Jaarverslag_VLM_2004.pdf by Vlaanderen-be

â€œDe VLM, uw partner in de open ruimteâ€? Het platteland op een keerpunt Mestproblematiek: we boeken vooruitgang GIS op maat van de gebruiker De VLM, een organisatie die leeft en leert

Vlaamse landmaatschappij de zorg voor de open ruimte in Vlaanderen

inhoud VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

J a a r o v e r z i c h t 20 Jaaroverzicht 2 0 04 04

De VLM, tot uw dienst in de open ruimte Domein De Merode, motor voor een regionaal project

10 12

Tijdelijke eigendom Engagement op papier Naar een visie voor het domein Van identiteit naar economische meerwaarde

12 12 12 13

Partnerschap centraal in eigentijdse projecten

‘Landinrichting op vraag’ wettelijk verankerd Ruilverkaveling op maat van het gebied

14 15

Gebieden toegankelijk maken

Zig en Goort open voor het publiek Wandelen rondom het moeras in het Smeetshof Buitengoor-Meergoor: toegankelijk op maat van gebied én wandelaar Het Vinne wordt weer meer

17 18 19 21

Werken met grondenbanken op vraag van anderen

Lokale grondenbank Linkerscheldeoever ruilt 43 ha Gentse Kanaalzone: grondenbank in kader van Sociaal Begeleidingsplan

Het platteland op een keerpunt Het platteland volwaardig aandachtspunt voor Vlaanderen

26 28

Eigen minister, eigen afdeling Forum over het platteland in de startblokken ‘Keerpunt Platteland’ bundelt concrete projecten

28 29 29

Vorm geven aan Europese programma’s

Leader+ Programmeringsdocument voor Plattelandsontwikkeling Sustainable Open Space II

Landbouwers beheren de natuur Resultaten van vijf jaar beheerovereenkomsten E-loket beheerovereenkomsten in de steigers Nieuwe beheerpakketten pakken erosie aan

31 32 33

35 35 36 37

inh

Mestproblematiek: we boeken vooruitgang Het Voortgangsrapport 2004: aanpak aan de bron succesvolst Nutiëntenhalte: een rem op de dierlijke mestproductie 15 % van bedrijven krijgt superhefﬁng 30 % dient bezwaar in tegen superhefﬁng

40 42 43 44 45

Naar een Eenmalige Perceelsregistratie 46 Het ammoniakreductieprogramma: emissie wordt sterk teruggedrongen 47 Actieprogramma’s voortgezet

Emissiearme aanwending goed voor 2/3 van daling Lijst emissiearme stallen vastgesteld

48 48

De nieuwe taken van Verordening 1774 Export en verwerking, derde pijler van het Mestdecreet

49 50

Onzekerheid belangrijk knelpunt voor mestverwerking Frankrijk blijft exportbestemming bij uitstek

50 51

Controle mestbeleid: breed sensibiliserend, gericht sanctionerend Aangifte belangrijkste inbreuk Preventieve controle winterbedekking Beheerovereenkomsten gecontroleerd Administratieve geldboetes

Naar een Geograﬁsche Data Infrastructuur voor Vlaanderen Een nieuwe start Groeipijnen vragen om heroriëntatie Het concept GDI-GII Van projecten naar programma’s

Aanmaak GRB-eindproducten van start Naar een wettelijk kader voor het CRAB KADVEC: release van 73 gemeenten Middenschalige kleurenorthofoto’s beschikbaar Digitaal Hoogtemodel Vlaanderen is klaar KLIP: wie heeft waar welke leidingen? De VLM, een organisatie die leeft en leert Procesbegeleiding, een nieuwe discipline Klachten ter harte nemen Tevreden werknemers, voorwaarde voor efﬁciëntie en klantvriendelijkheid Informatica: nieuw intranet en e-loketten blikvangers

52 52 54 56 56

58 60 60 61 61

62 63 64 65 66 67 68 70 71 72 73

houd Nieuw intranet ondersteunt operationele processen ‘Registratie van gebruikspercelen’ krijgt bijkomende functies E-loketten voor administratieve vereenvoudiging

Financiële resultaten

73 74 74

VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Jaaroverzicht 2004

Woord vooraf

Woord vooraf Beste lezer,

weloverwogen en duurzame manier met onze

Met veel plezier stellen wij dit jaaroverzicht

kostbare open ruimte om te springen. Een

van 2004 aan u voor.

aanpak die oog heeft voor de diversiteit aan functies die er leven en respect toont voor de

Liever dan al onze activiteiten van A tot Z op te

talloze gebruikers ervan. Waar we vroeger de

sommen in een vormelijk verslag, schetsen we

inrichtingsinstrumenten landinrichting, ruil-

het afgelopen jaar aan de hand van een aantal

verkaveling of natuurinrichting nadrukkelijk

sprekende projecten. De uitgekozen projecten

naar voor schoven, laten we vandaag eerst

zijn representatief voor de werking van onze

onze partners aan het woord. Waar en wan-

organisatie. Maar zij zijn ook sprekend voor

neer anderen die nodig hebben, brengen wij

onze partners en doelgroepen, de actoren en

onze expertise in. Dit doen we op maat van de

gebruikers van de open ruimte. Want, het mag

vraag ĂŠn de identiteit van de regio.

gezegd, nooit eerder stonden onze projecten en themaâ€™s zo hoog op de maatschappelijke

Als vanzelf is daardoor de klemtoon in de loop

agenda.

der jaren op samenwerking komen te liggen. Partnerschap en overleg met onze collega-

Deze frisse, meer toegankelijke versie van het

overheidsinstanties, provincies en gemeenten,

jaarverslag sluit naadloos aan op de nieuwe

met de landbouwers, met de natuursector en

look van de VLM als organisatie. Want, al werkt

andere sectoren actief in het buitengebied ma-

onze administratie van bij haar ontstaan aan

ken voorgoed deel uit van onze werking. Het

de inrichting van de open ruimte, de stijl van

domein De Merode is hiervan een mooie illu-

onze aanpak is in de loop der jaren fors geĂŤvo-

stratie.

lueerd. De VLM is vandaag meer dan ooit een eigentijdse en toegankelijke organisatie, die

Niet voor niets hebben we in de loop van 2004

zich ten dienste stelt om van de open ruimte

de nieuwe discipline procesbegeleiding vorm

een leefbare en beleefbare omgeving te ma-

gegeven. In al onze projecten willen we im-

ken.

mers interactief te werk gaan, we willen burgers en andere belanghebbenden van meet af

De VLM, uw partner in de open ruimte

aan bij de processen van inrichting betrekken. Deze werkwijze zorgt voor geloofwaardige en

De open ruimte is in Vlaanderen dun gezaaid

beter onderhandelde projecten en leidt tot nog

en dat zal er de komende jaren allerminst op

sterker onderbouwde beslissingen.

verbeteren. Het komt er dus op aan op een

VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Jaaroverzicht 2004

Flankerend beleid versterkt strategische

Maar het verhaal van het platteland gaat

projecten

niet alleen over Vlaanderen. Door over de

van deze breed sensibiliserende aanpak.

grenzen heen te kijken, willen we onze blik

Ook in het kader van de beheerovereen-

Het afgelopen jaar werd de VLM meer-

op het platteland verruimen. De Cel Euro-

komsten stappen we actief op de landbou-

maals om inbreng gevraagd bij Vlaamse

pa die in 2004 binnen de VLM gestalte

wers toe. In de regionale landschappen

strategische projecten in het buitengebied

kreeg, heeft hierin een belangrijke rol te

stellen we bedrijfsplanners te werk die op-

én het randstedelijk gebied: Doel, het Sig-

spelen. We hebben de afgelopen jaren al

lossingen op maat uitwerken voor de land-

maplan, de haven van Zeebrugge, het

deelgenomen aan tal van Europese projec-

bouwbedrijven.

Parkbos Gent, de Gentse Kanaalzone,…

ten. Samenwerkingsverbanden met inter-

Dat vragen naar een ﬂankerend beleid bij

nationale partners zijn de komende jaren

Naar een evenwichtig partnerschap met

de VLM terechtkomen, is het gevolg van

meer dan ooit aan de orde.

gemeenten en provincies

Actief begeleiden tot duurzame landbouw

Een actieve benadering van onze doel-

onze jarenlange werking met grondenruil in de ruilverkavelingsprojecten. Hierdoor kunnen we immers bogen op heel wat er-

groepen vergt een nauwe samenwerking

varing met dergelijke processen. Vele

Zoals elk jaar heeft de Mestbank ook dit

met partners die lokaal sterk staan. Omge-

landbouwers in Doel - door onteigeningen

jaar een voortgangsrapport gepubliceerd.

keerd wil de VLM ook zelf een betrouwbare

bedreigd in hun bedrijfsvoering - getuigen

Met de nieuwe mestwetgeving in het voor-

partner zijn en haar ervaring met inrich-

dat de grondenbank Linkerscheldeoever

uitzicht, heeft dit document een grote be-

ting, afbakening en procesbegeleiding de-

hen nieuwe perspectieven biedt.

leidswaarde gekregen. De Mestbank heeft

len met de gemeenten en de provincies.

de laatste jaren grote vooruitgang geboekt

Een mooie illustratie van de ruggensteun

Het plattelandsbeleid initiëren en inspire-

bij het terugdringen van de mestproble-

die we de gemeenten kunnen bieden, is

ren

matiek en kan anno 2004 behoorlijke re-

het e-loket beheerovereenkomsten, dat in

sultaten voorleggen. Vooral de aanpak aan

2004 werd klaargemaakt voor lancering.

In 2004 werd het platteland een volwaar-

de bron gaat de nutriëntenproblematiek

Dit loket wordt van onschatbare waarde

dig aandachtspunt voor Vlaanderen. Voor

efﬁciënt te lijf. Deze pijler was de afgelo-

voor diverse doelgroepen, gaande van de

het eerst hebben we een minister bevoegd

pen jaren goed voor een afname van de

landbouwers tot de Vlaamse administra-

voor het plattelandsbeleid. Aan de voor-

nutriëntenuitstoot met 22 miljoen kg P2O5

ties en de lokale besturen.

avond van 2005 werd de VLM gevraagd

en 27 miljoen kg N.

een nieuwe afdeling Platteland op te rich-

Het partnerschap met gemeenten is ook

ten. Het platteland is een boeiende en

Onze inspanningen om de doelstellingen

cruciaal in een heel ander domein, dat van

bloeiende smeltkroes van sectoren: land-

van het mestbeleid te bereiken, gaan on-

de geograﬁsche informatie. Met initiatie-

bouw, economie, ruimtelijke ordening, na-

verminderd voort. We staan de bedrijfslei-

ven als het Grootschalige Referentiebe-

tuur, recreatie, toerisme,… Leefbaar inrich-

ders met raad en daad bij en maken hen

stand (GRB) en het centrale adressenbe-

ten vraagt daarnaast aandacht voor de lo-

gevoelig voor de milieuproblematiek. De

stand CRAB werkt het OC GIS-Vlaanderen

kale economie, dorpsleefbaarheid, wonen,

medewerkers van de Mestbank spenderen

aan een Geograﬁsche Data Infrastructuur.

sociale integratie, vergrijzing,… Bovendien

heel wat uren op het terrein en doen volop

Om al deze producten te ontsluiten voor

staat het platteland vandaag op een keer-

aan communicatie en sensibilisering. Zo

de gebruiker, wordt ook een overkoepe-

punt. De VLM wil daarom geen ‘cavalier

was er het afgelopen jaar een grootscheep-

lende Geograﬁsche Informatie Infrastruc-

seul’ spelen: we vinden het belangrijk om

se communicatie in het kader van de dero-

tuur geïnstalleerd. Ruimtelijke gegevens

samen met onze partners aan tafel te zit-

gatie. We gingen nog een stap verder in de

veranderen echter voortdurend en dat

ten en mee plattelandsinitiatieven in gang

sensibilisatieactie rond de MAP-meetpun-

maakt de actualisatie ervan absoluut

te zetten. Onze rol is die van katalysator in

ten. Een gerichte en goed georganiseerde

noodzakelijk. Voor deze bijhouding wil het

het vernieuwingsproject op het platteland.

controle vormt het noodzakelijke sluitstuk

OC GIS-Vlaanderen een beroep doen op

de gemeenten die de gegevens over het

ﬂexibiliteit en een volgehouden dynamiek.

De VLM wil op een vlotte manier correcte

openbaar domein beheren.

Zij worden aangezet om verantwoordelijk-

informatie aﬂeveren én tegelijkertijd dis-

heid aan de dag te leggen, ‘on the job trai-

creet omspringen met de digitale informa-

ning’ en creativiteit. Maar ondanks de

tie die ze onder haar hoede heeft.

De VLM, een organisatie die leeft en leert

hoge werkdruk en de toenemende eisen Uit dit alles is duidelijk dat het werkings-

toont de VLM-medewerker zich tevreden

Ondanks het sterk veranderende klimaat,

veld van de VLM voortdurend groeit. Onze

met zijn werkomgeving, zo vertellen ons

is onze organisatie klaar voor de toekomst.

taken worden alsmaar complexer en over-

de resultaten van een tevredenheidson-

Onze werkingsdomeinen, het platteland

stijgen steeds meer onze klassieke op-

derzoek bij het personeel.

en de open ruimte, zijn actueler dan ooit.

drachten. De organisatie en de werking

De nieuwe Vlaamse regering heeft haar

van de VLM moeten meegroeien met deze

Productiviteit en efﬁciëntie zijn vandaag

vertrouwen in de VLM bevestigd. De be-

ontwikkelingen. We hebben daarom in de

belangrijker dan ooit. De rol van informa-

leidsnota’s van de ministers bevatten tal

tweede jaarhelft Scoop gelanceerd, een

tica en automatisering valt hierin nauwe-

van ankerpunten om invulling te geven

denkoefening die nieuwe organisatiemo-

lijks te overschatten. Zo ondersteunt het

aan onze missie. Als lerende organisatie

dellen en aangepaste overlegstructuren

nieuwe intranet waarmee de VLM stapsge-

wil de VLM haar netwerken en activiteiten

voor onze activiteiten moet opleveren.

wijs wordt uitgerust, de operationele pro-

verder ontwikkelen en haar partners mooie

cessen van de organisatie. Een performan-

diensten bewijzen in de open ruimte.

Niet alleen van de organisatie, maar ook

te informaticaondersteuning draagt ook

van de werknemers vragen al deze bijko-

bij aan de openbaarheid van bestuur en

mende opdrachten veel: inzet, een grote

brengt ons dichter bij onze doelgroepen.

ir. Roland De PAEPE, adminiﬆrateur-generaal, wnd. ir. Guido CLERX, wnd. rateur-generaal, adminiﬆ adjunct

VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Jaaroverzicht 2004

De organisatie en het bestuur van de VLM D

e VLM wordt bestuurd door een raad van bestuur en een directieraad. Om haar opdrachten uit te voeren, beschikt zij over een

800-tal medewerkers. De VLM heeft steeds bewust voor een decentrale organisatiestructuur gekozen. Sinds kort beschikt zij over een provinciale afdeling in iedere Vlaamse provincie. De hoofdzetel van de VLM is in hartje Brussel gelegen. De centrale afdelingen zorgen voor de aansturing van de taken en opdrachten, de eigenlijke uitvoering op het terrein wordt verzorgd door de provinciale afdelingen. De afdelingen, zowel de centrale als de decentrale, worden geleid door afdelingshoofden, die deel uitmaken van de directieraad. Nadat in 2003 de Directieraad van de VLM fel wijzigde met nieuwe afdelingshoofden voor de afdelingen Algemene Administratie, Mestbank, Limburg en Vlaams-Brabant, bleef de Directieraad in 2004 ongewijzigd. Begin 2005 besliste ir. Wilfried De Voldere, afdelingshoofd van de provinciale afdeling Antwerpen, een einde te stellen aan zijn actieve loopbaan en met pensioen te gaan. Hij werd vervangen door Ria Gielis. De voltallige directieraad van de VLM ziet er als volgt uit: • ir. Roland De PAEPE, administrateur-generaal, wnd. • ir. Guido CLERX, adjunct-administrateur-generaal, wnd. en hoofd van de afdeling informatica en GIS-VLM • Frans GEVAERT, staﬂid • Ann DE BAERDEMAEKER, afdelingshoofd Algemene Administratie • ir. Griet CELEN, afdelingshoofd Landelijke Inrichting • ir. Dirk STRUYF, afdelingshoofd Mestbank • Joris SANDERS, afdelingshoofd Ondersteunend Centrum GIS-Vlaanderen • ir. Toon DENYS, afdelingshoofd VLM West-Vlaanderen • ir. Renilde DECKERS, afdelingshoofd VLM Limburg • ir. Nico BOGAERT, afdelingshoofd VLM Vlaams-Brabant • ir. Roland VANCAUWENBERGHE, afdelingshoofd VLM Oost-Vlaanderen • Ria GIELIS, afdelingshoofd VLM Antwerpen

organigram

RAAD VAN BESTUUR Herman Herpelinck voorzitter LEIDEND AMBTENAREN ir. Roland de Paepe administrateur-generaal ir. Guido Clerx adjunct-administrateur-generaal

EXTERNE COMMUNICATIE & RELATIEBEHEER Jan Mosselmans PLANNINGSVERANTWOORDELIJKE ir. Toon Dobbelaere

STAFLID ir. Frans Gevaert

INTERNE DIENST VEILIGHEID & PREVENTIE Geert Bogaert

ALGEMENE ADMINISTRATIE Ann De Baerdemaeker INFORMATICA & GIS-VLM ir. Guido Clerx

VLM ANTWERPEN Ria Gielis

VLM VLAAMS-BRABANT ir. Nico Bogaert

LANDELIJKE INRICHTING ir. Griet Celen

VLM WEST-VLAANDEREN ir. Toon Denys

MESTBANK ir. Dirk Struyf

VLM OOST-VLAANDEREN ir. Roland Vancauwenberghe

OC-GIS VLAANDEREN Joris Sanders

VLM LIMBURG ir. Renilde Deckers

staf leidend ambtenaren

ondersteunende afdelingen kernafdelingen provinciale afdelingen

VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Jaaroverzicht 2004

De VLM tot uw

Open ruimte

dienst in de open ruimte De open ruimte wordt alsmaar schaarser. De vraag om deze te

beschermen, in te richten en te beheren klinkt dan ook steeds luider. Van bij haar ontstaan werkt de VLM aan de inrichting van de open ruimte, maar in de loop der jaren is de stijl van onze aanpak sterk veranderd. Daar waar vroeger de inrichtingsinstrumenten zelf overheersten, laten we vandaag het woord aan onze partners. Op vraag van hen brengen we onze expertise en ervaring in waar die van anderen tekort schiet. Als antwoord op een vraag voor een speciďŹ ek gebied bekijken we waar en hoe landinrichting, ruilverkaveling, natuurinrichting, grondenbanken of beheerovereenkomsten van nut kunnen zijn. We putten uit onze koffer met instrumenten, op maat van de vraag ĂŠn met respect voor de eigenheid van het gebied. Als vanzelf ligt hierdoor het accent sterk op de samenwerking. Dialoog en overleg - met onze collega-overheidsinstanties, met de provincies en de gemeenten, met de landbouwers, met de natuursector - zijn niet meer weg te denken uit onze werking. Tegen de achtergrond van deze jonge visie heeft de VLM in 2004 haar projecten vorm gegeven. Met tal van initiatieven bewijzen we onze partners mooie diensten en maken de open ruimte tot een leefbaar en beleefbaar geheel.

VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Jaaroverzicht 2004

Domein De Merode, motor

voor een regionaal project N

a drie jaar onderhandelen, was het

het domein, zij het dan maar tijdelijk. Eerst

De gemeenten Scherpenheuvel - Zichem,

in 2004 zo ver: de VLM kocht het Do-

willen alle partners verder rond de tafel zit-

Westerlo, Tessenderlo, Laakdal en Herselt

ten en de visie op de inrich-

met de familie De Merode werden aange-

ting en het beheer van het

knoopt in 2000; de aankoop kon begin

gebied in een deﬁnitieve

2004 bezegeld worden met de ofﬁciële on-

vorm gieten. Belangrijk is dat

dertekening van de verkoopakte.

deze

visie

overkoepelend

wordt en gericht is op het be-

werkten een aanbod uit voor

“M onze partners rond de tafel om de visie over De Merode gtalte te geven”.

wandelaars, ﬁetsers, ruiters

en joggers richting abdij van

Averbode. Ook aan de abdij, in de dreef van de abdij naar

het recreatiedomein De Vij-

Het uitgangspunt van

houd van het domein als ge-

de aankoop was de be-

heel. De totaalvisie zal dan

zorgdheid om dit schit-

verﬁjnd worden per deelge-

terend Kempens groen-

bied. De partners willen de

gebied, dat werd be-

natuur, het landschap, het

dreigd door versnippe-

culturele erfgoed en de recre-

ring, voor het nage-

atie een forse impuls geven. De inrichting,

de aankondiging van het evenement van

slacht te bewaren en

het beheer en de maatregelen zullen deel-

16 mei, gaf deze krant aan de hand van een

toegankelijk te maken

gebied per deelgebied bekeken worden,

luchtfoto een totaalbeeld en een beschrij-

voor het publiek. De do-

uitgaande van de plaatselijke troeven en

ving van de ruimere regio van het do-

meinen bieden moge-

noden.

mein.

lijkheden voor de ganse

vers en aan De Vijvers zelf

werd klein en groot onthaald

op een heel gamma van activiteiten. In het voorjaar ver-

scheen ook de eerste editie

van de Merode-krant. Naast

regio tussen Demer en

Engagement op papier

Nete op het vlak van

Naast de ondertekening van de verkoop-

Naar een visie voor het domein

cultuurhistorische, toe-

akte, was ook de ondertekening van het

De bestaande inrichtings-

ristische en recreatieve

‘Charter De Merode’ op 29 maart door alle

visie voor De Merode is al

ontwikkeling. Vandaar dat diverse partijen

partners een belangrijke mijlpaal. Alle

enkele jaren oud. De be-

de kans grijpen om samen te werken aan

partners engageerden zich hiermee om

doeling is in de loop van de

een gebiedsgericht en geïntegreerd project

het domein als geheel te behouden en te

komende jaren deze visie

met regionale dimensie. Partnerschap was

beschermen, in te richten en te kaderen in

te actualiseren en per deel-

een sleutelwoord bij de aankoop en blijft

de ruimere omgeving en te ontsluiten voor

gebied te verﬁjnen. Binnen

het ook bij de verdere visievorming, de in-

het publiek. Dit charter is van grote beteke-

de VLM is voor enkele

richting en het beheer van het gebied.

nis voor het samenwerkingsmodel voor

deelgebieden de inventari-

De Merode dat in de loop van 2004 vorm

satie al volop aan de gang.

kreeg.

Dit is bijvoorbeeld het ge-

Tijdelijke eigendom Bij de start van de besprekingen werd de

O R

mein De Merode aan. De besprekingen

val voor de 600 ha bos in

VLM aangeduid als coördinator van de

En ook het publiek werd betrokken bij de

Averbode en voor De Beel-

aankoop. Met de ondertekening van de

aankoop. Dit gebeurde onder meer met

tjes in Westerlo.

verkoopakte wordt de VLM eigenares van

een grootse familiehappening op 16 mei.

