brochure-gezond-eten-en-bewegen WEB.pdf by Vlaanderen-be

Brochure

Gezond eten en bewegen

Inhoud 1. Gezond opgroeien ....................................... 5 2. Starten met vaste voeding ...........................7 3. Vanaf 6 maanden ....................................... 14 4. Vanaf 8 maanden ...................................... 20 5. Vanaf 12 maanden ......................................24 6. Van peuter naar kleuter .............................27 7. Veelgestelde vragen ....................................39

Gezond eten en bewegen Kind en Gezin

1. Gezond opgroeien

1. GEZOND OPGROEIEN Van bij het begin zijn een gezonde voeding, voldoende beweging en het beperken van lang stilzitten belangrijke ingrediënten voor een gezond leven. In deze brochure geven we je informatie over wat gezonde voeding tijdens de eerste jaren inhoudt. Je krijgt bovendien heel wat tips over het opvoeden van je kind rond voeding en beweging.

Voeding stap voor stap Baby’s en kinderen ontwikkelen zich ontzettend snel. Dat heeft natuurlijk invloed op wat en hoe een kind eet. Een pasgeboren baby drinkt enkel melk. Amper 18 maanden later eet je kind gewoon mee aan tafel met het gezin en mag je kind bijna alles eten.

Voeding en opvoeding Je kan niet praten over voeding, zonder het ook over opvoeding te hebben. Kinderen zijn heel gevoelig voor gewoonten in het gezin en nemen die snel over. Je kan je kind dus best van bij het begin aanleren wat je zelf belangrijk vindt. Elk gezin bepaalt zijn eigen regels over waar, wanneer en hoe er gegeten wordt. Duidelijkheid over die regels is belangrijk voor kinderen. Zo weten ze waaraan ze zich moeten houden en wat ze kunnen verwachten. Een ontspannen sfeer aan tafel heeft een positieve invloed op het eetgedrag van kinderen. Het goede voorbeeld van anderen werkt aanstekelijk, een kind zal makkelijker fruit en groenten eten als anderen dat ook doen.

Nooit genoeg beweging Beweging maakt deel uit van een gezonde levensstijl. Voor elke leeftijdsgroep zijn er aanbevelingen rond beweging. Voor baby’s wordt aanbevolen om ze zo veel mogelijk kansen en ruimte te geven om te bewegen, in een veilige omgeving en volgens hun mogelijkheden. Bewegen is leuk! Van kleins af aan kan je jouw baby plezier laten beleven aan het samen spelen, ravotten en gek doen. Geef zelf het goede voorbeeld, als ouder of opvoeder ben jij het rolmodel. Veel bewegen hoeft geen extra tijd te kosten: heel wat dingen kan je eenvoudigweg inpassen in je dagelijkse routine. Kinderen zitten of liggen bovendien best niet te lang (slapen niet inbegrepen). Je kind kan immers wel voldoende bewegen maar toch gedurende bepaalde momenten van de dag te lang stilzitten.

WIJ STAAN KLAAR VOOR JE Heb je nog vragen na het lezen van deze brochure, neem dan zeker een kijkje op kindengezin.be. Je kan met je vragen ook altijd terecht bij de Kind en Gezin-Lijn of bij je verpleegkundige.

1. Gezond opgroeien

Gezond eten en bewegen Kind en Gezin

Ontwikkeling De meest belangrijke dingen die je kind op het vlak van voeding en vaardigheden aan tafel de volgende maanden en jaren zal leren, staat in dit overzicht. Opgelet: de leeftijden zullen altijd een beetje verschillen. Elk kind ontwikkelt zich immers op z’n eigen tempo. 4-6 maanden

6-8 maanden

8-12 maanden

12-18 maanden

Peuter

• Leren eten van een lepel.

• Leren drinken uit een open beker. • In de kinderstoel mee aan tafel zitten.

• Leren kauwen op grover voedsel. • Met de handjes eten in de mond steken.

• Zelfstandig leren eten met • Meer zelf willen doen aan een lepel. tafel. • Leren drinken met een rietje. • Experimenteren met eten en tafelmanieren. • Kieskeurig worden.

Het is belangrijk de mijlpalen zo veel mogelijk te volgen en je kind in die periode te laten oefenen met die nieuwe vaardigheden. Zo kan je problemen op langere termijn voorkomen. Die overgangsperiodes verlopen soms wat stroef: van melk naar lepelvoeding, van fijn gemixte lepelvoeding naar meer structuur, enz. Geef je kind voldoende tijd en oefenkansen.

Eet mijn kind wel voldoende? Baby’s en kinderen voelen zelf aan of ze honger hebben of niet. Als ouder kan je daarop vertrouwen. Dwing je kind dus niet om meer te eten, want zo leert je kind af om naar zijn of haar eigen lichaam te luisteren. Als je je zorgen maakt of je kind wel genoeg eet, hou dan het volgende principe in het achterhoofd: de ouder bepaalt wat het kind eet, het kind bepaalt hoeveel hij of zij eet. Maak je je toch zorgen: • omdat je denkt dat je kind onvoldoende eet • omdat je opmerkt dat je kind te weinig of te veel bijkomt • omdat je ziet dat je kind toch wel heel erg kieskeurig is • omdat je je kind niet langer dan 5 minuten aan tafel kunt houden • … dan kan je altijd terecht bij de Kind en Gezin-Lijn of bij je verpleegkundige.

