ACTIVITEITEN VERSLAG 2019 VLAAMSE RAAD VOOR DIERENWELZIJN
vlaanderen.be/dierenwelzijn
U kunt dit activiteitenverslag ook raadplegen op vlaanderen.be/dierenwelzijn Voor informatie, vragen of suggesties: +32 2 553 15 08 dierenwelzijn@vlaanderen.be Verantwoordelijke uitgever: Peter Cabus
Inhoud Missie 4 Adviezen 5 Mobiele slacht- of dodingseenheden voor slachtdieren
5
Overaanbod van ongewenste paarden en ezels in Vlaanderen
6
De Raad het jaar door
7
Twee Commissies
7
Bezoek aan biologische varkenshouderij
8
Behandelde thema’s
8
Naar meer natuurlijke kalvingen bij Belgisch witblauw
8
Praktische handvaten voor zwerfkattenbeleid
9
Problemen met registratiedatabank katten en honden
9
Invoer dieren uit Verenigd Koninkrijk
9
Bekendmaking positieve lijst voor reptielen
10
Dierenwelzijnslabel in de maak
11
Stalbranden voorkomen
11
De Raad internationaal De Raad blikt terug De Raad aan het werk
12 12 17
Samenstelling van de Raad
17
Samenstelling van Werkgroepen
18
3
MISSIE De Vlaamse Raad voor Dierenwelzijn geeft advies aan de Vlaamse minister bevoegd voor dierenwelzijn en aan de dienst Dierenwelzijn van de Vlaamse overheid over thema’s in verband met dierenwelzijn en -ethiek. We steunen daarvoor op de meest recente wetenschappelijke informatie en maatschappelijke en ethische beschouwingen. We bespreken en onderzoeken die thema’s en bevorderen het overleg en de samenwerking tussen belanghebbende partijen. Om het dierenwelzijn te garanderen, evalueren we tot slot de bestaande regelgeving. Op die manier wordt het welzijn van dieren ondersteund en bevorderd.
4
ADVIEZEN MOBIELE SLACHT- OF DODINGSEENHEDEN VOOR SLACHTDIEREN Advies 24 april 2019 Voor de meeste landbouwdieren is het slachthuis de finale bestemming. Het is belangrijk dat het welzijn van de dieren ook in die fase van hun leven gerespecteerd wordt. Tijdens de laatste uren van hun leven ervaren landbouwdieren behoorlijk wat stress: door het transport naar het slachthuis, het drijven, de bedwelming en de manipulatie en ten slotte door gedood te worden in een vreemde omgeving. Kreupele, zwakke en wilde individuen ondervinden zo mogelijk nog meer stress. Daarom is het ver boden om dieren te transporteren die niet zonder extra lijden kunnen worden vervoerd. Die dieren moeten op de boerderij bedwelmd en gedood worden. Die regel wordt niet altijd gerespecteerd. Veehouders en transporteurs willen de kosten van euthanasie op de boerderij immers vermijden. Bovendien kan het vlees niet meer gevaloriseerd worden als het dier op de boerderij gedood wordt.
Een andere factor die bijdraagt aan de stress zijn de steeds grotere afstanden waarover de dieren moeten vervoerd worden door de sluiting van v erschillende kleine slachthuizen. Tot slot bemoeilijkt de schaalvergroting van de slacht huizen het slachten van kleine aantallen. Mobiele slacht- en dodingseenheden bieden een oplossing voor al die problemen. De Vlaam se Raad voor Dierenwelzijn onderschrijft de mogelijke voordelen op het vlak van dierenwelzijn. We pleiten voor het creëren van een wettelijk kader om mobiel slachten mogelijk te maken met zoveel mogelijk garanties voor dieren welzijn. Ook vragen we om ondersteuning van initiatieven die mobiele slacht- en dodings eenheden willen ontwikkelen. Ter plaatse slachten heeft nog een bijkomend voordeel: het vergemakkelijkt de verkoop van vlees via de korte keten.