In 2004 werden we eigenaar van een uniek boscomplex in de

mers nog even duren voor de globale visie voor het gebied rond

Antwerpse en Limburgse Kempen van bijna 1 500 hectare. Een

is. Kleinere initiatieven kunnen in deze tussenperiode zinvol

grote oppervlakte bossen in eigendom hebben, brengt heel wat

zijn op voorwaarde dat ze ﬁnancierbaar zijn, op korte termijn te

nieuwe verantwoordelijkheden met zich mee, bijvoorbeeld op

realiseren zijn en steunen op een hoge betrokkenheid van de

het vlak van veiligheid. Met de afdeling Bos en Groen en met

lokale bevolking. Op de Weefberg in Scherpenheuvel-Zichem

Natuurpunt sloten we in de loop van 2004 een overeenkomst

kwamen we bijvoorbeeld op het idee om een wandelen jog-

die de veiligheid en het toezicht op de bestaande wegen en

gingpad aan te leggen langsheen een oude ijzerzandsteengroe-

paden in de bossen regelt. Samen richtten we ook een werk-

ve. Deze site is cultuurhistorisch van belang en zal in de toe-

groep op rond toezicht en beheer, waarin ook de Stichting Kem-

komst in ere hersteld worden. In het hele domein zet de afde-

pens Landschap zetelt. De aanwezigheid van de Stichting Kem-

ling Bos en Groen de traditie van een jaarlijkse houtverkoop

pens Landschap is betekenisvol, aangezien deze vereniging op

voort. Deze houtverkoop werd al decennialang georganiseerd

termijn een belangrijke eigenaar wordt van deelgebieden.

door de familie De Merode. Meer dan honderd families kunnen

‘QUICK WINS’

‘QUICK WINS’ IN HET DOMEIN DE MERODE

dus stookhout blijBinnen deze werkgroep wordt ook nagedacht over zogenaam-

ven afnemen van

de ‘Quick Wins’ voor het domein. Dit zijn kleinere projecten die

de jaarlijkse hout-

op korte termijn een meerwaarde kunnen bieden. Het zal im-

kap in de bossen.

Van identiteit naar economische meerwaarde De aankoop van het Domein De Merode werd ook ingeschakeld in het Lifescapeproject, een Europees Interreg IIIb-project waarvan de Nederlandse provincie NoordBrabant projectleider is. Dit project werd op 8 november goedgekeurd en is klaar om van start te gaan. Het doel is de land-

recreatie zijn belangrijke invalshoeken,

schappelijke identiteit van de streek, die

maar ook de landbouw krijgt in het Lifes-

rijk is aan natuur en landschap, maar ook

cape-project alle aandacht. Zo liggen er

aan monumenten en steden met een ver-

projectvoorstellen voor verbreding van de

haal - denk maar aan Diest, Aarschot en

landbouw op tafel, voor het invoeren van

Scherpenheuvel - te gebruiken als uit-

kwaliteitslabels voor streekproducten en-

gangspunt voor economische meerwaar-

zovoort.

den voor de ruimere regio. Toerisme en

R U I L V E

VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Jaaroverzicht 2004

amenwerking en partnerschap gingen in 2004 nog duidelijker deel uitmaken

van de inrichtingsinstrumenten.

Voor landinrichting gebeurde dit op een formele manier met het Actualisatiebesluit Landinrichting. Een ministeriële brief ver-

woordde de nieuwe wind die doorheen de ruilverkaveling waait. Naast samenwer-

king is ook de vraaggestuurde werking een essentieel uitgangspunt voor deze tendensen.

Partnerschap ‘Landinrichting op vraag’ wettelijk verankerd

landinrichting gemakkelijker inzetbaar is

en op vraag gebeurt. Een nieuw project

Op 28 mei werd het Actualisatiebesluit

komt er dus enkel nog op vraag van de

Landinrichting deﬁnitief goedgekeurd door

partners of op voorstel van het beleid.

de Vlaamse regering. Languit heet het ‘Be-

Daardoor krijgen samenwerking en partici-

sluit van de Vlaamse regering van 28 mei

patie - nog meer dan voorheen - een sleu-

2004 betreffende de procedure tot opmaak van landin-

richtingsplannen en houden-

van de Vlaamse regering van 6 juni 1996 houdende nadere regelen betreffende landin-

richting en houdende wijziging van het besluit van de

Vlaamse regering van 17

maart 1998 houdende subsi-

telrol in het project. De nieu-

“Samenwerking en partnerschap zijn voortaan vaste bouwstenen van de procedure landinrichting”.

diëring van de landinrichtingswerken’. Wat is er nu precies veranderd? De kern van de zaak is dat de procedure voor planvorming sterk vereenvoudigd is, waardoor

we advies- en goedkeurings-

procedure is bovendien opgebouwd rond ﬂexibiliteit en efﬁciëntie.

VRAAGGESTUURD

de ophefﬁng van het besluit

centraal in eigentijdse

U L E R Ruilverkaveling op maat van het gebied

Ruilverkaveling is een instrument dat

ten voor plattelandsinrichting met drie

de doelstellingen van het instrument een

belangrijke krachtlijnen

logische stap in de evolutie. Er zal meer

- Ruilverkaveling geeft ook uitvoering

aandacht gaan naar de lokale initiatieven

steeds op een ﬂexibele manier heeft inge-

speeld op de veranderende maatschappe-

aan het plattelandsbeleid.

- Ruilverkaveling wordt een vraagge-

en de eigenheid van gebieden. Door oog

te hebben voor de plaatselijke omstandig-

lijke omstandigheden. De laatste jaren

stuurd instrument en is uitvoeringsge-

heden en dynamiek moet ruilverkaveling,

dient zich een verdere actualisatie van het

richt.

nog meer dan voorheen, maatwerk leve-

instrument ruilverkaveling aan. Deze nieu-

- Ruilverkaveling kan maar ingezet wor-

ren. De inzet van het pakket maatregelen

we impulsen zijn samen te vatten als ‘ruil-

den als hiervoor voldoende betrokken-

en de afstemming met andere instrumen-

verkaveling op vraag’. In 2004 werden

heid bestaat.

deze impulsen geformuleerd in een ministeriële brief.

Ruilverkaveling geeft niet meer alleen uit-

voering aan het ruimtelijke ordeningsbe-

Met de brief van 25 mei wordt ruilverkave-

leid, het milieubeleid en het landbouwbe-

ling geproﬁleerd als één van de vraagge-

leid maar ook aan het geïntegreerde plat-

stuurde en uitvoeringsgerichte instrumen-

telandsbeleid. Dit is na de verbreding van

projecten

LANDINRICHTING: VRAAGGESTUURD, FLEXIBEL EN

PARTICIPATIEF

voorzitter van de planbegeleidings-

vraag zijn om het instrument landin-

groep en zo het project mee begeleiden

richting in te zetten. Elk inrichtingspro-

en sturen.

ject wordt uitgewerkt in één of meer-

Omdat alle verschillende sectoren

dere inrichtingsplannen.

(ruimtelijke ordening, milieu, water,…)

3. Het vroegere comité voor landinrich-

visies, plannen en programma’s heb-

ting (met vertegenwoordigers van de

ben uitgewerkt en meer dan vroeger

buitendiensten van de Vlaamse Admi-

weten waar het op staat, is het niet

nistraties en de Vlaamse openbare in-

1. Inrichtingsprojecten worden voortaan

meer noodzakelijk dat landinrichting

stellingen) en de stuurgroep (met ver-

op vraag geïnitieerd. De minister be-

veel tijd investeert in de visievorming.

tegenwoordigers van de betrokken ge-

voegd voor de landinrichting beslist,

Door de actualisatie vervalt de voorstu-

meenten, provincies en belangengroe-

op eigen initiatief, op voorstel van de

die en wordt het richtplan vervangen

pen) zijn vervangen door één orgaan.

commissie voor landinrichting of vraag

door een planprogramma. Dit planpro-

Dit orgaan wordt planbegeleidings-

van diensten van de Vlaamse regering,

gramma omvat een weloverwogen se-

groep genoemd en volgt het traject van

agentschappen of lokale besturen,

lectie van één of meerdere inrichtings-

A tot Z op. De rol van de planbegelei-

waar een landinrichtingsproject wordt

projecten. De basis is steeds een ana-

dingsgroep is bovendien niet meer lou-

opgestart. De vragende partij kan door

lyse van de inrichtingsproblematiek in

ter adviserend, maar ook sturend.

de minister worden aangeduid als

het gebied. Ook moet er een concrete

Het Actualisatiebesluit Landinrichting

brengt volgende verbeteringen aan de landinrichting aan:

R U I L V E VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Jaaroverzicht 2004

de identiteit van een gebied en aanvullend aan de engagementen van andere partners.

“Ruilverkaveling is een nuttig instrument om lattelandsontwikkeling vorm te geven. Brokkenheid is van cruciaal belang”.

RUILVERKAVELING IN METTEKOVEN, MEER DAN KAVELS RUILEN

Mettekoven, een piepklein Limburgs dorpje in de vallei van de Herk, staat model voor het landelijke Haspengouw. Gelegen temidden van de akkers en omringd door hoog-

stamboomgaarden straalt het een Provençaalse warmte uit. Het ruilverkavelingspro-

ject in Mettekoven ging formeel van start in 1997 met de oprichting van het ruilverkavelingscomité. Voordien was al heel wat onderzoek verricht naar de lokale mogelijkhe-

den en behoeften. Op basis daarvan heeft het ruilverkavelingscomité dan een gebied

afgebakend van 748 hectare, waarin maar liefst 243 gebruikers samen 940 kavels gebruikten.

Daarnaast kan de vraag om een procedure ruilverkaveling op te starten afkomstig zijn

van diverse fora: lokale besturen, administraties (leefmilieu, landbouw, …), … Vanuit deze fora is vaak al heel wat denkwerk

verricht over de invulling van een gebied. Afhankelijk van de graad

van

waarmee

detail

be-

schikbare visies en

De ruilverkaveling heeft het land van de landbouwers herschikt en de doodlopende

wegen omgevormd tot mooie wandelpaden. De landbouwers zijn tevreden met het resultaat: ze getuigen dat hun percelen nu veel efﬁciënter gegroepeerd zijn en eenvou-

diger te bereiken. Met drie volledig nieuwe natuurgebieden werd de Haspengouwse natuur in de streek deﬁnitief beschermd en uitgebreid. Waar het landschap vroeger

helemaal niet toegankelijk was, bieden bewegwijzerde wandellussen iedereen nu de

kans om te genieten van het Grand-Cru landschap van Mettekoven: hoogstamboomgaarden, knappe natuur en verbluffende panorama’s. Kleinschalige wachtbekkens beschermen het dorp tegen wateroverlast.

vragen al zijn uitge-

De manier waarop we hebben gewerkt in Mettekoven, illustreert mooi de nieuwe wind

werkt, start de pro-

die doorheen onze werking waait. Er werd veel geïnvesteerd in de contacten met de

cedure ruilverkave-

plaatselijke landbouwers en de dorpsbewoners. Alle bewoners kregen de kans ideeën

ling in een bepaalde

aan te brengen; het project werd waar nodig aangepast en uitgevoerd met respect

fase. Stappen die al

voor de eigenheid en de geschiedenis van de streek. Op 26 april werd het standbeeld

doorlopen zijn, kun-

van de heks Tjenne ingehuldigd, een kunstwerk dat gelijktijdig verdraagzaamheid, de

nen worden ingekort

ruilverkaveling en een stukje plaatselijke geschiedenis uitbeeldt.

of overgeslagen. Zo kan de onderzoeksfase naar het nut van de

Andere blikvangers zijn de herinrichting van het dorpsplein van Mettekoven, de aan-

ruilverkaveling bijvoorbeeld aanzienlijk

passing van gevaarlijke kruispunten en de herinrichting van de omgeving van de alom

worden ingekort. De procedure van de ruil-

gekende kapel van Helshoven.

verkaveling krijgt dus uiteindelijk vorm op maat van het projectgebied en de vraag van de partners.

Kortom, de ruilverkaveling geeft het platteland in Mettekoven alle kansen om zich te ontwikkelen en heeft de streek en het landschap in een ander kleedje gestoken.

RUILVERKAVELING

ten van het platteland gebeurt dus vanuit

toegankelijk

Gebieden maken I

n 2004 hebben we hard gewerkt aan de

gebied. Grootschalige ontginningen gin-

het oog op zachte recreatie werden er be-

uitvoering in de projectgebieden.

gen gepaard met een doorgedreven ont-

wegwijzerde routes aangelegd. Vanuit de

watering.

vogelkijkhut kunnen natuurliefhebbers het

Bijzonder is dat in al deze projecten steeds

leven op en rond de vijver observeren.

veel belang werd gehecht aan het toegan-

kelijk maken van de gebieden voor het pu-

De Zig, een twee kilometer

bliek. Fietspaden en bewegwijzerde wan-

lange strook langs Abeek en

delroutes zijn een vanzelfsprekend onder-

Lossing, maakte ooit deel uit

deel geworden van de inrichting. In het

van dit moerasgebied. Stich-

grensoverschrijdende landschap Kempen-

ting Limburgs Landschap, de

Broek openden in 2004 de moerasgebieden

VLM, de gemeente Kinrooi en

Zig en Goort en het Smeetshof.

het regionaal landschap Kem-

“Bewegwijzerde wandelrout loodsen wandelaars doorheen natuurschoon”.

Samen met de gemeente Kinrooi voerden we in 2004 ook werken uit in het gemeentebos Goort. Dit wandelbos ligt langs weerszijden van de Aabeek en wisselt af met

pen en Maasland hebben met

vochtige wielanden (beem-

In de provincie Antwerpen gaf een natuur-

gebundelde krachten het ge-

inrichtingsproject de groene parel Bui-

bied in ere hersteld, nadat het

tengoor-Meergoor een forse duw in de

in de jaren 1950 was droogge-

goede richting. Het Vinne in Vlaams-Bra-

legd en beplant met populie-

bant ontwikkelt zich volop naar een aan-

ren. In de schoot van het land-

trekkelijk open watergebied voor natuur en

inrichtingsproject Noord-Oost Limburg,

enkele poelen aangelegd. Natte natuur

voor recreatie. In deze gebieden kan de

ontstond zo een nieuw wandelgebied langs-

krijgt daardoor in de zomermaanden meer

wandelaar de natuur ten volle beleven.

heen een afwisselend landschap van bos-

kansen. Een bestaande rechthoekige vis-

jes, weilanden en laagveenmoerassen dat

vijver werd een natuurlijke plas met zacht

levensruimte biedt aan vogels als blauw-

glooiende heuvels. De vroegere populie-

Zig en Goort open voor het publiek

den). Om het gebied terug aantrekkelijker te maken voor planten, dieren en recreanten, werd een stuw gebouwd op een afwateringsgracht en

borst en roerdomp en moerasplanten als

renaanplant maakt geleidelijk aan plaats

Het grensoverschrijdende Kempen~Broek

hoge cyperzegge, grote ezelskop of watervi-

voor een streekeigen bos met een gevari-

strekt zich uit over de gemeenten Kinrooi,

olier. Vooral de 17 ha vijvers met rietkanten

eerde onderbegroeiing. Nieuwe paden en

Bree, Bocholt en Hamont-Achel in België,

en moeraszones maken dit gebied uiter-

voetgangersbrugjes maken het gebied be-

over Cranendonck en Weert in Nederland.

mate aantrekkelijk voor de natuur.

ter toegankelijk voor wandelaars.

was langs de Belgisch-Nederlandse grens,

De waterpartijen werden in hun oorspron-

‘Zig en Goort’ werd als één wandelgebied

is in de loop van de twintigste eeuw beetje

kelijke staat hersteld om het gebied haar

(en natuurgebied) ontwikkeld met een

bij beetje omgevormd tot een landbouw-

rijke natuurwaarden terug te geven. Met

centrale startplaats ter hoogte van de par-

Wat vroeger een uitgestrekt moerasgebied

king van de Goort. Van hieruit vertrekken vier op het terrein aangeduide wandellussen met infoborden op de startplaatsen. Er zijn ook panelen met informatie over het gebied voorzien. Speciale aandacht ging uit naar de toegankelijkheid voor rolstoelgebruikers: zowel enkele wandellussen als de vogelkijkhut werden in die zin ontworpen.

VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Jaaroverzicht 2004

Wandelen rondom het moeras in het Smeetshof Ook in het Smeetshof, een ander deelgebied van het Kempen~Broek, voerden we in 2004 grootschalige werken uit. Het Smeetshof is 189 hectare groot en ligt volledig in de gemeente Bocholt, vlak tegen de grens met Nederland. Aan Nederlandse zijde, grenzend aan het Smeetshof, vinden

E-LOKET BUNDELT ALLE RECHTEN VAN VOORKOOP

we het natuurgebied Wijffelterbroek. Dit is

WWW.RECHTVANVOORKOOP.BE

een restant van het vroegere, reusachtige Op 22 maart 2004 keurde de Vlaamse

Op de website www.rechtvanvoorkoop.

moerasbos. In België vindt het Smeetshof

regering een projectvoorstel goed om

be kan iedere geïnteresseerde vlot te

aansluiting bij groengebieden als de Luy-

een geïntegreerd loket rechten van

weten komen wat de speciﬁeke regelge-

sen en Stamprooierbroek. Ook in dit ge-

voorkoop in het Vlaamse Gewest uit te

ving en procedure is voor elk decretaal

bied vestigde de landbouw zich in de loop

bouwen. Op korte termijn werd de in-

recht van voorkoop. Via de link met het

van de twintigste eeuw, wat resulteerde in

formatieve website www.rechtvanvoor-

Geo-loket Vlaanderen kan de betrokke-

de drooglegging van de gronden en het

koop.be gerealiseerd. Deze site ging in

ne nagaan of op een bepaald onroerend

verdwijnen van bossen en de typische

de maand juni on line.

goed één of meerdere rechten van

moerasnatuur.

Bij een verkoop van onroerende goederen heeft de overheid in welbepaalde gevallen een ‘recht van voorkoop’. Als zij dit recht uitoefent, verwerft zij in de plaats van de kandidaat-koper de aan-

voorkoop ten gunste van de overheid rusten. De website biedt dus een antwoord voor alle rechten van voorkoop van gemeenten, provincies en het Vlaamse Gewest.

geboden onroerende goederen. Zij

Het loket rechten van voorkoop is een

koopt dan tegen de prijs en de voor-

realisatie van een partnerschap. Naast

waarden van de kandidaat-koper.

het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap en de VLM zijn ook de an-

Vandaag is het niet eenvoudig om te

dere instanties die gebruik kunnen ma-

weten te komen of een vastgoedtrans-

ken van een recht van voorkoop part-

actie al dan niet aan een recht van voor-

ners in het initiatief. Het gaat om de

koop is onderworpen. In Vlaanderen

Vlaamse

bestaan er negen decretale rechten van

het Havenbestuur van Zeebrugge, het

voorkoop, elk met hun eigen procedu-

Havenbedrijf Gent en het Gemeentelijk

re. De VLM is zelf de begunstigde van

Havenbedrijf Antwerpen. De VLM heeft

het recht van voorkoop ruilverkaveling

de expertise van onder meer de afde-

en is daarnaast gemachtigd om in

ling OC GIS-Vlaanderen ter beschik-

naam en voor rekening van het Vlaam-

king gesteld om op korte termijn het

se Gewest het recht van voorkoop in

loket te kunnen realiseren.

Huisvestingsmaatschappij, Het startschot voor de werken in het gebied werd eigenlijk al in 1998 gegeven, toen

het

natuurinrichtingsproject

Smeetshof, opgestart op initiatief van eigenaar Natuurpunt, groen licht kreeg. Midden 2003 zijn de werken gestart. Op

kader van het natuurdecreet uit te oefe-

de aanleg van enkele wandelpaden na, wa-

nen.

ren alle geplande natuurinrichtingswerken eind 2004 klaar. In 2005 wordt ook de oude Smeetshoeve gerestaureerd.

De hoeve dateert van 1873 en wordt in zijn oorspronkelijke staat hersteld. Ook het binnenplein krijgt nog een opknapbeurt.

Buitengoor-Meergoor: toegankelijk op maat van gebied én wandelaar Het Buitengoor is het brongebied van de

Ook in het Smeetshof leggen we de na-

Vleminksloop, de meest zuidelijke beek in

druk sterk op moerasontwik-

het stroombekken van de

keling. Hiertoe werden veran-

Kleine Nete. Het gebied om-

deringen aangebracht aan

verschillende beken. Langs de Veldhoeverbeek is er een overstroommoeras

aange-

legd, langsheen de Lossing wordt er doorstroommoeras gevormd. Een andere beek kreeg een stuw, nog een andere werd volledig afgedamd. Het water van de beken vloeit

“In 2005 wordt ook de oude Smeshoeve gertaureerd”.

vat de moerassige laagte tussen het Zilverstrand en het Zilvermeer en is een parel van een natuurgebied. Het gebied Buitengoor-Meergoor is ongeveer 75 ha groot en ligt helemaal op het grondgebied van Mol, in het hart van de Molse Meren.

vanzelf in het moeras en

Het Buitengoor is tot ver bui-

zorgt daar voor een perma-

ten onze landsgrenzen be-

nente stroming. De zoge-

kend omwille van zijn uitzon-

naamde ‘plas-dras’-situatie trekt tal van

derlijke fauna en ﬂora. Net als De Maat,

vogels aan.

aan de overkant van de Postelsesteenweg, is het een gebied van Europese waarde dat

Om het landschap halfopen te houden,

deel uitmaakt van het Natura 2000-net-

wordt het gebied begraasd in samenwer-

werk. Omdat kalkrijk en zuur water er

king met de lokale landbouwers. De koeien

mengen, groeien er planten die elders in

van plaatselijke boeren houden in afwisse-

de Kempen niet of bijna niet meer te vin-

ling met grote grazers zoals Galloways het

den zijn. Deze brok oerkempische natuur

landschap open en gaan de verbossing te-

wordt beheerd door vrijwilligers van Na-

gen. Op geregelde tijdstippen wordt er ge-

tuurpunt.

maaid en gekapt en op sommige plaatsen is de beste vorm van beheer gewoon de natuur haar gang laten gaan.

Ook aan wandelaars en ﬁetsers werd gedacht: zij zullen voortaan dit drassige gebied kunnen doorkruisen. Korte en lange wandelroutes, infoborden, vogelkijkwanden en een uitkijktoren aan de zijgevel van de hoeve maken een leerrijke verkenning

Het grootste deel van het gebied is een er-

van het gebied mogelijk. Schuilhuisjes en

kend natuurreservaat. Maar om die waar-

zitbanken maken het mogelijk om voluit te

den ook op langere termijn te kunnen be-

genieten van het natuurgebied.

waren, waren er dringend maatregelen

N E N 19

VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Jaaroverzicht 2004

nodig. Daar zorgt het natuurinrichtingsproject voor, dat in 2004 in de fase van de uitvoering belandde.

