 – Gegevens 2019

9.1 Water VMM doelstelling 2020 • Het gebruik van leidingwater (LW) en grondwater (GW) minimaliseren en de substitutie door regenwater maximaliseren (RW) (best in class). • Infiltratie op de eigen domeinen maximaliseren. In al onze vestigingen streven wij naar het maximaal inschakelen van regenwater in het watercircuit van de gebouwen. In onze interne en externe communicatie sensibiliseren wij voor rationeel watergebruik. In 2019 was het totale waterverbruik van de VMM 5160 m³ of 7,3 m³/VTE, dit is een daling van het verbruik per VTE van 39 % ten opzichte van 2013. Hiervan was 5,5 m³/VTE verbruik aan leidingwater of 3893 m³. In 2013 was 11,4% van het gebruikte water regenwater tegen 2019 is dit gestegen tot 24,6%, goed voor 1267 m³ of 1,8 m³/VTE aan regenwater. De sectorale EMAS-benckmark voor kantoorgebouwen bedraagt 6,4 m³/VTE per jaar. Voor de kantoorgebouwen in eigen beheer (zonder labo of andere activiteiten) scoort de VMM beter. Figuur 1: Totale waterverbruik in m³

Waterverbruik (m³) 8000

30,0%

7000

25,0%

6000 20,0%

5000 4000

15,0%

3000

10,0%

2000 5,0%

1000 0

0,0% 2012

2013

2014 leidingwater

2015

2016 regenwater

2017

2018

2019

% regenwater

Tabel 1: Totale waterverbruik per locatie in m³/VTE

Locatie Aalst Antwerpen - PIH Antwerpen - VAC Brussel - Ferraris Gent - LAK Hasselt Herentals Leuven - CBG Leuven - VAC Mechelen - OVAM Merelbeke Nieuwpoort Oostende Administratie Oostende Onderhoudsdienst Erembodegem Oostende - Labo VMM - Totaal

2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2013-19 2018-19 5,1 5,1 5,3 5,6 5,6 5,0 5,2 5,3 4,3% 1,8% 14,5 13,5 12,6 11,7 13,2 13,0 11,3 11,3 -16,3% -0,6% 7,3 7,2 5,8 5,5 4,9 -11,1% 10,9 12,0 10,5 -12,2% 17,0 17,8 16,7 18,5 18,7 13,9 14,5 -15,0% 4,4% 4,1 4,4 4,3 4,7 4,2 3,2 3,5 3,1 -28,3% -10,7% 5,5 4,7 5,9 5,0 4,7 3,6 4,4 3,8 -20,8% -14,2% 2,1 2,8 2,5 3,7 2,5 -31,3% 9,8 8,3 8,9 6,2 4,8 -21,5% 8,9 9,5 10,5 11,1 15,5 12,5 9,5 7,0% -24,0% 3,3 4,9 3,5 -29,1% 0,7 6,1

5,8

6,5

6,9

5,7

5,0

4,7

-19,3%

-6,7%

11,4 84,0 8,5

6,9 7,2 92,8 11,9

7,2 6,5 93,8 10,8

5,3 7,3 71,2 10,7

7,3 6,9 37,1 9,1

6,9

7,7

8,6

24,3%

11,5%

8,6

7,7

7,3

-39,2%

-5,8%

Knelpunten - In Aalst werd in november 2019 een dienstkraan op regenwater verkeerd geopend waardoor het verbruik in die maand drie keer hoger lag dan normaal. Deze calamiteit zorgt voor een stijging in plaats van een daling in het waterverbruik. - Sommige locaties zijn niet in eigendom van VMM. In dat geval wordt er gewerkt met een verdeelsleutel. De maatregelen die VMM kan nemen zijn beperkt en ook niet direct zichtbaar. - In het LAK Gent worden de analyses van oppervlaktewater opnieuw in eigen beheer uitgevoerd. Hierdoor moeten er meer recipiënten gespoeld worden. - In Oostende administratie werd meer leidingwater verbruikt. De regenwaterpomp was stuk waardoor de toiletten een hele tijd moesten aangesloten worden op het leidingwater. Er werd ook meer regenwater verbruikt. Om de regenwaterpomp beter te laten functioneren werd een soort bypass geïnstalleerd. Hierdoor bleef de pomp gedurende een aantal dagen continu water rondpompen en bleef de teller draaien. Dit verklaart wellicht een stijging in het verbruik van regenwater. - In Oostende onderhoudsdienst is het effectieve waterverbruik gedaald, maar door een vermindering van het aantal personen op de locatie resulteert dit in een hoger waterverbruik per VTE (of voltijds aanwezig personeelslid). - In Hasselt is het gebruik van regenwater technisch niet haalbaar. Acties - In Aalst wordt de dienstkraan vervangen door een kraan die enkel met een speciale sleutel kan worden geopend en gesloten. Zo proberen we de kans op een verkeerde manipulatie uit te sluiten. - Antwerpen PIH zal in 2020 een waterkoelingstoestel in gebruik nemen. Hierdoor zal er mogelijks een stijging in het waterverbruik zijn, maar dan wel in positieve zin. Als veel collega’s water van het toestel

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 42

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 – Gegevens 2019

drinken, zullen er minder andere dranken en flessenwater genuttigd worden. Voor het produceren van frisdrank is bv. veel meer water nodig dan voor de inhoud van het flesje (verborgen impact). - In Brussel Ferraris werden watertellers geplaatst op de koeltorens en alarmen ingesteld voor een betere dagelijkse opvolging van het algemeen waterverbruik. - In het LAK Gent werd het probleem opgelost met de adiabatische luchtbevochtiging op de HVAC van de laboratoriumvleugel. De adiabaat moet niet meer manueel gevoed worden met water. Hierdoor is het verbruik wel toegenomen om de te droge lucht optimaal te bevochtigen. De bevochtiging buiten de kantooruren werd stopgezet. Het eindresultaat is optimale bevochtiging zonder verliezen zoals in de jaren 2016-2017. - In Lummen worden de toiletten overgeschakeld op regenwater. Op de grondwaterput (geen leidingwater) zal een meter geplaatst worden. - In Merelbeke is er een relatief hoog verbruik per VTE ondanks de lage aanwezigheidsgraad. Er zullen frequentere controles gebeuren. - In Oostende â€“ Administratie werd de kapotte regenwaterpomp verwijderd.

9.2 Energie 9.2.1 Elektriciteitsverbruik Milieudoelstelling 2020 elektriciteit - De VMM verlaagt haar primair elektriciteitsverbruik (kWh/VTE) met een totaal van 10% tegen 2020 en met minimum 5 % in elke vestiging, ten opzichte van 2013. Tussen 2013 en 2019 daalde het elektriciteitsverbruik per VTE met 13,4%. Hierbij haalt VMM reeds de vooropgestelde doelstelling. Van de in totaal 3 170 013 verbruikte kWh werd 2 955 972 kWh aangekocht en 215 041 kWh van de zelf opgewekte elektriciteit werd verbruikt. Er werd ook 13 886 kWh zelf opgewekte elektriciteit netto terug op het net gestoken. Dit gebeurde op de locatie Oostende â€“ Administratie waar er dus meer wordt geproduceerd dan verbruikt. De eigen productie verdrievoudigde in 3 jaar tijd en het aandeel van de eigen productie in het totale verbruik steeg van 2,0 % in 2017 naar 6,8 % in 2019. Figuur 2: Totale elektriciteitsverbruik en aandeel eigen opgewekte elektriciteit

Totale elektriciteitsverbruik (MWh) 3500

3000

7% 6%

2500

2000

4% 1500

1000

500

0% 2013

2014

Verbruik eigen productie

2015

2016

2017

Verbruik aangekochte stroom

2018

2019

% eigen productie

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 44

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 â€“ Gegevens 2019

Tabel 2: Eigen productie per locatie (in kWh)

Locaties Aalst Gent - LAK Leuven - CBG Leuven - VAC Oostende - Administratie VMM - Totaal

2017 2018 2019 10048 18599 80262 45976 55629 58582 3733 4094 3938 4674 4043 4151 81994 64430 82365 228927

Tabel 3: Totale elektriciteitsverbruik (incl. verbruik eigen productie) per locatie (in kWh/VTE)

Locatie Aalst Antwerpen - PIH Antwerpen - VAC Brussel - Ferraris Datacenter Erembodegem Gent - LAK Hasselt Herentals Leuven - CBG Leuven - VAC Mechelen - OVAM Merelbeke Nieuwpoort Oostende Administratie Oostende - Labo Oostende Onderhoudsdienst VMM - Totaal

2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2013-19 2018-19 4651 4942 1178 1364 1127 1114 1026 -8% 4009 3902 3210 3158 3023 2878 2772 -31% -4% 2711 2587 1977 1700 1678 -1% 2501 2795 2558 -8% 863 904 693 632 592 -6% 1414 1379 1171 1274 13999 14058 13054 14196 14107 14962 15705 12% 5% 1423 1320 1170 1235 1197 1290 1124 -21% -13% 1333 1231 1336 1199 854 855 889 -33% 4% 4796 4169 4755 4450 3916 -12% 3510 3117 3362 2465 2230 -10% 1866 2103 2109 2033 4587 5184 3714 -28% 393 428 440 3% 9698 7063 3631 -49% 1039 3948

996 4273

1019 3996

1136 4043

1099

1007

1003

-3%

150 5113

96 5262

97 5317

116 4040

113 4465

121 4512

136 4426

-9% -13%

13% -2%

Knelpunten - In Aalst worden de lokalen op de derde verdieping in het kantoorgebouw van de Gasthuisstraat opnieuw in gebruik genomen vanaf november 2019. Dit zal resulteren in een toename van het elektriciteitsverbruik. Deze verdieping werd van mei tem november 2019 gerenoveerd en buiten dienst gesteld. - Van sommige locaties, zoals Antwerpen PIH, is VMM geen eigenaar van het gebouw. De maatregelen die ze kunnen nemen zijn beperkt en ook niet meteen zichtbaar aangezien er wordt gewerkt met een verdeelsleutel. - In het LAK Gent is de stijging van het elektriciteitsverbruik te wijten aan drie factoren: - de toenemende eisen aan HVAC van laboratoriumvleugel; - de inschakeling van de servers in het geheel van het VMM-datacenter; - het toenemend verbruik van het laboratorium zelf o.m. door meer eigen analyses.

- In Oostende – Onderhoudsdienst is het effectieve elektriciteitsverbruik licht gedaald maar het aantal personen op de locatie is verminderd. Dit zorgt voor een hoger verbruik per VTE of voltijds aanwezig personeelslid. - In Lummen kan het elektriciteitsverbruik nog niet worden opgevolgd door gebrek aan meters, dit wordt in de nabije toekomst opgelost (zie acties). Acties - In Aalst wordt in 2020 een nieuwe luchtgroep geplaatst voor ventilatie van de kantoren en vergaderzalen op de 3e verdieping van het kantoorgebouw in de Gasthuisstraat. De nieuwe lokalen werden in 2019 voorzien van LED-verlichting op aanwezigheidsdetectie. - In Antwerpen-PIH worden oude diepvriezers in 2020 vervangen door nieuwe A+++ diepvriezers. Een opslagruimte wordt in gebruik genomen als bureauruimte, hier worden de oude TL buizen vervangen door LED-lampen. - In Hasselt werden een aantal verlichtingsarmaturen vervangen door LED-verlichting. Het labo op het gelijkvloers werd buiten dienst gesteld waardoor er in 2020 een daling wordt verwacht in het energieverbruik (gas en elektriciteit). - In Brussel – Ferraris werden in augustus 2019 LED-lampen geïnstalleerd in alle gangen, grote vergaderzalen, cafetaria, keuken en parking. Dit zal zorgen voor een besparing van >150.000 kwh op jaarbasis. Er zijn ook ingrepen gebeurd aan de koelmachines van de verwarmingsinstallatie van het gebouw. Dit zorgt eveneens voor een daling in het elektriciteitsverbruik. - In het LAK Gent werd de HVAC van de laboratoriumvleugel voorzien van een warmteterugwinning (WTW). Hierdoor moet er minder verwarmd of gekoeld worden. Dit was meteen zichtbaar tijdens de eerste winter van 2019-2020 bij zowel het elektriciteitsverbruik van de warmtepompen als het gasverbruik. De ventilatie ondervindt door dit extra toestel wel meer weerstand en verbruikt dan ook meer elektriciteit. In het LAK Gent wordt in 2020 een groot deel van de verlichting van de algemene delen van het kantoorgebouw (refter, gangen, sanitair, enz…) vervangen door LED-verlichting. Er zullen ook bijkomende elektriciteitsmeters geplaatst worden om het energieverbruik van de labovleugel beter te kunnen monitoren en een gericht energiebesparingsplan te kunnen opstellen. - In Lummen zal een elektriciteitsmeter geplaatst worden tijdens de renovatiewerken van het gebouw. - In Merelbeke zijn de diepvriezers -die dienst doen voor onderzoek muskusrat- niet meer aangesloten. - In Nieuwpoort wordt de kantoorruimte nog elektrisch verwarmd, maar enkel wanneer er personeel aanwezig is.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 46

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 – Gegevens 2019

9.2.2 Gasverbruik Milieudoelstelling gasverbruik • De VMM verlaagt haar gasverbruik (kWh per m²) tegen 2020 met 10 %, ten opzichte van 2013. In de periode 2013 tot 2019 daalde het gasverbruik per VTE met 51% tot 57 kWh/m². Hiermee voldoet de VMM reeds aan de doelstelling van 2020. In 2019 was er een daling van 13% ten opzichte van 2018. De sterke daling in Oostende – Administratie kan worden verklaard doordat deze locatie in 2019 werd aangesloten op het warmtenet, deze warmte is afkomstig van de afvalverbrandingsoven in de buurt. In 2019 werd hier voor 66943 kWh aan warmte afgenomen of 22,9 kWh/m².