5
OVERAANBOD VAN ONGEWENSTE PAARDEN EN EZELS IN VLAANDEREN Advies, advieswijzer en rapport 4 december 2019 In Vlaanderen zijn er te veel ongewenste paarden, pony’s en ezels*. Eigenaars bieden dieren tegen bij zonder lage prijzen aan, onder meer via het internet. En de asielen kampen met een te grote toestroom. De dienst Dierenwelzijn stelt daarnaast geregeld verwaarlozing vast bij paarden, pony’s en ezels. Het gaat meestal over de huisvesting en de verzorging van de dieren. In veel gevallen moeten de dieren in beslag genomen worden om te voor komen dat ze verder lijden.
i mpulsaankopen, onverantwoord fokken, hoge kosten en onwetendheid over wat men met een ongewenst paard moet doen. Paardachtigen kunnen meer dan 30 jaar worden, maar worden veel vroeger ‘op pensioen’ gesteld, wanneer ze niet meer fit genoeg zijn voor hun oorspronkelijke doel. Daar komt nog bij dat het in het verleden een evidentie was om paarden te slachten, terwijl nu meer en meer paarden worden uitgesloten voor de slacht.
Het probleem beperkt zich niet tot Vlaanderen; ook in andere Europese landen en in de Verenigde Staten is sprake van een overaanbod en verwaar lozing van paarden, pony’s en ezels.
De Vlaamse Raad voor Dierenwelzijn is van oor deel dat een geïntegreerde aanpak nodig is voor dit probleem. Daarbij moet de focus liggen op een hogere graad van identificatie en registratie, de aanpak van ongecontroleerd kweken en informatie en sensibilisering over de verschillende opties voor het levenseinde van paarden, pony’s en ezels (zoals de inzet van mobiele slachteenheden).
Als oorzaak voor de toename van het aantal onge wenste paardachtigen wijst men de economische crisis aan. Andere oorzaken zijn: onbezonnen
Een ongewenst paard is een paard dat ziek, gekwetst of oud is, of waarvan de eigenaar het niet langer kan financieren, of dat de verwachtingen van de eigenaar niet kan inwilligen, of waarvan de eigenaar gewoonweg niet langer weet wat ermee te doen.
*
6
VLAAMSE RAAD VOOR DIERENWELZIJN ACTIVITEITENVERSLAG 2019
DE RAAD HET JAAR DOOR TWEE COMMISSIES De Raad laat zich elk jaar informeren over de activi teiten van de Dierentuinencommissie en de Proef dierencommissie, twee andere adviesorganen die de minister van Dierenwelzijn en de dienst Dieren welzijn ondersteunen. In de Proefdierencommissie zetelen twee ver tegenwoordigers voorgedragen door de Vlaamse Raad voor Dierenwelzijn. Die twee afgevaardigden kregen in 2019 een duidelijk mandaat van de Raad om in de toekomst het dierenwelzijn steeds cen traal te stellen en de nodige initiatieven te nemen om ervoor te zorgen dat de focus op dierenwelzijn in de Vlaamse proefdierlaboratoria hoog op de agenda gezet wordt. De Proefdierencommissie adviseert de minister en de dienst Dierenwelzijn onder meer over de eva luatie van projecten met dierproeven en over de ontwikkeling en de toepassing van alternatieve
methoden. De twintig leden van de Proef dierencommissie werden geselecteerd op basis van hun deskundigheid op biomedisch, biologisch en ethisch vlak en op basis van hun kennis van dieren welzijn. Ten minste twaalf leden zijn verbonden aan de proefdiersector. Twee leden werden voorge dragen door de Vlaamse Raad voor Dierenwelzijn. In de Dierentuinencommissie werden de regels besproken waaraan dierentuinen moeten voldoen. Enkele opvangcentra die bezoekers ontvangen en erkend werden als dierentuin, signaleerden dat sommige regels voor hen moeilijk haalbaar zijn. Zo is een dierentuin bijvoorbeeld verplicht om zijn medewerking te verlenen aan gecoördineerde inter nationale kweek- en uitwisselingsprogramma’s voor het behoud van soorten. Sommige opvangcentra willen echter absoluut niet kweken met de opgevan gen dieren. In een gemengde commissie met leden van de Raad en leden van de Dierentuinencommissie én in overleg met de betrokkenen werden de regels uitgeklaard en werden er afspraken gemaakt.
