Inhoudstafel Woord vooraf . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 Samenvatting . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
20
Landbouw en voedsel in de wereld
26
1 Voedselproductie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 2 Wereldvoedselprijzen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
30
3 Internationaal landbouwbeleid (WTO) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 3.1 Van GATT naar WTO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 3.2 De Doha-ronde . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33 4 EU-landbouwbeleid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 4.1 Gemeenschappelijk Landbouwbeleid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 4.2 Marktordeningen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 4.3 Plattelandsbeleid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 4.4 Tussentijdse evaluatie EU-landbouwbeleid (Health Check) . . . . . . . . . . . . . . . 37
Landbouw in relatie tot zijn omgeving
40
1 Landbouw en ruimte . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 1.1 Ruimtegebruik in de landbouw 1990-2005 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 1.2 Het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 1.2.1 De ruimtelijke boekhouding voor het buitengebied . . . . . . . . . . . . . . . 42 1.2.2 Afbakening van de gebieden van de natuurlijke en agrarischestructuur . . . . . 43 1.3 Toekomstige ruimtebehoefte voor de landbouw in 2013 en 2020 . . . . . . . . . . . . 45 2 Gebruik van en impact op de omgeving van landbouw . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 2.1 Effecten van landbouw op het milieu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 2.2 Landbouw en natuur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 2.3 Landbouw en integraal waterbeleid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 3 Een veranderende plattelandsomgeving . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 3.1 Het sociale weefsel van het platteland . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56 3.1.1 Demografie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56 3.1.2 Sociaal netwerk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 3.1.3 Wonen en voorzieningen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 3.1.4 Kansarmoede, economie en tewerkstelling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58 3.2 De transformatie van het platteland . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 3.2.1 Verkaveling, verstedelijking en verstening . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 3.2.2 Vertuining en verpaarding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 3.2.3 Versnippering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 3.2.4 Vervlakking, nivellering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61 3.2.5 Verrommeling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61 3.3 Landbouw in een veranderd platteland . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62 3.3.1 Verbreding en diversificatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62 3.2.2 Gebiedsgerichte ontwikkelingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64
Landbouwbeleid
66
1 Markt en inkomensbeleid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 1.1 Evolutie van Vlaamse rechtstreekse steun in 2005-2007 . . . . . . . . . . . . . . . . 67 1.2 Analyse van de rechtstreekse steun in 2007 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69 1.2.1 Totaal rechtstreekse steun . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69 1.2.2 Bedrijfstoeslag: 3 types toeslagrechten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74 1.2.3 Dierlijke gekoppelde premies . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80 1.3 Overdracht van toeslagrechten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84 1.3.1 Overdracht tussen landbouwers . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84 1.3.2 Overdracht naar de nationale reserve . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86 2 Plattelandsontwikkeling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 2.1 Doelstellingen van het Vlaams Programma voor Plattelandsontwikkeling 2007-2013 . . . 87 2.2 Onderdelen van het programma . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 2.2.1 Opleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 2.2.2 Vestiging van jonge landbouwers . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88 2.2.3 Bedrijfsadviessystemen voor land- en tuinbouwers . . . . . . . . . . . . . . . 90 2.2.4 Investeringen in landbouwbedrijven . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90 2.2.5 Verhoging van de toegevoegde waarde van land- en bosbouwproducten . . . . . 93 2.2.6 Compenserende betalingen binnen en buiten Natura 2000 . . . . . . . . . . . 94 2.2.7 Agromilieumaatregelen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 2.2.8 Bosbouwmaatregelen: bebossing van landbouwgronden en niet-productieve investeringen in bossen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96 2.2.9 Diversificatie van de landbouwactiviteiten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96 2.2.10 Gebiedsgerichte werking . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97 2.3 Financiële uitvoering van het programma . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97
Sociaal-economische situering van de Vlaamse landbouw
100
1 Structurele en economische beschrijving . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100 1.1 Productiefactoren . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100 1.1.1 Arbeid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100 1.1.2 Areaal . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102 1.1.3 Veestapel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103 1.2 Productie-eenheden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103 1.3 Economische beschrijving . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107 1.3.1 Eindproductiewaarde . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107 1.3.2 Intermediair verbruik . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 1.3.3 Toegevoegde waarde . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 1.3.4 Rentabiliteit van de landbouwbedrijven . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 2 Sociale aspecten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 2.1 Leeftijd van de bedrijfsleider . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 2.2 Opvolging . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 2.3 Landbouwopleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 2.4 Groene zorg . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120