Figuur 3: Totale reële gasverbruik in kWh

Reëel gasverbruik (kWh) 2 500 000

2 000 000

1 500 000

1 000 000

500 000

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

Tabel 4: Totale gasverbruik per locatie in kWh/m²

Locatie Aalst Antwerpen - PIH Antwerpen - VAC Brussel - Ferraris Gent - LAK Hasselt Herentals Leuven - VAC Mechelen - OVAM Merelbeke Oostende Administratie Oostende Onderhoudsdienst Erembodegem VMM - Totaal

20182012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2013-19 19 86 97 75 86 76 68 69 60 -38% -13% 358 345 261 266 307 282 314 317 -8% 1% 49 51 38 20 20 -4% 102 42 41 -1% 121 145 29 26 47 28 32 27 -81% -15% 75 79 58 68 78 86 86 79 0% -8% 103 98 72 78 87 93 96 85 -14% -12% 39 70 43 27 18 -33% 69 85 75 79 79 81 109 114 35% 4% 20 31 24 -22% 81

-32%

-38%

69 172 114 115,4 117,7

46 112 70,5

48 89 69,4

48 103 79,9

48 29 62,3

-32%

66,3

57,4

-51%

-13%

Knelpunten - In Aalst zijn er nog mogelijkheden tot verbetering maar wegens een kosten-batenanalyse is het momenteel niet interessant om deze werken te laten uitvoeren. Het gaat over de koppeling van de vloerverwarming pastoriegebouw met GBS, het vervangen van circulatoren HVAC, enz… - Sommige locaties zijn niet in eigendom van VMM. De maatregelen die VMM kan nemen zijn beperkt. Er wordt gewerkt met een verdeelsleutel. - In Oostende – Onderhoudsdienst was geen bruikbaar meetsysteem voor gas aanwezig. In 2019 werd de registratie hiervan in orde gezet maar is er nog steeds geen aparte teller voor de onderhoudsdienst. Acties - In Aalst werd tijdens de zomer en het najaar van 2019 het dak van het kantoorgebouw Gasthuisstraat 42 gerenoveerd. Het dak werd bijkomend geïsoleerd met 14cm PIR-platen (= de norm van passiefbouw) en de asbestleien en het asbesthoudend onderdak werden verwijderd. Tijdens deze renovatiewerken werd ook een deel van de 3e verdieping heringericht. In 2020 wordt een nieuwe luchtgroep geplaatst voor ventilatie van de kantoren en vergaderzalen op de 3e verdieping. - In het LAK Gent werd de HVAC van de laboratoriumvleugel voorzien van energieterugwinning. Hierdoor moet er minder verwarmd of gekoeld worden. Dit was meteen zichtbaar tijdens de eerste winter van 20192020 bij zowel het elektriciteitsverbruik van de warmtepompen als het gasverbruik. De ventilatie ondervindt door dit extra toestel wel meer weerstand en verbruikt dan ook meer elektriciteit. - In VAC Leuven wordt in weekends en feestdagen op temperatuur gehouden via de lage temperatuur verwarming (warmtepomp) waardoor het boostregime voor de ketels 's morgens kon worden afgezet. Er werden elektronische expansieventielen voor de warmtepomp geplaatst en in de parking kwam er een snellooppoort. - Oostende-Administratie werd sinds oktober 2019 aangesloten op het warmtenet dat wordt gevoed met warmte uit de naburige verbrandingsoven. De gasketels van de stookinstallatie zullen slechts nog

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 48

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 – Gegevens 2019

uitzonderlijk gebruikt worden zoals bv bij het onderhoud van het warmtenet, pannes aan het warmtenet, enzâ€Ś - In Hasselt werd de sturing van de boiler aangepast i.k.v. het beheersplan legionella waardoor er een meerverbruik gas werd verwacht doch op heden blijft dit beperkt.

9.3 Mobiliteit Milieudoelstellingen mobiliteit • Zowel bij dienstverplaatsingen als bij woon-werkvervoer de modal split verbeteren. De modal split betekent de overschakeling van individueel vervoer naar gemeenschappelijke vervoerswijzen. • De VMM verhoogt het aantal dagen telewerk tegen 2020 met 20 %, ten opzichte van 2012. De VMM promoot duurzame mobiliteit bij haar personeelsleden, zowel voor dienstreizen als voor woonwerkverkeer. Duurzame mobiliteit betekent voorrang voor voetgangers (Stappers), fietsers (Trappers) en collectief vervoer (Openbaar vervoer, carpooling). Pas daarna komt Privévervoer. Dat is het zogenaamde STOP-principe. Uiteraard heeft de ligging van een locatie een grote impact op het mobiliteitsgedrag.

9.3.1 Dienstreizen bij de VMM Onderstaande figuur geeft de mobiliteit tijdens diensturen of dienstverplaatsingen weer voor de hele VMM, uitgedrukt in personenkilometers. Figuur 4: Personenkilometers dienstverplaatsingen VMM

Totale Dienstverkeer in km 6 000 000 5 000 000

4 000 000 3 000 000 2 000 000 1 000 000 0 2013 Trein

2014

Trein Internationaal

2015 Fiets

Ferry

2016 Auto (buitenland)

2017 Dienstwagens

2018 Privé-wagens

2019 Vliegtuig

Het totaal aantal personenkilometers kent een dalende trend. Na een lichte stijging in 2018, daalde het aantal kilometers in 2019 opnieuw tot het laagste aantal in de gerapporteerde periode. Er kan een daling bij de dienstwagens in 2019 worden waargenomen, maar ook een stijging in het gebruik van de privéwagens. Verplaatsingen met de trein stegen in 2019. Het aantal gevlogen kilometers daalde. Het aandeel duurzame verplaatsingen is gestegen van 15,7% in 2018 tot 17,7% in 2019, het hoogste aandeel in de gerapporteerde periode.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 50

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 – Gegevens 2019

Tabel 5: Aantal kilometer dienstverkeer naar modus

2013- 2018Type 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2019 2019 Auto (buitenland) 3 957 Dienstwagens 4 508 025 4 316 226 4 123 010 4 044 019 3 955 007 3 852 754 3 647 811 -19% -5% Ferry 40 872 2080% Fiets 4 910 PrivĂŠ-wagens 131 368 148 218 104 428 104 428 104 428 122 937 141 941 8% 15% Trein 626 327 674 907 672 688 611 451 660 362 728 358 810 551 29% 11% Trein Internationaal 82 002 95 102 65 249 49 682 44 591 52 251 50 438 -38% -3% Vliegtuig 154 044 236 376 179 326 237 830 170 668 228 924 218 704 42% -4% VMM totaal 5 506 676 5 470 829 5 144 701 5 047 410 4 935 056 4 985 264 4 874 274 -11% -2% Aandeel duurzaam 13,0% 14,1% 14,3% 13,1% 14,3% 15,7% 17,7% Tabel 6: Aantal kilometer dienstverkeer naar locatie

2013- 2018Locatie 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2019 2019 Aalst 567 835 554 987 599 287 650 428 632 203 710 036 692 061 22% -3% Antwerpen PIH 219 048 242 381 228 241 183 766 183 485 229 309 213 694 -2% -7% Antwerpen VAC 163 836 202 815 159 778 153 881 153 968 156 744 125 251 -24% -20% AOW rattenvangers 1 544 130 1 423 448 1 347 837 1 221 370 1 290 478 1 238 939 1 174 553 -24% -5% Brussel Ferraris 273 763 396 898 375 217 311 377 218 543 174 542 196 616 -28% 13% Brussel IRCEL 60 317 63 052 63 919 50 474 37 017 42 449 28 027 -54% -34% Erembodegem 89 217 77 798 58 872 46 582 52 944 Gent - LAK 662 443 653 079 633 046 650 025 618 309 597 087 658 334 -1% 10% Hasselt 405 476 350 376 345 273 290 900 295 433 288 123 295 757 -27% 3% Herentals 267 962 244 193 216 017 284 013 287 035 266 185 266 240 -1% 0% Leuven - CBG 165 212 251 906 186 059 193 383 185 748 223 614 223 460 35% 0% Leuven - VAC 289 460 253 191 291 451 313 034 293 954 301 095 305 850 6% 2% Lummen 35 426 11 586 -67% Mechelen OVAM 85 871 74 511 65 410 67 561 58 502 60 724 72 296 -16% 19% Merelbeke 8 871 8 212 -7% Nieuwpoort 7 832 9 566 22% Oostende Administratie 642 514 618 996 516 217 586 208 578 046 594 107 554 300 -14% -7% Oostende Onderhoudsdienst 69 593 63 198 58 077 44 408 49 391 45 859 37 496 -46% -18% Thuis 4 322 976 -77% VMM totaal 5 506 676 5 470 829 5 144 701 5 047 410 4 935 056 4 985 264 4 874 274 -11% -2%

Sinds 2014 beschikt de VMM over Bluebike-passen, het eerste jaar werden deze 160 keer ontleend en dit aantal nam jaar na jaar toe. In 2019 waren er net geen 500 geregistreerde ritten. Tabel 7: Aantal Bluebikeritten per locatie

Locatie Aalst Antwerpen - PIH Antwerpen - VAC Brussel - Ferraris Brussel - IRCEL Erembodegem Gent - LAK Hasselt Herentals Leuven - CBG Leuven - VAC Mechelen - OVAM Oostende Administratie Totaal

2016

2017 98 5 6 29 16

2018 65

2019

2016-19 2018-19 7% -11% 220% 167% 83% -50% 0% -41% 119% -49%

118 6 22 49 69

105 16 11 29 35 36 2 71 4 113 16

260% 100% 6% 27% 433%

157% -50% 31% 300% 20% 1500%

58 496

45% 36%

16% 3%

10 1 67

9 48 25 1 8 9 69

89 3

81 2

14 4 54 1 94 1

40 364

68 385

50 482

Knelpunten dienstverkeer - Antwerpen-PIH: De treinverbinding Antwerpen-Aalst is niet de meest vlotte verbinding en de overstap wordt ook vaak gemist. Hierdoor is de trein niet voor iedereen een aantrekkelijke optie. - Het LAK Gent heeft een vrij uitgestrekt ambtsgebied en moest de opstart van een aantal grote werven zeer nauwgezet opvolgen, o.a. de werf van het totaalplan op de Marke, de inrichting van de Kalkenvaart en Avrijevaart. De locatie en aard van dergelijke werven heeft een invloed op de verplaatsingen. Dat schommelt van jaar tot jaar. Voor de gebiedsbeheerders is het aantal kilometers sterk schommelend en afhankelijk van de omstandigheden. Werken zoals schouwen en opvolgen van het onderhoud zijn standaard en vrij stabiel in het aantal kilometers, maar dit werk wordt afgewisseld met klachten, interventies, calamiteiten, etc. Ook de droogte vergde opvolging op het terrein. - In Lummen is de daling van het dienstverkeer met dienstwagen het gevolg van de pensionering van een medewerker. Het is niet duidelijk van welk voertuig de gemaakte kilometers afkomstig zijn. Acties dienstverkeer - In Antwerpen-PIH wordt de bandenspanning van de dienstfietsen periodiek gecontroleerd om de dienstfiets aantrekkelijker te maken. Er wordt gewerkt aan een beslissingsboom voor dienstverplaatsingen. - De rattenvangers van de Afdeling Operationeel Waterbeheer (AOW), Merelbeke en Nieuwpoort, controleren de bandenspanning van de wagens frequent. Zware terreinwagens zijn verleden tijd. De rattenvallen hebben kooizenders gekregen, zodat er minder ritten nodig zijn om de vallen te controleren. Het gebruik van een fiets wordt eveneens onderzocht voor terreinwerk. - In Brussel- Ferraris is er vanaf 2019 één poolwagen minder. - In Lummen werd een elektrische fiets aangevraagd om dienstverplaatsingen met de dienstwagens te verminderen.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 52

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 – Gegevens 2019

- In Oostende – Administratie werken steeds meer mensen van thuis. Zij vertrekken vaker van thuis naar een vergadering waardoor ze globaal minder kilometers afleggen. - Oostende – Onderhoudsdienst: Er is minder personeel en dus zijn er ook minder verplaatsingen.

9.3.2 Woon-werkverkeer bij de VMM De VMM moedigt milieuvriendelijk woon-werkverkeer aan. De personeelsleden krijgen abonnementen voor trein, metro en/of bus volledig terugbetaald. Wie met de fiets naar het werk komt, ontvangt een fietsvergoeding. In al de locaties staan douches ter beschikking. De EMAS-benchmark voor het aandeel duurzaam woon-werkverkeer bedraagt 91 %. De EMAS-benchmarkgroep is samengesteld uit overheidsbedrijven met locatie in Brussel, die allemaal dicht bij het netwerk openbaar vervoer gelegen zijn. VMM94 omvat 9 vestigingen, VMM125 omvat 12 vestigingen. (Bron: enquête woon-werkverkeer 2011-2014-2016) Een extern bureau zal in 2020 de data rond woon-werkverkeer in kaart brengen op basis van geregistreerde data en enquêtes. Na het in kaart brengen van deze data zal een strategie worden uitgewerkt om het woon-werk verkeer op een duurzame wijze te laten verlopen. Figuur 5: Aandeel vervoerswijzen in het woon-werkverkeer voor de hele VMM (2011-2016).