7
De Vlaamse Dierentuinencommissie bestaat uit tien leden. Het gaat om dierenartsen, biologen en mensen werkzaam in dierentuinen met elk hun expertise (reptielen, zoogdieren, vissen, welzijn, educatie, gedrag …). De commissie adviseert de minister over aanvragen van particulieren die een zoogdier of reptiel willen houden dat niet op de positieve lijst staat (bijvoorbeeld een witbuikegel) en over vragen van dierentuinen die dieren wil len houden waarvoor nog geen normen bestaan (bijvoorbeeld een Tasmaanse duivel). Ze geeft ook advies over het houden van meerdere diersoorten in één verblijf. Een werkgroep van de Dierentuinen commissie werkte de afgelopen jaren aan nieuwe minimumnormen voor het houden van zoogdieren in dierentuinen.
BEZOEK AAN BIOLOGISCHE VARKENSHOUDERIJ Naar jaarlijkse gewoonte combineerden de leden van de stuurgroep van de Raad een bedrijfsbezoek met een vergadering buitenshuis. Dit jaar trok ken ze naar BioVar in Ruiselede, een biologische
8
VLAAMSE RAAD VOOR DIERENWELZIJN ACTIVITEITENVERSLAG 2019
varkenshouderij die extra aandacht schenkt aan de gezondheid en het welzijn van haar dieren. Zo worden alle diercategorieën in groep gehouden in stallen met veel natuurlijke lichtinval. Ook hebben alle dieren er buitenbeloop.
BEHANDELDE THEMA’S • Naar meer natuurlijke kalvingen bij Belgisch witblauw Het Belgisch witblauw is een erg omstreden runderras in dierenwelzijnskringen, omdat de kal veren vanwege hun overmatige spierontwikkeling nagenoeg niet natuurlijk geboren kunnen worden. Het is inderdaad een erg gespierd runderras met een zeer hoog karkas- en slachtrendement en een uitzonderlijk uitslachtingspercentage (onder andere door de disproportionele verhouding tussen organen en spieren). Om complicaties bij de geboorte te beperken, worden de kalveren gewoonlijk via keizersnede ter wereld gebracht. Belgische dierenartsen zijn bedreven in die keizersnedes en vleesveehouders
zijn ermee vertrouwd, ook al omdat de ingreep nu routinematig wordt uitgevoerd. Maar die methode botst met de maatschappelijke verwach ting van meer natuurlijke bedrijfsvoering met zoveel mogelijk respect voor de eigenheid van het dier. Tijdens de discussies in de Raad vroegen leden om een evolutie naar meer natuurlijke kalvingen. De landbouwsector bekijkt de mogelijkheden om op lange termijn te evolueren naar een p opulatie van Belgisch witblauw die natuurlijk kan kalven met behoud van de lichaamsbouw. De sector ziet het niet zitten om meteen verplicht over te gaan naar natuurlijk kalven. • Praktische handvaten voor zwerfkattenbeleid Sinds 1 april 2018 zijn steden en gemeenten ver plicht een diervriendelijk zwerfkattenbeleid te voeren. Om hen te ondersteunen, heeft de dienst Dierenwelzijn schuilhokken voor zwerfkatten verdeeld. Daarnaast stelt de dienst onder andere een gids en promotiemateriaal ter beschikking. Leden van de Raad signaleerden dat niet alle steden en gemeenten een zwerfkattenbeleid voeren en dat gemeenten nood hebben aan meer informatie over de praktische uitvoering van zo’n beleid. Een bevraging door de dienst Dierenwel zijn bevestigde dat.