NATUURINRICHTING, EEN KWESTIE VAN PARTNERSCHAP

De verlening van de bouwvergunning in april was een belangrijke mijlpaal. Met het gros van de werken zijn we gestart in augustus. Eind 2004 waren alle afgravingen afgerond. Het afvoeren van de grond loopt nog verder in 2005. Omdat de grond ten dele verontreinigd is met zware metalen een typisch probleem voor heel de regio -

Het gebeurt niet elke dag dat Vlaamse en provinciale overheden, een natuurvereniging, recreatiedomeinen en industriële bedrijven de handen in elkaar slaan met hetzelfde doel. Buitengoor Meergoor toont nochtans dat het kan.

neemt deze fase meer tijd in beslag dan

De afdeling Natuur en de VLM zijn de

eerst gedacht.

Vlaamse overheden die natuurinrichtingsprojecten opstarten en verder coordineren. Zij ondersteunen het pro-

moeras snel dichtgroeien met opschieten-

jectcomité dat waakt over de inhoud en

de bomen en struiken, werd een groot deel

uitvoering van het project.

van de dennenbestanden gedund of ge-

“H Buitengoor is een natuurgebied m internationale allure dat om duurzame bcherming vraagt”.

Heel wat verschillende partijen zijn ei-

dat het instrument natuurinrichting

werd geplagd, op andere

genaar van gronden in Buitengoor -

ook toepasbaar is in kwetsbare gebie-

plaatsen werd nog dieper

Meergoor: nv De Nieuwe Zandgroeven

den met hoogwaardige natuur. Weten-

afgegraven, zelfs tot op het

van Mol en haar moederbedrijf nv SCR-

schappelijk onderzoek toont aan dat de

bekende Molse witte zand.

Sibelco, Natuurpunt vzw, nv Meergoren

zeldzame ﬂora en fauna het goed doen

Door te maaien en te begra-

en de provincie Antwerpen (beiden

in het ingerichte Buitengoor. Zowel

zen worden opschietende

mede-uitbater van het Zilvermeer), de

vanwege de beheerders van Natuur-

struiken en grassen in de

Dienst voor de Scheepvaart en de afde-

punt als vanuit wetenschappelijke hoek

kiem gesmoord. En ook de

ling Natuur. Ook de Stichting Kempens

zijn de eerste reacties dan ook positief.

dieren krijgen meer kansen.

Landschap is actief betrokken in Bui-

De hindernissen voor de

tengoor - Meergoor. Alle partners heb-

reeën die leven in het ge-

ben intussen het beheer van hun gron-

bied of er voorbij trekken

den overgedragen aan Natuurpunt.

werden weggewerkt. Voor 2005 staat nog de verdere afwerking op het programma: het op punt stellen van de waterhuishouding is daar een belangrijk onderdeel van. Om het delicate evenwicht tussen zuur en kalkrijk water in de hand te houden, willen we stuwtjes plaatsen en plaatselijk de dijken verhogen. De rechte oevers van enkele waterplassen worden natuurvriendelijker heraangelegd, en dichtgegroeide vennetjes opnieuw open gemaakt.

Het project Buitengoor is het bewijs

kapt. Op sommige plaatsen

Bij de ontsluiting van Buitengoor werd terdege rekening gehouden met de kwetsbare natuur. Nochtans is het nooit de bedoeling geweest van het ge-

Deze partners zaten ook bij de voorbe-

bied een ontoegankelijk eiland te ma-

reiding van de inrichting rond de tafel.

ken. Voortaan kunnen de wandelaars

Met een protocol, in 2000 ondertekend

de natuur en het landschap echt bele-

door alle eigenaars en beheerders, en-

ven. Wie een korte, goed begaanbare

gageerden zij zich om mee in het pro-

wandeling op prijs stelt kan het natuur-

ject te stappen en samen na te denken

leerpad inslaan dat doorheen de educa-

over de aanpak van de werken. De

tieve zone in de nabijheid van het Eco-

maatregelen en ingrepen van het in-

centrum de Goren loopt. Laarzenwan-

richtingsproject hebben dus in inten-

delaars zullen zich thuis voelen op het

sief overleg met alle betrokkenen vorm

wandelpad dat in een lus in het natuur-

gekregen.

gebied zelf loopt.

PARTNERSCHAP

Omdat de resterende stukken heide en

gebied en ligt een groot deel ervan in een

De kern van het natuurinrichtingsproject is de heraanleg van het meer.

Habitatrichtlijngebied. Vroeger was het Vinne een groot natuurlijk meer, dat

Het Vinne wordt weer meer

sinds de negentiende eeuw kunstmatig droog werd ge-

Ook in Vlaams-Brabant werden de werken

houden door het water er weg

in het kader van een natuurinrichtingspro-

te pompen. Om de natuur te-

ject grotendeels afgerond. Het projectge-

rug meer kansen te geven,

bied waar aan natuurinrichting werd ge-

heeft de provincie Vlaams-

daan is het Vinne, een provinciaal domein

Brabant in 1998 een aanvraag

op grondgebied van de stad Zoutleeuw,

voor natuurinrichting inge-

dat voor 90 % uit natuurgebied bestaat.

diend. Tegelijk was het de be-

Het grootste deel van het domein heeft in

doeling (zachte) recreatie en

het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen

natuureducatie te laten be-

de bestemming natuur gekregen. Boven-

staan.

dien is het gebied ook aangeduid als VEN-

“Najaar 2004: de pompen worden stilgelegd. H Vinne kan zich terug m water beginnen vullen”.

Het was immers de bedoeling het gebied terug te vernatten, zodat er terug een open waterplas kon ontstaan met brede oevers, waar rietkragen en broekbossen tot ontwikkeling kunnen komen. Op de lichthellende oevers van het meer zal een rijke variatie

aan

oeverplanten

groeien, met veel schuilgelegenheid voor de waterfauna. Door de ligging op een belangrijke

vogeltrekroute,

wordt zo’n grote, open plas heel interessant voor trekvogels.

ARCHEOLOGISCHE RESTEN 21

VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Jaaroverzicht 2004

De werken zijn gestart in januari en verliepen in vier fasen. Tijdens de voorbereidende fase werden zowat 25 ha bomen gekapt - overwegend populieren en naaldbomen met weinig natuurwaarde. Nog in de eerste fase werd het takhout opgeruimd en overbodige constructies afgebroken, zoals brugjes, een stal, overbodige afsluitingen. In de volgende fase, die van de grondwerken, werd een gedeelte van de Vinnebeek verlegd en opengemaakt, kreeg de SintOdulphusbeek een kleibekleding en werden ruimingswallen van de grachten afgegraven. Tijdens de derde fase volgde dan de uitbouw van de recreatieve infrastructuur, zoals vogelkijkhutten, uitkijktoren,

meer wordt voorzien door twee grote be-

ken en een grote verscheidenheid in de

knuppelpaden, parking, schuilhut, wan-

grazingsblokken met raster, die bevolkt

plantengroei. De omgeving van het meer

delpaden en brugjes. Tot slot werden de

worden met Galloway-runderen. De dro-

wordt op die manier omgevormd tot een

wandelpaden nog afgewerkt met hagen en

gere terreinen rond het meer worden be-

kleinschalig, half-open landschap met

houtkanten.

graasd door maximum één tot drie runde-

graslanden en kleine landschapselemen-

ren per hectare. Zo ontstaan er open plek-

ten zoals hagen, houtkanten, bomen en

Met Kerstmis werden de pompen stilge-

struiken.

legd, het moment waarop het Vinne zich terug met regenwater en kwellend grond-

EIGEN ACCENTEN VAN DE PARTNERS KRIJGEN VORM

water kon beginnen vullen. Tegen eind 2005 zou het meer helemaal vol moeten zijn. Het Vinne zal dan een diepte hebben

Bij de natuurinrichting van het Vinne hebben verschillende overheden samengewerkt:

van 1 à 1,5 meter.

de afdeling Natuur van Aminal, de VLM, de provincie Vlaams-Brabant en de stad Zoutleeuw. Binnen de globale visie voor het gebied, krijgt iedere partner de kans om eigen accenten te leggen. Zo hebben we - om de inkom van het domein veiliger te maken

impact op de toegankelijkheid en de recre-

voor wandelaars, ﬁetsers en ruiters - in overleg met de stad Zoutleeuw beslist om drie

atie in het domein. Waar de wandelaar

verkeersremmers aan te leggen. De stad Zoutleeuw betaalt ook mee voor de construc-

vroeger dwars doorheen het domein kon

ties waarmee afvalwater naar een rietveld wordt afgeleid. De provincie ﬁnanciert een

trekken, loopt er nu enkel nog een wandel-

deel van de heraanleg van de parking en de restauratie van een oude brug en twee

pad om het meer heen. In de meest voch-

stuwen. Buiten de natuurinrichting heeft de provincie trouwens nog heel wat plannen

tige delen is er alleen een knuppelpad. Aan

met de Vinnehoeve. De schuur krijgt een inrichting als educatieve- en tentoonstellings-

de westzijde ligt er ook een stukje recrea-

ruimte. Ook voor het pomphuis en de conciërgewoning zijn er renovatieplannen. Al

tieve

deze ingrepen moeten het onthaal van bezoekers in het domein verbeteren.

ﬁetsroute.

Vogelkijkhutten,

EIGEN ACCENTEN

Uiteraard hebben al deze werken ook een

een

schuilhut, infoborden, een uitkijktoren en

een parking vervolledigen het aanbod van recreatie.

In het beheer van het gebied rondom het

Daar waar het natuurinrichtingsproject vooral gericht is op bescherming van de natuur en de ontsluiting van het gebied zelf, is het project dus ook de katalysator voor initiatieven van de partners die het Vinne op een duurzame manier openstellen voor het publiek.

Werken met grondenbanken op vraag van anderen Het Vlaamse buitengebied is voortdurend in beweging.

Lokale grondenbank Linkerscheldeoever ruilt 43 ha

De grondenbank heeft in 2004 124 ha aangekocht voor een bedrag van circa 5.400. 000 euro, waarvan 85 ha binnen de na-

Verschillende beleidssectoren zoals het natuurbeleid, het waterbeleid, het bosbeleid,

De lokale grondenbank Linkerscheldeoe-

tuurcompensaties (circa 3.800.000 euro)

het havenbeleid… ontwikkelen plannen.

ver is een primeur voor Vlaanderen. Deze

en 39 ha buiten de natuur-

Denken we hierbij aan projecten zoals de

grondenbank werd begin 2002 opgericht

compensaties (circa 1.600

havenontwikkelingen in Antwerpen, Gent

na bekrachtiging en afkondiging van het

.000 euro). Dertien belang-

en Zeebrugge, de stadsbossen en het Sig-

Validatiedecreet door de Vlaamse regering.

hebbenden werden voor hun

maplan.

Dit decreet verbond aan het hervatten van

landbouwgoederen

Dergelijke projecten brengen een duidelijke

de geschorste werken aan het Deurganck-

de natuurcompensaties in

vraag naar een ﬂankerend beleid met zich

dok de oprichting van een grondenbank

natura vergoed. Deze dos-

mee. Dit ﬂankerende beleid moet onder

om onder andere de landbouwers te bege-

siers

meer landbouwers helpen die het slachtof-

leiden bij de onteigening van de landbouw-

pachtruil’ beslaan een totale

fer zijn van onteigeningen.

goederen op Linkerscheldeoever. Via de

oppervlakte van 43 ha.

binnen

‘eigendoms-

grondenbank Linkerscheldeoever krijgen Dat deze vragen bij de VLM terecht ko-

de landbouwers, die landbouwgoederen

De gronden die voorlopig

men, is niet onlogisch. Immers, door het

verliezen in de natuurcompensaties, de

niet aangewend worden voor

jarenlange werken met grondenruil in de

keuzemogelijkheid tussen een ﬁnanciële

ruiloperaties en de gronden

ruilverkavelingsprojecten, kunnen we bo-

(onteigenings)vergoeding en een land-

die gelegen zijn in de natuur-

gen op heel wat ervaring met dergelijke

bouwgoed als vergoeding in natura. De

compensaties, werden ook in

processen. De instrumenten gronden-

vrijwillig

landbouwgoederen

2004 door de grondenbank

bank, gebruiksruil en ruilverkaveling wor-

buiten de natuurcompensaties worden

beheerd. De overeenkomsten

den ingezet op maat van het gebied en de

aangekocht om gronden te kunnen aan-

afgesloten in 2003 liepen ver-

plaatselijke landbouw.

bieden als vergoeding in natura.

der. Voor het teeltseizoen

verkochte

“Grootse werken in onder meer de Vlaamse havengebieden brengen nood aan begeleiding van de laatselijke landbouw m zich mee - een nieuwe taak voor de VLM”.

2005 werden in 2004 overeenkomsten afgesloten met plaatselijke landbouwers. Het ging hierbij vooral om éénjarige pachtcontracten (circa 145 ha met 57 landbouwers) en gebruiksovereenkomsten verbetering ecologische kwaliteit van de polder (circa 25 ha met 5 landbouwers). Verder hebben we de overeenkomst met Natuurpunt voor het beheer van de Putten voortgezet (circa 45 ha). Alle aangekochte gronden binnen de afgebakende natuurcompensaties werden vrijgehouden voor het uitvoeren van werken. Vanaf 1 oktober heeft de grondenbank ook het vruchtgebruik gekregen van ongeveer

VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ

V O G E DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Jaaroverzicht 2004

‘GROND OF GELD’

TOEGEPAST IN

DOEL

Voor de inwoners van Doel die moesten wijken voor de havenuitbreiding, werd in de

jaren 1990 reeds een sociaal bemiddelaar aangeduid. Elke Doelenaar kon en kan daar

voor Grond- en Industrialisatiebeleid van

het Linkerscheldeoevergebied. Op deze

voor zijn problemen terecht. Voor een landbouwer stellen zich andere en meestal nog

grotere problemen. Het was dus logisch dat ook deze problematiek op een professionele wijze moest aangepakt worden.

gronden heeft de grondenbank Linker-

Boeren die geen opvolger hebben, einde loopbaan zijn of gewoon willen stoppen kun-

scheldeoever in 2004 éénjarige pachtcon-

nen hun gronden en bedrijfsgebouwen verkopen aan de grondenbank Linkerschelde-

tracten afgesloten voor het teeltseizoen

oever. Landbouwers die door de expansie van het havengebied of de daaraan gekop-

2005.

pelde natuurcompensaties onteigend worden, kunnen gronden verwerven die de grondenbank in eigendom heeft. De gronden van deze landbouwers wordt geruild

De grondenbank Linkerscheldeoever blijkt

met de gronden van de grondenbank. In deze ruilhandel wordt gelet op de evenwaar-

een goede oplossing te zijn om landbou-

digheid van de grond en op het statuut ervan. Een boer-eigenaar komt dus in aanmer-

wers te helpen die in hun bedrijfsvoering

king voor een eigendom, de pachter voor pachtgrond.

bedreigd worden door onteigeningen. De

landbouwers van wie het dossier rond is,

De juridische basis van de lokale grondenbank Linkerscheldeoever zijn de wetten op de

zijn tevreden. Het principe ‘grond of geld’

ruilverkaveling. De grondenbank biedt dus gronden aan die zoveel mogelijk logisch

wordt als een rechtvaardig principe aan-

gestructureerd zijn.

vaard door de gehele landbouwsector. Het

succes zal nog vergroten naarmate meer ruilakkoorden worden gesloten.

Gentse Kanaalzone: grondenbank in kader van Sociaal Begeleidingsplan

Op vrijdag 11 juni keurde de Vlaamse Re-

herstructureringsaanbod voor de landbou-

verplaatsing van hun bedrijf, maakt deel

wers actief in het havengebied. De oprich-

uit van de opdracht. De onderhandelingen

ting van een grondenbank was één van de

over de taakverdeling tussen de VLM, de

oplossingen die werden voorgesteld in de

administratie Waterwegen en Zeewezen

landbouwstudie Gentse Kanaalzone die

en de sociaal bemiddelaar werden in de

we in april hebben afgerond.

tweede helft van 2004 opgestart. Ook met

gering het Sociaal Begeleidingsplan voor

de plaatselijke landbouwers hebben we al

de inwoners van de Gentse Kanaalzone

De bedoeling is aan de hand van een gron-

gesprekken aangeknoopt. Concreet zijn er

goed. In dit document kreeg de VLM de

denbank maatregelen voor grondruil uit te

eind 2004 vier landbouwbedrijven die een

opdracht een overeenkomst grondenbank

werken. Ook de administratieve begelei-

bedrijfsverplaatsing overwegen.

uit te werken in het kader van een

ding van landbouwers die kiezen voor een

GROND OF GELD

36 ha eigendommen van de Maatschappij

Op 25 juni 2004 gaf de Vlaamse rege-

de Gentse Kanaalzone en de economi-

Mogelijke partners voor de inrichting

ring de VLM ook de opdracht om voor

sche zone. De hoofdfunctie van de kop-

van de koppelingsgebieden zijn de stad

de Gentse Kanaalzone - althans voor

pelingsgebieden is buffering. Deze buf-

Gent, de gemeenten Evergem en Zel-

het gedeelte koppelingsgebieden - een

fer kan worden ingevuld met een meer-

zate, het Havenbedrijf Gent, de provin-

nieuw landinrichtingsproject uit te wer-

voudig ruimtegebruik dat zowel voor

cie Oost-Vlaanderen, de betrokken af-

ken en deel te nemen aan alle formele

de woonkern als voor de economische

delingen van het Ministerie van de

en informele overlegstructuren rond de

zone een betekenis heeft (bos, natuur,

Vlaamse Gemeenschap en private part-

realisatie van de opties in het landin-

landbouw, recreatie en ondersteunende

ners.

richtingsproject Gentse Kanaalzone.

functies).

Het landinrichtingsproject handelt niet over de economische zones in de Gentse Kanaalzone, enkel op de koppelingsgebieden.

Een eerste stap in het landinrichtingsproject is het uitwerken van een planprogramma voor de Gentse Kanaalzone. Het ontwerp planprogramma werd

Deze koppelingsgebieden zijn gebie-

op 13 december 2004 toegelicht aan de

den met meerdere functies die de over-

Commissie voor Landinrichting en

gang maken tussen de woonkern van

werd mondeling gunstig geĂŤvalueerd.

PLANPROGRAMMA

PLANPROGRAMMA VOOR GENTSE KANAALZONE IN DE MAAK

L 25

VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Jaaroverzicht 2004

Het platteland

op een KEERPUNT 2004 was een betekenisvol jaar voor het Vlaamse platteland. Voor het

eerst werd het plattelandsbeleid als bevoegdheid toegewezen aan één minister. Op het einde van het jaar kreeg de VLM de opdracht een afdeling Platteland op te richten. In 2004 lanceerde Vlaanderen ook het initiatief ‘Keerpunt Platteland’; een eerste reeks concrete projecten en studies is opgestart. Verder kreeg de uitvoering van Europese plattelands- en regioprogramma’s onze onafgebroken aandacht. Projecten in het kader van Leader+, PDPO en Interreg III werden in 2004 opgestart of voortgezet.

platteland

De landbouwer, die één van onze belangrijkste partners blijft, vindt voortaan bij de VLM een uniek e-loket, waar hij terecht kan voor alle vormen van beheerovereenkomsten. We werkten in 2004 voort aan ‘op maat gesneden’ pakketten van maatregelen, die we op bedrijfsniveau kunnen toepassen. De nieuwe beheerovereenkomst bodemerosie werd in 2004 wettelijk verankerd. Onze bedrijfsplanners, ondersteund door de regionale landschappen, geven gedurende twee jaar advies aan landbouwers met interesse voor agrarisch natuurbeheer.

VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Jaaroverzicht 2004

Het platteland volwaardig “De VLM wil de vernieuwing op h latteland initiëren en inspireren”.

Vlaanderen leverde in 2004 belangrijke inspanningen om het platteland te herwaarderen. Naast projecten die kaderen in het Europese beleid, nam Vlaanderen ook zelf betekenisvolle initiatieven.

VERNIEUWING

MET OOG VOOR

EIGENHEID

Het Vlaamse platteland is in beweging. Naast de landbouw hebben in de loop der jaren ook andere sectoren (handel, transport, industrie) er hun intrede gedaan. Bovendien krijgen ook niet-economische functies op het platteland de nodige aandacht: eigenheid van het Vlaamse platteland wordt nog altijd volop herontdekt en gewaardeerd. Om gelijke tred te houden met de maatschappelijke ontwikkelingen, heeft het platteland nood aan prikkels. De verschillende domeinen van het beleid - ruimtelijke ordening, milieu, mobiliteit, natuur, landbouw - stimuleren de functies van het platteland en zetten haar karakter in de verf. Nieuw is dat de landelijke gebieden in Vlaanderen niet langer door eenzelfde, sectorale bril bekeken worden, maar met oog voor hun eigenheid en dynamiek. Haspengouw, het Brugs Ommeland, de Antwerpse Kempen, het Pajottenland, de Vlaamse Ardennen: elke streek heeft een eigen karakter en identiteit. Eigen kwaliteiten en troeven, bedreigingen en knelpunten betekenen ook nood aan bepaalde speciﬁeke stimulansen, op maat van het gebied.

Eigen minister, eigen afdeling

E VERNIEUWING

natuur en biodiversiteit, landschap, recreatie, cultuurhistorisch patrimonium,… De

In 2004 kreeg een Vlaamse minister voor

Aan de vooravond van 2005 werd de VLM

het eerst de bevoegdheid over het platte-

gevraagd een afdeling Platteland op te rich-

samen rond de tafel te zitten. Door onze ex-

landsbeleid. Hierdoor ontstaat de moge-

ten. Onze organisatie wordt hiermee om

nend op, zonder zelf de touwtjes in handen

lijkheid om de plattelandsimpulsen van de

een duidelijke inbreng in het plattelandsbe-

te nemen. Onze rol is die van katalysator in

verschillende beleidssectoren op elkaar af

leid gevraagd. Ondanks de oprichting van

het vernieuwingsproject op het platteland.

te stemmen. Gebundelde initiatieven heb-

een centrale afdeling die het plattelandsbe-

In het voorjaar van 2005 zullen we de eerste

ben immers meer slagkracht en zijn ook

leid opvolgt, blijven we het essentieel vin-

voorstellen neerschrijven om het takenpak-

kostenefﬁciënter.

den met al onze partners op het platteland

ket van de afdeling Platteland in te vullen.

pertise in te brengen treden we ondersteu-

L A T

aandachtspunt

voor Vlaanderen

Forum over het platteland in de startblokken

afgerond in juni 2004 en als voorbereiding

• Het project ‘Bedrijfsplannen voor land-

op de Vlaamse verkiezingen een aanzet

bouwbedrijven in regionale landschap-

In de loop van 2004 werd ook gestart met

heeft aangereikt voor een Vlaams geïnte-

pen’ wil de actieve landschapszorg in

de oprichting van het Interbestuurlijk Plat-

greerd plattelandsbeleid.

de regionale landschappen extra stimu-

telandsoverleg (IPO). Dit overlegorgaan

leren met plannen voor individuele

de voor het platteland bevoegde gedepu-

‘Keerpunt Platteland’ bundelt concrete projecten

teerden en de lokale mandatarissen samen

Op initiatief van het Vlaamse Gewest werd

aangeworven voor een periode van

rond de tafel. Het doel van dit forum is de

in het voorjaar van 2004 het initiatief

twee jaar om deze bedrijfsplannen op

samenwerking in landelijke gebieden te

‘Keerpunt Platteland’ gelanceerd. Dit initi-

te maken. Het bedrijfsplan krijgt vorm

stimuleren, meer afstemming te bereiken

atief is een bundel concrete projecten en

in overleg met de landbouwer en is een

met beleidsinitiatieven van andere secto-

studievoorstellen voor het platteland. Een

bundeling van de meest geschikte be-

ren, de Vlaamse insteek naar de Europese

aantal van deze projecten hebben we in de

heerpakketten voor het landbouwbe-

programma’s te verwoorden en adviezen

loop van 2004 al opgestart.

drijf. De negen projectleiders worden

brengt de leden van de Vlaamse regering,

en beleidsvoorstellen te formuleren naar de Vlaamse regering. Het IPO wordt on-

landbouwbedrijven. In 2004 hebben we per regionaal landschap één persoon

aangestuurd door de VLM en door de

• Het project ‘Plattelandsbeleid op de

regionale landschappen zelf.

dersteund door werkgroepen, die zijn sa-

beleidskaart’ heeft als doel het IPO te

mengesteld uit deskundigen, ambtenaren

ondersteunen en uit te bouwen. Meer

• Het project ‘De Merode als impuls voor

en vertegenwoordigers van de maatschap-

concreet verwacht men van dit project

een regio: ontwikkeling landschapspark

pelijke organisaties. Het IPO zal naar ver-

input onder vorm van we-

wachting in het voorjaar van 2005 geïnstal-

tenschappelijk onder-

leerd zijn.

bouwde documenten en rapporten.