Varkens
122
1 Structuur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123 1.1 Veestapel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123 1.2 Productie-eenheden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 1.2.1 Aantal bedrijven . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 1.2.2 Bedrijfsgrootte . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125 1.3 Economisch belang op gemeenteniveau . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 2 Productie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 2.1 Productievolume . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 2.2 Productiewaarde . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128 3 Aanwending van de productie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 3.1 Consumptie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 3.2 Zelfvoorzieningsgraad . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 3.3 Buitenlandse handel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130 4 Rentabiliteit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 131 4.1 Prijzen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 131 4.2 Technische en financiële resultaten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 4.2.1 Bedrijfstak vermeerdering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 4.2.2 Bedrijfstak vetmesting . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 4.2.3 Bedrijfsresultaten (totaal varkens) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136
Pluimvee
140
1 Structuur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 1.1 Veestapel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 1.2 Productie-eenheden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 1.2.1 Aantal bedrijven . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 1.2.2 Bedrijfsgrootte . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 144 1.3 Economisch belang op gemeenteniveau . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146 2 Productie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146 2.1 Productievolume . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146 2.2 Productiewaarde . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 3 Aanwending van de productie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 3.1 Consumptie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 3.2 Zelfvoorzieningsgraad . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 3.3 Buitenlandse handel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 4 Rentabiliteit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152 4.1 Prijsevolutie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152 4.2 Technische en financiële resultaten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 4.2.1 Legkippen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 4.2.2 Vleeskippen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154
Grondgebonden veeteelt
156
1 Structuur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 1.1 Veestapel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 1.2 Productie-eenheden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157 1.2.1 Aantal bedrijven . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157 1.2.2 Bedrijfsgrootte . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158 2 Melkproductie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160 2.1 Productie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161 2.1.1 Productievolume . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161 2.1.2 Productiewaarde . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163 2.2 Aanwending van de productie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 164 2.2.1 Consumptie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 164 2.2.2 Zelfvoorzieningsgraad . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 164 2.2.3 Buitenlandse handel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165 2.3 Rentabiliteit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166 2.3.1 Prijsevolutie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166 2.3.2 Technische en financiële resultaten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168 3 Rundvleesproductie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172 3.1 Productie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172 3.1.1 Productievolume . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172 3.1.2 Productiewaarde . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174 3.2 Aanwending van de productie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174 3.2.1 Consumptie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174 3.2.2 Zelfvoorzieningsgraad . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175 3.2.3 Buitenlandse handel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175 3.3 Rentabiliteit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176 3.3.1 Prijsevolutie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176 3.3.2 Financiële resultaten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 178 4 Voedergewassen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181
Tuinbouw
184
1 Structuur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 1.1 Areaal . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 1.2 Productie-eenheden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 191 1.2.1 Aantal bedrijven . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 191 1.2.2 Bedrijfsgrootte . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 192 1.3 Economisch belang op gemeenteniveau . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195 2 Productie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197 2.1 Productievolume . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197 2.2 Productiewaarde . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199 3 Aanwending van de productie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 200 3.1 Consumptie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 200 3.2 Zelfvoorzieningsgraad . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 203 3.3 Buitenlandse handel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 203 4 Rentabiliteit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207 4.1 Prijsevolutie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207 4.2 Technische en financiële resultaten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210 4.2.1 Groente- en aardbeiensector . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210 4.2.2 Fruitsector . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212 4.2.3 Sierteeltsector . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213