De dienst gaf daarom opdracht aan de Universi teit Gent en hogeschool Odisee om een gids op te stellen met goede praktijken voor het beheer van zwerfkatten. Dat resulteerde in negen hand vaten en een tool. Die werden in januari 2020 in alle provincies op een studiedag aan de steden en gemeenten voorgesteld. • Problemen met registratiedatabank katten en honden In de Raad maakten dierenasielen melding van praktische problemen die ze ondervinden bij het raadplegen van de registratiedatabank van katten en honden. Er werd een vergadering georganiseerd met de geïnteresseerde leden van de Raad en de bedrijven in kwestie om de problemen te registeren en oplossingen te zoeken. • Invoer dieren uit Verenigd Koninkrijk Jaarlijks komen veel levende dieren vanuit het Verenigd Koninkrijk naar België: paarden en ezels, schapen, varkens, runderen en andere (honden, katten, cavia’s, konijnen …). De meerderheid van die dieren (70%) passeert België enkel als transfer land (vooral paarden en pluimvee). De dieren komen met de ferry via de haven van Zeebrugge naar het vasteland. Door de brexit zullen de controles bij aankomst in de Europese Unie uitgebreider zijn. De Raad vroeg na of er langere wachttijden voor de dieren verwacht worden en of er noodopvangplaatsen voorzien zullen worden.
9
Het Federaal Agentschap voor de veiligheid van de voedsel keten liet weten dat commer ciële transporten uit een land buiten de Europese Unie langs een grensinspectiepost met veterinaire invoercontrole op levende dieren moeten passe ren. In de haven van Zeebrugge is zo’n inspectiepost niet aanwe zig. Commerciële transporten van levende dieren zullen dus via een andere locatie het vasteland moe ten binnenkomen, bijvoorbeeld via Calais. • Bekendmaking positieve lijst voor reptielen In 2018 formuleerde de Raad een advies over een positieve lijst voor reptielen. We stelden een lijst samen met 422 reptielensoorten. Soorten die niet op die lijst staan, mogen niet vrij verhandeld of gehouden worden. De lijst werd integraal overgeno men in de regelgeving en goedge keurd door de Vlaamse R egering. Ze trad in werking op 1 oktober 2019. De dienst Dierenwelzijn infor meerde de leden van de Raad over de communicatie en sensibilisering die werd gedaan rond de invoe ring van de lijst (campagne met advertenties in weekbladen, flyers voor reptielenbeurzen, webpagina, brieven naar handelszaken …).
10
• Dierenwelzijnslabel in de maak In Vlaanderen klinkt de roep om een herken baar dierenwelzijnslabel voor dierlijke pro ducten steeds luider. In Nederland is het Beter Leven-keurmerk een groot succes. Het keurmerk stimuleert veehouders, slachterijen en supermark ten om dieren een beter leven te geven en biedt consumenten een duidelijke keuze in dierlijke producten, op basis van drie niveaus (sterren) van dierenwelzijn. De stuurgroep van de Raad nodig de medewerkers van het Beter Leven-keurmerk uit om hun werking uit de doeken te doen. De stuurgroep heeft het onderwerp daarna niet meer behandeld, omdat Ben Weyts, de minister bevoegd voor dierenwelzijn, intussen zelf stap pen had ondernomen (los van het bezoek van de Beter Leven-medewerkers). De minister heeft aan gewezen Boerenbond-topman Piet Vanthemsche gevraagd om hem te adviseren over de verschil lende mogelijkheden voor een dierenwelzijnslabel in Vlaanderen.
• Stalbranden voorkomen Regelmatig komt in het nieuws dat er een brand gewoed heeft in een stal op een landbouwbedrijf. Vaak vallen daarbij dierlijke slachtoffers. Zo’n brand heeft ook een grote impact op de landbouwer en de hulpverleners. Exacte cijfers van het aantal branden en het aan tal slachtoffers in Vlaanderen zijn niet bekend. De Raad informeerde bij andere Europese landen hoe stalbranden voorkomen kunnen worden en welke maatregelen daarvoor nodig zijn. In Noorwegen en Nederland werden al acties ondernomen. Zo werkte Nederland een meerjarig actieplan uit om het aantal stalbranden en dier lijke slachtoffers terug te dringen. Uit een studie bleek daarnaast dat elektriciteitsproblemen de belangrijkste oorzaak van brand zijn. Een perio dieke controle van de elektriciteits(installaties) in combinatie met brand- en rookdetectie in de technische ruimtes zouden dan ook het meest effectief zijn om stalbranden te voorkomen. De landbouworganisaties die in de Raad zetelen zullen de verschillende mogelijke acties bekijken en aan de Raad voorstellen.