-VMM9: Aalst; Antwerpen – PIH; Erembodegem; Gent – LAK; Hasselt; Herentals; Mechelen; Oostende – administratie en Oostende Onderhoudsdienst 5 VMM12: VMM9 + Antwerpen – VAC; Leuven – VAC; Oostende Labo

9.3.3 Telewerken of Plaatsonafhankelijk werken bij de VMM Elk jaar werken steeds meer personeelsleden plaatsonafhankelijk. Sinds 2014 is het percentage zelfs verdubbeld en in 2019 werkten iets meer dan 61% personeelsleden plaatsonafhankelijk. Ook het aantal dagen steeg. In 2016 werden 7190 dagen telewerk geregistreerd, in 2019 waren dit 14970 dagen. De cijfers zijn een onderschatting aangezien niet iedereen het telewerken aanvraagt in de personeelstoepassing. De verhoging van het aantal dagen telewerken met 20% tegen 2020, werd dan ook al in 2016 gehaald. Figuur 6: POW-gebruikers in %

POW-gebruikers in % 70 60 50 40 30 20 10 0

2014

2015

2016

2017

2018

2019

Acties woon-werkverkeer - in alle vestigingen vindt jaarlijks een mobiliteitsontbijt plaats om te vieren dat we met zijn allen zo vaak op een duurzame manier naar het werk komen. - In Aalst werd een testperiode ingevoerd om de parking toegankelijk te maken voor fietsers. De ervaringen waren positief. De parking zal in 2020 aangepast worden zodat de stallingscapaciteit voor fietsen kan uitgebreid worden. In mei 2019 werden 60 collega’s gelukkig gemaakt met een gratis fietsonderhoud. - In juni 2019 namen Aalst en Gent deel aan de woon-werkcampagne “de testkaravaan komt eraan!”. Dit is een initiatief van de Provinciebesturen waarbij personeelsleden gedurende 3 weken een duurzaam vervoermiddel gratis kunnen testen voor de rit van en naar het werk. - In Gent werd de fietsenstalling heringericht met etagerekken, hierdoor is de capaciteit verhoogd naar 58. - In Antwerpen PIH is een jaarlijkse actie op fietsapplausdag. - Brussel Ferraris gaf een attentie aan alle collega’s, aangezien nagenoeg iedereen het openbaar vervoer gebruikt voor woon-werkverkeer.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 54

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 – Gegevens 2019

9.4 Emissies Emissies naar de lucht omvatten de directe emissies van CO2, NOx en fijn stof (PM2,5) door gebouwenverwarming (verbranding aardgas) en het gebruik van dienstwagens toegewezen aan de locatie. Gebouwenverwarming veroorzaakt in vergelijking met het gebruik van dienstwagens een beperkte emissie van NOx en fijn stof (PM2,5). De gebouwgebonden emissies zijn berekend op basis van het gasverbruik vermenigvuldigd met emissiefactoren zoals toegepast door de Emissie-Inventaris Lucht van de VMM. De stookinstallaties in de vestigingen worden regelmatig onderhouden en beantwoorden aan de wettelijke normen. In het rapport6 ‘Benchmarking EMAS-Netwerk 2011-2012’ ligt de gemiddelde gebouwgebonden CO2emissie op 2,15 ton CO2/vte. Er is een vrij groot verschil in score, afhankelijk van de hoeveelheid groene stroom die de bedrijven afnemen. Aangezien de VMM 100 % groene stroom verbruikt, hebben wij ter vergelijking de cijfers van de bedrijven uit de benchmark genomen die ook 100 % groene stroom afnemen. Zo komen we tot een EMAS-benchmark van 1,98 ton CO2/vte.

EMAS groep 1

CO2-emissie gebouwen (ton CO2/vte) 1,98

Tabel 6: Referentiecijfers CO2-emissie gebouwen (EMAS-benchmark) voor milieumetingen op jaarbasis

VMM overkoepelende Milieudoelstelling emissies • De VMM zal tegen 2020 slechts 60 % dieselwagens hebben, zoals voorgeschreven in het Vlaams Actieplan Lucht. • Het aantal gereden kilometers met dienstwagens in 2020 met 20 % reduceren ten opzichte van 2012, door het rationaliseren van de dienstverplaatsingen en de aankoop van wagens aangedreven met schone technologie. • De VMM verlaagt haar broeikasgasemissie (ton CO2-equivalenten) tegen 2020 met 30 % ten opzichte van 2013, door directe emissiereductie.

Benchmarking EMAS-netwerk 2011-2012, Programmatorische federale Overheidsdienst Duurzame Ontwikkeling, november 2013.

9.4.1 Dieselwagens Het aantal wagens in gebruik kent een dalend verloop. De dieselwagens worden vervangen door voornamelijk benzinewagens. Het doel om tegen 2020 nog maximaal 60% dieselwagens te hebben was reeds bereikt in 2018. In 2019 dook het aantal dieselwagens net onder 50%. Figuur 7: Evolutie wagenpark

Evolutie wagenpark 350

100%

300 80% 250 60%

200 150

40%

100 20% 50 0

0% 2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

Diesel

Benz/Hybride

Benzine

CNG/Benzine

Elektrisch

HybridePlug-In

LPG

% diesels

Tabel 8: Evolutiewagenpark per type

Type wagen 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 Benz/Hybride 1 1 2 4 6 6 6 5 Benzine 8 15 18 28 57 80 85 93 CNG/Benzine 0 0 0 0 0 5 15 18 Diesel 296 286 284 260 245 198 142 121 Elektrisch 0 0 1 1 1 1 1 3 HybridePlugIn 0 0 0 0 0 0 4 5 LPG 3 3 3 3 3 1 0 VMM - Totaal 308 305 308 296 312 291 253 245 % diesels 96% 94% 92% 88% 79% 68% 56% 49%

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 56

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 â€“ Gegevens 2019

9.4.2 Gereden kilometers met dienstwagens Tegen 2020 moet er een reductie zijn van 20% in het aantal gereden kilometers met dienstwagens. Het aantal verreden kilometers met dienstwagens kent een gestage daling en de doelstilling van een reductie van 20% tegen 2020 werd reeds in 2019 gehaald. In 2019 werden reeds 22% minder kilometers gereden dan in 2012. Tabel 9: Aantal gereden kilometers met dienstwagens per locatie

Locatie Aalst Antwerpen - PIH Antwerpen - VAC AOW rattenvangers Brussel - Ferraris Brussel - IRCEL Erembodegem Gent - LAK Hasselt Herentals Leuven - CBG Leuven - VAC Lummen Mechelen - OVAM Merelbeke Oostende Administratie Oostende Onderhoudsdienst VMM - totaal

2012 326 519 183 938 147 604 1 527 746 95 521 8 236 78 964 572 792 353 792 244 186 161 876 184 787 35 637 586 059 174 749 4 682 406

2012- 20182015 2016 2017 2018 2019 2019 2019 316 056 364 291 310 654 319 410 278 292 -15% -13% 166 654 142 959 148 743 181 470 169 654 -8% -7% 124 487 123 947 126 604 106 754 75 374 -49% -29% 1 347 837 1 221 370 1 290 478 1 238 939 1 174 553 -23% -5% 178 926 96 699 48 620 35 963 34 180 -64% -5% 5 859 5 948 6 334 21 918 25 988 35 002 572 516 578 410 542 890 477 257 523 596 -9% 10% 297 182 276 770 277 599 246 326 243 078 -31% -1% 184 585 217 341 219 272 220 615 219 264 -10% -1% 175 607 187 956 178 881 213 032 211 679 31% -1% 202 060 217 669 196 173 209 297 200 947 9% -4% 29 482 5 006 -83% 24 543 22 975 17 709 18 615 15 734 -56% -15% 7 531 6 266 -17% 446 711

517 296

507 371

502 971

452 715

-23%

-10%

58 069 44 400 48 677 45 092 37 473 4 123 010 4 044 019 3 955 007 3 852 754 3 647 811

-79% -22%

-17% -5%

9.4.3 Broeikasgasemissie De emissies van de gebouwen en wagens samen daalden ook in 2019. In 2013 stootte de VMM nog 1305 ton CO2 uit, in 2019 was dit nog 869, een reductie van 33%. De doelstelling van een reductie van 30% ton CO2 tegen 2020 is één jaar sneller behaald dan vooropgesteld.

Tabel 10: Overzicht directe CO2-emissies

Emissies CO2 (in ton) 1400 1200 1000 800 600 400 200 0 2013

2014

2015 Gebouw

2016

2017

2018

2019

Dienstwagens

Tabel 11: Overzicht direct CO2-emissies (in ton)

Emissies Gebouw Dienstwagens VMM - totaal

2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2013-19 2018-19 472 282 349 391 290 280 241 -49% -14% 36% 26% 32% 35% 31% 30% 28% 834 795 750 729 686 666 628 -25% -6% 64% 74% 68% 65% 69% 70% 72% 1305 1077 1098 1120 979 945 869 -33% -8%

Tabel 12: Emissies CO2 wagens per locatie (in ton)

Locatie 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2013-19 2018-19 Aalst 48 47 57 67 44 44 40 -16% -9% Antwerpen - PIH 28 30 29 27 29 35 33 18% -7% Antwerpen - VAC 21 25 20 20 20 18 13 -39% -28% AOW - rattenvangers 261 227 227 215 202 -6% Brussel - Ferraris 333 308 31 20 8 5 5 -7% Gent - LAK 106 105 105 105 97 84 91 -14% 9% Hasselt 62 52 51 48 49 42 42 -33% -1% Herentals 42 39 34 39 39 40 39 -7% -3% Leuven - CBG 27 30 30 31 30 35 35 30% -1% Leuven - VAC 36 41 35 37 35 38 35 -3% -6% Lummen 5 1 -83% Mechelen - OVAM 5 5 4 4 3 3 3 -51% -16% Merelbeke 1 1 -17% Oostende - Administratie 100 96 79 91 91 92 81 -18% -12% Oostende - Onderhoudsdienst 12 11 10 7 8 8 6 -47% -22% Brussel - IRCEL 1 1 1 1 1 Erembodegem 12 4 4 4 6 VMM - Totaal 834 795 750 729 686 666 628 -25% -6%

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 58

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 â€“ Gegevens 2019

Tabel 13: Emissies CO2 gebouwen per locatie (in ton)

Locatie 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2013-19 2018-19 Aalst 92 71 82 72 65 66 57 -37% -13% Antwerpen - PIH 64 48 49 57 53 60 59 -8% -2% Antwerpen - VAC 3 3 3 1 1 -8% Brussel - Ferraris 20 8 8 -3% Erembodegem 34 34 27 31 9 Gent - LAK 173 34 31 56 34 38 32 -81% -16% Hasselt 13 9 11 12 14 14 13 1% -11% Herentals 21 15 17 19 20 21 18 -13% -14% Leuven - VAC 12 21 13 8 5 -34% Mechelen - OVAM 22 20 21 21 6 8 8 -64% 0% Merelbeke 2 4 3 -34% Oostende - Administratie 42 43 44 49 45 47 29 -32% -39% Oostende - Labo 45 42 Oostende - Onderhoudsdienst 11 7 8 8 8 9 8 -31% -18% VMM - Totaal 472 282 349 391 290 280 241 -49% -14%

Knelpunten - Antwerpen -– PIH Er is wel wat tijd gestoken in het zoeken naar oplaadmogelijkheden voor de elektrische wagen. - AOW rattenvangers: verplaatsingen voor terreinwerk blijven noodzakelijk. Verduurzaming van (terrein)wagenpark verloopt traag, o.a. vanwege weinig duurzame mogelijkheden Acties - Het aankoopplan werd uitgevoerd met een gemiddelde ecoscore van 82 en met 0% CNG, 81% hybride plugin/elektrische wagens en 19% benzine. - In 2019 werden in totaal 16 wagens besteld:1 hybride PHEV, 3 benzinewagen en 12 elektrische wagens. Deze wagens zullen pas geleverd of in dienst genomen worden in 2020 zodat de impact hiervan pas in 2020 zichtbaar wordt. - In Antwerpen PIH is er een nieuwe elektrische dienstwagen en wordt ook gebruik gemaakt van elektrische deelwagens van Cambio. - De rattenvangers van de Afdeling Operationeel Waterbeheer onderzoeken de mogelijkheid om de fiets te gebruiken voor prospecties langs bepaalde waterlopen. - Brussel Ferraris heeft sinds 2019 één poolwagen minder. - In het LAK Gent is het gasverbruik in de winter 2019-2020 structureel gedaald. - In Leuven CBG wordt gebruik gemaakt van de trein en de beschikbare elektrische fiets. - Het gebouw in Lummen wordt energiezuiniger gemaakt in periode 2020-2021. - Oostende-Administratie: Personeelsleden vertrekken van thuis uit naar een vergadering met hun eigen wagen. Bijgevolg zijn er minder verreden kilometers met de dienstwagens en dus ook minder emissies. Door de aansluiting op het warmtenet is er minder gasverbruik en dus ook minder emissies van verwarming van het gebouw. - In Oostende- Onderhoudsdienst is er minder personeel, dus ook minder verplaatsingen en minder emissies.