2. Starten met vaste voeding

Gezond eten en bewegen Kind en Gezin

2. STARTEN MET VASTE VOEDING STARTEN MET BEWEGEN: NOOIT TE VROEG

LANG STILZITTEN BEPERKEN

Het is belangrijk dat je kind al van bij de geboorte genoeg

•

Laat je baby niet te lang onafgebroken in een draagbaar

kansen en ruimte krijgt om te bewegen in een veilige

autostoeltje of relax zitten. Variatie in houding is belangrijk.

omgeving. Dat hoeft niet moeilijk te zijn of veel tijd in beslag

Na een uur van positie wisselen is aanbevolen. Gebruik het

te nemen:

draagbaar autostoeltje enkel voor het vervoer.

•

Leg je kind even zonder luier op het verzorgingskussen of

•

Televisiekijken en beeldschermgebruik wordt voor kinderen

zonder kleertjes op de speelmat of in de box. Je merkt

jonger dan 2 jaar afgeraden. Zorg dus voor een goede balans en

onmiddellijk dat je baby vrijer beweegt en met z’n armpjes

beperk de schermtijd tot een paar momenten per week.

en beentjes zwaait. • • •

Laat je kind in bad op jouw hand drijven en bewegingen

DE EERSTE HAPJES

in het water maken.

Tussen 4 en 6 maanden gaan de voedingsreflexen geleidelijk

Hang een mobile boven de box, die nodigt uit om de

over in bewuste mondbewegingen. Deze leeftijd is daarom een

bewegingen te volgen.

‘gevoelige’ periode om je baby gepureerde voeding van een lepel te

Creëer ‘spanning’: verander van afstand of doe alsof je

leren happen. Vroeger starten dan 4 maanden met vaste

gaat kriebelen. Je kind reageert met het bewegen van z’n

voeding is niet aan te raden.

handen en/of beentjes. • • • •

Leg niet te veel spullen rond je kind, zo kan je kind vrij

Vanaf 6 maanden is vaste voeding noodzakelijk. Op dat moment

bewegen.

is borst- of flesvoeding op zich niet meer voldoende. Geeft je

Laat je kind door de lucht ‘zweven’, terwijl je de romp en

kind al vroeger aan dat hij of zij aan vaste voeding toe is, door

het hoofdje goed ondersteunt.

bv. smakkende geluidjes te maken, alles in zijn of haar mond

‘Fiets’ met de beentjes van je kind op het

te stoppen en veel belangstelling te tonen voor jouw eten en

verzorgingskussen.

drinken? Dan kan je eventueel voor de leeftijd van 6 maanden

Draag een baby niet altijd op dezelfde manier, maar wissel

geleidelijk aan vaste voeding starten.

af: over de schouder, op de heup, met de rug tegen jouw buik, enz.

Geef je borstvoeding, dan is het aan te raden te wachten tot je baby 6 maanden is. Want zodra je start met vaste voeding,

Spelen op de grond onder toezicht is goed voor de

vermindert je melkproductie omdat je baby minder drinkt.

ontwikkeling. Een baby kan al van bij de geboorte op de

Wacht je tot je baby 6 maanden is, dan kunnen jij en je baby

buik gelegd worden, als hij of zij wakker is. Hoe vaker baby’s

langer van de voordelen van borstvoeding genieten.

op hun buik liggen, hoe beter het zal lukken om hun hoofd rechtop te houden.

Kies een rustig en ontspannen moment om de eerste keer

Begin de buikligging eerst met korte periodes van bv. 1 minuut

lepelvoeding aan te bieden. Zorg dat dit bv. niet samenvalt met

en verleng die langzaamaan tot 20 minuten.

een ziekteperiode of de eerste week in de kinderopvang. Laat je

•

Leg een voorwerp naast je baby en wissel dat regelmatig

baby wennen aan de nieuwe voedingsstructuur en smaak. Het ene

van kant zodat je baby zijn of haar hoofd moet optillen

kind leert sneller van een lepel te happen dan het andere.

om te draaien in de richting van het voorwerp. •

Als je baby niet graag op de buik ligt, leg dan een opgerolde handdoek onder het bovenste deel van zijn of haar borstkast zodat zijn of haar hoofd wat hoger komt.

•

Ga zelf ook eens op je buik liggen voor je baby en praat met je baby. Verander van positie en ga ook links en rechts van je baby liggen.