Een denkcel platteland heeft in 2004 voorbereidend werk geleverd om een Vlaams

• Het project ‘Plattelandsbe-

plattelandsbeleid op de politieke agenda

leid, een gezamenlijk in-

te krijgen. Zij heeft een memorandum voor

novatieproces’ heeft als

het plattelandsbeleid voorbereid dat werd

doelstelling de overheidsinitiatieven binnen het plattelandsbeleid efﬁciënt,

“ ‘Keerpunt Platteland’ vertaalt jong lattelandsbeleid naar concre projeen”.

effectief en gezamenlijk in

Zuiderkempen-Hageland’ moet de leefbaarheid verhogen van dit gebied, gelegen in een sterk verstedelijkte regio. Het doel is een totaal ontwikkelingsplan uit te tekenen voor de uitbouw van deze regio, als een landschapspark dat wordt gedragen door de lokale bevolking. Het project vertrekt vanuit de centraal gelegen

te zetten. Een eerste stap is het oplijs-

bossen van de Merode. Het initiatief

ten van de trends, ontwikkelingen, ac-

wordt mee geﬁnancierd door Europa

toren en instrumenten van het platte-

via het Lifescape-project. Dit project

land. Het project moet uitmonden in

werd in 2004 goedgekeurd en zal de

voorstellen om het plattelandsinstru-

komende jaren gerealiseerd worden.

mentarium bij te schaven.

VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

J a a r o v e r z i c h t 20 Jaaroverzicht 2 0 04 04

o CEL EUROPA

• Het project ‘Vlaams plattelandsbeleid in Europees perspectief’ wil concrete projecten in gang zetten in het kader van Europese programma’s rond plattelands- en regionale ontwikkeling. Het Interreg IIIb-project ‘Sustainable Open Space’ werd goedgekeurd en was ook in 2004 nog in uitvoering. Om alles in goede banen te leiden en te coördineren werd in de loop van 2004 in de schoot van de VLM de oprichting van de Cel Europa voorbereid. Deze cel bouwt contacten uit bij de Europese Commissie, spoort opportuniteiten op bij de beleidsvoorbereiding, volgt oproepen op tot het indienen van projectvoorstellen en begeleidt het uitschrijven van projectvoorstellen.

DE CEL EUROPA IN WORDING De oprichting van een Cel Europa binnen de VLM werd in 2004 volop voorbereid. De ideeën over het takenpakket van deze cel kregen geleidelijk aan vorm. Algemeen moet de Cel Europa ondersteunend zijn en informatie en expertise leveren aan de ganse VLM-organisatie. Volgende taken zullen onder meer tot het takenpakket behoren: - de inhoudelijke thema’s van het Europese beleid opvolgen en deelnemen aan de overlegfora; - fungeren als draaischijf van informatie over Europese projecten en als motor voor het deelnemen hieraan (informatie doorgeven over projectoproepen, logistieke ondersteuning bij projectindiening, aanleggen van een databank met internationale VLMprojectvoorstellen en -projecten, expertise aanbieden en verhogen door infosessies, opleiding,…); - investeren in internationale netwerken door antennefunctie; - trekken van het themanetwerk Europa binnen de VLM.

E u p a Europese programma’s

Vorm geven aan

De bedoeling is een netwerk op

platteland een grote prioriteit. De Europe-

te zetten waarbinnen ervaringen,

se Unie investeert dan ook volop in stimu-

realisaties en allerlei interessante

lansen voor de Europese plattelandsgebie-

informatie over Leader+ wordt

den.

uitgewisseld. Ook moeten deze

Leader+

gegevens actief worden uitgewis-

seld met de actoren buiten de

In het kader van het Europese Leader+-

Leader+-gebieden. Een belangrij-

programma kreeg de VLM in 2004 de op-

ke realisatie van de activeringscel

dracht om in samenwerking met de vzw

is de website www.leadervlaande-

Netwerk Platteland een activeringscel Lea-

ren.be, die sinds mei 2004 on

der+ op te bouwen. De rol van deze active-

line is. Deze site fungeert als

ringscel is de vijf Leader+-gebieden in

doorgeeﬂuik en informatiekanaal

Vlaanderen te ondersteunen.

voor plaatselijke groepen, geïnteresseerden en het ruime publiek.

EUROPA ZET DE TOON

Europa heeft verschillende programma’s opgezet om de ontwikkeling van de plattelandsgebieden in de Europese Unie impulsen te geven.

In het kader van dit Europese beleid schreef Vlaanderen haar Programmeringsdocument voor Plattelandsontwikkeling (PDPO) 20002006 uit. Dit programma geeft actoren op het platteland de kans projectvoorstellen voor plattelandsontwikkeling in te dienen bij de provincies. De projecten geven uitvoering aan de provinciale programma’s voor plattelandsontwikkeling. Deze programma’s bevatten acties en maatregelen die inspelen op de eigen knelpunten en sterktes van het platteland in de provincie. Provincies, lokale besturen, maatschappelijke organisaties en privé-partners - ondersteund door Europa - geven zo dus samen uitvoering aan plattelandsontwikkeling op maat van het gebied. In de diverse regio’s werken deze projecten als hefboom voor een leefbaar en kwaliteitsvol platteland.

EUROPA ZET DE TOON

Ook voor Europa is de leefbaarheid van het

Een ander Europees initiatief voor plattelandsontwikkeling is Leader+. Dit initiatief wil plattelandsactoren aanzetten om na te denken over het potentieel van hun gebied en hen ondersteunen in de realisatie van geïntegreerde en innovatieve projecten. In vijf Vlaamse streken (Brugs Ommeland, Meetjesland, Pajottenland, Kempen en Midden-Maasland) werken economische en sociale partners, verenigingen en overheid samen aan een ontwikkelingsstrategie voor hun gebied. Er staan onder andere projecten rond verbreding van de landbouw en initiatieven rond vorming en educatie op stapel. Voor elk gebied staat een bepaald thema centraal. De initiatiefnemende plattelandsactoren worden ﬁnancieel ondersteund door Europa.

VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Jaaroverzicht 2004

Overzicht van de goedgekeurde PDPO-projecten per provincie Provincie

aantal projecten uit-

Antwerpen

gevoerd in 2003

2004

4 nieuwe en 8 doorlopende

Limburg

17 nieuwe

Oost-Vlaanderen

20 nieuwe en 3 doorlopende

Vlaams-Brabant

11 nieuwe en 6 doorlopende

West-Vlaanderen

7 nieuwe en 7 doorlopende

Voorbeelden van projecten voor 2004 zijn:

Programmeringsdocument voor Plattelandsontwikkeling In het kader van het Vlaamse Programmeringsdocument voor Plattelandsontwikkeling (PDPO) 2000-2006 werden ook in 2004 projecten ingediend bij de vijf provinciale plattelandsloketten. Voor het werkingsjaar 2005 keurde de Vlaamse minister voor Landbouw, Zeevisserij en Plattelandsbeleid in de maanden november en december vijftig nieuwe projecten goed. Daarnaast liep in 2004 ook de uitvoering van de projecten die eind 2003 en begin 2004 werden goedgekeurd.

aantal projecten uitgevoerd in

- het begeleiden van landen tuinbouwbedrijven bij landschapsintegratie en de ontwikkeling van een leerboerderij (provincie Antwerpen); - de inrichting van een natuurﬁetsroute die vijf natuurgebieden verbindt, opwaarderen van de winterjaarmarkt als collectief plattelandsmoment en een voetwegenproject (Oost-Vlaanderen); - een Steunpunt Rurale Ontwikkeling en Agrarisch Natuurbeheer, de restauratie van veldkapellen en de ontwikkeling van dorpsraden (provincie Limburg); - een haagplantactie door jongeren, een project wonen in het Pajottenland en een project rond dorpskernhernieuwing (provincie Vlaams-Brabant); - het versterken van de streekidentiteit van Molenland, dorpsontmoetingsplaatsen en ruimte voor de jeugd (provincie WestVlaanderen).

“Een ztigtal nieuwe PDPOprojeen, gpreid over de Vlaamse provinci, ging in 2004 van start”.

Aangezien het huidige Europese programma aﬂoopt in 2006, werkte de Europese Commissie in 2004 ook een voorstel uit voor een nieuwe Verordening Plattelandsontwikkeling voor de periode 2007-2013. Dit voorstel werd gelanceerd in juli 2004 om besproken te worden in werkgroepen en op ministerieel niveau. De VLM heeft meegewerkt aan de Vlaamse standpunten over deze ontwerpverordening.

PSPE

PSPE OF PARTICIPATORY SPATIAL PLANNING IN EUROPE Nauwkeurige digitale ruimtelijke informatie is van groot belang voor een interactieve ruimtelijke planvorming. Zo vormen driedimensionale presentaties van plannen in het landelijke gebied een uitstekend hulpmiddel in de communicatie tussen bestuurders, technici en belanghebbenden bij de planvorming en uitvoering van projecten. In het Interreg IIIc-project ‘Participatory Spatial Planning in Europe’ maakt de VLM visualisaties aan om een plan nader toe te lichten en vooral ook de gevolgen voor de omgeving duidelijk in beeld te brengen. De afdeling OC-GIS Vlaanderen heeft een groot aandeel in dit project, dat wordt getoetst in het ruilverkavelingsproject Zondereigen.

Sustainable Open Space II

Hasselt-Aken-Luik). De VLM participeert

Open ruimten in regio’s met verstedelij-

met name in het project Groene Gordel in

kingsdruk hebben nood aan een speciﬁek

Vlaams-Brabant. Niet alleen liggen verschil-

beleid. In 1999 hebben zeven Europese regio’s een concept uitgewerkt waarin de open ruimte onder verstedelijkingsdruk in beeld komt. Zij deden dit in het project Sustainable Open Space (SOS) dat kadert in het Europese initiatief Interreg IIc. De identiteit van een regio, gedragen door cultureel erfgoed en landschapsmarketing, stond in deze projecten centraal. In de periode 20032005 werken zestien organisaties uit zeven regio’s samen aan de opvolger van SOS, namelijk SOS II of Sustainable Open Space - Celebrate Open Space! SOS II kadert in Interreg IIIb. De VLM is één van de zestien partners in het project, dat in 2004 volop in uitvoering was.

lende van onze lopende pro-

“De participatie van de VLM aan de Groene Gordel raakt aan lopende projeen in VlaamsBrabant, zoals de ruilverkaveling Elingen en h natuurinrichtingsproje Dijlevallei”.

Twee Vlaamse regio’s zijn op-

jecten in de Groene Gordel (de ruilverkaveling Elingen, het natuurinrichtingsproject Dijlevallei, de beheerovereenkomsten in partnerschap met de regionale landschappen), ook geven we ﬁnanciële steun aan dit project. We verzorgen ook mee de contacten met de projectverantwoordelijken in Nederland en met andere internationale partners. Naast de provincie VlaamsBrabant nemen ook de vzw Toerisme Vlaams-Brabant, de Regionale Landschappen Dijleland en Zenne, Zuun en Zoniën, het Innovatiesteunpunt Boerenbond, de VVV Dijleland en IGO Leuven deel. Communicatie en openheid vormen de ruggengraat van het project. Gedurende het hele pro-

genomen in het project: het gaat om Vlaams-

ces zijn er tal van evenementen, uitwisselin-

Brabant en MHAL (de regio Maastricht-

gen, workshops en publicaties gepland.

DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Jaaroverzicht 2004

CONFERENTIE ‘CITY AND COUNTRYSIDE’ MONDT UIT IN PURPLE-PLATFORM

PURPLE

L N B VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ

Op 21 oktober werd in Den Haag de conferentie ‘City and countryside Finding a New Balance’ georganiseerd. Meer dan 300 deelnemers uit 20 landen namen deel aan deze studiedag over de peri-urbane gebieden in Europa. Zowel de ruimtelijk-economische planning als de rol van landbouw in deze gebieden kwam aan bod.

Tijdens de conferentie engageerden de startregio’s voor SOS II (waaronder Vlaanderen) zich om een permanent platform, PURPLE genoemd, op te richten. PURPLE staat voor Peri Urban Regions Platform Europe en wil de Europese politieke agenda beïnvloeden door meer aandacht te vragen voor de peri-urbane gebie-

SAMENWERKING

den.

SAMENWERKINGSAKKOORD LANDELIJKE INRICHTING MET CHINA De VLM heeft in 2004 een samenwerking opgezet met het Land Consolidation and Rehabilitation Center (LCRC) in China. Deze samenwerking omvat twee projectvoorstellen die mee zullen worden ondersteund door de Universiteit Gent, the China Agricultural University (CAU), het Land Bureau van Tongzhou en de Landsiedlung BadenWürttemberg.

Het eerste project is een bilateraal project tussen de VLM, de Universiteit Gent, de Chinese Agricultural University (CAU) en het LCRC voor de duur van zes maanden. De samenwerking situeert zich op het vlak van een technische en wetenschappelijke uitwisseling rond duurzame landelijke inrichting. Het project kreeg groen licht in oktober; de overeenkomst werd eind november ondertekend tijdens de Belgische economische missie onder leiding van prins Filip naar China. Op 4 oktober diende de VLM ook een projectvoorstel in bij Europa (Asia ProEco program) dat een samenwerking inhoudt met dezelfde partners en de Landsiedlung Baden-Württemberg. Het gaat om een concreet project rond ‘Development of Sustainable Integrated Land-use’ (ruilverkaveling en landinrichting), de invoering van milieumaatregelen in een dergelijk inrichtingsproject en de inspraak van de lokale betrokkenen. Het project situeert zich in de provincie Bejing, district Tongzhou. Het project werd aan de bevoegde instanties ter goedkeuring voorgelegd in februari 2005.

Landbouwers beheren de natuur S

inds 2000 kunnen landbouwers in Vlaanderen

beheerovereenkomsten sluiten die kaderen in het Europese landbouw- en milieubeleid. In ruil voor maatregelen voor de natuur en het naleven van beeen vergoeding. Zo kunnen de landbouwers zelf

Resultaten van vijf jaar beheerovereenkomsten

voor een beter milieu zorgen en bijdragen tot een

Eind 2004 waren er 5.324 landbouwers die

fraaier platteland in Vlaanderen.

de natuur beheren aan de hand van een

paalde voorwaarden, krijgen de beheerders jaarlijks

beheerovereenkomst, of nog: één op zeven landbouwers heeft een contract lopen voor één of meerdere beheerovereenkomsten. In 2004 sloten 548 landbouwers voor het eerst een overeenkomst af. Na vijf jaar beheerovereenkomsten onderhouden landbouwers 199 km heg, 8.513 are houtkanten en 68.162 m� poel. De pakketten botanisch beheer zijn nieuw. De landbouwers konden vanaf 1 juli met deze pakketten starten.

L N B VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Jaaroverzicht 2004

Cumulatief areaal voor de verschillende beheerdoelstellingen

E-loket beheerovereenkomsten in de steigers

2000

2001

2002

2003

2004

2.011

11.930

30.356

62.613

68.162

119

160

199

jecten van 2004.

ten (are)

1.460

3.250

5.040

7.070

8.513

In Vlaanderen bieden zowel het Vlaamse

perceelsranden (ha)

193

293

363

Gewest - de VLM, de administratie land-

weidevogelbeheer (ha)

167

236

425

499

601

en tuinbouw (ALT), de administratie be-

water (ha)

13.702

22.014

24.247

25.324

27.392

heer

natuur (ha)

1.237

1.448

1.557

1.724

2.137

(ABKL) en de administratie milieu-, na-

botanisch beheer (ha)

aanleg en onderhoud van poelen (m2)

komsten is één van de opmerkelijkste pro-

aanleg en onderhoud van heggen (km)

De bouw van het e-loket beheerovereen-

aanleg en onderhoud van houtkan-

LANDBOUWERS ONTDEKKEN NIEUWE PAKKETTEN

Het ministerieel besluit van 18 december 2003 betreffende de beheerovereenkomsten verscheen op 13 februari in het Staatblad. Dit besluit voert twee nieuwe pakketten in. Vanaf 1 juli konden de boeren starten met de pakketten botanisch beheer. In de periode juli-december werd reeds op 17 ha landbouwgrond een beheerovereenkomst botanisch beheer gesloten. Sinds 1 juli kunnen boeren ook akkers die in een weidevogelgebied liggen, omzetten in grasland en een beheerovereenkomst weidevogelbeheer afsluiten. In 2004 gebeurde dit voor 17 ha akkergrond.

kwaliteit

landbouwproductie

“M h e-lok beheerovereenkomsten komt de VLM tegemo aan een grote vraag naar uniformiteit en integratie bij h afhandelen van beheerovereenkomsten door onder meer gemeenten en provinci. Een geïntegreerd lok beheerovereenkomsten over de btuurs- en beleidsdomeinen heen is een unieke realisatie voor Vlaanderen”.

de provincies en de gemeenten beheerover-

WWW.EHORIZON.BE:

eenkomsten aan. Om de gebruiksvriende-

MILIEU EN NATUUR OP UW BEDRIJF

LANDSCHAP,

EHORIZON

tuur-, landen waterbeheer (AMINAL) - als

lijkheid voor de landbouwer te verhogen,

hebben we samen met de andere administraties enkele jaren geleden het plan opgevat een elektronisch loket voor beheerovereenkomsten te bouwen. Het initiatief kadert

Het loket beheerovereenkomsten, dat naar verwachting medio 2005 klaar zal zijn voor lancering, is opgebouwd rond twee luiken: een algemeen en een persoonsgebonden deel.

in het bredere project ‘e-government’, waar-

Het algemene gedeelte omvat een aantal standaard bouwstenen (pakketten, regelge-

mee de Vlaamse overheid werkt aan een

ving, pers, formulieren, contact) en een zoekfunctie, voorzien van een uitgebreide

betere en geïntegreerde dienstverlening.

index. In dit deel vind je een compleet overzicht van de pakketten. De boer kan er ook speciﬁeke pakketten uitkiezen voor een bepaald onderdeel van zijn bedrijf (b.v. erf,

Het e-loket beheerovereenkomsten is een

boomgaard, weiland,…), om een bepaalde diersoort te beschermen, om het land-

centraal loket, een unieke plaats op het in-

schap te verfraaien,… Het gedeelte wetgeving bevat links naar de Europese, Vlaamse,

ternet waar de landbouwer terecht kan voor

provinciale en gemeentelijke regelgeving.

informatie over beheerovereenkomsten. De beschikbare informatie over beheerover-

Aan de hand van een paswoord en login kan de boer ook inloggen op het persoon-

eenkomsten die bij de verschillende overhe-

lijke deel van de website. Daar krijgt hij een overzicht van de percelen en van de lo-

den verspreid zit, wordt dus gebundeld aan-

pende beheerovereenkomsten op kaart te zien. Een kalender geeft aan wanneer hij

geboden aan de burger.

best welke maatregelen neemt.

Eind 2004 was een operationele versie van

het e-loket beschikbaar. De graﬁsche afwer-

Op termijn is het de bedoeling dat de landbouwers hun beheerovereenkomsten via het loket on line kunnen afsluiten.

king is gepland voor het voorjaar van 2005. Met het e-loket beheerovereenkomsten

Het van start gaan van de beheerpakketten

zaaien van grasgangen en grasbuf-

richten we ons in hoofdzaak tot de landbou-

erosie is van groot belang. Bodemerosie is

ferstroken, voor directe inzaai, voor

wers, maar ook studenten, juristen, consu-

immers in vele streken in Vlaanderen een

niet-kerende bodembewerking en

lenten en geïnteresseerde burgers kunnen

waar probleem. Het veroorzaakt opbrengst-

voor de aanleg van een aarden dam

bij het loket terecht. Naast de partneradmi-

verliezen en doet op lange ter-

nistraties zijn ook Proclam en de regionale

mijn de vruchtbaarheid van de

landschappen bij het project betrokken.

bodem teniet. Ook modder-

Nieuwe beheerpakketten pakken erosie aan

stromen, vervuiling en dichtslibben van waterlopen, verstopping van riolen zijn moge-

Al in 2000 werd de wettelijke basis gelegd

lijke gevolgen van erosie. Ero-

voor beheerovereenkomsten tussen het

sie is dus een nijpend pro-

Vlaamse Gewest en landbouwers om ero-

bleem met een zware maat-

siebestrijdingsmaatregelen uit te voeren.

schappelijke en ﬁnanciële im-

Het duurde tot 2004 tot de uitvoeringsbe-

pact.

sluiten gepubliceerd werden in het Belgisch

“Erosie kan lokaal tot grote knelpunten leiden, onder meer voor de landbouwers en de bewoners”.

met erosiepoel. Gemeenten kunnen bovenop de beheervergoeding nog een supplement geven als zij over een gemeentelijk

erosiebestrij-

dingsplan

beschik-

ken. Naast de beheerovereenkomsten bodem-

Staatsblad. Vanaf 1 april 2005 kunnen be-

Concreet kunnen landbouwers

heerovereenkomsten erosiebestrijding ge-

door het sluiten van een beheerovereen-

in andere projecten (landinrich-

erosie, geven we ook

sloten worden.

komst een vergoeding krijgen voor het in-

ting, ruilverkaveling) aandacht

L N B VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Jaaroverzicht 2004

aan de erosieproblematiek. Zo werd in het Limburgse Grootloon een erosiestudie uitgevoerd in het kader van de ruilverkaveling. Deze studie moet concrete maatregelen opleveren om de afspoeling van de waardevolle leemgrond tegen te gaan.