9.5 Grondstoffen: papierverbruik Milieudoelstelling papier â€˘ Het papierverbruik (kg/vte) tegen 2020 met 50 % reduceren ten opzichte van 2011. In 2018 werd de doelstelling om het papierverbruik met 50 % te laten dalen ten opzichte van 2011 reeds gehaald. In 2019 lag het papierverbruik reeds 62% lager dan in 2011. De sectorale EMAS-benckmark voor kantoorgebouwen bedraagt 15 vellen/VTE per jaar. Omgerekend scoort VMM een stuk beter met net geen 7 vellen per dag per werknemer. Figuur 8: Totale papierverbruik in Kg

Totale Papierverbruik in kg 20.000 15.000 10.000 5.000 0 2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 60

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 â€“ Gegevens 2019

Tabel 14: Papierverbruik per locatie in kg/VTE

Locaties7 Aalst Antwerpen - PIH Antwerpen - VAC Brussel - Ferraris Gent - LAK Hasselt Herentals Leuven - CBG Leuven - VAC Lummen Mechelen - OVAM Merelbeke Nieuwpoort Oostende Administratie Oostende Onderhoudsdienst VMM - Totaal

2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2011-19 2018-19 25,4 29,2 17,1 16,6 14,6 11,6 10,6 10,0 8,7 -66% -13% 11,5 11,3 11,9 7,4 6,3 4,8 5,1 4,2 3,9 -66% -7% 12,2 10,3 12,1 15,5 12,7 11,1 9,9 6,8 6,0 -51% -11% 17,7 20,6 17,8 13,2 11,0 8,4 6,9 4,9 4,0 -77% -18% 17,5 16,7 12,4 10,6 12,0 10,7 9,5 9,2 8,6 -51% -7% 21,8 19,7 20,9 14,1 10,2 8,4 7,3 4,9 5,3 -76% 9% 15,9 19,7 17,1 21,8 10,9 10,7 6,6 6,2 6,0 -63% -4% 13,8 12,5 11,6 10,7 7,9 6,6 5,4 2,7 2,8 -79% 6% 24,1 24,1 21,3 21,3 20,9 22,0 23,9 12,5 10,6 -56% -15% 0,1 28,6 27,5 29,2 20,9 16,9 16,7 14,8 12,0 11,0 -61% -8% 2,0 2,0 1,9 -7% 4,9 3,2 2,8 -13% 28,2

25,2

23,2

19,1

17,3

14,5

12,3

10,2

10,4

-63%

17,2 19,6

17,9 20,2

13,5 16,3

6,6 13,9

5,6 12,6

6,8 10,6

6,8 10,0

6,3 8,3

7,8 7,5

-55% -62%

23% -10%

Knelpunten - In Oostende – Onderhoudsdienst is het effectieve papierverbruik gedaald maar doordat er minder personeelsleden zijn, is het cijfer per VTE gestegen. Acties - Sinds eind 2018 moeten alle kabinetsnota’s digitaal beantwoord worden en sinds maart 2019 moeten dossiers voor de Inspecteur van Financiën digitaal voorgelegd worden. Door de inburgering van digitale handtekening worden documenten ook minder afgeprint, zoals bijv. de plannings- en evaluatiedocumenten. - De verdere uitrol van plaatsen tijdsonafhankelijk werken heeft er mee voor gezorgd dat ook in 2019 het papierverbruik nog is gedaald. Dat is zeker in Brussel Ferraris het geval. -Antwerpen-PIH heeft bekeken welke procedures nog nodig zijn op papier en welke enkel digitaal verdeeld mogen worden. -Leuven-CBG: De goedkeuring van vorderstaten, PV’s en dienstbevelen worden zo veel mogelijk digitaal verzonden.

Locaties die werden verlaten worden niet afzonderlijk weergegeven in de tabel, de gegevens zijn wel opgenomen in de totalen.

Caroline Hermans verbruikt minder papier Caroline: “EMAS, een woord dat insloeg als een bom en menig voorhoofd deed fronsen. Meer dan 5 jaar later weten we perfect hoe we de impact van onze activiteiten op het werk, maar ook thuis, op het milieu tot een minimum kunnen herleiden. “

“Voor mij persoonlijk, op de dienst heffingen, betekent het heel wat minder papierverbruik door de digitalisering via het heffingenloket.” Caroline Hermans, Team heffingen, Afdeling Economisch Toezicht, Herentals

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 62

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 – Gegevens 2019

9.6 Afval Milieudoelstellingen afval • Het afvalbeheer VMM-breed optimaliseren. • De hoeveelheid van de restfractie met 50 % terugdringen tegen 2020 (ten opzichte van 2012), en de hoeveelheid van PMD met 10 % terugdringen tegen 2020 (ten opzichte van 2013). Figuur 9: Afvalproductie in VMM8

Afval in kg 250000 200000 150000 100000 50000 0 2012

2013 Rest

2014 PMD

2015 P&K

2016

Gevaarlijk afval

2017 GFT

2018

2019

Overig afval

Het restafval daalde in de periode tussen 2019 en 2012 met 32 % en daalde ook afgelopen jaar met 8%. De PMD-fractie steeg het afgelopen jaar met 19%, in de loop van 2019 werden de fracties die in de PMD-zak mogen uitgebreid. Een deel van de stijging kan hierdoor worden verklaard. De sectorale EMAS-benckmark voor kantoorgebouwen bedraagt 200 kg/VTE per jaar. Voor de kantoorgebouwen (zonder labo of andere activiteiten) scoort de VMM beter met uitzondering van jaren waar grote werkzaamheden als verbouwingen plaatsvonden.

De hoeveelheid gevaarlijk afval voor Gent – LAK voor 2018 werd gecorrigeerd

Tabel 15: Afvalfracties VMM in kg/VTE

Soort afval gevaarlijk afval GFT overig afval P&K PMD9 Rest totaal afval

2012

2013

32 6 14 42 4,1 54 151

2014

58 7 31 31 1,3 53 181

2015

76 9 32 32 2,1 35 185

2016

39 9 14 33 2,1 32 128

2017

81 6 95 89 1,6 38 316

2018

22 7 115 62 1,6 24 232

82 7 17 34 1,7 33 174

2012/3- 20182019 2019 2019 145 353% 77% 6 -9% -11% 86 539% 413% 31 -25% -9% 2,0 52% 21% 30 -43% -8% 301 99% 73%

Tabel 16: Afval per locatie in kg/VTE

locatie Aalst Antwerpen - PIH Antwerpen - VAC Antwerpen Vuurkruisen Brussel - Ferraris Erembodegem Gent - LAK Hasselt Herentals Leuven - CBG Leuven - VAC Lummen Mechelen - OVAM Merelbeke Nieuwpoort Oostende administratie Oostende - labo Oostende onderhoudsdienst VMM - totaal

2012

201220182013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2019 2019 86 149 102 97 373 156 131 468 442% 258% 85 72 69 56 47 58 42 37 -56% -12% 11 10 125 81 -35% 263

119

113

178 57 53 57 29

606 68 79 40 83

-5% 88% 21% -24%

-55% -13% 19% -35% -5%

105 64 8

271 59 94 26 79 39 98 353 17

-29%

-7% 448% 104%

80 1027

488 1093

233

-35%

-22%

324 128

1154 316

9531 232

291 174

215 301

15% 99%

-26% 73%

174 284 31 78 34

132 296 31 62 32

310 426 53 84 106

116 215 62 101 66

207 569 61 137 54

137

91 1218

75 1160

130 774

187 151

187 181

335 185

-5%

Knelpunten Aalst: - De renovatie van het dak en de herinrichting van het opleidingslokaal in de Gasthuisstraat 42 zorgde voor een stijging in gevaarlijk afval (asbest) en overig afvalbouwafval (sloopafval). -De stijging van overig afval (grond en steen) werd veroorzaakt door de heraanleg van de binnentuin in de Dr. De Moorstraat. - Als gevolg van de gewijzigde sorteerregels voor PMD sinds 1/6/2019 is er een daling van het restafval, maar ook een stijging van PMD.

PMD ten opzichte van 2013

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 64

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 â€“ Gegevens 2019

Gent -LAK: Er is een stijging in het gevaarlijk afval. Vanaf 2019 is het labo opnieuw begonnen met analyses van oppervlaktewater in eigen beheer. Dit levert meer afval van kunststof recipiĂŤnten op. Herentals: Er is een grote stijging in P&K. Door een mogelijke verhuis zijn de personeelsleden hun archief beginnen opruimen in het najaar van 2019. Merelbeke: - De rodenticiden op deze locatie werden geleverd in kartonnen dozen. Die kwamen niet in de P&K stroom terecht omdat ze in contact kwamen met rodenticiden. Tegenwoordig worden ze geleverd in een kartonnen doos met plastic zak. Het plastic gaat bij gevaarlijk afval, karton komt extra bij P&K terecht. - De stijging van het groenafval is te wijten aan een groot onderhoud van het grasveld rondom het gebouw. Dit wordt normaalgezien gemulcht maar wegens achterstallig onderhoud moest het maaisel afgevoerd worden. Nieuwpoort - In deze locatie werd 1720 Kg drijvend afval uit de waterloop gehaald. Acties - In Aalst was er een communicatie rond de gewijzigde sorteerregels. - In Brussel-Ferraris is er een gescheiden inzameling van papier/karton; PMD; glas; schrijfgerief; nietjes; schroefdoppen en restafval. - In Leuven-CBG is er gescheiden afvalophaling op afroep en gebruiken ze een compostbak. Er is minder papierafval door minder papierverbruik. - In Merelbeke is er kledijbeleid. Personeelsleden mogen kledij binnenbrengen ter recyclage (cijfers 2019: 40 kg kleding en 152 kg schoenen) en kapotte kledij laten herstellen.

Barbara Hendrickx : het afvallokaal werd grondig aangepakt

Barbara: “Het afvallokaal in Herentals kreeg een grote metamorfose dankzij EMAS. Er is een brandwerende dubbele deur geplaatst om het afvallokaal af te sluiten en er is een duidelijke aanduiding van de verschillende afvalfracties gekomen. “ Barbara Hendrickx, Administratief medewerker, Herentals VOOR EMAS

NA EMAS

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 66

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 – Gegevens 2019

9.7 Duurzame overheidsopdrachten Milieudoelstelling Duurzame overheidsopdrachten • Streven naar 100 % duurzame overheidsopdrachten tegen 2020. Dit betekent dat tegen 2020 de afgesloten overheidsopdrachten voor 100% in elke VMM-afdeling duurzaam moeten verlopen, en dit minstens voor de productgroepen waarvoor criteria bestaan. Aankopen vereisen bijzondere aandacht omdat zij een reeks processen op gang brengen, van het verbruik van grondstoffen tot het produceren van afval. Hoewel op Europees niveau de Europese Commissie vooralsnog enkel een (vrijwillig) Green Public Procurement-beleid (GPP, groene overheidsopdrachten) voert, verkiest de Vlaamse overheid te gaan voor duurzame overheidsopdrachten. Op die manier worden naast economische en milieucriteria ook sociale criteria opgenomen in overheidsopdrachten. Hierdoor kadert het beleid van duurzame overheidsopdrachten in het bredere beleid van duurzame ontwikkeling (Bron: 'Vlaams plan overheidsopdrachten). In 2013 maakte de VMM een ‘Procedure Milieu- en veiligheidsrichtlijnen bij aankoop’ op. Hierbij wordt systematisch nagedacht over de integratie van milieuclausules of duurzame ontwikkeling bij de opmaak van een bestek. De aankoopverantwoordelijke bestudeerde steeds de alternatieve mogelijkheden. Voor de productgroepen waarvoor er Europese Green Public Procurement-criteria bestaan, neemt de VMM die criteria op in haar bestekken. Sinds begin 2014 is een uitbreiding van het boekhoudpakket beschikbaar waarin aankopers kunnen aangeven in hoeverre milieucriteria in aanmerking werden genomen. Sinds medio 2016 is het veld verplicht aan te vinken in het boekhoudprogramma, aangezien er te weinig vooruitgang werd geboekt. In de loop van 2018 werd overgeschakeld op een nieuwe methode om duurzame overheidsopdrachten te registeren. Met drie verschillende criteria ‘certificatie milieubeheersysteem’, ‘ecologische duurzaamheidscriteria’ en ‘essentiële duurzaamheidscriteria’. De twee verschillende systemen liepen in 2018 en in het nieuwe systeem werden niet steeds de drie criteria ingevuld. Hier wordt aandacht aan besteed zodat dit in de toekomst accurater wordt ingevuld. Tabel 17: Duurzame aankopen

Aankopen in % Duurzame aankopen Geen uitspraak Niet relevant

2014

2015 12 88

2016 14 86

2017 55 45

2018 43 9 48

2019 33 42 25

28 18 55

In 2019 werden in 28% van de 232 aankopen criteria opgenomen in verband met duurzaamheid. Iets meer dan 55% gaf aan dat duurzaamheidscriteria niet relevant waren. Dit is een lichte daling ten opzichte van 2018. De 28% van de duurzame aankopen vertegenwoordigden 29% van de besteedde middelen. In 2018 kwam de 33% duurzame aankopen overeen met 44% van de duurzaam besteedde middelen.