2. Starten met vaste voeding

Gezond eten en bewegen Kind en Gezin

BORSTVOEDING

FLESVOEDING

1 2 3 4

5 6

7 8 9 10 11 12 maanden

1 2 3 4

5 6

7 8 9 10 11 12 maanden

Flesvoeding

Borstvoeding

∆

Fruit(pap)

∆

Groente(pap)

tofu

Vlees, vis, ei of vervanger

tofu

Brood

∆

je kan beginnen geven, maar wordt nog niet aangeraden

Vlees, vis, ei of vervanger Brood

kan gestart worden

GLUTEN Gluten is een groep van eiwitten dat voorkomt in een aantal

Je introduceert gluten bij een kind door glutenbevattende

graansoorten, zoals bv. tarwe, rogge, haver, gerst en spelt.

kindermelen, -koeken, -granen of –vlokken in de fruitpap te

Gluten zit ook in producten die van deze granen zijn gemaakt

mengen. Of je kan de aardappelen en de rijst in de groentenpap

zoals brood, crackers, pizza, deegwaren, paneermeel, koek,

af en toe vervangen door goed gekookte spaghetti of macaroni.

cake en taart. Het zit ook verstopt in bepaalde soepen (door het bindmiddel, de vermicelli of het vlees), in sommige sauzen,

Bij starten van vaste voeding vanaf de leeftijd van (4-) 6 maanden

sommige snoepjes, enz. Glutenvrije gewassen zijn onder

geeft men gevarieerde evenwichtige voeding, waarin ook

andere rijst, maïs, gierst, quinoa, tapioca, boekweit en soja.

potentieel allergeniserende voedingsmiddelen zoals vis, ei, enz.

Dus enkel producten uitsluitend op basis van deze gewassen

worden geïntroduceerd; dit zowel bij kinderen met als bij kinderen

zijn glutenvrij. Veel ‘samengestelde’ producten bevatten wel

zonder allergische aanleg. Het uitstellen van allergeniserende

gluten. Een fabrikant is verplicht om alle ingrediënten te

voedingsmiddelen beschermt niet tegen het ontwikkelen van

vermelden op de verpakking.

allergie tegen die stoffen, integendeel: daardoor wordt de kans op allergische reactie zelfs groter.

Vaste voeding die gluten bevat mag geleidelijk opgestart worden vanaf 4 à 6 maanden. Met geleidelijk wordt bedoeld nog in kleine hoeveelheden.

2. Starten met vaste voeding

ETEN VAN EEN LEPEL

Gezond eten en bewegen Kind en Gezin

OP HET MENU

Het is voor een baby even wennen: van drinken aan de borst of fles naar hapjes nemen van een lepel. In het begin is het soms

borst- en/of flesvoeding

wat zoeken, maar het is zoals bij iedere nieuwe vaardigheid:

+ fruit- en/of groentepap

oefening baart kunst. Na een tijdje gaat het al veel beter.

+ voldoende beweging

In het begin eet je baby kleine hoeveelheden, dat is normaal. Forceer je kind niet. Pas de hoeveelheden die je maakt aan, dat bespaart je tijd en werk. Maak je geen zorgen als je baby in het begin het eten van de lepel afzuigt en een deel met zijn of haar tong naar buiten duwt. Je baby moet leren happen. Vindt je kind het lekker? Dan zal hij of zij zeker proberen om het door te slikken. Als je kind aangeeft dat het echt nog geen vaste voeding wil, wacht dan een tijdje, bv. een week, en doe dan een nieuwe poging. Het maakt niet uit of je met fruitpap of met groentepap start. Eten geven doe je zo:

Is de ene pap goed opgestart, dan kan je de andere beginnen

•

Zorg dat je baby de lepel ziet aankomen, zo krijgt je kind

geven. Kies in het begin vooral voor zachte smaken.

de tijd om de mond te openen.

Begin je rond de zesde maand met vaste voeding, dan is de

Kies een klein lepeltje. Een baby vindt plastic of kunststof

ijzervoorraad van je baby al opgebruikt en start je beter eerst met

meestal aangenamer, maar metaal kan ook.

groenten.

• •

Breng de lepel horizontaal in je baby’s mond. Druk hem lichtjes op de tong. En haal daarna de lepel uit de mond.

Zorg dat de lepelvoeding volledig fijngemalen is. Geef je baby de

Het hoofdje is lichtjes voorover gebogen, dan kan je baby

pap liefst ’s middags, zo kan die nog goed verteren. ’s Avonds

de lepel makkelijker met de lippen leegmaken.

geef je beter een melkmaaltijd. Leer je baby deze gewoonte

•

Het is normaal dat je kind een beetje voeding morst.

onmiddellijk aan. Regelmaat is belangrijk voor kinderen. Kan je niet

•

Schraap de lepel niet af langs de bovenlip of bovenste

anders dan de maaltijd ’s avonds geven, zorg dan dat de voeding

tandjes van je kind. De mondstreek is heel gevoelig bij een

niet te zwaar is en dat je ze niet te laat geeft.

•

baby. Je kind kan dit als onaangenaam ervaren. •

Je hoeft de mond niet na elke hap af te vegen. Veel baby’s vinden dat niet fijn.

•

Als je kind de lippen stijf op elkaar houdt, het hoofd

WEETJES

wegdraait of de rug overstrekt, stop dan even met voeden. Je kind heeft dan misschien genoeg gegeten. •

Geef eventueel een lege lepel om mee te spelen en te wennen aan het gevoel van een lepel in de mond.

•

Denk niet te snel dat je baby iets niet lust. Een kind heeft ongeveer 10 à 15 proefbeurten nodig vooraleer de smaakpapillen gewend of vertrouwd zijn aan een onbekende smaak of textuur. Dit is het leren lusten van het voedingsmiddel.