VLM DRAAGT BIJ AAN ‘FARMERS FOR NATURE’

VLM EN REGIONALE LANDSCHAPPEN SLAAN HANDEN IN ELKAAR De VLM en de regionale landschappen werken sinds het najaar van 2004 nauw samen rond het thema beheerovereenkomsten. In elk regionaal landschap ging

De VLM werkt mee aan het Interreg

een bedrijfsplanner aan de slag die in overleg met de plaatselijke landbouwers de

IIIb- project ‘Farmers for Nature’, dat in

mogelijkheden voor het bedrijf nagaat. Daarbij worden alle mogelijkheden beke-

2004 van start ging. In dit project tes-

ken, dus ruimer dan de beheerovereenkomsten waarvoor de VLM bevoegd is.

ten we beheermaatregelen uit die nuttig kunnen zijn om verschillende categorieën landelijk erfgoed te beschermen. Proefondervindelijk wordt ook de

HANDEN IN ELKAAR

Indien de landbouwer besluit om een overeenkomst te sluiten, helpt de bedrijfsplanner ook bij het invullen van de aanvragen voor de beheerovereenkomsten en bij het aanvragen van eventuele vergunningen.

compensatie voor de beheermaatrege-

Die regionale aanpak maakt het mogelijk om accenten te leggen en om de be-

len bepaald. Hoofddoel van het over-

schikbare middelen gericht in te zetten. De landbouwers worden actief benaderd

koepelende transnationale project is de

en zijn tevreden met de bruikbare adviezen van de bedrijfsplanners. De bedrijfs-

diverse initiatieven rond agrarisch na-

planners zijn medewerkers van de VLM, maar worden gestationeerd in de regio-

tuurbeheer die zich in de verschillende

nale landschappen en ook van daaruit aangestuurd. Dit project loopt voor een

landen afspelen, kenbaar te maken aan

periode van twee jaar; eind 2005 zullen we het project evalueren en zo nodig bij-

de andere projectpartners.

sturen.

D 39

VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Jaaroverzicht 2004

Mestproblematiek:

Mestbank

we boeken vooruitgang De Mestbank werd opgericht om de mestproblematiek in Vlaanderen te beheersen. We werken aan een oplossing voor het probleem van de mestoverschotten door de doelstellingen van de Europese Nitraatrichtlijn te realiseren, het ammoniakreductieprogramma mee uit te voeren en te zorgen voor een milieuverantwoorde en betaalbare mestverwerking. Het Voortgangsrapport 2004 toont aan dat het mestbeleid resultaten boekt, al zijn de problemen nog niet allemaal van de baan. Vooral de aanpak aan de bron, het eerste spoor van het mestbeleid, heeft al vruchten afgeworpen. Het spoor mestverwerking heeft onvoldoende gewerkt; voor de pijler ‘oordeelkundige bemesting’ is het resultaat beperkt. In 2004 hebben we voor het eerst de superhefﬁng nutriëntenhalte opgelegd. Ongeveer 15 % van de bedrijven kreeg zo’n superhefﬁng voor het overschrijden van de nutriëntenhalte. Verder hebben we de acties in het kader van het ammoniakreductieprogramma voortgezet. Belangrijk voor 2004 was ook de Eenmalige Perceelsregistratie, die aan de hand van een proefproject werd uitgetest. Door breed te sensibiliseren en gericht te sanctioneren, proberen we het mestbeleid kracht bij te zetten. Naast de basiscontroles voerden we in 2004 ook themagerichte acties uit, waaronder een controle op de winterbedekking. We hebben ook een voorlichtingscampagne gelanceerd naar de landbouwers als voorbereiding op een gericht en intensief toezicht op de MAP-meetpunten in 2005.

S A E VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Jaaroverzicht 2004

Het Voortgangsrapport 2004: aanpak aan de bron werkt

Sinds 2002 schrijft de Mestbank jaarlijks een rapport dat een balans opmaakt van het Vlaamse mestbeleid. In 2004 hebben we opnieuw zo’n voortgangsrapport opgemaakt. Het Voortgangsrapport 2004 werd op 18 november 2004 overhandigd aan de minister voor Leefmilieu. Deze derde editie van het voortgangsrapport heeft een bijzondere betekenis, omdat ze verschijnt aan de vooravond van een nieuw mestbeleid. De minister voor Leefmilieu heeft immers aangekondigd dat er in 2005 een nieuw mestactieplan komt, het MAP 3. Dit MAP 3 zal in grote mate steunen op de resultaten van het Voortgangsrapport 2004, dat dus een grote beleidswaarde heeft.

Het rapport werd voorgelegd aan de Stuur-

Het huidige mestbeleid is gestoeld op drie

mest heeft onvoldoende gewerkt: 7 mil-

groep Vlaamse Mestproblematiek, waarin

pijlers om het mestoverschot in Vlaande-

joen kg P2O5 en 8 miljoen kg N. Voor de

zowel de landbouwsector, de milieusector,

ren weg te werken: aanpak aan de bron,

pijler ‘oordeelkundige bemesting’ - een

oordeelkundige

de natuursector als de eco-

nomische spelers en de we-

tenschappelijke wereld zete-

len. Speciaal aan het Voortgangsrapport 2004 is dat de Stuurgroep voor de eerste maal aanbevelingen heeft ge-

formuleerd, die ook in het rapport terug te vinden zijn.

Nagenoeg alle aanbevelingen

“H eﬀe van de pijler ‘oordeelkundige bemting’ is momenteel heel gering”.

werden gedragen door de ganse Stuurgroep.

bemesting

meer optimale invulling van de bemes-

en mestverwerking. De initië-

tingsnormen met dierlijke mest - is het re-

le grootte van het probleem

sultaat zeer gering.

werd via het driesporenbeleid teruggebracht van 35 miljoen

De aanpak aan de bron blijft dus de beste

kg P2O5 naar 6 miljoen kg

pijler van het driesporenbeleid. De N-arme

P2O5 en van 56 miljoen kg N

voeders halen nog niet het succes van de

naar 21 miljoen kg N.

P-arme voeders.

Vooral het spoor ‘aanpak aan

Het Voortgangsrapport 2004 is terug te

de bron’ heeft heel goed ge-

vinden op www.vlm.be www.vlm.be..

werkt: door het gebruik van fosfor- en eiwitarme voeders, warme sanering en na-

De algemene teneur van het voortgangs-

tuurlijke afbouw van de veestapel gingen

rapport is dat de vooruitgang merkbaar is,

de nutriënten met 22 miljoen kg P2O5 en

al zijn de problemen nog lang niet alle-

27 miljoen kg N naar omlaag. De pijler

maal van de baan.

mestverwerking en export van dierlijke

Nutriëntenhalte: een rem op de dierlijke mestproductie

Bij de inwerkingtreding van MAP 2bis op

Voor nieuwe veehouderijen of uitbreidin-

30 maart 2000 werd een belangrijke nieu-

gen van bestaande veehouderijen worden

we brongerichte maatregel ingevoerd: de

geen vergunningen meer afgeleverd.

nutriëntenhalte. De nutriëntenhalte moet ervoor zorgen dat de productie van dierlij-

Enkel samenvoegen en verplaatsen van

ke mest de eerstvolgende jaren een abso-

landbouwbedrijven is onder bepaalde voor-

lute halt wordt toegeroepen. De nutriën-

waarden toegelaten. Iedere nieuwe samen-

tenhalte is de maximaal toegelaten hoe-

voeging zal echter gepaard gaan met een

veelheid nutriënten die jaarlijks in een be-

vermindering van 25 % van de vergunde

drijf door de dieren geproduceerd mag

mestproductie. Verplaatsingen of samen-

worden. De maatregel is van kracht tot 31

voegingen kunnen enkel indien de vergun-

december 2006.

ning op de eerste locatie wordt ingetrokken.

DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Jaaroverzicht 2004

SAMENVOEGINGEN EN VERPLAATSINGEN Wanneer voor bestaande veehouderijen de mestproductie - berekend op basis van de jaarlijkse gemiddelde veebezetting - de nutriëntenhalte overschrijdt, dan wordt een superhefﬁng opgelegd van 0,99 euro per kg N en 0,99 euro per kg P2O5 die teveel wordt geproduceerd.

15 % krijgt superhefﬁng Op 19 april 2004 werd de superhefﬁng nu-

Door de wijziging van het mestdecreet van 28 maart 2003 werd het mogelijk om een inrichting uit te breiden in combinatie met de volledige stopzetting van een andere inrichting (we spreken ook van ‘samenvoeging’). Ook werd de verplaatsing mogelijk van inrichtingen die niet in landbouwgebied gelegen zijn. Van deze nieuwe mogelijkheden kon gebruik gemaakt worden vanaf de publicatie in het Belgisch Staatsblad op 8 mei 2003. In de loop van 2004 werden heel wat dossiers voorbereid. Tot eind december 2004 werden 435 vergunningsaanvragen voor samenvoeging en 27 vergunningsaanvragen voor verplaatsing goedgekeurd. Het overgrote deel van deze samenvoegingen en verplaatsingen situeert zich in de provincie West-Vlaanderen.

triëntenhalte voor de eerste maal opgelegd voor het productiejaar 2002 (aanslagjaar

Samenvoegingen

2003). Elk bedrijf dat in het jaar 2002 meer

Verplaatsingen

Beslist

Open

Subtotaal

Beslist

Open

Totaal

Subtotaal

dierlijke mest produceerde dan de nutriën-

Antwerpen

tenhalte toeliet, kreeg een superhefﬁng op-

Limburg

gelegd. In totaal werd voor 6.545.542 euro

O-Vlaanderen

117

125

aan superhefﬁngen opgelegd, verdeeld over

Vl. Brabant

W-Vlaanderen

243

289

298

Totaal

435

108

543

577

Verhoudingsgewijs wordt er veel meer gebruik gemaakt van de mogelijkheid tot samenvoeging van inrichtingen en heel wat minder voor het verplaatsen ervan. Dit is logisch daar de stop te zetten inrichting slechts kan worden verplaatst indien ze gelegen is in een ander gebied dan agrarisch gebied of landschappelijk waardevol agrarisch gebied en verplaatsingen enkel mogelijk zijn voor wie al vijf jaar vergunninghouder is. Op 31 december waren er verder nog 115 openstaande dossiers gekend waarvoor nog geen beslissing werd genomen (108 samenvoegings- en 7 verplaatsingdossiers). Samen met de goedgekeurde dossiers komt het totale aantal dossiers voor 2004 daarmee op 577. 4.005 producenten. Het totale aantal bedrijven met dierlijke productie, potentiële hefﬁngsplichtigen dus, bedraagt voor 2002 ongeveer 27.000. Dit betekent dat ongeveer 15 % van de producenten werd geconfronteerd met de superhefﬁng voor het overschrijden van de nutriëntenhalte.

Aan de goedkeuring van een vergunningsaanvraag voor samenvoegingen wordt een afbouw van de vergunde mestproductie met 25 % gekoppeld. Deze afbouw via de reductie bij samenvoegingen lijkt klein ten opzichte van de afbouw van de vergunde productie naar aanleiding van de stopzettingsvergoeding.

SAMENVOEGINGEN EN VERPLAATSINGEN

VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ

Verdeling van de superhefﬁngen over de provincies 1 400

1 2 00

1 000

30 % dient bezwaar in tegen superhefﬁng

8 00

dat er nog een dossier nutriëntenhalte lopende is, het feit dat de nutriëntenhalte

In 2004 zijn er in totaal 1.157 bezwaren in-

nog op het mestbanknummer van de over-

gediend tegen de superhefﬁng nutriënten-

later staat, een probleem op bedrijfsniveau

halte. Van de 4.005 producent-gebruikers

(b.v. voldoende nutriëntenhalte op de ene

heeft dus een kleine 30 % bezwaar aange-

inrichting die een tekort op de andere in-

tekend. Het totale bedrag aan hefﬁngen

richting niet compenseert) en ten slotte

waartegen bezwaar werd aangetekend, be-

het feit dat de nutriëntenhalte in 2002 nog

draagt meer dan 4,7 miljoen euro, wat iets

niet deﬁnitief gekend was of nadien nog

Wanneer we de verdeling van de 4 005 su-

meer is dan 72 % van het totaal opgelegde

veranderde.

perhefﬁngen bekijken over de provincies,

bedrag.

600

400

2 00

0 Antwerpen

Limburg

O-Vlaanderen Vl. Brabant

W-Vlaanderen

wordt duidelijk dat de provincies Oost- en West-Vlaanderen 60 % van de hefﬁngen

De voornaamste redenen die genoemd

voor hun rekening nemen. De superhef-

worden in de bezwaarschriften zijn: het feit

fing loopt heel snel op. Een heffingsbedrag van 1 000 euro bijvoorbeeld komt overeen met een overschrijding van de toegelaten productie met bijvoorbeeld 55 mestvarkens, 26 zeugen of 8 melkkoeien. Bedragen van de boetes voor de superheffing (in euro) € 2 000000

1 8 00000

Bezwaarschriften tegen de superhefﬁng nutriëntenhalte

1 600000

1 400000

1 2 00000

1 000000

Aantal

Classiﬁcatie van de hefﬁng

provincie

>=50000 €

8 00000

W-Vlaanderen

600000

O-Vlaanderen 400000

2 00000

0 W-Vlaanderen O-Vlaanderen Antwerpen

Limburg

5 00- 999 1 00- 2 49 2 5 0- 499 2 5 - 99 1 0000- 2 4999 2 5 000- 49999 5 000- 9999

Vl. Brabant

25000-

10000-

49999 € 24999 €

5000-

1000-

500-

250-

100-

25-

Eind-

9999 €

4999 €

999 €

499 €

249 €

99 €

totaal

187

382

165

298

234

Antwerpen

118

Limburg

Vl. Brabant

Eindtotaal

150

600

166

142 103 12

1.159

1 000- 4999 > = 5 0000

Naar een Eenmalige

Perceelsregistratie

VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Jaaroverzicht 2004

inds de regionalisering van de bevoegd-

we in 2004 de eerste concrete stappen

twee administraties bijvoorbeeld, was

heid landbouw in België, moeten de

gezet in de uitwerking van de Eenmalige

geen eenvoudige opgave. Bovendien bleek

Vlaamse landbouwers hun bedrijfspercelen

Perceelsregistratie. We focussen hierbij op

het invoeren van de gegevens in de syste-

tweemaal aangeven bij de Vlaamse over-

een pilootgebied van een vijftiental ge-

men een tijdrovende aangelegenheid.

heid: éénmaal bij de VLM in het kader van

meenten in het zuiden van Oost-Vlaande-

het Mestdecreet en éénmaal bij de dienst

ren. Het gebied omvat ongeveer 25 000

De uitdaging voor 2005 is het uitwerken

akkerbouw van ABKL (administratie be-

percelen die behoren tot zo’n 1 918 Vlaam-

van een juridisch kader dat enerzijds de

heer en kwaliteit van landbouwproductie)

se bedrijven.

wetgeving voor beide instanties afstemt op deze eenmalige registratie en ander-

om Europese landbouwpremies te verkrijgen.

In 2004 heeft ABKL de gegevens ingevoerd

zijds de identiﬁcatieproblematiek regelt.

Onder de koepel van de administratieve

in haar systeem. In december 2004 is de

Bovendien moet de afstemming van de

vereenvoudiging die de Vlaamse overheid

Mestbank van start gegaan

doorvoert, werkt de VLM samen met ABKL

met de input van haar gege-

de Eenmalige Perceelsregistratie uit. De

vens. Deze fase werd afge-

Kenniscel Wetsmatiging van het Ministe-

rond in januari 2005.

rie van de Vlaamse Gemeenschap is de

B identiﬁcatie prioritair aange-

“Eenmalige perceelsregiﬆratie mo adminiﬆratieve lasten verlagen”.

pakt worden in overeenstemming met het juridische kader. Verder moeten de administraties nog concrete, prak-

trekker van dit project. De Eenmalige Per-

Vooraleer de Eenmalige Per-

ceelsregistratie moet de administratieve

ceelsregistratie

last bij de individuele landbouwer en bij de

Vlaanderen

assisterende instantie verlagen. In plaats

doorgevoerd,

van een jaarlijkse dubbele aangifte zal de

nog een aantal hindernissen

landbouwer immers nog slechts eenmaal

nemen. Bij het uitvoeren van het piloot-

ging om te komen tot een systeem dat vlot

per jaar een perceelsregistratie moeten in-

project stootten we immers op onver-

uitwisselbaar is tussen de twee partners.

dienen.

wachte hinderpalen. Het aan elkaar kop-

Na enkele jaren van voorbereiding, hebben

pelen van de identiﬁcatiegegevens van de

voor

kan

heel

worden

moeten

tische afspraken uitwerken via een protocol. Ten slotte vormt ook het informaticatechnische gedeelte van het project een belangrijke uitda-

B R B A Ammoniakreductieprogramma: emissie wordt sterk teruggedrongen Het ammoniakreductieprogramma voor

Actieprogramma’s voortgezet

teelt (95 %) en doet zich voor tijdens de

Vlaanderen maakt deel uit van het ‘Emis-

Dit reductieprogramma, dat eind 2003

opeenvolgende schakels van het agrari-

siereductieprogramma voor het Vlaamse

door de Vlaamse regering werd goedge-

sche productiesysteem (stal, opslag, aan-

Gewest voor de polluenten SO2 , NOx, VOS

keurd, vraagt een grote inspanning van de

wending, weide). De overige 5 % van de

en NH3’ in het kader van de Europese

landbouwsector. Die is immers verant-

NH3-emissie uit de landbouwsector wordt

NEC-richtlijn en legt concrete NH3-pla-

woordelijk voor 93 % van de totale NH3-

veroorzaakt door het gebruik van N-kunst-

fonds op aan de betrokken sectoren.

emissie in Vlaanderen. Het overgrote deel

meststoffen. Naast de landbouw zijn ver-

van deze emissie is afkomstig van de vee-

keer en industrie verantwoordelijk voor de

HET NEC-PLAFOND VOOR VLAANDEREN: 45 KTON

De NEC-richtlijn (National Emission Ceilings of Nationale Emis-

sieplafonds) heeft als doel de grensoverschrijdende milieuproblemen verzuring en troposferische ozonvorming aan te pakken. Grote delen van Europa staan immers bloot aan deposities van verzurende stoffen in hoeveelheden die voor het milieu schadelijke gevolgen hebben. In het kader van deze richtlijn werden nationale emissieplafonds voor bepaalde luchtverontreinigende stoffen (NOx, SO2, niet-methaan vluchtige organische stoffen (NMVOS), NH3) vastgelegd.

NEC

- PLAFOND

Voor ammoniak kreeg België een nationaal emissieplafond van 74 kton NH3 toegewezen. Dit plafond is slechts een tussentijdse doelstelling die moet gerealiseerd te worden tegen 2010. De oorspronkelijke emissieplafonds (NEC+) die de commissie had voorgesteld waren voor de meeste landen strenger. Voor België bedroeg dit NEC+-plafond 57 kton NH3. Het Belgische emissieplafond voor NH3 werd in twee gesplitst: 45 kton voor Vlaanderen en 29 kton voor Wallonië. Het Vlaamse plafond werd vervolgens verdeeld over de verschillende sectoren: voor de veeteeltsector werd een plafond van 42,3 kton voorgesteld en voor het gebruik van kunstmest 2 kton. De overige 0,7 kton werd toegewezen aan de sector industrie.

VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

S A E

Jaaroverzicht 2004

overige 7 % van de totale NH3-emissie in Vlaanderen.

niak in 2003 verder naar 50,2 kton NH3.

In 2004 werd ook het project voortgezet dat de meetprocedure voor de bepaling

Het reductieprogramma steunt op vijf pij-

Lijst emissiearme stallen vastgesteld

lers: aanpak aan de bron, emissiearme aan-

Voor nieuwbouw en ingrijpende verbou-

protocol moet toelaten om op een verkorte

wending, emissiearme stallen, voedertech-

wingen zijn de landbouwers verplicht de

en eenduidige wijze de ammoniak uit stal-

nische maatregelen en mestverwerking met

veestallen ammoniakemissiearm te bou-

len te meten, te evalueren en emissiefacto-

aanvaardbare ammoniakverliezen.

wen. Deze verplichting geldt voor varkens-

ren voor de Vlaamse stallen af te leiden.

van geur- en ammoniakemissies van referentieveestallen moet valideren. Dit meet-

en pluimveestallen. Voor melk- en zoog-

Uit de tussentijdse resultaten blijkt dat de

In 2004 werden de actieprogrammaâ€™s die

koeien bestaan er ook emissiearme stalsy-

verkorte meetprocedure inderdaad de mo-

deel uitmaken van het ammoniakreductie-

stemen, maar de landbouwer is niet ver-

gelijkheid biedt om op basis van minder

programma verder uitgevoerd.

plicht deze te bouwen bij nieuwbouw.

meetdagen en van eenvoudig meetbare

Emissiearme aanwending goed voor 2/3 van daling

variabelen de NH3-emissiefactor op jaar-

Op 14 oktober 2004 verscheen in het Bel-

basis te bepalen. Dit kan het kostenplaatje

gisch Staatsblad een ministerieel besluit

voor het uitmeten van bestaande en nieu-

De totale emissie van ammoniak daalde in

dat bepaalt welke types varkens- en pluim-

we stalconcepten aanzienlijk drukken,

Vlaanderen tussen 1990 en 2003 van 83,3

veestallen vanaf 19 september 2003 nog

maar het blijft een dure aangelegenheid.

kton naar 54 kton. Vooral door de maatrege-

gebouwd mogen worden. Het gaat om een

De afronding van deze studie is voorzien

len in de veeteeltsector daalt de NH3-emis-

zogenaamde positieve lijst: enkel syste-

voor 2005.

sie sinds 2000. Ongeveer een derde van de

men die in de lijst vermeld staan, mogen

daling komt door een inperking van de vee-

gebruikt worden. Stallenbouw is een sec-

stapel, de rest door het emissiearm aan-

tor die niet stilstaat. Het ministerieel be-

wenden van mest. SpeciďŹ ek voor de land-

sluit voorziet dan ook een procedure om

bouwsector daalde de emissie van ammo-

nieuwe systemen in de lijst op te nemen.

De nieuwe taken van

Verordening 1774

M De Europese Verordening 1774, voluit Ver-

Naar aanleiding van deze verordening

ordening (EG) Nr. 1774/2002 tot vaststel-

kwam het Europese Food and Veterinary

ling van gezondheidsvoorschriften inzake

Ofﬁce (FVO) in september een kijkje ne-

niet voor menselijke consumptie bestemde

men in België. Deze controle had vooral

dierlijke bijproducten, is in alle Europese

als doel in te schatten in hoeverre de ver-

lidstaten van kracht sinds mei 2003.

antwoordelijke overheidsdiensten handelden naar de bepalingen uit de verordening.

In 2004 overlegde de VLM intensief met

We hebben deze audit mee voorbereid en

de andere betrokken overheden in België -

ook deelgenomen aan een aantal terrein-

de OVAM (Openbare Vlaamse Afvalstof-

bezoeken.

fenmaatschappij) en het FAVV (Federaal

Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen) - over de verdeling van de taken en bevoegdheden die de verordening oplegt.

Dit overleg mondde uit in een protocol

(de

zogenaamde

‘Conventie’) met een afbakening van bevoegdheden en taken. De ofﬁciële bekrachtiging van dit protocol door de betrokken federale en gewestelijke ministers wordt verwacht in de loop van 2005.