De sectorale EMAS-benckmark voor duurzame aankopen bedraagt 100 %. Verbeterprogramma • VMM-brede opvolging van de monitoring duurzame overheidsopdrachten via het boekhoudpakket VMM, zodat we kunnen nagaan of duurzaamheidscriteria in rekening zijn gebracht bij gunning. • Verdere sensibilisering en ondersteuning van de aankopers inzake duurzame overheidsopdrachten, bijvoorbeeld door het aanleveren van typebestekken en het aanbieden van een opleiding. • Verbeteren van de intranetpagina Duurzame overheidsopdrachten. • Uitvoeren van detectieaudit overheidsopdrachten. • Voor onderzoeks- en studie-opdrachten een sjabloonbestek voorzien met o.a. duurzame specificaties rond tegengaan van papierverspilling. Dit werd opgenomen in risicoregister. Knelpunten - Antwerpen -– PIH: Bij een literatuurstudie is de impact beperkt. - Het labo van LAK Gent en Antwerpen PIH melden dat er niet altijd een ruime keuze is aan duurzame opties omdat de toestellen die aangekocht moeten worden zo specifiek (technisch/ wetenschappelijk) zijn. - Ook Leuven-CBG en Merelbeke merken op dat er slechts een beperkte keuze is voor duurzame opties bij het aankopen van technisch materiaal. Acties - In Aalst loopt er in 2020 een stageopdracht ‘Milieucoördinator”. De stagiair bestudeert hoe het beleid van de Vlaamse overheid rond duurzame overheidsopdrachten omgezet wordt in de bestekken door VMM en formuleert verbetervoorstellen. - In Antwerpen-PIH wordt in elk bestek duurzaamheid opgenomen als criterium. De personeelsleden volgden een opleiding duurzame overheidsopdrachten en stuurden nadien ook enkele bestekken naar de docent en kregen hierover feedback. Ze stellen de nodige eisen in het gedeelte ‘technische specificaties’ (bv. op vlak van materialen, leeftijd batterij, energie-efficiëntie…). -In de bestekken van het LAK-Gent is duurzaamheid altijd opgenomen in de gunningscriteria. Die worden beoordeeld en krijgen punten. vb. hergebruik van verpakkingsmateriaal, terugname van verpakkingsmateriaal, afvalstromen, eco-score van voertuigen, attest van bijv. milieumanagementsysteem EN14001…. - In Merelbeke en Nieuwpoort zijn de kledijbestekken hernieuwd als raamcontract Vlaamse Overheid i.s.m. facilitair beheer.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 68

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 – Gegevens 2019

9.8 Biodiversiteit: bodemgebruik en verontreiniging Milieudoelstellingen biodiversiteit (bodemgebruik- en verontreiniging) • De gronden in beheer van de VMM worden beheerd volgens de principes van ecologisch groenbeheer. • Bijdragen aan de UN-doelstellingen inzake het tegengaan van het verlies aan biodiversiteit tegen 2020. • De VMM voldoet steeds aan het nulgebruik van pesticiden, zoals voorzien in het Pesticidendecreet. Tabel 18: Gebruik oppervlaktes10

Totale oppervlakte Aalst Gent - LAK Leuven - CBG Oostende - Administratie Merelbeke Nieuwpoort Lummen

5564 4115 1811 26340 5120 6603 6239

Onverharde Onverharde oppervlakte (m²) oppervlakte (%) Groendaken (m²) 1835 33% 702 2558 62% 1014 864 48% 273 20621 78% 2391 47% 3544 54% 4648 74%

Op geen enkele locatie van de VMM wordt gebruik gemaakt van pesticiden en dit is reeds zo sinds vele jaren. Op de locaties waar er geen onverharde oppervlakte aanwezig is of die niet in eigendom zijn van de VMM werden bijenhotels geplaatst. Zo was dit het geval in Oostende – Onderhoudsdienst (inclusief inzaaien bloemenperk, op de binnenplaats van Herentals en Antwerpen - VAC zorgde voor een miniinsectenhotel op het VMM-pompgemaal Keetberg in Kallo. In Hasselt werd het daktuintje verder uitgebreid. Voor de locaties die wel beschikken over onverharde oppervlakte werden doorheen de jaren tal van acties ondernomen om de biodiversiteit te bevorderen. Deze gebouwen zijn in eigendom van VMM

9.8.1 Aalst: De kruidentuin is 100 m² groot en bevat een 40-tal verschilende kruiden. De bloemenweide is 120 m² groot. Daarnaast ligt een kleine vijver die bewoond wordt door talrijke bruine kikkers. Er is ook een Insectenhotel. De groendaken hebben een totale oppervlakte van 550 m². De puintuinen zijn 120 m² groot. Ook de eikenboom op het gazon aan de achterkant van de Gasthuis is een mooi natuurelement.

De locaties die voor 100% uit verharde oppervlakte bestaan of geen eigendom zijn van de VMM werden niet opgenomen in deze tabel. Het gaat om Antwerpen – PIH, Antwerpen – VAC, Hasselt, Herentals, Leuven – VAC, Mechelen – OVAM, Brussel – Ferraris & Brussel – IRCEL..

Figuur 10: Binnentuin Aalst

9.8.2 Gent – LAK: De ruimere omgeving van het VMM-gebouw wordt 2 keer per jaar onderhouden (zwerfvuilactie: van park & ride tot gebouw Deloitte en natuurgebiedje richting Maria Middelares). Het groendak heeft een gedeelte met bloemenaanplant (20m²). Er zijn drie kleine insectenhotels ter hoogte van de trap en er is één groot Insectenhotel langs het gebouw en de parking. Er zijn ook twee compostvaten ter hoogte van de trap naar het onthaal. Om de vogels te beschermen werden raamstickers aangebracht. In 2019 werd een green deal aangevraagd om de buitenruimte te ontwerpen met meer biodiversiteit.

Figuur 11: Groendaken in Gent

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 70

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 – Gegevens 2019

9.8.3 Leuven – CBG: Achter het CBG is er 780 m²halfverharding met staalslakken en een bloemenweide met rietveld. Naast het CBG is er parking en fietsenstalling. Dit is 170 m² halfverharding met staalslakken. Voor het CBG zijn er 245 m²grasraten. Naast het CBG achteraan het gebouw is er 70 m²halfverharding met staalslakken op volle grond. De bermen worden slechts twee keer per jaar gemaaid.

Figuur 12: Bloemenweide en rietveld

9.8.4 Oostende – Administratie: In Oostende administratie is er heel wat biodiversiteit. Het gaat over 10242 m2 bos, 1175 m2 buffergroen, 3584 m2 grasweide voor schapen , 2970 m2 hooiweide, 1462 m2siertuin, 375 m2struweel met bijenkasten, 67 m2 en 979 m2 vijver met oeverzone en 255 m2 zithoek en picknickplaats. In 2018 werd een bloemenweide ingezaaid en werden zwaluwkasten en een insectenhotel geplaatst. Er werden bijenvriendelijke planten en bomen gekozen bij de heraanleg naar aanleiding van de Groene 62 en groene Lint. Er werden fruitbomen aangeplant. Er wordt honing geproduceerd

Figuur 13: Achterkant gebouw Oostende

Figuur 14: Bijenkasten in Oostende

9.8.5 Merelbeke De 2391 m2 onverharde oppervlakte bestaat uitsluitend uit grasland. Er werd een insectenhotel geplaatst in juni 2020.

9.8.6 Nieuwpoort In Nieuwpoort werd in juni 2020 een groot insectenhotels geplaatst. Er is 3544m2 onverharde oppervlakte. Dat bestaat uit 20% bosgedeelte en 80% grasland. Het grootste deel daarvan zijn begraasde oevers.

Figuur 15: Insectenhotel in Nieuwpoort

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 72

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 â€“ Gegevens 2019

9.8.7 Lummen De pompvijver met vissen, amfibieën en waterplanten langs de oever is 370m² groot. Door deze vijver stroomt een natuurlijke waterloop (Voortbeek). Er is dus geen onderhoud nodig. De bloemenweide heeft een oppervlakte van 3200m² en wordt enkel 2x per jaar gemaaid. De 260m² gras in de voortuin wordt 5x per jaar gemaaid. Hier zijn ook redelijk wat bloemen.

Figuur 16: Pompvijver en bloemenweide in Lummen

De locatie Lummen heeft sinds kort een bijenhotel. Er is een nestkast met mezen en een nestkast met torenvalken aanwezig. Er zijn ook nesten met mezen waargenomen in een verlichtingspaal en in een opening achter een regenwaterafvoerpijp boven de nestkast van de torenvalken.

Figuur 17: Nestkast torenvalken (links) en mezen (rechts)

9.8.8 Gebouwen niet in eigendom van VMM Het gebouw in Hasselt heeft een klein perkje op de parking en een kruidenbak op het terras. Er zijn enkele insectenhotels en zwaluwkasten geplaatst. Herentals heeft plantenbakken op het dak geplaatst en groenladders tegen de muur gehangen.

Figuur 18: Zwaluwkasten Hasselt

Figuur 19: Insectenhotels en kruidenbak in Hasselt

Figuur 20: Plantenbakken op het dak en muurladders in Herentals

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 74

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 â€“ Gegevens 2019

Knelpunten - Antwerpen – PIH wou graag nog meer ontharding en verhoging van biodiversiteit aan de meetstations maar dit bleek niet haalbaar. Het beton is sowieso al tot een minimum beperkt en planten en insecten zouden de meetresultaten kunnen beïnvloeden. - In Merelbeke is het landbouwgebied geen eigendom van de VMM. - In Nieuwpoort is er vertraging in de opmaak en uitvoering van ecologische aanleg en beheer. - In Lummen zal 140m² bamboe in de voortuin vervangen worden. Er komen bijkomende nestkasten voor natuurlijke bestrijding eikenprocessierups in de bomen op de parking. Acties - Aalst: heraanleg van de kruidentuin met aanplant lage fruitbomen en meer bessen en kruiden, vervanging buxus door lavendelstruiken + aanleg van bloemenweide in plaats van grasperk - Brussel -– Ferraris deed in april 2019 een teambuildingactiviteit in het kader van biodiversiteit. Het personeel kreeg een geleide wandeling in het Verdronken land van Saeftinghe. De biodiversiteit bij fauna en flora werd toegelicht in dit heel specifiek ecosysteem gekenmerkt door periodieke overstromingen, hoge slibaanvoer… - In het LAK Gent werd een Green Deal project aangevraagd voor de inrichting van een meer biodiverse buitenruimte. Dit zal in 2020 worden aangelegd. - Merelbeke en Nieuwpoort hebben een offerte aangevraagd voor een bijenhotel - In Oostende – onderhoudsdienst werd een insectenhotel geplaatst. - Herentals: Een gierzwaluwkast wordt aangevraagd

Ilde Delaere: aandacht voor biodiversiteit kreeg een boost Door EMAS zijn we ons meer bewust geworden van alles wat impact heeft op het milieu en ook van alle wettelijke verplichtingen. Via de opvolgingstools van EMAS verloopt de opvolging daarvan ook een stuk makkelijker en efficiënter. Ook de aandacht voor de biodiversiteit rondom ons kreeg een boost. De tuin bij VMM Oostende was reeds mooi en weelderig met z’n vijver en bijenkasten maar werd nog verder ontwikkeld. Ook werd het initiatief op poten gezet om tijdens de zomer af en toe eens een “werkuurtje domein” te organiseren om onze tuin op orde te houden. In verschillende kleine groepjes worden de picknickbanken onderhouden, de bereklauw bestreden, de fietsenstalling schoongemaakt,…. Ik was me soms van bepaalde zaken niet zo bewust. Zo ben ik thuis nauwlettender geworden op het doven van de lichten en het sorteren van afval. Ook de wettelijke verplichtingen van een stookinstallatie waren mij onbekend. Sinds ik EMAS verantwoordelijke ben volg ik die zaken nu ook thuis nauwgezet op. Ik geniet ook bewuster van de natuur tijdens mijn wandelingen met de hond en ik kan ook meer fauna en flora herkennen zoals bijvoorbeeld die gevaarlijke bereklauw.

EMAS is een begrip geworden op het werk en in mijn leven, maar bovenal nog een WERKWOORD. Ilde Delaere, Medewerker team logistieke en administratieve ondersteuning, Afdeling Algemene Zaken, Oostende

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 76

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 – Gegevens 2019

9.9 Koolstofvoetafdruk In 2019 had de VMM een koolstofvoetafdruk11 van 2 012 ton CO2-eq of 2,76 ton per VTE. 46,4 ton CO2-eq, dat is 2,3 % van de totale koolstofvoetafdruk, werd gecompenseerd via het VOraamcontract ‘CO2-compensatie voor vliegtuigreizen’. Deze compensatie gebeurt door projecten te steunen die efficiëntere houtovens verdelen onder de lokale bevolking in ontwikkelingslanden. Nog eens 2,3 ton CO2-eq (0,1 % van de totale koolstofvoetafdruk) ) werd gecompenseerd via de verkoop van een deeltje van de eigen productie van groene stroom. Ruim de helft van de koolstofvoetafdruk (52 %) bestaat uit de directe en indirecte emissies van dienstverplaatsingen (Figuur 10). Dit zijn grotendeels emissies door verplaatsingen met dienstwagens (45 %). De indirecte emissies gekoppeld aan de constructie van gebouwen en de productie van ICTapparatuur zijn samen goed voor ruim 27 % van de koolstofvoetafdruk. De directe en indirecte emissies door het energiegebruik in de gebouwen hebben een aandeel van ongeveer 18 % in de koolstofvoetafdruk. Het grootste deel hiervan is gekoppeld aan gasgebruik (14 %), elektriciteitsgebruik zorgt voor 3 % van de koolstofvoetafdruk en gebruik van restwarmte heeft een aandeel van 0,3 %. Afval zorgt voor 2 % van de voetafdruk.