2. Starten met vaste voeding

Gezond eten en bewegen Kind en Gezin

FRUITPAP

FRUITPAP BEREID JE ZO:

Je kan je baby aan de smaak laten wennen door enkele

1. Spoel het fruit in koud water tot het spoelwater zuiver is.

lepeltjes sinaasappel- of pompelmoessap te geven voor of na

2. Verwijder de schil en pit.

de melkvoeding. Zeef het als je kind last heeft van krampen.

3. Snijd het fruit in grote gelijke delen.

Je kan ook onmiddellijk met fruitpap starten.

4. Maak het onmiddellijk fijn met een rasp of vork. Gebruik een pers voor citrusvruchten.

HOEVEELHEID Start met enkele koffielepels fruitpap. Geef in het begin na de fruitpap nog melkvoeding. Gaan de eerste hapjes goed, voer dan de hoeveelheid fruitpap langzaam op tot gemiddeld 150 gram. Kinderen geven zelf aan als ze genoeg gegeten hebben. Tegen de leeftijd van 1 jaar is dat 250 à 300 gram.

WELK FRUIT? •

Je kiest best vers, zacht smakend en rijp seizoensfruit dat zacht is van structuur zoals appel, peer, banaan, meloen, perzik, pruim, ... Geleidelijk aan kan je ook andere vruchten proberen.

•

Wissel veel af, zo ontwikkelt de smaakzin van je baby en krijgt je kind verschillende vitamines binnen. Je kan enkele fruitsoorten combineren, maar je kan ook eens een fruitsoort apart geven. Zo leert je baby die smaak beter kennen en merk jij bovendien sneller of je baby die fruitsoort lust.

•

Geef je een bepaalde fruitsoort voor het eerst, doe dit dan enkele dagen na elkaar. Zo merk je makkelijker of je baby dit lust.

•

Pitjes en velletjes van bessen en druiven zijn moeilijk te verwijderen, daarom geef je ze pas vanaf 12 maanden.

•

5. De reden om koek of meel aan fruitpap toe te voegen, is om ze

Ontpitte en ontvelde druiven kan je wel geven.

in te dikken. Te vloeibare fruitpap is immers moeilijker om af te

Verkies vers fruit boven blikfruit, fruit in glas of

happen voor een baby. Maar een indikkingsmiddel hoeft niet

(gevitamineerde) vruchtensiropen. Met fruit uit blik of bokaal

altijd, een vastere fruitpap heeft dit niet nodig. Is het nodig, dik

krijgt een kind immers te veel energie binnen, went je kind

dan de fruitpap in met ongezoete kindermelen, -vlokken,

aan een zoete smaak en vergroot de kans op tandbederf.

-granen of met een kinderkoek. Gebruik niet dagelijks

Bovendien bevat vers fruit meer vitamine C.

kinderkoek, want dit leidt tot de gewoonte om op het moment

Gedroogd fruit is vooral een bron van suiker, bevat minder

dat fruitpap overgaat in stukjes fruit, ook nog een koek aan je

vitamines dan vers fruit en krijgt niet de voorkeur.

kind te geven. 6. Geef de pap zodra ze klaar is, zo behoud je de vitamines en smaak. 7. Moet je de fruitpap uitzonderlijk toch vooraf klaarmaken, bewaar ze dan in een afgedekte glazen bokaal of plastic voedingspotje op een koele, donkere plaats zodat er zich geen ziekteverwekkende bacteriën kunnen vermenigvuldigen. Serveer het nog de dag zelf.

2. Starten met vaste voeding

Gezond eten en bewegen Kind en Gezin

Yoghurt en plattekaas

WELKE GROENTEN?

Yoghurt of plattekaas zijn niet nodig in fruitpap. Deze voedingsmid-

•

delen leveren geen vitamine C en kunnen fruit niet vervangen. Ze bevatten veel eiwitten en dit werkt belastend voor de nieren van

Start met licht verteerbare groenten zoals witloof, bloemkool, wortelen, courgette, pompoen, tomaat of spinazie.

•

De pap hoeft niet noodzakelijk verschillende soorten groenten

een jong kind. Dit geldt evenzeer voor diverse kaasjes die speciaal

te bevatten. Zorg voor zo veel mogelijk afwisseling, zo leert

voor jonge kinderen aangeprezen worden. Je geeft ze best nog niet.

je baby alles eten en krijgt hij of zij ook de nodige vitamines en mineralen binnen. Geef je een bepaalde groentesoort voor

Suiker en honing

het eerst, doe dit dan enkele dagen na elkaar. Zo merk je

Voeg geen suiker of honing toe. Het is belangrijk dat je baby

makkelijker of je baby dit lust.

de smaak van verschillende fruitsoorten in hun ‘puurheid’ leert

•

Fruit en groenten hebben een andere voedingswaarde en

kennen. Suiker toevoegen kan er ook voor zorgen dat kinderen

kunnen elkaar dus niet vervangen. Bij een warme maaltijd

gewoon raken aan de zoete smaak zodat ze minder gaan

geef je je baby altijd verse groenten en zorg je ook voor

openstaan voor andere smaken en dus meer kans op vertonen

voldoende variatie. Je mag wel eens appelmoes geven bij de

van kieskeurig eetgedrag. Bovendien is suiker niet goed voor de

warme maaltijd van je baby, maar doe dit niet te vaak.