“Protocol tuen federale en gewtelijke diensten in de maak”.

Omdat de bepalingen van de verordening wel al geldig zijn, hebben we onze taken ook al in 2004 ter harte genomen. De verordening heeft voor de VLM immers nieuwe opdrachten in het leven geroepen. Concreet is de Mestbank gestart met het toekennen van erkenningen aan mestverwerkingsinstallaties en inspecteert ze deze installaties. We hebben ook de nodige voorbereidingen getroffen om labo’s te kunnen erkennen in het kader van de vereiste microbiologische analyses.

P O C VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Jaaroverzicht 2004

Export en verwerking, derde pijler van het Mestdecreet

gen worden door de substitutiemogelijk-

ton pluimveemest, 132.000 ton kalvergier

heden met pluimveemest en andere mest-

en 813.000 ton gemengde mest. Dit komt

soorten. De overige niet verwerkte var-

overeen met een totale capaciteit van ruim

kensmest zal resulteren in ‘superhefﬁngen’

35 miljoen kg P2O5 en 52 miljoen kg N. De

die decretaal moeten worden opgelegd.

kloof tussen de vergunde capaciteit, de beschikbare en de werkelijke operationele

Onzekerheid belangrijk knelpunt voor mestverwerking

capaciteit blijft groot. Anno 2004 doen er in Vlaanderen onge-

Half 2004 was er in Vlaanderen een ver-

veer 85 bedrijven aan mestverwerking. Het

gunde

van

merendeel van deze installaties is eerder

ruim 5 miljoen ton dierlijke mest, waarvan

mestverwerkingscapaciteit

kleinschalig. Slechts vier bedrijven hebben

3 miljoen ton ruwe varkensmest, 350.000

op jaarbasis een beschikbare capaciteit

ton dikke fractie varkensmest, 726.000

van 100.000 ton mest of meer.

e mestverwerking en export moeten

van het mestoverschot wegwerken. Hiertoe

werd een mestverwerkingsplicht ingevoerd

die de grotere bedrijven - een 1.600-tal in Vlaanderen - verplicht een bepaald deel van hun mestoverschotten te exporteren of

te bewerken en buiten Vlaanderen af te zetten.

De export en verwerking van mest in

Vlaanderen steeg in 2004 gestaag ten opzichte van 2003.

Er is een zeer lichte stijging van de export

van dierlijke mest waar te nemen, een status quo voor de verwerking van kippen-

mest en ongeveer een verdubbeling van de

verwerking van varkensmest. Er werd in

2004 meer kippenmest geëxporteerd of verwerkt dan wettelijk opgelegd. Door de varkenssector werd ongeveer een kwart verwerkt van de opgelegde verwerkingsplicht. Voor een gedeelte kan dit opgevan-

HET VCM, SCHAKEL TUSSEN OVERHEID EN BEDRIJVEN

Het Vlaams Coördinatiecentrum Mestverwerking (VCM) werd opgericht in juni 1996 en geldt momenteel als hét kenniscentrum en aanspreekpunt voor mestverwerking in Vlaanderen. Het centrum fungeert daarbij als schakel tussen de overheid (het gewest en de provincies) en de bedrijven. De VLM-Mestbank vaardigt drie leden af in dit overkoepelend forum, waaronder de voorzitter. Op 20 december werd Sibylle Verplaetse tot voorzitter gekozen van het VCM ter vervanging van de ontslagnemende Jeroen Casaer.

Het VCM heeft in 2004 een knelpuntennota mestverwerking opgemaakt in de aanloop naar MAP 3. Deze nota wordt in januari 2005 voorgesteld aan de Commissie Leefmilieu. De conclusies van deze nota kunnen de pijler mestverwerking van het nieuwe MAP onderbouwen. Ook stelde het VCM in 2004 een overzichtsnota op over de wetgeving die geldt voor het omgaan (afzet, transport) met de eindproducten van mestverwerking. Dit facet van de mestwetgeving zit immers verweven in zowel gewestelijke, federale als Europese regelgeving.

Verschillende werkgroepen namen in 2004 de andere meest prioritaire knelpunten van de mestverwerking onder de loep. Op vraag van de Koning Boudewijnstichting werd een werkgroep communicatie opgericht, die werkte rond crisiscommunicatie bij mestverwerking. Op eigen initiatief werd ook een werkgroep ﬁnanciering opgestart en een werkgroep energie. Deze laatste bestudeert de wetgeving en de subsidiemogelijkheden op het vlak van anaërobe vergisting en biogasproductie. Het winnen van energie uit mest kan immers voor de boer een belangrijke bron van extra inkomsten zijn. Deze werkgroepen worden voortgezet in 2005.

VCM

volgens het huidige Mestdecreet de helft

Het vinden van een geschikte locatie, de

milieuvoorwaarden opgelegd in de milieuvergunning, de beschikbare technologie, de ﬁnanciering en de afzet van eindproducten en niet in het minst de onzekere wettelijke context, blijven belangrijke knelpunten. Om de bouw van verwerkingsinstallaties te stimuleren en de zekerheid voor de verwerkingsplichtige

bedrijven

verhogen, voorziet het Mestdecreet een procedure voor het certiﬁceren van mestverwerkingsinstallaties.

Deze

procedure werd in opdracht van de VLM-Mestbank in 2004 uitgewerkt door Certipro. De verwachting is dat de procedure op korte termijn

“Mtverwerking stuit ook op problemen m milieuvergunningen, bchikbare thnologieën, afz van de eindproducten en ﬁnanciering”.

gepubliceerd zal worden onder vorm van een besluit.

Frankrijk blijft exportbestemming bij uitstek

Mestbank informeerde de grensboeren en de kandidaat-mestexporteurs over de gemaakte afspraken en de te volgen proce-

De export van mest uit Vlaanderen gaat

dure en werkwijze. Om een duurzame

vooral naar Frankrijk en voor een kleiner

mestexport naar Frankrijk te behouden, is

deel naar Nederland.

het noodzakelijk dat grensboeren en exporteurs zich strikt aan de richtlijnen hou-

De Mestbank bereikte met de Noord-Fran-

den. De federale politie houdt in nauwe

se overheid een overeenkomst over mest-

samenwerking met inspecteurs van de

transporten. Daardoor kregen de West-

Mestbank toezicht op de grensoverschrij-

Vlaamse grensboeren duidelijke richtlijnen

dende mesttransporten.

over de bemesting van hun bedrijfseigen gronden in het Departement du Nord. De

VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Jaaroverzicht 2004

Controle mestbeleid: breed De Mestbank is decretaal belast met het

sen-verbaal, waarvan 350 nieuw vastge-

toezicht en de controle op de naleving van

stelde overtredingen op het Mestdecreet,

CONTROLES:

het Mestdecreet. Naast de uitvoering van

221 met aanvullende informatie in verband

AANLEIDINGEN DIVERS

terreincontroles behandelt de cel controle

met reeds vastgestelde overtredingen.

de geldboetes voor overbemesting, onvol-

Daarnaast werden er 9 technische versla-

doende bewezen mestafzet en lozing.

gen opgesteld.

We zoeken hierbij naar een evenwicht tussen planmatige en reactieve controles.

De inbreuk op de aangifte is nog steeds de

Een controle kan verschillende aanleidingen hebben. Een onderscheid wordt gemaakt tussen volgende groepen van controles:

belangrijkste vastgestelde overtreding. SaReactieve controles zijn de niet ingeplande

men met de overbemestingen en niet be-

- mestonbalans: geplande controles

controles op vraag van derden zoals de be-

wezen mestafzet vormen deze inbreuken

van vooraf geselecteerde bedrijven

handeling van klachten, vragen van parket-

72 % van de overtredingen. Vervoersregle-

ten, vragen van andere overheden. Voor de planmatige acties stellen we elk jaar een controleactieplan op. Binnen het controleactieplan vormen balanscontroles en bedrijfsdoorlichtingen de basis. Voor de balanscontroles en de bedrijfsdoorlichtingen

maken

we elk jaar een selectie van bedrijven die, op basis van de beschikbare gegevens, prioritair te controleren zijn. Dit zijn de bedrijven die systematisch teveel nutriënten op hun gronden brengen of

mentering, inbreuken op de

“De Mtbank staat de bedrijfsleiders m raad en daad bij en maakt hen bewust van de milieuproblematiek”.

jaar na jaar hun nutriënten onvoldoende afzetten. Jaarlijks leggen we ook één of meerdere speciﬁeke accenten. In 2004 hebben we speciﬁeke acties uitgevoerd rond de winterbedekking en de MAP-meetpunten. Deze jaarthema’s bepalen voor een deel de verdeling van de overtredingen.

Aangifte belangrijkste inbreuk In 2004 waren er in totaal 2.225 inspecties. Dit leidde tot een totaal van 528 proces-

bedrijf of teveel mest ontvangen;

inrijregeling, lozing, hefﬁn-

- interne vraag: controles op vraag

gen en emissiearme aanwen-

van andere cellen van de Mestbank

ding nemen samen ongeveer

of op initiatief van een provinciale

iets meer dan een vierde van

afdeling;

de overtredingen in. Het hoge aandeel van de in-

- melding: meldingen van burgers van vermoedelijke overtredingen tegen het Mestdecreet;

breuken op de aangifte heeft te maken met de speciﬁeke actie ‘verzuimers’ in de pro-

- kantschrift parket: onderzoeken op vraag van het parket;

vincie West-Vlaanderen en

- samenwerking andere diensten: ini-

een actie rond dierbezetting

tiatieven van andere overheidsdien-

in de provincie Oost-Vlaande-

sten ondersteund door de Mest-

ren. Door het karakter van

bank;

deze acties van de Mestbank hebben we in 2004 relatief

meer inbreuken op de aangiften opgetekend.

die te weinig mest afvoeren van hun

- speciﬁeke acties: de jaarlijks vastgelegde thema’s als speciﬁeke aanleiding om bepaalde controles uit te voeren; - ad hoc: vaststellingen onderweg op het terrein.

Eindtotaal

VASTSTELLING TERREIN

THEMA ACTIE

PA ACTIE

MELDING

KANTSCHRIFT

INTERNE VRAAG

CAPLIJSTEN

ANDERE REDENEN

ANDERE OVERHEDEN

sensibiliserend, gericht sanctionerend

Afdeling

Type PV/IV

W-Vaanderen

AANVANKELIJK PV

183

AANVANKELIJK IV

276

499

NAVOLGEND PV

totaal W-Vaanderen

123

135

282

751

O-Vaanderen

AANVANKELIJK PV

121

AANVANKELIJK IV

147

324

NAVOLGEND PV

totaal O-Vaanderen

155

479

Antwerpen

AANVANKELIJK PV

AANVANKELIJK IV

118

190

NAVOLGEND PV

TECHNISCH VERSLAG

PV VAN INLICHTINGEN TECHNISCH VERSLAG Totaal Anwterpen Limburg

131

309

AANVANKELIJK PV

110

AANVANKELIJK IV

227

322

NAVOLGEND PV

Totaal Limburg VL-Brabant

233

469

AANVANKELIJK PV

AANVANKELIJK IV

132

NAVOLGEND PV

217

Totaal Vlaams-Brabant Totaal 2004

2.225

AANVANKELIJK PV: PV op nieuw vastgestelde overtredingen AANVANKELIJK IV: inspectieverslag zonder opmaak PV NAVOLGEND PV: PV op reeds eerder vastgestelde overtredingen

VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Jaaroverzicht 2004

als de uitrijregeling hebben we een daling

Preventieve controle winterbedekking

vastgesteld ten opzichte van 2003. Het

Het derogatiebesluit stelt dat onder be-

lijkt er dus op dat een algemeen bewust-

paalde voorwaarden een uitzondering kan

zijn van de naleving van het Mestdecreet

verleend worden van de bemestingsnorm

meer en meer ingang vindt.

in kwetsbaar gebied water.

Voor zowel de emissiearme aanwending

Vastgestelde inbreuken

Aangifte 38,00%

Vervoersregelementering 14,00% Emissiearme aanwending 2,00%

Overbemesting 19,00%

vraagd. In de loop van maart werd ter plaatse gecontroleerd of er wel degelijk een snede gras kon worden geoogst. Na de verwerking van de derogatieaanvragen zijn we dan nagegaan of er al dan niet on-

Uitrijregeling 2,00%

terecht aanvragen voor derogatie werden ingediend. 553 percelen verloren hun dero-

Heffingen 3,00%

gatie doordat er géén voorjaarssnede gras

Lozing 7,00%

Niet bewezen mestafzet 15,00%

In het voorjaar van 2004 hebben we voor het eerst op grote schaal een preventieve en aangekondigde controle uitgevoerd op de noodzakelijke winterbedekking bij een aanvraag derogatie gras-maïs. Concreet hebben we in het voorjaar willekeurig percelen geselecteerd waarvoor derogatie kon worden aange-

“M preventieve acti wil de Mtbank de landbouwers informeren over aankomende terreincontrol”.

vóór de hoofdteelt maïs werd vastgesteld tijdens terreincontroles en 25 andere percelen verloren hun derogatie doordat er een andere hoofdteelt werd vastgesteld tijdens terreincontroles,

waarvoor

geen derogatie kon aangevraagd worden. De landbouwers werden via de vakpers op de hoogte gebracht van de controleacties. Het doel van deze preventieve actie was de landbouwers te informeren over de terrein-

MESTTRANSPORTEN:

aanmerking kwamen.

GEEN CONTAMINATIES VASTGESTELD

Op de percelen werden in totaal 4 866

In 2004 hebben we ook een speciﬁeke

staalnames uitgevoerd om het nitraatresi-

controleactie gehouden van de mest-

du te bepalen. 57 % van de gemeten resi-

transporten. Daarbij werd de kwaliteit

duwaarden lag onder de 90 kg NO3 -N/ha

van de getransporteerde mest gecon-

grenswaarde. Globaal gezien is dit een

troleerd. In totaal hebben we 12 mest-

verbetering van ongeveer 10 % ten opzich-

transporten bemonsterd, waarbij geen

te van 2003.

contaminaties werden vastgesteld.

gatie aan te vragen als ze er niet voor in

MAP-MEETPUNTEN: SENSIBILISERING VOOR MAXIMAAL RESULTAAT Om de invloed van de landbouw op de waterkwaliteit zoveel mogelijk te beperken, voert de Mestbank een gericht en intensief toezicht, dat we laten voorafgaan door een voorlichtingscampagne. De bedoeling van deze campagne is de landbouwers bewust te maken van het belang van een oordeelkundige bemesting. De meetgegevens van het MAP-meetnet dat door de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) wordt uitgebouwd, worden door de landbouworganisaties benut om hun leden te informeren, te sensibiliseren en te motiveren. In het verleden resulteerden de meetresultaten in een bijkomende afbakening van kwetsbare gebieden water. De Vlaamse regering besliste ook om het MAP-meetnet uit te breiden tot 800 meetplaatsen, de zogenaamde MAP-meetpunten.

MESTTRANSPORTEN GEEN CONTAMINATIES VASTGESTELD

controles en hen te verwittigen geen dero-

De sensibiliserende actie spitste zich per provincie toe op één VHA-zone*. Meer bepaald hebben we in samenspraak met de VMM de VHA-zones geselecteerd. De selectie berustte op de MAP-meetpunten met een gemiddeld resultaat tussen 50 en 80 mg nitraat/l die bovendien meer dan zes keer werden bemonsterd. De redenering is dat in deze gebieden, mits een oordeelkundige bemesting volgens de code van goede landbouwpraktijk, de norm van 50 mg nitraat/l mogelijk haalbaar is. Globaal gezien ligt het accent van de campagne op sensibilisatie. Om onze actie af te stemmen op de acties van de landbouwsector, hebben we in het voorjaar uitvoerig overlegd met de sector. In 2004 probeerden we zoveel mogelijk aanwezig te zijn op het terrein. Om de actie kracht bij te zetten, hielden we een uitvoerige toelichting voor de landbouworganisaties. De actie werd ook aangekondigd via de pers. Voor 2005 staan nog bedrijfsbezoeken op het programma. In elke geselecteerde regio zal een brede voorlichtingsvergadering worden gehouden, met maximale inbreng van de betrokken overheden en vakorganisaties. * VHA-zones zijn afgebakende zones die gecontroleerd worden door een MAP-meetpunt.

VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Jaaroverzicht 2004

Beheerovereenkomsten gecontroleerd

• op hun cultuurgronden te veel nutriënten hebben aangebracht;

De Mestbank heeft ook de taak controles uit te voeren in het kader van de beheerovereenkomsten.

• dierlijke mest, andere meststoffen en chemische meststoffen lozen of storten in openbare rioleringen, in oppervlakte-

Voor de beheerovereenkomst water wordt

wateren of op openbare wegen, bermen

er tijdens de controleactie nagegaan of het

en op alle andere plaatsen die geen cul-

bemestingsplan en het bemestingregister

tuurgronden zijn.

werden ingevuld. Hiertoe werd er een elektronisch bemestingsplan ontwikkeld.

Naast deze administratieve geldboetes kan de overtreder nog eens gerechtelijk

Voor de beheerovereenkomst natuur gaan

vervolgd worden in overeenstemming met

we na of de beheervoorwaarden integraal

het Mestdecreet.

nageleefd worden (b.v. twee eenheden grootvee per ha en geen bemesting).

In 2004 werden volgende boetes opgelegd:

Jaarlijks controleren we 5 % van de beheer-

- niet bewezen mestafzet initieel (inbreuk

overeenkomsten natuur en water. In 2004

op artikel 9 van het Mestdecreet): 724.

kwam dit neer op 2 684 detailovereenkomsten. In totaal werden zes processen-verbaal opgemaakt.

Administratieve geldboetes We leggen administratieve geldboetes op aan bedrijven die: • hun overschot niet hebben afgezet conform het meststoffendecreet;

482 euro; - te veel nutriënten aangebracht initieel (inbreuk op artikel 14 en 15 van het Mestdecreet): 637.800 euro opgelegd; - inbreuken op artikel 16 van het Mestdecreet (lozingen) initieel: 30.000 euro.

VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Jaaroverzicht 2004

Naar een Geografisch

Geografische Data Infrastructuur

he Data Infrastructuur voor Vlaanderen 2004 was een belangrijk jaar voor het OC GIS-Vlaanderen. Voor het eerst hebben we samen bepaald waar we met onze afdeling naar toe willen. We hebben onze kerntaken en doelstellingen helder afgelijnd en ingeschreven in kernprogramma’s. Het ontwikkelen van een Geografische Data Infrastructuur voor Vlaanderen staat meer dan ooit centraal. Tegelijk speelt het OC GIS-Vlaanderen ook een belangrijke rol bij het ontsluiten van deze geografische data en informatie voor de gebruiker. De interne organisatie is in 2004 klaargezet om deze nieuwe koers te varen. In 2004 hebben we de ontwikkeling van verschillende geodatasets voortgezet. Na een lange periode van voorbereiding, zijn we in 2004 van start gegaan met de aanmaak van de eerste GRB-producten. Verder waren er in 2004 productreleases van onder meer het CRAB (adrespunten) en KADVEC (voor 73 gemeenten). Het Digitaal Hoogtemodel van Vlaanderen bevindt zich in de afwerkingsfase. De middenschalige orthofoto’s van vier provincies werden uitgebracht. Het ontwikkelen van een informatieportaal over kabels en leidingen (KLIP of Kabel en Leiding Informatie Portaal) vormt een nieuwe opdracht en uitdaging. De kruispuntsite Geo-Vlaanderen - een toegankelijk platform voor geografische bestanden - kreeg er in 2004 weer enkele nieuwe geoloketten bij.

M VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Jaaroverzicht 2004

Een

nieuwe

Het OC GIS-Vlaanderen startte in 1995 met vijf medewerkers aan een vijftal projecten. Sindsdien kende het OC GIS-Vlaanderen een snelle groei. Anno 2004 hebben

HET NIEUWE PROFIEL VAN HET OC GIS-VLAANDEREN

we 150 projecten op onze palmares staan organisatie heeft zich telkens snel kunnen aanpassen aan de veranderingen in beleid, maatschappij en technologie.

In de nieuwe structuur van het OC GIS-Vlaanderen werden ook de operationele doelstellingen en de diensten van onze organisatie bijgestuurd. Het nieuwe OC GIS-Vlaanderen profileert zich als initiatiefnemer, coördinator, ontwikkelaar en beheerder van de GDI. Door middel van de GDI zal het OC GISVlaanderen geografische gegevens ter beschikking stellen via webservices zodat partners en klanten die gegevens kunnen opzoeken, consulteren en gebruiken in hun eigen dienstverlening. Daarnaast biedt het OC GIS-Vlaanderen diensten op het vlak van GII, die erop gericht zijn geografische data te gebruiken en toe te passen: diensten die het beleid ondersteunen, het verlenen van adviezen over geografische informatie, het

NIEUW PROFIEL

en tellen maar liefst 87 medewerkers. De

uitvoeren van kwaliteitscontrole, het begeleiden of uitvoeren van onderzoeksprojecten, het bevorderen van de communicatie over geograﬁsche informatie,…

Groeipijnen vragen om heroriëntatie

deren herdacht.

Een diversiteit aan projecten en technisch

Gaandeweg werd duidelijk dat de organi-

vernieuwende initiatieven zoals het GRB-

satiestructuur en het projectgericht wer-

Centraal staat het GDI-GII-concept, waar-

concept, het gebruik van laserhoogtebepa-

ken onze visie en missie niet langer onder-

bij de term GDI (Geograﬁsche Data Infra-

ling voor het Digitaal Hoogtemodel Vlaan-

steunden. Tussen 2002 en 2004 voerden

structuur) op het aspect opbouw en aan-

deren (DHM Vlaanderen), de internetlo-

we daarom op eigen initiatief een grondige

bieden van ‘grondstoffen’ (data) slaat - de

ketten van Geo-Vlaanderen, het CRAB-

evaluatie en optimalisatie door van de pro-

geograﬁsche data en de producten van het

concept,… zijn daarvan het resultaat. In de

cessen in onze organisatie. Het uiteinde-

OC GIS-Vlaanderen. De term ‘GII’ (Geo-

eerste negen jaar van onze werking heb-

lijke opzet van deze denkoefening was de

graﬁsche Informatie Infrastructuur) ver-

samenwerking met de deel-

wijst naar de toepassingen en het gebruik

nemers en partners van het

van deze data.

ben we een indrukwekkende reeks aan geodatasets ter beschikking gesteld van de professionele gebruiker en de burger. Maar de snelle evolutie van het

GIS-Vlaanderen

bracht ook groeipijnen met zich mee.