Figuur 21: Samenstelling van de koolstofvoetafdruk (2019)

Berekend volgens de methode Bilan Carbone

Figuur 22: Evolutie van de koolstofvoetafdruk (2015-2019)

Op een uitschieter in 2016 na, vertoont de koolstofvoetafdruk een dalende trend (Figuur 11). Tussen 2015 en 2019 was er een reductie van 13 %. Dit komt vooral door de (bijna) systematische daling van het gasgebruik en verplaatsingen met dienstwagens, en door de sluiting van een aantal gebouwen (Figuur 12). De koolstofvoetafdruk per VTE daalde slechts met 6 % tussen 2015 en 2019. De VMM heeft zich tot doel gesteld om haar totale koolstofvoetafdruk tegen 2030 met 30 % te verminderen t.o.v. 2018. In 2019 werd al een daling van 4 % gerealiseerd, zowel voor de totale koolstofvoetafdruk als voor de voetafdruk per VTE. Minder dienstverplaatsingen met de wagen en een lager gasgebruik verklaren het grootste deel van deze reductie (Figuur 12). In 2019 werden de emissiefactoren voor de berekening van de koolstofvoetafdruk geactualiseerd. Er gebeurde een terugrekening voor de volledige tijdsreeks 2015-2019.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 78

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 â€“ Gegevens 2019

Figuur 23: Evolutie van de koolstofvoetafdruk per categorie (2015-2019)

10 WETTELIJKE ASPECTEN Wij volgen voortdurend de wijzigingen in de milieuwetgeving op via het wettelijk register. We gaan na of de op de site uitgevoerde activiteiten in overeenstemming zijn met de bestaande milieuvergunning. De voor de VMM meest relevante wijziging in de milieuwetgeving tijdens de periode juli 2014-juni 2015 was het gevolg van de VLAREM-trein 2013. De vertaling van de BBT-studie 'Laboratoria' had de vervanging van rubriek 24 van de indelingslijst van VLAREM I tot gevolg. Hierdoor werden vanaf 4 oktober 2014 alle biologische labs een inrichting klasse 2. De impact van de daaropvolgende VLAREM-treinen was veel beperkter. Wat de vestiging Herentals betreft, werd bij akte van 11 juni 2015 door de deputatie van de provincie Antwerpen een milieuvergunning voor een termijn van vijf jaar verleend voor de rubriek 3.4.1.b (lozen van bedrijfsafvalwater van laboactiviteiten aan 0,2 m³/uur) en de rubriek 24.3 (biologisch lab). Een vergunning voor rubriek 15.1.1 en rubriek 17.4 was al eerder aangevraagd. Een hernieuwing voor de lozing van bedrijfsafvalwater werd op 2 april 2020 ingediend. Voor de vestiging Hasselt werd bij akte van 16 juli 2015 door de deputatie van de provincie Limburg een milieuvergunning voor een termijn van vijf jaar verleend voor de rubrieken 3.4.1.b (lozen van bedrijfsafvalwater met gevaarlijke stoffen aan 0,15 m³/uur), 15.1.1, 17.4 en 24.3. Voor de vestiging dienst Lucht (Kronenburgstraat) en Aalst had de bovenvermelde VLAREM-wijziging geen gevolg. Op 30 april 2015 werd door het college kennisgenomen van de melding klasse 3 i.v.m. de VMM-activiteiten op het Vuurkruisenplein in Antwerpen (de vestiging van dienst Lucht). Concreet ging het om rubriek 15.1.1, 16.7.1 en rubriek 17.4. Alle milieuvergunningplichtige activiteiten die deels of volledig door Dienst Lucht (Kronenburgstraat in Antwerpen) worden uitgeoefend, zijn opgenomen in de milieuvergunning van het Provinciebestuur Antwerpen dat exploitant is van deze site. Op 28 september 2006 kreeg de VMM een milieuvergunning voor 20 jaar voor de exploitatie van een kantoorgebouw met ondergrondse garage en technisch gebouw in de Dr. De Moorstraat 24-26 en in de Gasthuisstraat 40-42 in Aalst (ref. 082/41002/550/1/a/1). Op 31 oktober 2009 werd deze milieuvergunning uitgebreid met de exploitatie van het nieuwe server- en stookgebouw in de Gasthuisstraat 38, en dit tot 28 september 2026 (ref. MO3/41002/550/1/A/2). De milieuvergunning werd via een mededeling kleine verandering aangepast op 19 september 2013 (ref. MO3/41002/550/1/M/1/MR). Wegens een materiële tekortkoming werd vervolgens een correctiebesluit afgeleverd. Tot slot werd op 17 maart 2016 akte genomen van de mededeling kleine verandering voor de uitbreiding van de koelinstallatie. In 2017 werd een stedenbouwkundige vergunning bekomen voor de plaatsing van een borstwering en metalen kooiladder dit had geen impact op de MV. Op 26 augustus 2019 werd de vergunning uitgebreid met twee rubrieken van klasse 3. Door deze regularisatie werd enerzijds het vergunde debiet van de bronbemaling aan het werkelijke debiet aangepast en anderzijds het gebruik van proceswater, aangezien er sprake was van een dubbele rubricering, correct in de vergunning opgenomen. Met het besluit van de deputatie van 28 oktober 2010 werd voor de vestiging Gent een vergunning tot 2030 verleend voor de exploitatie van een administratief centrum en onderzoekslaboratorium. Deze vergunning werd later gewijzigd en uitgebreid, en ook de bijzondere voorwaarden met betrekking tot de lozing van bedrijfsafvalwater en de opvang en gebruik van hemelwater werden gewijzigd. In 2016 nam de deputatie ook twee keer akte van een mededeling kleine verandering.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 80

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 – Gegevens 2019

Voor de site in Oostende (Zandvoordestraat 375) werd op 8 oktober 2015 een vergunning verleend voor de duur van 20 jaar i.v.m. het exploiteren van een administratief gebouw met lab. Wat betreft VAC Antwerpen: deze vergunning klasse 2 werd door de Stad Antwerpen aan de exploitant verleend op 20 februari 2004 en eindigt op 24 december 2024. De VMM beoefent zelf geen milieuvergunningplichtige activiteiten op deze locatie. Wat betreft VAC Leuven: deze vergunning klasse 2 werd door de Stad Leuven aan het Facilitair bedrijf verleend op 19 september 2008 voor 20 jaar. De VMM is enkel bevoegd voor de exploitatie van het lab op deze site. Op 1 juni 2017 werd door de deputatie aan de VMM als exploitant van het lab een lozingsnorm van 5mg/l voor glutaaraldehyde toegekend voor een periode van 5 jaar. Voor het CBG in Leuven werd op 9 september 2016 een melding kleine verandering gedaan voor toevoeging rubrieken 15.1.1 en 17.4. Voor Oostende (onderhoudsdienst) werd op 7 februari 2017 een melding klasse 3 gedaan door de Stad Oostende, en dit voor het exploiteren van een garagewerkplaats. De vergunning werd op 16 oktober 2017 bekomen. Op de sites OVAM (Mechelen) en Ferraris (Brussel) beoefent VMM zelf geen vergunningsplichtige activiteiten. De exploitanten beschikken echter wel over de nodige milieuvergunningen voor de door hen uitgeoefende activiteiten. Het pompgemaal Veurne Ambacht te Nieuwpoort (toevluchtweg 6, Nieuwpoort) kreeg op 16 juli 2019 een omgevingsvergunning voor de uitgeoefende activiteiten van klasse 3 van de gemeente Nieuwpoort. De enige klasse 2 activiteit op deze locatie is de aanwezigheid van transformatoren (>1.000KVA) en werd eveneens opgenomen in de vergunning van 16 juli 2019. De bestaande omgevingsvergunning voor Merelbeke (Burg. Van Gansberghelaan 92, Merelbeke) werd op 12 augustus 2019 geactualiseerd zodat alle klasse 3 activiteiten op deze locatie ook opgenomen zijn in de door de gemeente Merelbeke verleende vergunning. Voor de technische locatie (pompgemaal) in Schulen (Begijnenbroekstraat 1, Lummen) verleende het Vlaams Gewest op een omgevingsvergunning voor de gehuisveste klasse 3 activiteiten en bijkomend voor de winning van grondwater (klasse 2). De bouwvergunningen van alle vestigingen van de VMM zijn geldig en actueel.

10.1 Verbetering van de milieuprestaties Zoals uit het milieubeleid en de algemene milieudoelstelling blijkt, verbindt de VMM zich tot een continue verbetering van haar milieuprestaties. De VMM streeft naar het globaal verbeteren als organisatie, met het oog op de voorbeeldfunctie van de VMM. Om de wettelijke verplichtingen op te volgen wordt de EMAS-milieukalender opgesteld en opgevolgd. In deze kalender staan alle items vermeld die wettelijke dienen opgevolgd te worden zoals de jaarlijkse nazichten, keuringen, risicoanalysesâ€Ś maar ook de opvolging van de milieuvergunning, heffingsaangifte, brandoefeningen... Alle wettelijke verplichtingen worden opgelijst inclusief de regelgeving, de frequentie van de verplichting, de verantwoordelijke (en plaatsvervanger) voor de opvolging, de verantwoordelijke firma die het uitvoert, de datum waarop die het laatst werd uitgevoerd en de eerstvolgende datum. Per locatie is er een milieukalender, die kan worden aangepast aan de specifieke locatie en tabbladen worden toegevoegd voor de verdere opvolging. Er wordt een EMAS-Outlookkalender opgemaakt zodat de timing van de op te volgen zaken daarin kunnen opgevolgd worden.

10.2 Verklaring van de milieuverificateur over de verificatie en valideringswerkzaamheden VinĂ§otte NV, EMAS-milieuverificateur met registratienummer BE-V-0016 geaccrediteerd met als reikwijdte 1, 10, 11, 13, 16, 18, 19, 20 (excl. 20.51), 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30.2, 30.9, 31, 32, 33, 35, 36, 37, 38, 39, 41, 42, 43, 45, 46, 47, 49, 50, 52, 53, 55, 56, 58, 59, 60, 62, 63, 70, 72, 71, 73, 74, 79, 80, 81, 82, 84, 85, 86, 87, 88, 90, 93, 94, 95, 96, 99 (NACE-code) verklaart dat hij heeft geverifieerd of de vestigingen te Aalst, Antwerpen, Hasselt , Herentals, Oostende administratie, Oostende onderhoudsdienst, Gent, VAC Antwerpen, VAC Leuven, CBG Leuven, Mechelen OVAM, het Ferrarisgebouw in Brussel en de technische locaties in Nieuwspoort, Merelbeke en Schulen zoals vermeld in de bijgewerkte milieuverklaring 2019 van de organisatie VMM met registratienummer BE-VL021 voldoen aan alle eisen van Verordening (EG) nr. 1221/2009, Verordening (EU) 2017/1505 en Verordening (EU) 2018/2026 inzake de vrijwillige deelneming van organisaties aan een communautair milieubeheer- en milieuauditsysteem (EMAS). Met de ondertekening van deze verklaring verklaar ik dat: - de verificatie en validering volledig overeenkomstig de voorschriften van Verordening (EG) nr. 1221/2009, Verordening (EU) 2017/1505 en Verordening (EU) 2018/2026 zijn uitgevoerd; - uit het resultaat van de verificatie en validering blijkt dat er geen aanwijzingen zijn dat niet aan de toepasselijke wettelijke milieuvoorschriften is voldaan; - de gegevens en informatie van de Milieuverklaring 2019 - gegevens 2018 van de VMM voor de vestigingen te Aalst, Antwerpen, Hasselt, Herentals, Oostende administratie, Oostende onderhoudsdienst, Gent, VAC Antwerpen, VAC Leuven, CBG Leuven, Brussel Ferraris, Mechelen OVAM en de drie technische locaties in Nieuwpoort, Merelbeke en Schulen een betrouwbaar, geloofwaardig en juist beeld geven van alle activiteiten van de vestigingen binnen de in de milieuverklaring vermelde reikwijdte. Dit document is niet gelijk aan een EMAS-registratie. EMAS-registratie kan alleen worden gedaan door een bevoegde instantie in de zin van Verordening (EG) 1221/2009, Verordening (EU) 2017/1505 en Verordening (EU) 2018/2026. Dit document wordt niet gebruikt als een zelfstandig stuk openbare communicatie.

Handtekening

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 82

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 â€“ Gegevens 2019

11 BESLUIT Sinds 2019 zijn alle vestigingen van de VMM EMAS-gecertificeerd en kan de volledige milieu-impact van de VMM worden beschouwd. De gefaseerde uitbreiding van het milieuzorgsysteem conform de EMASverordening naar alle locaties van de VMM versterkt de interne dynamiek rond EMAS. Door elkaar te ondersteunen en te stimuleren kunnen we onze milieuprestaties alleen maar verder verbeteren. Door de inspanningen van alle personeelsleden konden we doorheen de afgelopen jaren al een aantal mooie resultaten op tafel leggen. Zo werd de VMM bekroond met een tweede plaats op de uitreiking van de EMAS-awards in Bilbao. Ook in de monitoring en dataverzameling werden er stappen gezet in de goede richting. De data van water, gas, elektriciteit en afval worden sinds vorig jaar ingegeven en gemonitord in het online platform e-sight. In 2019 kon voor bijna elke parameter een daling worden waargenomen, wat bevestigt dat de genomen acties hun vruchten afwerpen. Het merendeel van de operationele doelstellingen die tegen 2020 moeten worden behaald, werden reeds behaald in 2019.