11
DE RAAD INTERNATIONAAL
DE RAAD BLIKT TERUG
Het internationale forum EuroFAWC (European Forum for Animal Welfare Councils) verenigt de raden voor Dierenwelzijn in Europa en deelt infor matie en visies over dierenwelzijn.
Eind december liep het vierjarige mandaat van de leden van de Vlaamse Raad voor Dierenwelzijn af. De Raad kwam elk jaar een vijftal keer bijeen. Ter voorbereiding van die vergaderingen kwam de stuurgroep vijf keer per jaar bijkomend samen.
In 2019 werd de website van het forum, www.eurofawc.com, in een nieuwe kleedje gestoken. De jaarlijkse vergadering vond plaats in Uppsala (Zweden). Tijdens die vergadering discussi eerden de deelnemers over de thema’s positief wel zijn en slachten en doden. Ook werd er een nieuwe voorzitter aangeduid: Stine B. Christiansen van de Danish Animal Ethics Council. Dirk Lips, voorzitter van de Vlaamse Raad voor Dierenwelzijn, werd vicevoorzitter. De wetenschappelijk adviseur van de Vlaamse Raad voor Dierenwelzijn blijft secretaris van het forum.
De voorbije vier jaar stelde de Raad dertien adviezen op. Zes daarvan werden besproken in ad-hocwerk groepen. Een overzicht van de adviezen vindt u hier:
De dierenwelzijnsraden in verschillende landen blijken vaak met gelijkaardige thema’s bezig te zijn. Het is dus interessant voor hen om elkaars a dviezen te kennen. Om de Vlaamse adviezen onder de andere Europese raden te verspreiden, werden ze onlangs vertaald naar het Engels en gepubliceerd op de website van de dienst Dierenwelzijn.
Evaluatie van het kattenplan
12
VLAAMSE RAAD VOOR DIERENWELZIJN ACTIVITEITENVERSLAG 2019
Hybride katten
Welzijn en huisvesting van legkippen
Dwangvoederen bij de productie van foie gras
Beschutting voor dieren die buiten worden gehouden
Elektrische halsbanden voor honden
Kweek en handel in gezelschapsdieren
Mobiele slachtof dodingseenheden voor slachtdieren
Beheer van duivenpopulaties
Positieve lijst reptielen
Overaanbod van ongewenste paarden en ezels in Vlaanderen
Huisvesting van konijnen in konijnenhouderijen
Verbod op de fok van kattenrassen met osteochondrodysplasie
13
De Raad discussieerde ook over andere dierenwel zijnsthema’s, waarvan de belangrijkste hier staan opgesomd. Meestal vloeiden er acties voort uit die besprekingen. Zo werden er brieven geschreven naar het Federaal Agentschap voor de veiligheid van de voedselketen, naar de minister bevoegd voor dierenwelzijn en naar steden en gemeenten.
