FOCUS 2015
DE VLAAMSE LANDBOUWCONJUNCTUURINDEX RESULTATEN ENQUÊTE NAJAAR 2015 INHOUD
1. VLAAMSE CONJUNCTUURINDEX
1. Vlaamse conjunctuurindex
3. Tuinbouw
Voor de berekening van de landbouwconjunctuurindex stelt het Departement Landbouw en Visserij, afdeling Monitoring en Studie, sinds 2007 aan een 750tal land- en tuinbouwers vragen over hun bedrijfssituatie (productie, prijzen, investeringen en belemmeringen). Hun antwoorden worden geëxtrapoleerd naar de totale Vlaamse landbouwpopulatie. De index kan gaan van nul (alle landbouwers zeer negatief) tot 200 (alle landbouwers zeer positief). Bij een index van 100 zijn er evenveel negatieve als positieve antwoorden.
4. Belemmeringen
Figuur 1: Evolutie van de Vlaamse landbouwconjunctuurindex
5. Administratieve taken
130 Economische situatie afgelopen 6 maanden Economische situatie komende 6 maanden
110 100
100 98
96
95
90 80
94
87
85
85
88
92
94 96
91 87
74 75
77 75 67
75
70
66
60
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
najaar
voorjaar
najaar
voorjaar
najaar
voorjaar
najaar
voorjaar
najaar
voorjaar
najaar
voorjaar
najaar
voorjaar
najaar
voorjaar
58 50
najaar
6. Meer informatie
Landbouwconjunctuurindex
120
voorjaar
2. Landbouw
2015
Bron: Departement Landbouw en Visserij
www.vlaanderen.be/landbouw/studies
De resultaten van het najaar 2015 zijn gebaseerd op een extrapolatie van 617 ingevulde enquĂŞtes. Na een licht herstel in maart 2015 tuimelt de Vlaamse landbouwconjunctuurindex naar 67, een nieuw dieptepunt (figuur 1). De tevredenheid over de afgelopen zes maanden zakt opnieuw en ook het optimisme over de toekomst daalt verder. Door de lage verkoopprijzen komt het landbouwinkomen onder druk te staan. Dit probleem, met Europese dimensies, haalde deze zomer meermaals de media. Op het moment van de enquĂŞte was het overleg daarover nog volop aan de gang. Op Europees niveau zijn er een aantal steunmaatregelen uitgewerkt. Een daarvan is de rechtstreekse steun voor een aantal sectoren. Binnen Vlaanderen is dat de varkens- en vleesveehouderij. Daarnaast is in de schoot van het ketenoverleg beslist om extra steun te verlenen aan de melkvee- en varkenshouderij. Het Russisch invoerverbod is nog altijd van kracht.
2. LANDBOUW De index voor de vier landbouwdeelsectoren wordt weergegeven in figuur 2. Alle landbouwsectoren zien hun index dalen. De deelsectoren melkvee en varkens bereiken een nieuw dieptepunt. De index van de akkerbouw zakt van 72 naar 65. De akkerbouwers zijn iets minder tevreden over de afgelopen zes maanden en hun toekomstverwachtingen voor de komende zes maanden verslechteren. Iets meer dan twee derde gaf aan dat hun verkoopprijs de afgelopen zes maanden was gedaald, voor de komende zes maanden verwacht ruim 58% nog lagere prijzen. Ondanks de voorjaarsdroogte is de productie meer dan behoorlijk. Bij melkvee valt de index van 72 naar 49. Dat is zelfs slechter dan in het voorjaar van 2009. De melkveehouders zijn minder tevreden over het verleden en staan minder hoopvol tegenover de toekomst. De melkprijs is tussen januari 2014 en juli 2015 gezakt van 40,5 naar 26,7 eurocent per kg melk. Slechts 4% van de melkveehouders gelooft dat de melkprijs de komende zes maanden opnieuw licht zal stijgen. De komende zes maanden hoopt 33% meer melk te produceren, 13% gaat zijn productie afbouwen. In het ketenoverleg is een eenmalige rechtstreekse toeslag overeengekomen ter ondersteuning van het inkomen. Figuur 2: Evolutie van de Vlaamse conjunctuurindex voor de vier landbouwsectoren
130 120
Deelsectoren Landbouw
Akkerbouw Melkvee Vleesvee Varkenssector
110 100 90
87
80
75
70
72
80 65
60
60
50
49
40 voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar 2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
Bron: Departement Landbouw en Visserij
FOCUS: De Vlaamse landbouwconjunctuurindex najaar 2015
pagina 2 van 6
Vleesvee zakt licht verder naar 80, maar blijft hiermee wel de hoogste index onder de landbouwsectoren. Zowel het nabije verleden als de nabije toekomst wordt minder goed beoordeeld dan in het voorjaar. De meerderheid zegt dat de verkoopprijs is gezakt (64%) en verder gaat zakken (41%). Bijna 23% wil zijn productie uitbreiden, 11% denkt daarentegen aan inkrimpen. De index van de varkenssector daalt van 75 naar 60, een nieuw dieptepunt. De varkenshouders zijn heel ontevreden over de afgelopen periode (40) en ook de toekomst zien ze minder rooskleurig in. Bijna iedereen (94%) zegt dat de verkoopprijs licht tot sterk is gedaald en 41% denkt dat deze neerwaartse trend zal aanhouden. De krachtvoederprijzen zijn stabiel tot licht dalend. De rentabiliteit blijft een probleem.