Water

Doelstelling 2020 (t.o.v. 2013)

Resultaat 2019 (t.o.v 2013)

Minimaliseren leidingwater (m³/VTE)

-48 % m³/VTE

Maximaal substitueren door regenwater

Van 11,4 % in 2013 naar 24,6 % in 2019

Elektriciteit

-10 % kwh/VTE

-13 % kwh/VTE

Gas

-10 % kwh/VTE

-51 % kwh/VTE

Emissies

-30 % Ton CO2

-33 % Ton CO2

Telewerkdagen12

+20 % dagen telewerken

+108%

Duurzame verplaatsingen

Duurzame verplaatsingen omhoog

Van 13,0 % in 2013 naar 17,7 % in 2019

Dieselwagens

Naar 60% dieselwagens

49 %

Kilometers dienstwagens13

-20 % aantal kilometers

-22 %

-50 % kg/VTE

-62 % kg/VTE

Restafval14

-50% kg

-32 % kg

PMD

-10 % kg

+87 %

Duurzame aankopen

100%

28%

Papier

Telewerkdagen omvat periode 2016-2019 Kilometers dienstwagens periode 2012-1019 14 Restafval ten opzichte van 2012 13

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 84

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 â€“ Gegevens 2019

Biodiversiteit

Geen pesticiden

Nulgebruik

12 BIJLAGEN

BIJLAGEN

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 86

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 â€“ Gegevens 2019

Bijlage 1: Personeelsleden en VTE15 Tabel 19: Overzicht aantal personeelsleden en VTE

2013 Aalst Antwerpen - PIH Antwerpen - VAC Brussel - Ferraris Gent - LAK Hasselt Herentals Leuven - CBG Leuven - VAC Lummen Mechelen - OVAM Merelbeke Nieuwpoort Oostende - Administratie Oostende - Onderhoudsdienst VMM

2014

2015

2016

2017

Aantal 220 44 32 73 124 34 37 14 56

VTE 199,1 36,1 27,5 64,8 109,5 30,3 34,5 11,6 49,5

Aantal 214 46 24 77 126 36 38 14 56

VTE 187,8 38,6 20,5 64,8 109,4 31,6 30,8 12,4 45,1

Aantal 219 46 23 65 123 35 36 15 54

VTE 191,0 39,6 19,2 57,6 108,9 30,2 31,9 13,4 45,9

Aantal 209 44 21 67 118 32 33 15 51

VTE 189,3 39,4 18,6 63,1 104,7 29,5 29,3 13,9 43,6

26,9

26,4

23,6

21,6

88 7 933

78,9 6,8 831,5

83 7 912

74 6,8 794,9

80 7 891

71,5 6,6 782,2

77 5 841

70 4,8 762,1

2018

Aantal 268 43 23 75 122 37 47 18 49 14 25 9 13 88 5 844

VTE 229,7 39,2 20,2 64,4 109,8 32,0 41,7 15,1 40,2 13,2 22,3 8,4 12,4 78,3 4,8 739,3

Aantal 263 47 22 73 125 35 46 15 54 14 25 9 16 77 3 831

2019 VTE16 225,6 40,5 19,9 63,9 110,3 30,7 42,1 13,9 42,8 13,3 22,4 8,6 15,6 69,2 4,4 730.5

Aantal 259 51 19 68 124 34 44 15 55 14 24 9 18 76 3 819

Vanaf 2017 werden de rattenvangers opgenomen bij de locatie waar ze administratief aan zijn toegewezen. De locaties waar de VMM niet meer actief is (en Brussel-IRCEL en een permanente thuiswerkers) werden niet afzonderlijk weergegeven maar zijn wel opgenomen in het totaal. \\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 â€“ Gegevens 2019

VTE 226,8 43,2 18,9 62,7 111,7 30,2 38,8 14,1 46,1 13,1 22,4 8,7 15,7 67,9 2,9 729,3

Bijlage 2: VMM Organogram

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 88

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 â€“ Gegevens 2019

Bijlage 3: Operationele doelstellingen per locatie tot en met 2019 Hoofdbestuur in Aalst en in Brussel (Ferraris) Aalst 2017-2019 1.De substitutie van het gebruik van leidingwater door regenwater en grondwater is gemaximaliseerd. 2.Het waterverbruik blijft status quo (m³/VTE) ten opzichte van 2014. 3.De VMM behandelt zijn afvalwater volgens de opgelegde wettelijke normen en is een trendsetter inzake de behandeling van afvalwater naar de bedrijven en de huishoudens die ze controleert en adviseert 4.Het primair energieverbruik (gas en elektriciteit) blijft status quo (kWh/VTE) vanaf 2017. 5.Het papierverbruik (kg/VTE) vermindert met 5% t.o.v. 2015 tegen 2019. 6.Het aandeel duurzame verplaatsingen in het woonwerkverkeer verbetert met 10 procentpunten tegen 2017 ten opzichte van de mobiliteitsbevraging 2014. 7.Het aantal verreden dienstkilometers met wagens daalt met 10% t.o.v. 2015 tegen 2019. 8.Het aantal verreden dienstkilometers met duurzame verplaatsingswijze neemt 20% toe t.o.v. 2015 tegen 2019. 9.De directe emissie van broeikasgassen (ton CO2equivalenten/VTE) daalt met 17% t.o.v. 2013 tegen 2019. 10.VMM breed is 80% van de jaarlijkse aankopen van nieuwe wagens niet-diesel . 11.VMM realiseert een jaarlijks aankoopdeel wagens van 7 % (hybride plug-in) elektrische en 3 % CNG-wagens en lineair stijgend naar 10 % elektrisch (hybride plug in) en 7,5 % CNG in 2020. 12.VMM beschikt over een klimaatactieplan in 2018 waarin een road map voor CO2- emissiereductie en reductie primair energieverbruik tot 2030 wordt geformuleerd. 13.VMM neemt jaarlijks gerichte acties ter versterking van de biodiversiteit. 14.VMM is voortrekker inzake het gebruik van alternatieven voor pesticiden. 15.De hoeveelheid restafval (kg/VTE) en PMD (kg/VTE) neemt af met 10% tegen 2019 t.o.v. 2015. 16.80 % van de overheidsopdrachten verlopen duurzaam tegen 2019. Ferraris Brussel (2018-2020) 1.Het verbruik van leidingwater minimaliseren; 2.CO2 emissies (ton CO2/VTE)van het wagenpark minderen met 50% in 2020 tov 2017; 3.80% van de aankopen van nieuwe wagens is niet-diesel; 4.Het aantal dienstkilometers met wagens daalt tegen 2020 met 10 % t.o.v. 2012.; 5.Het gasverbruik (kWh/m²)met 2% per jaar verlagen; 6.Het elektriciteitsverbruik (kWh) met 2% per jaar verlagen; 7.Het papierverbruik uit printen en kopiëren (kg papier) minderen met 5% tegen 2020 t.o.v. 2017;

8.Het aandeel duurzame verplaatsingen in het woonwerkverkeer verbetert; 9.De duurzame dienstverplaatsingen (afgelegde km) nemen toe met 10 % t.o.v. 2012; 10.Het Blue-bike gebruik (aantal ontleningen) met 30% laten toenemen in 2020 t.o.v. 2014; 11.De VMM onderneemt jaarlijks gerichte acties ter versterking van de biodiversiteit; 12.De VMM is voortrekker inzake het gebruik van alternatieven voor pesticiden; 13.Restafval vermijden en het PMD gebruik reduceren; 14.100% van de overheidsopdrachten verlopen duurzaam tegen 2019 en worden geregistreerd via indicatoren. Buitendienst Bovenschelde, Gentse Kanalen en Dender: Gent LAK Gent 2017-2019 1.De substitutie van het gebruik van leidingwater door regenwater en grondwater is gemaximaliseerd. 2.Het waterverbruik (leiding- en regenwater) blijft status quo t.o.v. 2014 in 2019. 3.De VMM behandelt zijn afvalwater volgens de opgelegde wettelijke normen en is een trendsetter inzake de behandeling van afvalwater naar de bedrijven en de huishoudens die ze controleert en adviseert 4.Het elektriciteitsverbruik (kWh/VTE) daalt met 5% t.o.v. 2014. 5.Het gasverbruik (kWh/m²) daalt met 6% t.o.v. 2014. 6.Het papierverbruik (kg/VTE) mindert met 10% t.o.v. 2014. 7.Het aandeel duurzame verplaatsingen in het woonwerkverkeer verbetert met 5 procentpunten tegen 2017 (ten opzichte mobiliteitsbevraging 2014). 8.Het aantal verreden dienstkilometers met wagens daalt met 20% in 2019 t.o.v. 2012. 9.De duurzame dienstverplaatsingen nemen jaarlijks toe met 5% t.o.v. 2016. 10.80% van de jaarlijkse aankopen van nieuwe wagens is niet-diesel . 11.De directe emissie van broeikasgassen (ton CO2equivalenten/VTE) daalt met 20% t.o.v. 2014 tegen 2019. 12.VMM neemt jaarlijks gerichte acties ter versterking van de biodiversiteit . 13.VMM is voortrekker inzake het gebruik van alternatieven voor pesticiden. 14.De hoeveelheid restafval (kg/VTE) neemt af met 40% t.o.v. 2014. 15.De hoeveelheid PMD (kg/VTE) neemt af met 30% tegen 2019 t.o.v. 2014. 16.80 % van de overheidsopdrachten verlopen duurzaam tegen 2019.

Buitendienst IJzer, Leie en Brugse polders: Oostende administratie en Oostende onderhoudsdienst Oostende administratie 2017-2019 1.De substitutie van het gebruik van leidingwater door regenwater en grondwater is gemaximaliseerd. 2.Het waterverbruik (m³/VTE) blijft status quo ten opzichte van 2015. 3.De VMM behandelt zijn afvalwater volgens de opgelegde wettelijke normen en is een trendsetter inzake de behandeling van afvalwater naar de bedrijven en de huishoudens die ze controleert en adviseert. 4.Het elektriciteitsverbruik (kWh/VTE) daalt met 2% per jaar t.o.v. 2015. 5.Het gasverbruik (kWh/m²) daalt met 10% t.o.v. 2014. 6.Het papierverbruik (kg/VTE) vermindert met 20% t.o.v. 2014. 7.Het aandeel duurzame verplaatsingen in het woonwerkverkeer verbetert met 5 procentpunten tegen 2017 (ten opzichte mobiliteitsbevraging 2014). 8.Het aantal verreden dienstkilometers met wagens daalt met 20% t.o.v. 2012 tegen 2019. 9.80% van de jaarlijkse aankopen van nieuwe wagens is nietdiesel . 10.De duurzame dienstverplaatsingen nemen jaarlijks toe met 5% t.o.v. 2016. 11.VMM beschikt over een klimaatactieplan in 2017 waarin een road map voor emissiereductie tot 2020 wordt geformuleerd. 12.De directe emissie van broeikasgassen (ton CO2equivalenten/VTE) daalt met 20% tegen 2019 t.o.v. 2013. 13.VMM neemt jaarlijks gerichte acties ter versterking van de biodiversiteit. 14.VMM is voortrekker inzake het gebruik van alternatieven voor pesticiden. 15.De hoeveelheid restafval (kg/VTE) ) neemt af met 20% t.o.v.2014. 16.De hoeveelheid PMD blijft status quo t.o.v. 2015. 17.80 % van de overheidsopdrachten verlopen duurzaam tegen 2019. Oostende Onderhoudsdienst (2017-2020) 1.Het verbruik van leidingwater (m³) met 5% verminderen tegen 2020 t.o.v. 2015; 2.Sensibilisering van het personeel in verband met lozing van afvalwater; 3.CO2 emissie (ton CO2/VTE) verminderen met 15% t.o.v. 2013 tegen 2020; 4.80% van de aankopen van nieuwe wagens is niet-diesel in 2019; 5.10% minder verreden kilometers met dienstwagens in 2020 t.o.v. 2012; 6.Energieverbruik elektriciteit (kWh) terugschroeven met 10 % tegen 2020 t.o.v. 2013; 7.Energieverbruik gas (kWh/m²) terugschroeven met 5 % tegen 2020 t.o.v. 2013;

8.Het papierverbruik printen en kopiëren (kg papier) minderen met 20% tegen 2020 t.o.v. 2014; 9.Het Blue-bike gebruik (aantal ontleningen/jaar) met 100% laten toenemen in 2019 t.o.v. 2014; 10.40% van de werknemers verplaatst zich duurzaam in het woon-werkverkeer in 2020; 11.Tegen einde 2020 neemt VMM gerichte acties tot het behoud van biodiversiteit; 12.Nulgebruik van pesticiden handhaven in en om het huurgebouw; 13.De restfractie met 50% verminderen tegen 2020, PMD met 10% terugdringen tegen 2020 met 2016 als referentiejaar; 14.80% van de overheidsopdrachten verlopen duurzaam tegen 2019 en worden geregistreerd via indicatoren. Buitendienst Demer, Dijle en Maas: Leuven VAC, Leuven CBG en Hasselt Leuven VAC (2017-2020) 1.Het verbruik van leidingwater minimaliseren; 2.De behandeling van het afvalwater verloopt volgens de wettelijke normen – de VMM geeft het voorbeeld aan externen; 3.CO2 emissies (ton CO2/VTE) minderen met 15% in 2020 tov 2013; 4.80% van de aankopen van nieuwe wagens is niet-diesel; 5.Het aantal verreden kilometers met dienstwagens reduceren tot 10% in 2019 ten opzichte van 2012; 6.Beschikbaar stellen van de operationele maatregelen van de energieaudit; 7.Het gasverbruik (kWh/m²) met 2% per jaar verlagen met 2015 als referentiejaar; 8.Het elektriciteitsverbruik (kWh) met 2% per jaar verlagen met 2015 als referentiejaar; 9.Het papierverbruik minderen met 20% tegen 2020 t.o.v. 2014; 10.87% van de werknemers verplaatst zich duurzaam in het woon-werkverkeer in 2020; 11.Tegen 2020 aantal duurzame dienstverplaatsingen laten toenemen met 20% t.o.v. 2012; 12.Het Blue-bike gebruik (aantal ontleningen/jaar) met 30% laten toenemen in 2020 t.o.v. 2014; 13.Tegen einde 2020 neemt de VMM een aantal gerichte acties tot behoud van biodiversiteit; 14.Nulgebruik van pesticiden handhaven in en om het huurgebouw; 15.Restafval vermijden en het PMD gebruik reduceren; 16.80% van de overheidsopdrachten verlopen duurzaam tegen 2019 en worden geregistreerd via indicatoren. Leuven CBG (2017-2020) 1.Het verbruik van leidingwater (m³) met 5% verminderen tegen 2020 t.o.v. 2015; 2.De substitutie van het gebruik van leidingwater door regenwater is gemaximaliseerd;