Akkerbouw
216
1 Structuur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 1.1 Areaal . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 1.2 Productie-eenheden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 223 1.2.1 Aantal bedrijven . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 223 1.2.2 Bedrijfsgrootte . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 224 1.3 Economisch belang op gemeenteniveau . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225 2 Productie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 226 2.1 Productievolume . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 226 2.2 Productiewaarde . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 228 3 Aanwending van de productie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230 3.1 Consumptie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230 3.2 Zelfvoorzieningsgraad . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230 3.3 Buitenlandse handel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230 4 Rentabiliteit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 232 4.1 Prijsevolutie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 232 4.2 Technische en financiële resultaten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 235 4.2.1 Bedrijfstak akkerbouw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 235 4.2.2 Bedrijfsresultaten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 238
Visserij
242
1 Productiemiddelen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243 1.1 Visgebieden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243 1.2 Productie-eenheden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245 1.2.1 Belgische visserijvloot . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245 1.2.2 Bedrijfsgrootte . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 246 1.2.3 Structuuraanpassingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 247 1.2.4 Vistechnieken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249 1.2.5 Tewerkstelling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 250 2 Visvangst . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 251 2.1 Quota . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252 2.2 Visaanvoer - Volumes . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 2.3 Visserijresultaten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 257 2.4 Waarde . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 257 3 Aanwending van de productie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 259 3.1 Afzet van vis . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 259 3.2 Buitenlandse handel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 259 3.3 Bevoorradingsbalans en zelfvoorzieningsgraad van verse vis . . . . . . . . . . . . . 261 3.4 Thuisverbruik . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 262 4 Bedrijfseconomische situatie in de Belgische visserij . . . . . . . . . . . . . . . . . 264 5 Visserij en milieu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 265 6 Visserijbeleid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 267
Agrobusinesscomplex
270
1 Afbakening ABC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 270 2 De productieketen van het Vlaamse ABC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 271 2.1 Aantal en ligging van de ABC-actoren . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 271 2.2 Kosten en investeringen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 272 2.2.1 Loon- en operationele kosten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 272 2.2.2 Investeringen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 273 2.2.3 O&O-intensiteit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 274 2.3 Relaties tussen de schakels . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 274 2.3.1 Fysieke handelsstromen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 274 2.3.2 Coöperatieve samenwerking . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275 2.4 Resultaten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 276 2.4.1 Omzet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 276 2.4.2 Financiële performantie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 276 2.4.3 Arbeidsproductiviteit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278 2.4.4 Toegevoegde waarde . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278 2.4.5 Tewerkstelling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 279 2.4.6 Kwaliteit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 280 3 De horizontale context van het ABC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 280 4 Agrohandel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 282 4.1 Totale Belgische handel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 282 4.2 Totale Belgische handel in landbouwproducten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 283 4.3 Vergelijking met rest van EU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 286 4.4 Vergelijking met rest van wereld . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 287
Begrippen en methodologische toelichtingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 290 Afkortingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 300 Referenties . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 304
KADERSTUKKEN Agrarische handel met ontwikkelingslanden: toets op duurzaamheid . . . . . . . . . . . . . . . 32 Het Gemeenschappelijke Landbouwbeleid na 2013 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 Genetisch gemodificeerde organismen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 Strategisch Plan Biologische landbouw: Partner voor een duurzame toekomst . . . . . . . . . . . 68 Een beleid gericht op jonge landbouwers . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88 De Vlaamse landbouwconjunctuurindex (najaar 2008) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 De biologische landbouw in Vlaanderen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 Het nieuwe mestbeleid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 Dierenwelzijn . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 150 Actuele ontwikkelingen in de zuivelsector . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160 Energie en vestiging glastuinbouw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 GMO groenten en fruit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 Biobrandstoffen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 218 De suikerhervorming . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 226