3. TUINBOUW Alle tuinbouwsectoren gaan er opnieuw op achteruit, uitgezonderd fruitteelt (figuur 3). Een aantal Europese steunmaatregelen voor groenten en fruit ten gevolge van de Russische boycot zijn verlengd. Telers van groenten in openlucht zien hun index afnemen naar 74. Beide deelindexen (verleden en toekomst) verslechteren. Bijna 58% zegt dat de verkoopprijs is gezakt en volgens 25% zal deze evolutie zich doorzetten. Door de aanhoudende droogte liggen de opbrengsten beduidend lager. De index van de sector groenten onder glas zakt van 103 naar 94, maar blijft de beste van alle deelsectoren. De toekomstindex is de enige die in deze enquĂŞteronde boven de 100 uitsteekt. Bijna de helft van de respondenten geeft aan dat de prijs van glasgroenten de voorbije zes maanden is gedaald, voor de komende zes maanden denkt 35% dat de prijs zal stijgen. 45% van de respondenten verwacht dat energie opnieuw duurder wordt. Sierteelt onder glas daalt van 88 naar 78. De toekomstverwachting blijft bijna status-quo. 38% zegt dat de verkoopprijs de afgelopen zes maanden is gedaald, naar de toekomst zakt dat naar 25%. Ook hier zijn de lagere energieprijzen kostenbesparend, maar 59% denkt dat de energieprijzen de komende zes maanden opnieuw zullen stijgen. Figuur 3: Evolutie van de Vlaamse conjunctuurindex voor de vier tuinbouwsectoren 130 120
Groenten in openlucht
Deelsectoren Tuinbouw
Groenten onder glas Sierteelt onder glas
110
Fruitteelt 103
100
94 90
88 87
80 70
80 78 74
66 60 50 40 voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar 2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
Bron: Departement Landbouw en Visserij
FOCUS: De Vlaamse landbouwconjunctuurindex najaar 2015
pagina 3 van 6
Fruitteelt stijgt als enige deelsector twee rondes na elkaar, van 66 naar 80. De fruittelers zijn meer tevreden over de afgelopen zes maanden en zijn ook iets optimistischer wat de toekomst betreft. Bijna 38% denkt dat de verkoopprijs tijdens de volgende periode zal stijgen. De oogst van appelen en peren is normaal en van goede kwaliteit. De zoektocht naar nieuwe afzetmarkten voor peren begint vruchten af te werpen.
4. BELEMMERINGEN Het aantal land- en tuinbouwers dat geen belemmeringen ondervond, zakt in de afgelopen zes maanden opnieuw van 34% naar 27%. Dat houdt in dat meer bedrijfsleiders zich belemmerd voelen (73%). Het aandeel met financiële problemen stijgt van 25% naar 35%. Beperkingen van overheidswege blijft gelijk op 32%. Verder gaf 27% aan dat het weer (voorjaarsdroogte en lokale hagel in augustus) een spelbreker was, 25% had problemen met de afzet en 8% met dier- of plantenziektes. Afzetproblemen zijn het meest aangevinkt bij de deelsectoren fruit en sierteelt (63% en 61%). Het weer was minder gunstig voor fruit (57%) en groenten (50%) in openlucht. De akkerbouwsector is het minst tevreden over de overheid (50%). Bijna de helft van de melkvee- en varkenshouders zegt te kampen met financiële problemen. Figuur 4: Evolutie van het aandeel Vlaamse land- en tuinbouwers dat in de afgelopen zes maanden belemmeringen ondervond
50% Geen belemmeringen
45%
Financiële problemen Beperkingen van overheidswege
40% 35%
34% 32%
30%
25%
25%
35% 32% 27%
20% 15% voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar 2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
Bron: Departement Landbouw en Visserij
5. ADMINISTRATIEVE TAKEN Er werd eenmalig gepolst naar de administratieve taken die de land- en tuinbouwers moeten uitvoeren. Op de vraag hoe de administratieve lasten de voorbije vijf jaar geëvolueerd zijn, antwoordt 82% van de respondenten dat ze zijn gestegen, 18% geeft aan dat hun tijdsbesteding gelijk is gebleven. Naargelang de taak doet men vaker een beroep op externen (figuur 5). Zo besteedt 60% het invullen van de belastingaangifte uit, 39% de mestbankaangifte en 34% de verzamelaanvraag. Het bijhouden van Sanitel en de lastenboeken doet de land- en tuinbouwer meestal zelf.