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 90

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 – Gegevens 2019

3.Sensibilisering van het personeel in verband met lozing van afvalwater; 4.CO2 emissie (ton CO2/VTE) verminderen met 15% t.o.v. 2013 tegen 2020; 5.80% van de aankopen van nieuwe wagens is niet-diesel in 2019; 6.10% minder verreden kilometers met dienstwagens in 2020 t.o.v. 2012; 7.Energieverbruik elektriciteit (kWh) terugschroeven met 10 % tegen 2020 t.o.v. 2013; 8.Het papierverbruik voor printen en kopiëren (kg papier) minderen met 20% tegen 2020 t.o.v. 2014; 9.Het Blue-bike gebruik (aantal ontleningen/jaar) met 100% laten toenemen in 2019 t.o.v. 2014; 10.70% van de werknemers verplaatst zich duurzaam in het woon-werkverkeer in 2020; 11.Tegen einde 2020 neemt VMM gerichte acties tot het behoud van biodiversiteit; 12.Nulgebruik van pesticiden handhaven in en om het gebouw; 13.De restfractie met 50% verminderen tegen 2020, PMD met 10% terugdringen tegen 2020 met 2016 als referentiejaar; 14.80% van de overheidsopdrachten verlopen duurzaam tegen 2019 en worden geregistreerd via indicatoren. Hasselt (2015-2019) 1.Het verbruik van leidingwater mindert met 5% tegen 2019 t.o.v 2012; 2.Het personeel sensibiliseren in verband met lozing afvalwater; 3.CO2 emissie reduceren met 12% tegen 2019 t.o.v 2013; 4.80% nieuwe aankopen geen diesel tot 2019; 5.15% minder verreden kilometers met dienstwagens in 2019 t.o.v. 2012; 6.10% minder elektriciteit in 2019 t.o.v. 2012; 7.5% mindergasverbruik in 2019 t.o.v. 2012; 8.Papierverbruik reduceert met 20% tegen 2019 t.o.v 2014; 9.5% meer werknemers via duurzaam woon-werkverkeer tegen 2019 t.o.v 2011; 10.100% meer Blue-bike gebruik in 2019 tov 2014; 11.Tegen einde 2016 neemt de VMM gerichte acties tot het behoud van biodiversiteit; 12.Vanaf 2014 is er 100% nulgebruik van pesticiden; 13.Afvalbeheer optimaliseren tegen begin 2015; 14.Ten opzichte van 2014 is er geen toename van de restfractie, PMD met 10% reduceren in 2019; 15.70% van de overheidsopdrachten verlopen duurzaam tegen 2019 en worden geregistreerd via indicatoren. Buitendienst Nete en Benedenschelde: Antwerpen VAC, Mechelen en Herentals Antwerpen VAC (2017-2020) 1.Het verbruik van leidingwater minimaliseren;

2.De behandeling van het afvalwater verloopt volgens de wettelijke normen – de VMM geeft het voorbeeld aan externen; 3.CO2 emissies (ton CO2/VTE) minderen met 15% in 2020 tov 2013; 4.80% van de aankopen van nieuwe wagens is niet-diesel; 5.Het aantal verreden kilometers met dienstwagens reduceren tot 10% in 2019 ten opzichte van 2012; 6.Beschikbaar stellen van de operationele maatregelen van de energieaudit; 7.Het gasverbruik (kWh/m²) met 2% per jaar verlagen met 2015 als referentiejaar; 8.Het elektriciteitsverbruik (kWh) met 2% per jaar verlagen met 2015 als referentiejaar; 9.Het papierverbruik uit printen en kopiëren (kg papier) minderen met 20% tegen 2020 t.o.v. 2014; 10.75% van de werknemers verplaatst zich duurzaam in het woon-werkverkeer in 2020; 11.Tegen 2020 duurzame dienstverplaatsingen (afgelegde km) laten toenemen met 20% t.o.v. 2012. 12.Het Blue-bike gebruik (aantal ontleningen) met 30% laten toenemen in 2020 t.o.v. 2014; 13.Tegen einde 2020 neemt de VMM een aantal gerichte acties tot behoud van biodiversiteit; 14.Nulgebruik van pesticiden handhaven in en om het huurgebouw; 15.Restafval vermijden en het PMD gebruik reduceren; 16.80% van de overheidsopdrachten verlopen duurzaam tegen 2019 en worden geregistreerd via indicatoren. Mechelen 2018-2020 1.Het verbruik van leidingwater minimaliseren; 2.Tegen 2020 het gasverbruik (kWh/m²) verlagen met een totaal van 2 % jaarlijks t.o.v. 2015.; 3.Tegen 2020 het primair elektriciteitsverbruik verlagen met een totaal van 2 % jaarlijks t.ov. 2015; 4.Nieuwe wagens voor de vestiging 100% niet-diesel tegen 2019; 5.Het aantal dienstkilometers met wagens daalt tegen 2020 met 10 % t.o.v. 2012; 6.De duurzame dienstverplaatsingen (afgelegde km) nemen toe met 10 % t.o.v. 2012; 7.Het Blue-bikegebruik (aantal ontleningen) in 2020 laten toenemen t.o.v. 2014; 8.Het aandeel duurzame verplaatsingen in het woonwerkverkeer verbetert; 9.Co2 emissies minderen met 30% tegen 2020 t.o.v. 2013; 10.Papierverbruik reduceert met 5% tegen 2020 t.o.v. 2017; 11.Tegen 2020 worden er een aantal gerichte acties rond biodiversiteit in de stad genomen; 12.De VMM is voortrekker inzake het gebruik van alternatieven voor pesticiden; 13.Restafval (kg/vte) vermijden en het pmd-gebruik reduceren; 14.100% van de overheidsopdrachten uitgeschreven in deze vestiging bevatten duurzaamheidscriteria.

Herentals (2015-2019) 1.Het verbruik van leidingwater met 5% verminderen tegen 2019 t.o.v. 2012; 2.Sensibilisering van het personeel in verband met lozing van afvalwater; 3.CO2 emissie verminderen met 15% t.o.v. 2013 tegen 2019; 4.80% van de aankopen van nieuwe wagens is niet-diesel in 2019; 5.15% minder verreden kilometers met dienstwagens in 2019 t.o.v. 2012; 6.Vanaf 2015 beschikken we over een ritregistratiesysteem in elke dienstwagen; 7.Energieverbruik (gas en elektriciteit) terugschroeven met 5 % tegen 2019 t.o.v. 2013; 8.Het papierverbruik minderen met 14% tegen 2019 t.o.v. 2014; 9.Tegen 2019 afvalberg verminderen met 50 % t.o.v. 2013; 10.Tegen 2015 beschikken we over een ritregistratiesysteem van de vervoerswijzen dienstverplaatsingen; 11.Implementatie van plaatsonafhankelijk werk met 5 % t.o.v. 2011 tegen 2019; 12.5% meer werknemers via duurzaam woonwerkverkeer tegen 2019 t.o.v. 2011; 13.Tegen einde 2016 neemt VMM gerichte acties tot het behoud van biodiversiteit; 14.Vanaf 2014 is er 100% nulgebruik van pesticiden; 15.Het afvalbeheer optimaliseren tegen einde 2016 in functie van de afvalregistratie; 16.De restfractie met 50% verminderen tegen 2019, PMD met 20% terugdringen tegen 2020 met 2013 als referentiejaar; 17.70% van de overheidsopdrachten verlopen duurzaam tegen 2019 en worden geregistreerd via indicatoren.

De dienst Lucht in Antwerpen: Antwerpen PIH (Kronenburgstraat) en Vuurkruisenplein Dienst Lucht (2015-2019) 1. Het verbruik van leidingwater minimaliseren. Geen mogelijkheid om gebruik te maken van grondwater en/of regenwater; 2. De behandeling van het afvalwater verloopt volgens de wettelijke normen â€“ de VMM geeft het voorbeeld aan externen; 3. Beschikken over een klimaatactieplan waarin de road map voor emissiereductie tot 2020 geformuleerd wordt; 4. 80% van de aankopen van nieuwe wagens is niet-diesel; 5. Het aantal verreden kilometers met dienstwagens reduceren tot 15% in 2019 ten opzichte van 2012; 6. Beschikbaar stellen van de operationele maatregelen van de energieaudit; 7. Tegen eind 2014 zal het primair energieverbruik verlagen met 10% en beschikt de locatie over tellers op al haar installaties; 8. Het papierverbruik minderen met 20% tegen 2019 t.o.v. 2012; 9. 40% van de overheidsopdrachten verlopen duurzaam tegen 2016 en worden geregistreerd via indicatoren; 10. De modal split verbetert zodat 87% van de werknemers zich duurzaam verplaatst tegen 2019; 11. Tegen 2019 aantal duurzame dienstverplaatsingen laten toenemen met 20% t.o.v. 2012 . 12. Het Blue-bike gebruik met 100% laten toenemen in 2019 t.o.v. 2014; 13. Tegen 2016 beschikken over een ritregistratiesysteem van al de vervoerswijzen dienstverplaatsingen; 14. Tegen einde 2016 neemt de VMM een aantal gerichte acties tot behoud van biodiversiteit; 15. Nulgebruik van pesticiden handhaven in en om het huurgebouw; 16. De hoeveelheid restafval behouden ten opzichte van 2014; PMD reduceert met 10% tegen 2019 met 2012 als referentiejaar; 17. 80% van de overheidsopdrachten verlopen duurzaam tegen 2019 en worden geregistreerd via indicatoren. Er zijn geen operationele doelstellingen voor de technische locaties: Lummen, Merelbeke en Nieuwpoort.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 92

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 â€“ Gegevens 2019

Bijlage 4: Operationele doelstellingen 2020-2022 Algemeen: • De CO2-footprint van VMM daalt met 8,5% in 2022 t.o.v. 2018. • De SDG's zijn geïntegreerd in het VMM-beleid. • De VMM is een maatschappelijk verantwoorde organisatie. • 100% van de overheidsopdrachten verlopen duurzaam en worden geregistreerd. Energie-, water- en materialengebruik: • Het gasverbruik (kWh/m²) daalt met 15% t.o.v. 2018. • Het elektriciteitsverbruik (kWh/VTE) daalt of blijft minstens constant t.o.v. 2018. • Het leiding- en regenwaterverbruik (m³/VTE) daalt of blijft minstens constant t.o.v. 2018. • Het papierverbruik (kg/VTE) daalt met 15 % t.o.v. 2018 Afval: • De totale hoeveelheid afval (kg/VTE) daalt met 10 % t.o.v. 2018. • De hoeveelheid restafval (kg/VTE) daalt met 15 % t.o.v. 2018. • De hoeveelheid PMD (kg/VTE) daalt met 5 % t.o.v. 2018. Mobiliteit: • De VMM realiseert een jaarlijks aankoopdeel wagens van minstens 10 % elektrisch (Plug-in hybride) en 7,5 % CNG • Het aantal verreden kilometers met dienstwagens daalt met 15 % t.o.v. 2018. • Het aandeel duurzame dienstverplaatsingen stijgt tot 20 %. • Het Blue-bike gebruik (ontleningen/jaar) stijgt met 20 % t.o.v. 2018 • De modal split in het woon-werk verkeer verbetert zodat 70 % van de werknemers zich duurzaam verplaatst tegen 2022. Biodiversiteit: • De VMM neemt jaarlijks gerichte acties ter versterking van de biodiversiteit voor haar patrimonium. • Het nulgebruik van pesticiden wordt gehandhaafd in en om het VMM-patrimonium en de huurgebouwen.

Bijlage 5: Omrekenings- en aanrekeningsfactoren milieumonitor17 Locatie Aalst Aalst Aalst Aalst Aalst Aalst Alle locaties Alle locaties Alle locaties Alle locaties Alle locaties Alle locaties Alle locaties Alle locaties Alle locaties Alle locaties Alle locaties Alle locaties Alle locaties Gent - LAK Gent - LAK Gent - LAK Gent - LAK Gent - LAK Gent - LAK Gent - LAK Gent - LAK Herentals Oostende Oostende Oostende Oostende Oostende Oostende Oostende Oostende Oostende Oostende

categorie GFT GFT papier & karton papier & karton restafval restafval Emissiefactor gas CO2 Emissiefactor gas CO2 Emissiefactor gas NOx Emissiefactor gas NOx Emissiefactor gas PM10 Emissiefactor gas PM10 groenafval isomo rookmelder septisch afval Spaarlampen Spuitbussen leeg TL-lampen papier & karton papier & karton PMD PMD PMD restafval restafval Zacht plastiek en Folie aantal plastiekfolie papier & karton papier & karton papier & karton PMD PMD PMD restafval restafval restafval zacht plastiek

eenheid Container 140l kg/m³ Container 1100l kg/m³ Container 1100l kg/m³ ton/kwh ton/TJ kg/kwh kg/TJ kg/kwh kg/TJ kg/m³ kg/m³ kg/stuk kg/m³ kg/stuk kg/stuk kg/stuk Container 1000l Container 240l Container 660l kg/m³ kg/zak Container 1000l kg/m³

omzettingsfactor naar gewicht 0,9585 684,64 1,0332 93,92 0,8545 77,69 2,02E-04 56,10 1,04E-04 28,92 1,62E-06 0,45 150 10 0,12 1000 0,3 0,113 0,333 0,9392 0,2254 0,1546 23,43 1,41 0,875 87,5

kg/zak kg/zak Container 1100l Container 660l kg/m³ Container 660l kg/m³ kg/zak Container 1100l Container 660l kg/m³ kg/zak

1,9 1 1,0332 0,6199 93,92 0,1546 23,43 1,41 0,80663 0,484 73,33 3

Indien voor een locatie geen specifieke omzettingsfactoren beschikbaar zijn, worden de omzettingsfactoren van het hoofdkantoor in Aalst gebruikt.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 94

Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Milieuverklaring 2020 – Gegevens 2019

Locatie Brussel - Ferraris Mechelen - OVAM Antwerpen - VAC Leuven - VAC Brussel - Ferraris Mechelen - OVAM Antwerpen - VAC Leuven - VAC

aandeel Aandeel VMM in oppervlakte Aandeel VMM in oppervlakte Aandeel VMM in oppervlakte Aandeel VMM in oppervlakte Aandeel personeel in oppervlakte Aandeel personeel in oppervlakte Aandeel personeel in oppervlakte Aandeel personeel in oppervlakte

waarde 2,29% 2,38% 1,72% 6,38% 5,31% 7,13% 2,87% 6,95%

Vlaamse Milieumaatschappij Dokter De Moorstraat 24-26 9300 Aalst www.vmm.be