tanden en bevat het geen vitamines of mineralen. Honing kan

•

Je kan een beetje soep (zie p. 23) toevoegen aan de

zelfs gevaarlijk zijn voor een baby jonger dan 1 jaar. Honing kan

groentepap om ze minder droog te maken. Doordat soep

besmet zijn met de botulisme-bacterie, die kinderen zware schade

weinig vitamines bevat, kan het een warme maaltijd zeker

kan toebrengen. Kinderkoekjes of babyvoeding waarin honing

niet vervangen.

verwerkt is, zijn zodanig bewerkt en verhit dat ze veilig zijn.

•

Kies zo veel mogelijk voor verse groenten en verwerk die zo snel mogelijk na aankoop. Bewaar verse groenten hoogstens

GROENTEPAP

3 dagen in de koelkast. Groenten uit blik of glas zijn niet de

HOEVEELHEID

eerste keuze. Bij de bereiding wordt er veel zout aan de

•

Start met enkele lepeltjes groentepap. Laat je kind zelf

groenten toegevoegd. Dat zout heeft je baby niet nodig

aangeven hoeveel groentepap hij of zij wil eten. Als je kind

en het kan bovendien de nieren belasten.

stopt na enkele hapjes, geef je nadien nog melkvoeding bij. •

Gaat groentepap eten goed, voer de hoeveelheid dan langzaam op tot gemiddeld 150 gram. Tegen de leeftijd van 1 jaar neemt dit toe tot 250 à 300 gram.

•

De ideale verhouding is: 2/3 groenten en 1/3 aardappelen, MOEILIJKHEDEN BIJ OVERGANG NAAR VASTE

deegwaren of witte rijst. Rijst kan hoge hoeveelheden arseen bevatten. Kook rijst in een voldoende grote hoeveelheid water (6 keer zoveel water als rijst) en giet het kookwater weg alvorens de rijst op te dienen. Beperk tot 1 keer per week.

VOEDING: •

Afkeur fruitpap: fruit lichtjes stoven, één soort apart geven.

•

Afkeur groentepap: langzaam groenten of aardappelen aan fruitpap toevoegen en wachten tot zacht wegsmeltende voeding in de hand gegeven kan worden om te wennen aan nieuwe voeding.

Reken in het begin 1 à 2 eetlepels ongekookte deegwaren of gekookte rijst. Kook ze altijd in een ruime hoeveelheid water, want zij slorpen veel water op. Deegwaren bevatten geen vitamine C. Zorg dus dat er ook altijd voldoende verse groenten op het menu staan. •

Weigert je baby een bepaalde groente of verdraagt je baby ze niet, wacht dan een paar weken om ze nog eens op het menu te zetten. Of maak af en toe een heel klein beetje van die groente klaar en laat je kind er 1 maal van proeven. Zo raakt je kind stilaan gewend aan de smaak, en leert je kind de groente lusten. Uiteraard dienen hierbij telkens ook groenten aangeboden te worden die je kind wel lust.

2. Starten met vaste voeding

NITRAATRIJKE GROENTEN

Gezond eten en bewegen Kind en Gezin

6. Plet alles of maak het fijn met een vork. Mixen kan ook, maar

Nitraat is op zich onschadelijk voor de gezondheid. Het is een

dan komt er veel lucht in de pap en gaan de vitamines sneller

stof die in de meeste groenten voorkomt. Tijdens het bewaren en

verloren.

bereiden van groenten kan nitraat om gezet worden in nitriet. Een rapport van de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid toont aan dat de risico’s voor de gezondheid verwaarloosbaar zijn. Meerdere keren nitraatrijke groenten eten tijdens de week kan. Ook de combinatie met vis houdt geen risico’s in. Het opwarmen op zich is geen probleem, maar door vitamineverlies is het niet aan te raden.

GROENTEPAP BEREID JE ZO: 1. Reinig de aardappelen. Groene delen en scheuten van aardappelen bevatten solanine, een stof die in grote hoeveelheden giftig kan zijn. Snij ze dus ruim weg. 2. Verwijder slappe en verlepte bladeren van groenten.

7. Geef de groentepap zo snel mogelijk na de bereiding. 8. Hou de pap niet onnodig warm en warm ze geen tweede keer op. Dit geldt ook voor potjesvoeding. Lees meer over potjesvoeding op p. 40.

3. Spoel de groenten verschillende keren in ruim koud water tot het spoelwater zuiver is. 4. Snij ze in grote gelijke delen. Zo gaan er minder vitamines verloren.

9. Voeg afhankelijk van de hoeveelheid pap een koffielepel tot eetlepel vetstof toe. Dit maakt het papje smeuïger en geeft je baby voldoende energie om zich te ontwikkelen. 5. Kook de groenten en aardappelen in een beetje water of stoom ze. Zo behoud je de vitamines maximaal.

VETSTOFFEN

Een snelkookpan of microgolfoven zijn aan te bevelen.