FOCUS: De Vlaamse landbouwconjunctuurindex najaar 2015
pagina 4 van 6
Figuur 5: Wie voerde de recentste administratieve taken uit?
100% 90% 80% 70%
40% 66%
61%
60%
Doe ik zelf
50%
93%
95%
98%
7%
5%
2%
Besteed ik uit
40% 30% 20%
60% 34%
39%
10% 0%
Bron: Departement Landbouw en Visserij
De ingeschatte tijdsbesteding van de laatste zelf uitgevoerde administratieve taak, loopt sterk uiteen omdat elk bedrijf anders is (bedrijfsgrootte, specialisatiegraad) (figuur 6 en figuur 7). De meeste land- en tuinbouwer hebben de jaarlijkse verzamelaanvraag of de mestbankaangifte binnen vier uur ingevuld, terwijl 5% meer dan 16 uur nodig heeft. De belastingaangifte is duidelijk meer tijdrovend: 32% heeft meer dan 2 dagen per jaar nodig. Figuur 6: Tijdsbesteding per jaar aan laatst ingevulde verzamelaanvraag, mestbankaangifte en belastingaangifte
100% 90% 80%
17%
70%
1% 5% 8%
60% 50%
5% 3% 3% 11% 2% 3% 5%
5% 5% 4%
23%
21%
40% 30%
16% 15%
20% 10% 0%
17% 12% 9%
12%
Verzamelaanvraag
Mestbankaangifte
meer dan 2 dagen (16 uur) per jaar 32%
2 dagen (12-16 uur) per jaar 1,5 dagen (8-12 uur) per jaar
9% 7%
8 uur (1 dag) per jaar 7 uur per jaar
16%
6 uur per jaar
1% 5% 4% 11%
5 uur per jaar
7% 6% 2% Belastingaangifte
4 uur per jaar 3 uur per jaar 2 uur per jaar 1 uur per jaar
Bron: Departement Landbouw en Visserij
FOCUS: De Vlaamse landbouwconjunctuurindex najaar 2015
pagina 5 van 6
Sanitel en de lastenboeken moeten de landbouwers frequenter bijhouden en daarom is de tijdsbesteding uitgedrukt per week (figuur 7). Ongeveer de helft komt toe met een half uur per week, terwijl 6 à 8% aangeeft meer dan 2 uur nodig te hebben. Figuur 7: Tijdsbesteding per week aan Sanitel en lastenboeken
100% 90%
6% 7% 3%
6% 5% 3%
19%
22%
80% 70% 60%
3%
7%
50% 40%
26% 31%
8% 10% 5%
meer dan 2 uur per week 2 uur per week
22% 6% 21%
1,5 uur per week 1 uur per week 45 minuten per week
30% 30 minuten per week
20% 10%
35%
27%
28%
15 minuten per week
0% Sanitel
Lastenboek dieren
Lastenboek planten
Bron: Departement Landbouw en Visserij
6. MEER INFORMATIE Dit is het rapport van de 18de enquêteronde, afgenomen in september 2015 bij een 750-tal Vlaamse landen tuinbouwbedrijven die deel uitmaken van het Vlaamse Landbouwmonitoringsnetwerk (LMN). De uitgebreide methodologische beschrijving en de voorgaande zesmaandelijkse rapporten zijn terug te vinden op de website van het beleidsdomein Landbouw en Visserij: www.vlaanderen.be/landbouw/studies. De landbouwconjunctuurindex is berekend op een 0-200-schaal als het gemiddelde van volgende twee vragen:
Hoe beschouwt u de economische situatie van uw bedrijf gedurende de afgelopen 6 maanden? Met als index = (% veel beter dan normaal + 0,5 * % beter dan normaal) - (0,5 * % slechter dan normaal + % veel slechter dan normaal)+100 De antwoorden “normaal” worden niet meegenomen in de berekening van de index. Hoe verwacht u dat de economische situatie van uw bedrijf de komende 6 maanden zal evolueren? Met als index = (% sterk stijgen + 0,5 * % licht stijgen) - (0,5 * % licht dalen + % sterk dalen)+100 De antwoorden “gelijk blijven” worden niet meegenomen in de berekening van de index.
FOCUS: De Vlaamse landbouwconjunctuurindex najaar 2015
pagina 6 van 6