14
Een gids over euthanasie van katten in asielen
Verduidelijking van de missie van de Raad
Roofvogels en de bevoegdheid van steden en gemeenten
Wettelijk verbod op onverdoofd slachten
Verplichte identificatie voor alle runderen, schapen, geiten en varkens
Invoer van dieren via de luchthaven
Kermispony’s
Oude gebruiken (tradities) en dierenwelzijn
Dierenwelzijn en maatregelen tegen de verspreiding van Newcastle disease
De problematiek van zwerfkatten
Gevolgen van de brexit voor de in- en uitvoer van dieren
Stalbranden
VLAAMSE RAAD VOOR DIERENWELZIJN ACTIVITEITENVERSLAG 2019
Voor bepaalde onderwerpen vroegen de discus sies meer tijd en was het aangewezen om ze uitgebreider en diepgaander te bespreken met de verschillende betrokkenen. Daarvoor werden dan ook extra vergaderingen georganiseerd. Het gaat om volgende thema’s:
Keizersneden bij Belgisch witblauw
Overleg met asielen en de beheerder van de databank voor katten en honden
Dierentuinnormen en opvangcentra
Opstellen van een controleplan voor inspecties van de dienst Dierenwelzijn
Opvolging van het federale advies over de huisvesting van dolfijnen
15
16
DE RAAD AAN HET WERK SAMENSTELLING VAN DE RAAD De leden van de Raad hebben een mandaat van vier jaar. In november 2018 actualiseerde een ministerieel besluit de benoeming van de vertegenwoordigers in de Raad (ministerieel besluit tot wijziging van het ministerieel besluit van 30 november 2015 tot wijziging van de leden van de Vlaamse Raad voor Dierenwelzijn). Het mandaat liep tot eind 2019. Voorzitter: Dirk Lips Ondervoorzitter: Nadine Buys Wetenschappelijke experts (stuurgroep): • Dirk Lips • Nadine Buys, faculteit Bio-ingenieurswetenschappen, afdeling Gentechnologie, KU Leuven • Frank Gasthuys, faculteit Diergeneeskunde, vakgroep Heelkunde en anesthesie van de huisdieren, UGent • Frank Tuyttens, Instituut voor Landbouw-, Visserijen Voedingsonderzoek, eenheid Dier • Hilde Vervaecke, Agro- en biotechnologie, Odisee
Leden (effectieve leden en plaatsvervangers): • GAIA, vertegenwoordigd door Michel Vandenbosch en Ann De Greef • West-Vlaamse dierenasielen, vertegenwoordigd door André Lycke en Geryl Siegfried • Oost-Vlaamse dierenasielen, vertegenwoordigd door Eddy De Landtsheer en Bart Vanderbeeken • Antwerpse dierenasielen, vertegenwoordigd door Fabienne Schoesetters en Helga Gille • Vlaams-Brabantse dierenasielen, vertegenwoordigd door Sabine Bovend’aerde en Dimitri Coppens • Limburgse dierenasielen, vertegenwoordigd door Dany Grosemans en Philip Zurinckx • Nederlandstalige Gewestelijke Raad van de Orde der Dierenartsen, vertegenwoordigd door Ann Janssens en Miguel Stevens • Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten, vertegenwoordigd door Joost Venken en Elsie Desmet • Boerenbond, vertegenwoordigd door Els Goossens en Guy Vandepoel • Algemeen Boerensyndicaat, vertegenwoordigd door Peter De Swaef en Karen Lievens • Nationale Raad van Dieren Liefhebbers, vertegen woordigd door Roger Van Look en Willy Tieleman • Koninklijke Maatschappij Sint-Hubertus, vertegen woordigd door Arnold Jacques en Johan Wulteputte • Andibel, vertegenwoordigd door Patrick Ghysels en Hugo Claessen • Comeos, vertegenwoordigd door Nathalie De Greve en Sami Hemdane Afgevaardigden van de Raad in de Vlaamse Proefdierencommissie: • Mariella Debille • Patrick De Smedt
17
SAMENSTELLING VAN WERKGROEPEN (2019) Overaanbod van ongewenste paarden en ezels in Vlaanderen Werkgroepleden: • Frank Gasthuys, voorzitter, UGent • Jan De Boitselier, Paardenpunt Vlaanderen • Kristel Cromheeke, ezelopvang Anegria • Marina Tondeleir, The Old Horses Lodge • Daphné Tamigniaux, FOD Volkgezondheid, diergezondheid • Patrick De Smedt, dierenarts asiel opvang paarden • Pierre Naassens, paardenhandel en slachthuizen • Carinne Vernaillen, inspectie Dienst Dierenwelzijn, Vlaamse overheid • Machteld van Dierendonck, vakgroep Ethologie Dier geneeskunde, UGent Diergeneeskunde UAntwerpen; Universiteitskliniek kliniek Paard Diergeneeskunde Utrecht, Equus Research Vergaderingen: • 3 vergaderingen in 2019
18
VLAAMSE RAAD VOOR DIERENWELZIJN ACTIVITEITENVERSLAG 2019
19
DEPARTEMENT OMGEVING Afdeling strategie, internationaal beleid en dierenwelzijn Koning Albert II-laan 20 bus 8 1000 Brussel vlaanderen.be/dierenwelzijn