Kies bij voorkeur voor een olie (bv. maïs-, olijf-, arachide-,

Gebruik je een microgolfoven, hou er dan rekening mee dat

koolzaad- of zonnebloemolie), een zachte plantaardige margarine

die heel ongelijk in koude en hete plekken opwarmt. Roer

of bak- en braadvet rijk aan onverzadigde vetzuren. Vetten

daarom de voeding goed om en controleer de temperatuur.

rijk aan verzadigde vetzuren zijn minder aan te raden. Je herkent vetten die rijk zijn aan onverzadigde vetzuren aan hun verpakking in een vlootje en ze zijn vloeibaar of zacht (indrukbaar) als ze uit de koelkast komen. Vetten rijk aan verzadigde vetzuren daarentegen zijn meestal in een wikkel verpakt en voelen hard aan als ze uit de koelkast komen. Er bestaan ook enkele oliën rijk aan verzadigde vetten die niet de voorkeur krijgen: kokos- en palmolie. Elke olie heeft een specifieke samenstelling: wissel dus voldoende af. Gebruik soja- en slaolie

alleen voor koude bereidingen.

2. Starten met vaste voeding

Gezond eten en bewegen Kind en Gezin

Kinderen hebben nood aan deze vetten. De gevolgen van te

dus beter niet.

weinig vetstof zijn:

Wil je uitzonderlijk toch restjes bewaren en

•

Een tekort aan essentiële vetzuren dat leidt tot een

opwarmen, hou dan rekening met de volgende tips:

beperkte groei, beperkte hersenontwikkeling en een

•

Raak het eten niet aan met je blote handen.

tragere celstofwisseling.

•

Koel het snel af. Dat kan bv. door de pan met restjes in een

•

Een snellere doorloop van het voedsel door de darm.

•

Een tekort aan energie.

SUIKER, ZOUT EN KRUIDEN

bak met koud water en ijs te plaatsen. •

Dek de restjes af voor je ze in de koelkast zet.

•

Gebruik propere lepels om de restjes over te brengen.

•

Bewaar restjes niet langer dan 1 dag in de koelkast en

Je baby heeft geen extra suiker, zout of kruiden nodig. Zo leert je baby de smaak van de groenten kennen en prikkel je het

hoogstens 1 maand in de diepvriezer. •

maag-darmkanaal niet onnodig. Lees meer over kruiden op p. 36.

Warm het restje snel op en verhit het altijd tot in de kern om de aanwezige bacteriën te doden (minstens 60°C kerntemperatuur) voordat je het opdient. Roer het gerecht

EXTRA DRINKEN

regelmatig om. •

In de melkvoeding zit voldoende vocht. Het is daarom niet nodig om je baby tussendoor extra water (of andere dranken)

WEETJE

te geven. Bovendien kan extra vocht tussendoor de eetlust

Vries kleinere porties groentepap in. Bereid verse groenten. Deze vries je snel in en bewaar je maximum 3 maanden. Ontdooien kan traag in de koelkast of in de microgolfoven.

remmen. Kinderen die al goed vaste voeding eten, mogen na die vaste voeding wel enkele slokjes drinken als ze dit wensen. Dat kan melkvoeding of water zijn. Geef je water, overdrijf er dan niet mee. Voor borstgevoede kinds zijn een paar slokjes borstvoeding/moedermelk te verkiezen boven water, gezien de

VOORRAAD BEWAREN

gezondheidsvoordelen.

Tips om je voorraad veilig te bewaren:

Heeft je kind koorts, diarree of is het zeer warm weer, dan heeft

•

Vermijd vocht op elke bewaarplaats: een vochtige omgeving

•

Bewaar maaltijden en bederfbare producten altijd afgedekt in

je kind extra vocht nodig. Een baby jonger dan 6 maanden geef je in deze omstandigheden best extra borstvoeding of

is de ideale broeiplaats voor bacteriën en schimmels.

flesvoeding. Bij koorts, braken of diarree is het advies van de arts

de koelkast. Zo kunnen vocht of condensdruppels niet op andere

noodzakelijk.

producten terechtkomen. Wacht niet te lang om ze te gebruiken.

RESTJES

•

Respecteer de vervaldatum. Zodra de verpakking open is,

Hou geen restjes fruit- en groentepap voor de volgende dag en

vervalt de houdbaarheidsdatum en verbruik je een koel te

vries ze niet in, want ze verliezen een belangrijk deel van hun

bewaren product zo snel mogelijk.

voedingswaarde. Onder restjes verstaan we ‘overschotten’ die

•

De ideale koelkasttemperatuur is tussen 1 en 5 °C (max. 7 °C).

nog onnodig warm gehouden werden, te lang staan, bij niet

De ideale diepvriestemperatuur is -18 °C of kouder. Vermijd

ideale temperaturen bewaard bleven, enz.

temperatuurschommelingen, daarbij ontwaken immers

Het bewaren en heropwarmen van restjes verhoogt het risico

micro-organismen. En kan de kwaliteit van het voedings-

op infecties. Voor zwangere vrouwen en jonge kinderen doe je dit

middel verder achteruit gaan. •

de voedingsmiddelen goed en open de deur van de

HYGIËNE

diepvriezer zo weinig mogelijk. Hoe sneller het invriesproces,

Hou je keuken netjes en hygiënisch. Dat werkt niet alleen prettiger, je vermijdt er bovendien voedselinfecties mee die vooral kleine

hoe beter de kwaliteit bewaard wordt. •

kinderen kunnen treffen. Op onze website lees je hoe je dit doet. Ga naar ‘Voeding > Koken voor kinderen > Hygiëne’.