“Snel groeiende entiteit OC GISVlaanderen was aan herbronning toe”.

samenwerkingsverband GISVlaanderen te verbeteren en de dienstverlening aan te passen aan de nieuwe behoeften van de klant. Op basis van deze evaluatie werden het dienstenpakket, de werking én de interne or-

ganisatiestructuur van het OC GIS-Vlaan-

start Het concept GDI-GII

stellen en het toepasbaar maken van deze

Het doen en laten van het OC GIS-Vlaan-

geograﬁsche data: het beleid, het onder-

Van projecten naar programma’s

deren is gericht op het ontwikkelen van

zoek, het overleg en de afspraken, de pro-

Bij het GIS-gebeuren in Vlaanderen zijn

een Geograﬁsche Data Infrastructuur voor

cedures en werkmethoden, de communi-

vele sectoren, besturen en organisaties be-

Vlaanderen. Tegelijk stelt het OC GIS-

catie,…

trokken. Om dit complexe geheel integraal

Vlaanderen alles in het werk om een gemeenschappelijk gebruik van de geograﬁ-

te kunnen beheersen, hebben we onze proHet OC GIS-Vlaanderen integreert in haar

sche data te realiseren: we spreken van de Geograﬁsche Informatie Infrastructuur. De GDI is opgebouwd rond de inhoud: - de geograﬁsche data, de metadata, de producten en de technische voor-

nieuwe structuur zowel de

“Programmagericht werken sloopt de muren in de organisatie”.

schriften; - de faciliteiten om die data op te sporen, te consulteren en te transfereren;

jectaanpak vervangen door een aanpak op basis van programma’s.

GDI- als de GII-diensten. Voorbeelden van GDI-dien-

Het is immers heel belangrijk dat de deel-

sten zijn het ontwikkelen en

nemers en de partners van GIS-Vlaanderen

het bijhouden van het GRB,

in hoge mate betrokken zijn, zodat ze kun-

het aanbieden van geoloket-

nen participeren in het opstarten, volgen

ten, de realisatie van orthofo-

en uitvoeren van onze activiteiten. Pro-

to’s, het uitwerken van metas-

gramma’s zorgen voor samenhang tussen

tandaarden,… Onder de GII

de projecten. Het beheer van de middelen

vallen bijvoorbeeld de infose-

wordt transparanter en het brede gamma

ssies over het CRAB, het decreet GRB, de

aan activiteiten efﬁciënter beheersbaar.

lopende onderzoeksprojecten, de nieuws-

- de processen om de data en structuren

brief OC GIS-Vlaanderen.

In 2004 hebben we de GDI-GII-ﬁlosoﬁe

te onderhouden en om de faciliteiten operationeel te houden.

vertaald naar onze werking. In mei 2004 is Geograﬁsche data, beheerd in het kader

het OC GIS-Vlaanderen van start gegaan

van het programma GDI worden geograﬁ-

met drie programma’s: het programma

De GII omsluit de GDI en omvat alles wat

sche informatie dankzij het programma

GII en het programma GDI - de kernpro-

te maken heeft met het ter beschikking

GII.

gramma’s - en het programma ondersteuning (juridische bijstand, IT, ﬁnanciën, personeel). Het nieuwe organigram van het

GII Toepassing Onderzoek en ontwikkeling

Procedures en werkmethoden Geodata overdragen (GIRAF, FLEPOS)

GDI

OC GIS-Vlaanderen sluit naadloos aan bij deze programmagerichte werking. Geodata raadplegen (map-services)

Beleid

In de tweede helft van 2004 zijn we begonnen met het uitschrijven van de program-

Geodata Metadata Geodataproducten Technische voorschriften

Bestuurlijke context

madocumenten die de solide basis moeten vormen voor de samenwerking tussen

Geodata opsporen (SPIDI)

Overleg en afspraken

de partners van het GIS-Vlaanderen samenwerkingverband.

M VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Jaaroverzicht 2004

jecten opgestart. Daarvan zijn er, naast de zeven die in eindproductie zijn, een viertal afgewerkt door de aannemer. Een twaalftal projecten verkeert in de productiefase.

DEFINITIEVE

GOEDKEURING GRB-DECREET

Verder zijn er een negental projecten in voorbereiding of in organisatie. Nu de deﬁnitieve GRB-producten ter beschikking komen, is de tijd rijp voor een operationele methode om het GRB bij te houden. Het actueel houden van de gegevens is noodzakelijk om de oorspronkelijk opgemeten, dure terreininformatie bruikbaar te houden. In 2004 hebben we de algemene methodiek uitgetest aan de hand

Aanmaak

van start

deﬁnitieve goedkeuring in april 2004 van het GRB-decreet. Dit decreet legt de aanmaak, de ﬁnanciering en het beheer (gebruik, bijhouding, verdeling,…) van het GRB vast, wat nodig is omdat het GRB tot stand komt in een ruim samenwerkingsverband tussen de openbare duidige samenwerking te verzekeren tussen de verschillende bestuursniveaus en alle disciplines van de snel veranderende nutssector, is het verplichte karakter van een decreet nuttig. Het decreet

eheerders die dagelijks op het terrein

van verschillende proefprojecten. Het re-

interventies uitvoeren - technische

sultaat is een uniforme procedure voor het

diensten van de verschillende overheden,

melden van afwijkingen en het opleveren

wegbeheerders en nutsbedrijven - hebben

van as-built plannen die gebruikt kunnen

nauwkeurige kaarten nodig. Daarom heeft

worden voor de bijhouding van het GRB.

Het GRB-decreet is een kaderde-

de Vlaamse regering in 2001 de opdracht

De GRB-skeletbestekken, met hun varian-

creet, uitvoeringsbesluiten moeten

gegeven om een grootschalige detailkaart

ten en opties, worden binnen de landme-

nog nadere bepalingen vastleggen.

van Vlaanderen op te maken: het Groot-

terswereld meer en meer de standaard. Zij

Zo is er onder meer een uitvoerings-

vormen de hoeksteen van de

besluit over het oprichten van de

GRB-bijhouding.

GRB-raad, een adviesraad waarin de

schalig Referentie Bestand jaar wordt er gewerkt aan

“Ter bchikking komen van GRB-producten maakt operationele mhode voor bijhouding onmisbaar”.

waarborgt het engagement van de overheid en geeft de nutssector de nodige garanties.

GBR-DECREET

(GRB). Gedurende twaalf

private partners uit de nutssector FLEPOS (Flemish Positioning

vertegenwoordigd zijn. Verder volgt

Service) kende in 2004 een

er ook een uitvoeringsbesluit over

verder stijgend gebruik. Het

de recuperatieregeling, dat de ver-

RTK GPS-netwerk vierde in

goeding voor het recupereren van al

2004 zijn 2de verjaardag en

bestaande gegevens voor het GRB

groeide ondermeer van 15

vastlegt. Ten slotte wordt er ook een

inbellijnen naar 20. De Vlaam-

uitvoeringsbesluit verwacht dat de

se landmeter beschikt op deze

voorwaarden voor de toegang tot

manier al meer dan 2 jaar over

het GRB regelt en het GRB-register

en Geetbets. In totaal zijn

een centimeternauwkeurig in-

vastlegt.

er al 32 GRB-karteringspro-

strument voor positiebepaling.

dergelijke digitale basisbestanden van alle Vlaamse gemeenten. In 2004 zijn we gestart met de aanmaak van het eindproduct van Laakdal, Brasschaat, Gent-Zuid I, SintTruiden, Londerzeel, Opwijk

schalig Referentie Bestand was de

en de private sector. Om een een-

GRB-eindproducten B

Een belangrijke stap voor het Groot-

Naar een wettelijk kader voor het

CRAB

Het CRAB (Centraal Referentie Adressen

fosessies voor de gebruikers van het

Ten slotte is er rond het CRAB een de-

Bestand) is het adressenproject van GIS-

Ministerie van de Vlaamse Gemeen-

creet nodig, analoog aan het GRB-de-

Vlaanderen. Het gaat over een bestand

schap.

creet. Dit decreet moet het wettelijke

met huisnummers en straatnamen,

kader vastleggen voor het gebruik en de

maar wat het CRAB werkelijk bijzonder

actualisatie van het CRAB.

maakt is dat het ook de positie van deze objecten bevat. In de rand van het CRAB-project werken we ook aan een

ONDERZOEK EN ONTWIKKELING FOCUST OP GRB EN CRAB In 2004 spitste de lijn Onderzoek en Ontwikkeling van het OC GIS-Vlaanderen

bonden gegevens moet vereenvoudigen.

zich verder toe op de ontwikkeling van de Geograﬁsche Data Infrastructuur in al

Om de kwaliteit van de adresgegevens

haar facetten. Prioritaire projecten voor het GRB zijn onder meer digitale lucht-

in Vlaanderen te verbeteren, werken we

opname, true ortho’s, grootschalige rastergegevens en bijhouding. Voor het

een scenario uit waarbij het CRAB door

CRAB wordt gewerkt aan een webservice die de gebruiker moet toelaten de toe-

de gemeenten wordt bijgewerkt. De ge-

passing te integreren in de eigen dienstverlening.

gevens van het CRAB zijn ook geïntegreerd in het GRB.

Samenwerking met Slovakije Een bijzonder O&O-project dat in 2004 werd afgerond is het internationale sa-

In 2004 werd een tweede product uit

menwerkingsverband met Slovakije. Binnen het samenwerkingsprogramma

het CRAB afgeleid en verdeeld. Na de

‘Vlaanderen met Oost-of Centraal Europa’ ontwikkelden we samen met verschil-

stratenlijst van de 140 000 in gebruik zijnde straatnamen in België werd een referentiebestand met adresposities beschikbaar gesteld. De cd-rom ‘CRAB adresposities’ bevat een lijst van 2,25 miljoen huisnummers in Vlaanderen en hun positie op kaart. De adresposities zijn bruikbaar om adressenlijsten in kaart te brengen en antwoord te geven op vragen als ‘waar liggen de adressen

lende Slovaakse onderzoeksinstellingen een Early Warning System voor keverplagen. Het toepassingsgebied voor deze tool is het Tatra National Park, een natuurgebied van 740 km2 in het noorden van Slovakije. Sinds een tiental jaar worden de sparbossen in dit nationaal park bedreigd door schorskeverplagen die het levende hout van de bomen aantasten. De Slowaakse partners beschikten over een ruime kennis van de omgevingsfactoren die de ontwikkeling van de schorskevers beïnvloeden. Onze expertise op het vlak van GIS en teledetectie was nuttig om een aantal GIS-producten te ontwikkelen die helpen bij het gericht bestrijden van de keverplagen. Zo maakte het samenwerkingsverband kaarten aan die tonen in welk stadium de kevergeneratie staat, waar het hoogste risico bestaat op uitbraak van de kever enzovoort.

uit mijn klantenbestand’, ‘in welke bestemmingszone ligt dit adres’, ‘welke

IncGEO (Incubatiepunt Geo-Informaie)

adressen liggen op 5 km van dit punt’.

Het OC GIS-Vlaanderen werkt ook samen met IncGEO, een initiatief waaraan

De gegevens op de cd-rom laten ook toe

ook de Vlaamse universiteiten en enkele onderzoeksinstellingen deelnemen en

om adressenlijsten te standaardiseren.

dat in 2004 in de steigers werd gezet. De missie van IncGEO bestaat erin de drempel te verlagen om geo-informatie te gebruiken, zowel voor de industrie,

Anno 2004 maken meer en meer in-

voor de overheid als voor de burger. IncGEO kan gezien worden als het incuba-

stanties gebruik van het CRAB. Het af-

tiepunt voor de expertise die in Vlaanderen beschikbaar is op het vlak van geo-

gelopen jaar gaven we verscheidene in-

generische tools. In de eerste projecten ligt de klemtoon op teledetectie.

ONDERZOEK EN ONTWIKKELING

standaard die uitwisseling van adresge-

VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Jaaroverzicht 2004

KADVEC: release van

73 gemeenten

Op basis van de bestaande KADSCAN-be-

nen, vervuilde gronden,…. . De themati-

standen werkt het OC GIS-Vlaanderen met

sche gegevens krijgen zo een ruimtelijke

het KADVEC-project aan een plangetrouwe

component: ze zijn eenvoudig te lokalise-

vectorisering van de kadastrale perceels-

ren en kunnen op kaart worden voorge-

plans - zo’n 13.500 - van het Vlaamse Ge-

steld.

west. Dit project werd gecoﬁnancierd door de Milieu Info Stuurgroep.

In 2004 hebben we het eerste KADVECproduct verdeeld voor 73 gemeenten. We

De bestaande KADSCAN-bestanden geven

streven ernaar om eind 2005 KADVEC-

de kadastrale plannen weer als een raster-

producten klaar te hebben voor heel Vlaan-

beeld met een labelpunt. Met KADVEC

deren.

gesteld, waardoor de mogelijkheden voor

Over de toegang tot KADVEC wordt een

GIS-verwerking toenemen. Verschillende

akkoord gesloten met algemene admini-

datalagen kunnen met elkaar gecombi-

stratie van de patrimoniumdocumentatie

neerd worden, er kan een gegevenshisto-

(AAPD) van de federale overheidsdienst

riek worden opgebouwd,… Via het per-

ﬁnanciën. Alle deelnemers aan GIS-Vlaan-

ceelsnummer kan de koppeling gemaakt

deren hebben gratis toegang tot KADVEC,

worden naar andere administratieve data-

andere instanties moeten zich wenden tot

banken, bijvoorbeeld naar inventarissen

de AAPD.

van onbebouwde percelen, industrieterrei-

STRAAT OMGELEGD? WAT MET DE GEODATASETS?

Ruimtelijke gegevens evolueren: een

huis wordt verbouwd, een weg verlegd,

een bos aangeplant. Als gebruiker beschik je dan ook gauw over ‘verouder-

de’ gegevens. Het OC GIS-Vlaanderen werkte hiervoor een oplossing uit on-

der de vorm van verschilbestanden. Gebruikers hoeven niet langer de volledige nieuwe versie van een dataset aan te vragen, maar enkel het verschil. Deze verschilbestanden kunnen gebruikt worden om een oude versie van een product te actualiseren of om individuele wijzigingen in een product te weten te komen. CRAB en KADVEC zijn de eerste producten waarvoor verschilbestanden in de maak zijn.

GEODATASETS

M worden de percelen als een veelhoek voor-

Middenschalige kleurenorthofoto’s beschikbaar

amen met de provincies werken we al

De beschikbare orthofoto’s kunnen be-

enkele jaren aan gebiedsdekkende midden-

steld worden via de on line catalogus GI-

schalige kleurenorthofoto’s van Vlaande-

RAF (Geographical Information Retrieval

ren. De orthofoto’s van de provincies Oost-

Application for Flanders).

Vlaanderen en Vlaams-Brabant werden

begin 2004 uitgebracht. Limburg en Antwerpen waren eind 2004 beschikbaar. De aanmaak van orthofoto’s van West-Vlaanderen is voorzien voor 2005. De bedoeling is de foto’s om de vijf jaar te actualiseren.

NIEUWE GEOLOKETTEN ON LINE

GIS-Vlaanderen richt zich tot het brede publiek met de portaalsite Geo-Vlaanderen. Deze kruispuntsite voor geograﬁsche informatie in Vlaanderen kreeg er in 2004 weer enkele nieuwe loketten bij. Nieuw zijn het geoloket Digitaal Hoogte Model Vlaanderen (DHM), het geoloket van de Landschapsatlas, het geoloket Bedrijventerreinen, het geoloket IKONOS en het geoloket middenschalige kleurenorthofoto’s.

GEOLOKETTEN

Het geoloket DHM-Vlaanderen biedt de mogelijkheid om adresgegevens uit te breiden met informatie over de hoogteligging en kwam tot stand in samenwerking met de afdeling Water van AMINAL en de afdeling Waterbouwkundig Laboratorium en Hydrologisch Onderzoek van AWZ.

Het geoloket van de Landschapsatlas geeft een inventaris van alle landschapskenmerken met erfgoedwaarde. Dit loket ontwikkelden we in samenwerking met de afdeling Monumenten en Landschappen van AROHM.

VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Jaaroverzicht 2004

Digitaal Hoogtemodel Vlaanderen is klaar

Het project DHM-Vlaanderen, dat in 2000

quette. We gebruikten hierbij twee technie-

De toepassingsmogelijkheden van een

werd opgestart in samenwerking met de

ken: de laserscanning, die gebruikt wordt

nauwkeurig DHM zijn uitgebreid. Denken

Vlaamse waterloopbeheerders, is in 2004 in

in landelijk gebied (95 %) en de fotogram-

we maar aan integraal waterbeheer, infra-

de ﬁnale fase aanbeland. In het voorjaar

metrie, die gebruikt wordt in stedelijk ge-

structuurwerken, planning en beheer van

van 2005 werd het DHV-Vlaanderen afge-

bied (5 %). In 2004 werden de laatste

wegen, 3D-stadsmodelleringen, bosbe-

werkt.

stroombekkens afgewerkt.

heer, …

Nauwkeurige hoogtegegevens zijn heel

We hebben in 2004 ook het hoogtepunten-

belangrijk in het kader van integraal water-

bestand en drie rasterproducten ter be-

beheer. Een DHM bestaat uit een zeer

schikking

nauwkeurig en dicht net van punten, waar-

hoogtepuntenbestand

van zowel de ligging als de hoogte eendui-

beschrijft de hoogte-

dig werden vastgesteld. Een driedimensio-

punten op maaiveldhoogte

nele, digitale beschrijving van het aardop-

aan de hand van een x-,y-

pervlak dus, te vergelijken met een ma-

en een hoogtecoördinaat.

gesteld.

Het

KLIP: wie heeft waar welke leidingen ? Naar aanleiding van de gasramp in Gellingen kwam er in 2004 een nieuwe opdracht

INSPIRE,

vanuit het kabinet van de minister van

OP NAAR EEN

De opdracht heeft als doel de schade aan kabels en leidingen te beperken door informatie over de ligging van kabels en leidingen beter te ontsluiten. In de eerste plaats

informatie geeft over de ligging van kabels en leidingen op straatniveau. Dit project kreeg de naam KLIP: Kabel & Leiding Informatie Portaal. Daarnaast luidt ook de vraag naar een advies met inbegrip van een juridisch kader voor het ontsluiten van informatie

in Europe, kortweg INSPIRE, is het Europese initiatief op het vlak van GIS dat mikt op de uitwisseling van geo-infor-

werd ons gevraagd een internetloket te ontwikkelen dat

INfrastructure for SPatial InfoRmation

“Nieuw lok KLIP mo schade aan kabels en leidingen beperken”.

over kabels en leidingen.

matie tussen de lidstaten. Een belangrijke mijlpaal in 2004 was

INSPIRE

EUROPESE KADERRICHTLIJN VOOR GIS

Leefmilieu.

de goedkeuring door de Europese Commissie van de kaderrichtlijn tot oprichting van zo’n infrastructuur voor ruimtelijke informatie op Europees niveau. De volgende stap is de goedkeuring door de Europese Raad, waarvoor een consultatie van de lidstaten voorzien is. Het OC GIS-Vlaanderen heeft in 2004 haar advies gegeven over de (ontwerp)richtlijn.

Het KLIP-project kan op termijn uitgroeien tot een toepassing van het GRB. Het GRB biedt immers de uniforme referentiekaart om nutsleidingen in de toekomst beter te registreren. Het KLIP-project werd in 2004 in de startblokken gezet.

VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Jaaroverzicht 2004

De VLM, een organisatie

leeft

l e e f teneleert n leert die leeft Om de verschillende operationele afdelingen van de VLM goed te laten functioneren, is interne ondersteuning nodig. De ondersteunende diensten houden zich niet rechtstreeks bezig met inhoudelijke dossiers, maar zijn van grote betekenis voor het welslagen van alles wat we aanpakken. Ze spelen ook een belangrijke rol bij het verbeteren van de service naar onze klanten. Procesbegeleiding is een nieuwe discipline waaraan we in 2004 vorm hebben gegeven en die draait rond het betrekken van burgers bij het inrichten van de open ruimte. Verder hebben we het klachtenmanagement uitgebouwd in overeenstemming met het Klachtendecreet. Voor het eerst voerden we ook een intern tevredenheidsonderzoek uit bij het personeel. Op het vlak van informatica zijn het nieuwe intranet en de lancering van twee e-loketten blikvangers.

VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

J a a r o v e r z i c h t 2004 Jaaroverzicht 2004

Procesbegeleiding, een nieuwe discipline richting. In onderlinge dialoog en in een open debat worden knelpun-

ten en problemen vroegtijdig herkend. Bovendien krijgen de direct betrokkenen de

kans hun deskundigheid en

ideeën in te brengen. De identiteit van een streek

wordt zo mee vertaald in de

uitvoering op het terrein. Deze manier van werken zorgt voor geloofwaardige en beter onderhandelde projec-

ij alles wat de VLM onderneemt in de

“Interactieve werking van de VLM vraagt sterke communicatieve vaardigheden en openheid van de medewerkers”.

ten en leidt tot onderbouwde beslissingen.

open ruimte, is ze lang niet de enige speler.

dingen gingen telkens door in de provinci-

Zowel overheidsadministraties (op niveau

Door de participatieve aanpak wordt de

van het Vlaamse Gewest, maar ook van de

taak van onze medewerkers er niet een-

gemeenten en provincies), de bedrijfswe-

voudiger op. Zij moeten sterke communi-

reld als andere lokale actoren (verenigin-

catievaardigheden en een grote openheid

gen, non-proﬁt organisaties,…) en burgers

naar de actoren aan de dag leggen. Binnen

zijn rechtstreeks betrokken bij onze projec-

de VLM willen we daarom investeren in de

ten.

opbouw van procesbegeleiding. In de loop

De VLM gaat daarom zoveel mogelijk in-

van 2003 hebben we een handboek opge-

teractief te werk. We betrekken alle actoren

steld dat de basis vormde voor een reeks

van meet af aan bij de processen van in-

projectopleidingen in 2004. Deze oplei-

ale afdelingen en bestonden uit een theoretisch gedeelte wat is interactief werken, hoe kan ik interactief te werk gaan, welke vaardigheden moet ik beheersen, welke valkuilen kan ik verwachten - en een praktisch gedeelte, dat door de deelnemers zelf werd vormgegeven. Op maat van het project werd zo geëxperimenteerd met interactieve vormen van inspraak.

Klachten ter harte nemen

Het Klachtendecreet biedt de burger de

handeling in eerste en tweede lijn is in de

mogelijkheid om klacht in te dienen over

leidraad opgenomen. De leidraad werd

de handelingen en de werking van de

kenbaar gemaakt aan alle medewerkers.

Vlaamse overheidsdiensten. In 2004 heb-

Alle documenten werden op het intranet

ben we veel aandacht geschonken aan de

ter beschikking gesteld. Vanaf eind sep-

invulling van dit decreet.

tember hebben we in alle afdelingen info-

trale aanspreekpunt is voor verdere regi-

sessies georganiseerd om de procedure

stratie en onderzoek. Dit zou in de praktijk

van het klachtenmanagement verder toe te

moeten leiden tot een snellere afhandeling

E Een klacht wordt door de VLM intern behandeld. Jaarlijks vóór 10 fe-

bruari brengen we verslag uit over alle klachten van het afgelopen jaar bij de Vlaamse Ombudsdienst. Dit verslag

geeft een overzicht van de binnengekomen klachten en een beschrijving van de behandeling van deze klachten.