Vries verse producten in als je ze lang wil bewaren. Verpak

Maak de koelkast minstens 1 keer per maand en de diepvriezer regelmatig schoon. Stapel niet te veel producten op elkaar.

•

Respecteer de bewaarvoorschriften die op de verpakking staan.

3. Vanaf 6 maanden

Gezond eten en bewegen Kind en Gezin

3. VANAF 6 MAANDEN ROLLEBOLLEN

DRINKEN VAN EEN BEKER

Tussen 6 en 8 maanden verandert er heel wat. Je baby beweegt

Tussen 6 à 8 maanden oefent je kind om langzaamaan kleine

steeds meer en leert nieuwe dingen: vanaf 6 maanden begint je

slokjes water uit een open beker te leren drinken. Gebruik een

baby bv. te rollen.

open beker en geen tuitbeker. Het drinken aan een zuigfles of tuitbeker houdt het infantiel zuigen in stand.

Activiteiten om een baby te motiveren om zich om te rollen: •

•

Neem je baby in rugligging bij de enkel vast en beweeg het

Geef je kind regelmatig de kans en tijd om te oefenen, want

ene been langzaam over het andere been, zodat je kind niet

meteen uit een open beker drinken is niet evident.

meer plat op de rug ligt, maar op de zij en het lichaam op die

Maar zo leert je baby de vloeistof aan te zuigen, juist te doseren en

manier een gedeeltelijke rol maakt.

de lippen rond de bekerrand te sluiten. Dit is goed voor de stand

Leg je baby op een zachte ondergrond zoals een deken of

van de tanden en voor de latere taalontwikkeling. Er bestaan ook

handdoek en beweeg deze langzaam heen en weer zodat je

bekers met een uitsparing, zodat je baby zelf kan zien hoeveel

baby er in rolt.

vloeistof er er in zijn of haar mond komt.

NIEUWE DINGEN OP HET MENU

Morst en verslikt je baby zich vaak? Dat is normaal. Om het

Je baby heeft vanaf nu meer energie en ijzer nodig. Daarom mag

je kind iets makkelijker te maken, kan je de beker vullen

je het menu uitbreiden met vlees, vis, ei of vleesvervanger.

met kleine beetjes halfvloeibare voeding, zoals ingedikte melkvoeding of soep. Naarmate je baby makkelijker slokjes

En er is meer. Tussen 6 en 8 maanden:

neemt, verdun je de voeding opnieuw. Behoud gerust het flesje

•

Kan je je kind uit een open beker leren drinken.

voor de ochtend- en avondvoeding. Tussen 15 en 18 maanden is

•

Kan je kind mee aan tafel in de kinderstoel.

de beste leeftijd om ook de melkvoeding geleidelijk aan in een open beker te geven.

3. Vanaf 6 maanden

MEE AAN TAFEL IN DE KINDERSTOEL

Gezond eten en bewegen Kind en Gezin

OP HET MENU

Vanaf het moment dat je kind stevig rechtop kan zitten in de kinderstoel, kan je kind met de rest van het gezin mee aan tafel

borst- en/of flesvoeding

tijdens de maaltijd. Veel kinderen vinden dit leuk, ze horen er

+ groentepap met vlees, vis, ei of vleesvervanger

graag bij.

+ fruitpap + voldoende beweging

Kinderen leren veel van anderen, ook aan tafel. Ze zien hun mama

+ water

genieten van haar eten, de broer voluit vertellen en papa met mes en vork eten, … Gewoon door mee aan tafel te zitten in een veilige en stressvrije omgeving leren kinderen stap voor stap

GROENTEPAP

te eten zoals de anderen. Je kan je kind laten wennen aan wat

Vanaf 6 maanden heeft je baby meer energie en ijzer nodig. Je

vastere voeding door bv. een stukje gekookte aardappel in het

mag vanaf nu mager vlees, vis, een half ei of een vleesvervanger

handje te geven.

toevoegen aan de groentepap. Varieer voldoende binnen het aanbod vlees en vleesvervangers. Als je op 6 maanden start met

Hoe lang een kind mee aan tafel zit, is op dit moment nog niet

groentepap, laat je baby dan even wennen aan de groentepap

belangrijk. Sommigen vinden alles interessant om naar te kijken

vooraleer je er vlees of een vleesvervanger bij voegt.

en kunnen zich goed bezig houden. Andere kinderen willen snel uit de stoel. Hoe belangrijk vind jij het dat je kind aan tafel blijft

Zolang je baby niet genoeg tanden heeft om te kauwen en de

zitten? Mag je kind ergens mee spelen aan tafel? Is je kind moe?

kauwreflex nog onvoldoende ontwikkeld is, maak je de voeding het best nog fijn. In principe hoeven groenten, aardappelen, vlees of vis