Sinds de invoering van het Klachtendecreet

bleef

het

“Elk personeelslid kan nauwkeurig de inkomende klacht noteren volgens de leidraad”.

lichten. Ook werden in de verschillende afdelingen

van de klachten en een betere registratie.

operationele ofﬁciële

aan-

Al deze inspanningen moeten resulteren

aangesteld.

in een beter beeld van de klachten, zodat

Deze mensen vormen de

we eventuele structurele problemen terde-

schakel tussen de klachten-

ge kunnen aanpakken.

spreekpunten

coördinator en de personeelsleden. Onze medewer-

HOE VERLOOPT DE

kers kunnen met hun vragen

BEHANDELING VAN EEN KLACHT?

over de interne procedure van

het

klachtenmanage-

ment bij hen terecht.

aantal geregistreerde klachten vrij laag.

Dat deze aanpak werkt, bewijst de duide-

vaak op informele wijze werden opgelost.

lijke verbetering van de klachtenregistratie

Klachten werden niet altijd herkend en bij-

gedurende de tweede helft van 2004.

gevolg te weinig geregistreerd. De klacht-

overheid gaat uit van een drietrapsbenadering: - De Vlaamse Infolijn oriënteert je klacht en verwijst ze door. - Het Klachtendecreet regelt de eerste-

herkenning was dan ook een belangrijk

Verder hebben we in 2004, in samenwer-

lijnszorg, dit is de interne klachten-

aandachtspunt voor 2004.

king met de administratie Financiën van

behandeling door de VLM of de be-

het Ministerie van de Vlaamse Gemeen-

stuursinstelling in kwestie.

Concreet hebben we een leidraad uitge-

schap, een efﬁciënt klachtensysteem geïn-

werkt voor de personeelsleden en de me-

stalleerd met een rapporteringssysteem

- De tweede lijn is de externe klachten-

dewerkers die klachten behandelen. Deze

dat voldoet aan de normen van het Klach-

behandeling door de Vlaamse Om-

leidraad omvat een interne procedure voor

tendecreet. Vanaf 2005 zullen we van dit

budsdienst.

klachtenbehandeling binnen de instelling.

systeem gebruik maken.

Elk personeelslid kan nauwkeurig de inkomende klacht noteren op het interne klach-

Ook op onze website hebben we het klach-

tenformulier; voor de burger hebben we

tenmanagement een plaats gegeven. Via

een extern klachtenformulier ontworpen.

een afzonderlijk email adres klachten@vlm.

Ook een bundeling van de belangrijkste

be komen de klachten rechtstreeks bij de

regelgeving in verband met klachtenbe-

klachtencoördinator terecht, die het cen-

De behandeling van een klacht is aan strikte termijnen gebonden. Binnen de

BEHANDELING

Eén van de oorzaken is dat klachten nog te

De klachtenbehandeling bij de Vlaamse

tien dagen moet de VLM melden dat zij de klacht heeft ontvangen en binnen de 45 dagen moet het resultaat van het onderzoek worden meegedeeld.

M N N VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Jaaroverzicht 2004

Tevreden werknemers, voorwaarde voor efﬁciëntie en klantvriendelijkheid

In 2004 hebben we de tevredenheid van

en vinden van zichzelf dat ze op de goede

onze medewerkers voor het eerst onder-

weg zijn in de werkomgeving.

IEDEREEN WINT BIJ HET

zocht aan de hand van een grootschalig tweehon-

De resultaten van het tevredenheidsonder-

derdtal VLM-medewerkers uit verschillende

zoek zullen een belangrijke steunpilaar

Een tevredenheidsonderzoek bij de

leeftijdscategorieën, niveaus en afdelingen

zijn voor het personeelsbeleid van de ko-

werknemers kan een meerwaarde

werden langs digitale weg bevraagd over

mende jaren. Het is onze bedoeling om

bieden voor de personeelsleden en

hun tevredenheid binnen onze organisa-

tweejaarlijks een tevredenheidsonderzoek

het management van de organisa-

tie.

te organiseren. De punten waarop de orga-

tie, maar ook voor het beleidsni-

Over het algemeen blijken de VLM-mede-

nisatie goed scoort, willen we sterk hou-

veau. De medewerkers krijgen de

werkers tevreden werknemers. De gemid-

den. We willen bijschaven aan de zwakkere

kans vrijuit en anoniem hun me-

delde VLM-score ligt iets hoger dan die

punten die uit het onderzoek naar voren

ning te geven en knelpunten te sig-

van de andere organisaties die deelnamen

zijn gekomen. Aandachtspunten voor de

naleren, terwijl ze ook kunnen ver-

aan het onderzoek van het Ministerie van

toekomst zijn promotiemogelijkheden, de

tellen waarover ze tevreden zijn.

de Vlaamse Gemeenschap. Onze mede-

aanpak van interne selecties en de com-

Het management krijgt een beter

werkers zijn tevreden met wat hun job in-

municatie rond het toekennen van waarde-

beeld van wat er leeft bij de mensen

houdt, tevreden ook met de leiding van de

ringstoelagen,…

en leert wat er kan verbeteren. Ook

tevredenheidsonderzoek.

Een

S TEVREDENHEIDSONDERZOEK

VLM. Ze werken graag voor de organisatie

TEVREDENHEIDSONDERZOEK

de Vlaamse overheid wint erbij. Betrokken en tevreden werknemers zijn immers een belangrijke voorwaarde voor een slagvaardige en klantvriendelijke organisatie. Een tevredenheidsonderzoek levert informatie op om het personeelsbeleid te sturen, bij te schaven en eventueel te vernieuwen.

Informatica: nieuw intranet en e-loketten blikvangers NAAR EEN MODERN INTRANET IN VIER STAPPEN

Binnen de VLM is er een grote behoefte aan een modern intranet, dat de interne commu-

nicatie en samenwerking optimaal ondersteunt. In 2004 gingen we daarom van start met het invoeren van een nieuw intranet. Na

een behoeftenstudie, die in de eerste helft

De realisatie van een intranet voor de VLM als basis voor de operationele processen verloopt stapsgewijs. Het bestaande intranet ondersteunt enkel de twee eerste stappen. Precies om alle mogelijkheden van de moderne technologie te benutten (stappen 3 en 4), startten we met het project ‘Nieuw intranet voor de VLM’.

van het jaar werd afgerond, begonnen we in

De eerste stap hield in dat we het intranet gebruiken om informatie efﬁciënt te

september met een inventarisatie van de in-

verspreiden.

formatiestromen binnen de VLM, de uitwerking van een hiërarchische ordening en het

In een tweede stap voerden we een beperkt tweerichtingsverkeer in. Dit maakt

vastleggen van metadata. Dit luik werd vol-

beperkte interacties mogelijk: aﬂaden van formulieren, themagerichte communi-

tooid in november. Ook de volgende stap,

catie en beperkte zoekmogelijkheden.

het realiseren van een functioneel en een technisch ontwerp, werd in 2004 uitgevoerd. Het vervolg van het traject, gepland voor 2005, is de uitbouw van een document ma-

MODERN INTRANET

Nieuw intranet ondersteunt operationele processen

De derde stap maakt van het intranet de basis van de operationele processen binnen de organisatie: het intranet voor documentbeheer, het intranet als interactief forum voor competentiegroepen, in het intranet geïntegreerde toepassingen (b.v. beheer van verlofaanvragen, FAQ juridische zaken,…).

nagement systeem en de migratie van het

In de vierde stap wordt gewerkt met één enkele vensterportaalsite. Tijdens het

huidige intranet. Stap voor stap zullen alle

inloggen komt de gebruiker automatisch in een portaal terecht en kiest dan welk

gebruikersgroepen en nieuwe toepassingen

operationeel proces hij elektronisch wil ondersteunen.

geïntegreerd worden.

M N N VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Jaaroverzicht 2004

‘Registratie van gebruikspercelen’ krijgt bijkomende functies

EEN AANGENAME WERKPLEK VOOR IEDERE WERKNEMER

De Mestbank registreert elk jaar het areaal De VLM voert een gebouwenbeleid waarmee ze haar personeelsleden een comforta-

ten zoals de landbouwer die aangeeft.

bele, aangename, gezonde en motiverende werkplek wil geven. Ook door de

Sinds 2003 wordt deze aangifte van land-

bezoek(st)ers dient deze omgeving op een gelijkaardige manier aangevoeld te wor-

bouwteelten op gebruikspercelen, zowel

den.

voor wat betreft de numerieke als voor de

Sinds 2004 is de VLM fysiek aanwezig in alle vijf de Vlaamse provincies. In 2003

ruimtelijke gegevens, centraal beheerd.

werden de twee nieuwe provinciale afdelingen, Leuven en Hasselt, opgericht en inge-

richt. In het voorjaar van 2004 verhuisde de VLM-West-Vlaanderen alsook het OC

Deze vernieuwende toepassing laat de

GIS-Vlaanderen. Deze laatste afdeling ruilde haar kantoren in hartje Brussel voor een

Mestbank toe om jaarlijks op een efﬁciënte

locatie in het Gentse.

en doeltreffende manier 500.000 gebruikspercelen naar vorm en oppervlakte te registreren.

In 2004 hebben we voor dit systeem bijkomende functies uitgewerkt. We hebben ons daarbij toegespitst op het toepassen van de nieuwe technologie voor de uitbreiding naar overlatingen en overdrachten van percelen. Dit systeem dient als basis voor het berekenen van overlappingen en het afhandelen van foute meldingen.

E-loketten voor administratieve vereenvoudiging

Deze drievoudige verhuis bracht in 2004 heel wat aanpassings- en verbouwingswerken met zich mee, onder andere in de kantoren in Brugge. In Brussel, Hasselt en Leuven waren er doorlopend aanpassings- en vernieuwingswerken. In Gent verkregen we de milieu- en stedenbouwkundige vergunning om een nieuwe vestiging te bouwen en de bestaande te renoveren.

Belangrijk voor 2004 was ook de erfpachtoperatie, waarmee de kantoren van de VLM in Brussel voor 99 jaar in erfpacht werden toegewezen aan AXA Belgium NV. Dit gebeurde in het kader van de valorisatie van het vastgoed van de Vlaamse overheid. De VLM huurt de gebouwen opnieuw in voor een termijn van 18 jaar, éénmaal verlengbaar met 9 jaar. Van de opbrengst van de erfpacht moet de VLM de huur betalen en kan ze voor 3,22 miljoen euro aan werken laten uitvoeren aan haar gebouwen. In 2004 gaven we ook verder gestalte aan het satellietwerken en het thuiswerken. tieve gedeelte voor de landbouwer - de in-

diensten van het Vlaamse Gewest. Deze

E-loket beheerovereenkomsten klaar voor lancering

formatieverstrekking met georeferentie.

informatie is daardoor niet optimaal be-

Dit gedeelte is klaar om in 2005 gelan-

schikbaar voor de overheid zelf, maar ook

In 2004 hebben we een e-loket voor be-

ceerd te worden. Voor 2005 staat ook het

voor de landbouwer, de milieuorganisaties,

heerovereenkomsten uitgebouwd. Via dit

uitwerken van een interactief gedeelte voor

de burger,… vaak moeilijk toegankelijk

elektronisch loket wordt het aanbod aan

de beheerdiensten op het programma.

overheidssubsidies in het kader van be-

Meer over het e-loket beheerovereenkom-

De VLM werkt daarom, als partner van de

heerovereenkomsten binnen de Europese

sten lees je op pagina 36 en verder.

Milieu-infostuurgroep binnen het beleids-

en Vlaamse wetgeving geharmoniseerd en

Werken aan een Land Management Informatie Systeem

Land Management Informatie Systeem

bijdragen aan de kruiscontroles die worden opgelegd door de Europese richtlij-

Momenteel wordt de informatie met be-

geeft tot alle perceelsgebonden informa-

nen. In 2004 hebben we ons toegelegd op

trekking tot gronden in de meest ruime zin

tie. Het LMIS in wording heeft de functie

het ‘passieve gedeelte’ van het e-loket - de

- kadastrale percelen, gebruikspercelen,

van een loket of kruispuntendatabank over

informatieverstrekking over de beheerpak-

perimeters, regio’s,… - op verschillende

onroerende goederen (gronden, wegen,

ketten naar de landbouwer - en het interac-

plaatsen bijgehouden door de overheids-

gebouwen,…), kadastrale percelen, ge-

vereenvoudigd. Daarnaast kan het e-loket

domein Leefmilieu en Natuur, aan een (LMIS), een centrale databank die toegang

AANGENAME WERKPLEK

cultuurgronden in Vlaanderen en de teel-

bruikspercelen,… De basis van het LMIS is met een grondinventaris. Daarnaast moet het LMIS ook een datawarehouse zijn waaruit de overheid de nodige goed uitgebouwd gecentraliseerd informatiesysteem van cruciaal belang voor het Vlaamse grondbeleid.

De VLM is belast met de realisatie van het LMIS. In 2004 zijn we gestart met een eerste fase van de implementatie, die naar verwachting in het najaar van 2005 rond zal zijn.

De Vlaamse regering besliste op 8 mei 2002 een milieuzorgsysteem in te voeren in alle entiteiten van de Vlaamse overheid. Op 18 juli 2003 wees de Vlaamse regering een milieuzorgniveau toe aan elke entiteit.

beleidsinformatie kan putten. Zo is een

Het e-loket recht van voorkoop on line

De Vlaamse regering besliste op 13 maart om een geïntegreerd loket recht van voorkoop te ontwikkelen voor alle decretale voorkooprechten in het Vlaamse Gewest.

Deze website, gelanceerd in 2004, biedt de mogelijkheid om op basis van kadastrale gegevens, adresgegevens of geograﬁsche data zekerheid te krijgen over het al dan niet gelden van het recht van voorkoop. Ook de procedures worden toegelicht. In eerste instantie hebben we de territoriaal

INTERNE MILIEUZORG BIJ DE VLM

een administratieve databank gekoppeld

De VLM streeft ernaar om de negatieve gevolgen van haar activiteiten voor het leefmilieu zoveel mogelijk in te perken. Zo willen we het verbruik van energie, water en andere hulpbronnen in de hand houden, waar mogelijk milieuvriendelijke producten aankopen en gebruiken, afval beperken, de inzameling van afval optimaliseren en afval op een milieuvriendelijke manier verwijderen. Deze zorg voor het milieu geven we vorm via een vijfjaarlijks globaal preventieplan en een jaarlijks actieplan. De resultaten van de milieuzorg worden regelmatig geëvalueerd. In 2004 heeft de directieraad de VLM-milieuverklaring goedgekeurd. Ook hebben we een actieplan milieuzorg opgesteld en milieuwerkgroepen opgericht. Concreet waren er acties rond papier recycleren, afval voorkomen en sorteren, composteren, vervoer (door de aankoop van dienstﬁetsen), milieuvriendelijk verbouwen, regenwaterhergebruik,… De personeelsleden nodigden we uit het ‘charter van de milieubewuste VLM’er’ te ondertekenen. Dat charter wil milieuvriendelijk gedrag op het werk stimuleren. Cruciaal is ook dat we sinds 2004 milieuzorgcriteria hanteren in bestekken voor producten en diensten waarvan onze organisatie gebruik maakt. Deze criteria slaan zowel op de milieuzorg bij de leverancier als op de kenmerken van de producten. Ze vormen de basis voor een geleidelijke heroriëntering van het productgebruik bij de VLM. Op 19 oktober ondertekende de VLM tijdens de opening van de milieubeurs Ifest in Flanders Expo te Gent een verklaring rond ‘Schoner Produceren’. Deze verklaring kadert in het milieuprogramma van de Verenigde Naties. De VLM sluit zich daarmee samen met andere overheidsdiensten, bedrijven en organisaties aan bij de campagne rond Schoner Produceren. Veel aandacht besteedden we aan communicatie rond het milieuzorgproject. Het jaar rond werd het personeel via diverse kanalen gesensibiliseerd. Het intranet van de VLM bouwden we mee uit met een deel dat onze tips, informatie en realisaties rond milieuzorg bundelt.

gebonden rechten van voorkoop in het loket geïntegreerd. Deze zijn immers het talrijkst in aantal en nog niet alle informatie hierover was op een eenvoudige manier publiek toegankelijk. Het loket is bereikbaar via www.rechtvanvoorkoop.be. De realisatie van het loket was een samenwerking tussen alle betrokken administraties en werd informaticatechnisch verwezenlijkt door de VLM. Meer over het e-loket recht van voorkoop lees je op pagina 18.

VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Jaaroverzicht 2004

financiĂŤle

resultaten

FinanciĂŤle resultaten

VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Jaaroverzicht 2004

1. Balans na winstverdeling ( bedragen in duizend euro) ACTIVA

codes

VASTE ACTIVA

20/28

II.

Immateriële vaste activa

III.

Materiële vaste activa

22/27

Vorig boekjaar

24.383

25.917

1.613

1.308

22.752

24.591

A. Terreinen en gebouwen

11.562

16.142

B. Installaties,machines en uitrusting

790

858

C. Meubilair en rollend materieel

3.603

3.770

E. Overige materiële vaste activa

6.797

3.821

IV.

Financiële vaste activa C. Andere ﬁnanciële vaste activa

28 284/8

1. Aandelen

284

2. Vorderingen en borgtochten in contanten

285/8

VLOTTENDE ACTIVA

29/58

153.454

114.677

24.702

23.028

Vorderingen op meer dan één jaar B. Overige vorderingen

VI. A.

VII.

291

24.702

23.028

Voorraden en bestellingen in uitvoering

Voorraden

30/36

54.567

25.207

5. Onroerende goederen bestemd voor verkoop

54.567

25.207

Vorderingen op ten hoogste één jaar

54.567

25.207

74.015

40/41

66.189

A. Handelsvorderingen

219

394

B. Overige vorderingen

73.796

65.795

IX.

Liquide middelen

54/58

Overlopende rekeningen

490/1

163

241

20/58

177.837

140.594

TOTAAL DER ACTIVA

Boekjaar 2004

1. Balans na winstverdeling ( bedragen in duizend euro) PASSIVA

codes

EIGEN VERMOGEN

10/15

Kapitaal A. Geplaatst kapitaal

100

Boekjaar 2004

Vorig boekjaar

30.953

31.141

III.

Herwaarderingsmeerwaarden

11.637

12.267

IV.

Reserves

10.733

10.341

A. Wettelijke reserve

130

B. 2. Andere onbeschikbare reserves

1311

1.965

1.533

C. Belastingvrije reserves

132

3.467

D. Beschikbare reserves

133

5.334

VI.

Kapitaalsubsidies

8.471

8.461

5.258

5.376

Voorzieningen voor risico’s en kosten

160/5

5.258

5.376

3. Grote herstellings- en onderhoudswerken

162

4. Overige risico’s en kosten

163/5

VOORZIENINGEN EN UITGESTELDE BELASTINGEN VII.A.

SCHULDEN

17/49

VIII.

Schulden op meer dan één jaar

D. Overige schulden IX.

Schulden op ten hoogste één jaar C. Handelsschulden 1. Leveranciers E. Schulden m.b.t. belastingen. bezoldigingen en sociale lasten

1.114

4.433

4.262 141.626

104.077

98.228

51.291

98.228

51.291 42.249

42/48

50.839

2.926

2.500

440/4

2.926

2.500

3.846

4.145

1. Belastingen

450/3

530

504

2. Bezoldigingen en sociale lasten

454/9

3.316

3.641

47/48

35.477

44.194

F. Overige schulden X.

178/9

825

Overlopende rekeningen

TOTAAL DER PASSIVA

492/3

1.149

1.947

10/49

177.837

140.594

VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Jaaroverzicht 2004

2. Resultatenrekening ( bedragen in duizend euro) KOSTEN

codes

II.

60/64

Bedrijfskosten A. Handelsgoederen,gronden hulpstoffen

1. Inkopen

600/8

2. Wijziging in de voorraad (toename -, afname +)

609

Boekjaar 2004

Vorig boekjaar

51.677

51.032

878

309

30.238

10.120

-29.360

-9.811

B. Diensten en diverse goederen

10.929

10.667

C. Bezoldigingen,sociale lasten en pensioenen

34.805

34.072

D. Afschrijvingen en waardeverminderingen op oprichtings-

630

4.172

4.274

kosten, op immateriële en materiële vaste activa F. Voorziening voor risico’s en kosten

635/7

-119

-220

G. Andere bedrijfskosten

640/8

1.012

1.930

Financiële kosten

A. Kosten van schulden

650

C. Andere ﬁnanciële kosten

652/9

VIII.

Uitzonderlijke kosten

E. Andere uitzonderlijke kosten IX. X.

664/8 70/66

Verlies van het boekjaar voor belastingen

66/70

Belastingen op het resultaat

67/77 77

Winst van het boekjaar voor belastingen

B. Regularisering van belastingen en terugneming

18 18

432

114

Voorzieningen voor belastingen XI.

Winst van het boekjaar

70/67

Verlies van het boekjaar

67/70

TOTAAL DER KOSTEN XII.

Overboeking naar de belastingvrije reserves

689

XIII.

Te bestemmen winst v/h boekjaar

70/68

Te verwerken verlies v/h boekjaar

68/70

432

114

52.113

51.167

432

114

432

114

432

114

-432

-114

RESULTAATVERWERKING A. Te bestemmen winstsaldo

70/69

Te verwerken verliessaldo

69/70

1. Te bestemmen winst van het boekjaar

70/68

2. Te verwerken verlies van het boekjaar

68/70

C. Toevoeging aan het eigen vermogen

691/2

2. aan de wettelijke reserve

6920

3. aan de overige reserves

6921

432

114

2. Resultatenrekening ( bedragen in duizend euro) OPBRENGSTEN

codes

70/74

Bedrijfsopbrengsten

Boekjaar 2004

Vorig boekjaar

48.437

45.657

A. Omzet

3.545

1.816

D. Andere bedrijfsopbrengsten

44.892

43.841

IV.

Financiële opbrengsten B. Opbrengsten uit vlottende activa

751

C. Andere ﬁnanciële opbrengsten

752/9

VII.

Uitzonderlijke opbrengsten

763

E. Andere uitzonderlijke opbrengsten

764/9

Regularisering van belastingen en terugneming van voor-

3.400

3.198

3.334 468

D. Meerwaarde bij de realisatie van vaste activa X.B.

3.208

392

2.110 2.030

80 0

52.113

51.167

zieningen voor belastingen TOTAAL DER OPBRENGSTEN

VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Jaaroverzicht 2004

VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ DE ZORG VOOR DE OPEN RUIMTE IN VLAANDEREN

Jaaroverzicht 2004

COLOFON Copywriting: Katelijne Norga (Pantarein) Vormgeving: Danni Elskens (Koloriet) FotograďŹ e:

Creative Collection: p. 28,66. Istock: p. 4, 10, 13, 18, 20, 22, 26, 27, 29, 31, 36, 38, 40, 43, 44, 45, 49, 67, 68, 70, 71, 72, 73, 74, 75. Danni Elskens: p. 2, 3, 4, 7, 9, 14, 23, 24, 25, 28, 33, 35, 36, 37, 39, 42, 45, 46, 52, 53, 54, 55, 56, 60, 64, 67, 70, 76, 77. EU: p. 30, 32, 35, 49, 67. VLM fotoarchief: p. 7, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 21, 25, 36, 40, 42, 45, 47, 48, 50, 51, 57, 58, 60, 62, 65, 66, 70.

Druk: Drukkerij Surplus, Holsbeek Verantwoordelijke uitgever: ir. Roland de Paepe, Gulden-Vlieslaan 72, 1060 Brussel Depotnummer: D/2005/6375/01