Heel wat kinderen nemen hun eten vast met hun handen. Dat is

niet gemengd te worden in een papje. Alles afzonderlijk geven,

normaal en hoort bij de ontwikkeling: kinderen ontdekken nieuwe

heeft wel het voordeel dat je baby de smaak van de verschillende

dingen door te voelen. Op hun bord liggen immers nieuwe

voedingsmiddelen leert kennen.

kleuren, andere structuren, enz. Rond deze leeftijd kan je kind bovendien beter dingen grijpen. Geef je kind een lepel zodat je

Voeg nog steeds aan de warme maaltijd een koffielepel tot

kind zelf kan leren om eten uit zijn of haar bord te scheppen.

een eetlepel vetstof toe. Geef de voorkeur aan een zachte, plantaardige margarine, een plantaardige olie (bv. maïs-, olijf-,

WEETJE Sommige ouders verkiezen de Baby- ledweaning methode (BLW). BLW gaat uit van de zelfstandigheid van het kind. Het kind leert de voedingsmiddelen met de eigen zintuigen kennen en bepaalt zelf wat en hoeveel hij of zij eet. Wetenschappelijk bewijs dat BLW beter zou zijn dan de traditionele methode is er niet. Het ene sluit het andere niet uit: combineer oefenknabbeltjes altijd met lepelvoeding. Een kind moet hier motorisch klaar voor zijn, zowel qua mondmotoriek als mooi rechtop kunnen zitten. De methode speelt in op de aangeboren drang van een baby om te onderzoeken, experimenteren en imiteren. Wil je dit toepassen: • hou altijd toezicht op je kind tijdens het eten. • laat je goed begeleiden. • zorg dat je goed geïnformeerd bent • zorg dat je kind ook bij BLW voldoende energie en voedingsstoffen krijgt Meer informatie op kindengezin.be ‘Voeding > Vaste voeding > Vaste voeding vanaf 6 maanden > Baby-led weaning’

arachide-, koolzaad- of zonnebloemolie) of bak- en braadvet rijk aan onverzadigde vetzuren. VLEES Vlees is een bron van eiwitten, vitamines en mineralen en dat is positief. Anderzijds bevat het nogal veel vet, sommige soorten bevatten vooral verzadigd vet zoals schapenvlees, vet varkens-, rund-, lamsvlees, gans en eend en krijgen dus niet de voorkeur. In bepaalde vleesbereidingen zit ook veel zout.

3. Vanaf 6 maanden

Gezond eten en bewegen Kind en Gezin

•

Verhit vlees voldoende, zodat je alle bacteriën doodt. Als de bereiding klaar is, geef dan het gare vlees onmiddellijk aan je baby. Bewaar het niet.

VIS Vette en halfvette vissoorten bevatten minder vet dan de meeste vleessoorten. Ook de vetsamenstelling van vette en halfvette vis is gunstiger. Ze zijn goede bronnen van vitamine A, D en essentiële vetzuren (omega 3). Alle verse zeevis is geschikt voor baby’s. Vis bevat bepaalde vetzuren die heel belangrijk zijn voor de groei van de hersenen en de ontwikkeling van de ogen. Zet daarom 1 à 2 keer per week vis op het menu, waarvan zeker 1x vette vis. Eet vlees met mate. Het ene vlees is het andere niet. Alles hangt dus af van welk vlees je eet en hoeveel je ervan eet. Het is goed

Vis is lichter verteerbaar, je mag er dus iets meer van geven.

jonge kinderen bij de start mee te nemen in het verhaal van

Start met ongeveer 20 gram. Op de leeftijd van 1 jaar is 30 gram

de principes van de voedingsdriehoek. Wit vlees (kip en ander

vis voldoende. Verhit de vis voldoende, dan worden alle bacteriën

gevogelte) krijgt de voorkeur op rood vlees (rund, varken, schaap,

gedood. Geef dus geen rauwe vis, zoals bijvoorbeeld sushi.

lam, geit). Wissel voldoende af tussen beide. Start met 1 eetlepel vlees per dag (ongeveer 15 gram). Geleidelijk mag je dit verhogen

Koop liefst gefileerde vis en pas op voor graten. Maak de vis gaar

tot 25 gram per dag. Op 1 jaar is deze hoeveelheid voldoende.

door hem bv. te stomen samen met de aardappelen en de groenten.

•

Kies vlees zonder zichtbare vetrandjes, zoals

Vis is zacht en kan je makkelijk pletten met een vork. Geef de vis

kalfsvlees, paardenvlees, kip, kalkoen, wild, mager rund-,

onmiddellijk na de bereiding. Als je de vis bewaart, dan kan hij

varkens- en lamsvlees.

besmet worden (via je handen, de lucht, ...) en bederven.

• •

Zet niet te vaak lever op het menu omwille van te veel cholesterol en aanwezigheid van schadelijke stoffen.

Varieer in de verse vis tussen vette, halfvette en magere vis en

Wild heeft een specifieke smaak en taaiheid, waardoor

ook binnen de groepen.

kinderen het soms niet lusten, maar het mag wel aangeboden •

worden.

Aan te raden:

Rauw vlees (zoals bv. gehakt en filet américain) geef je beter

•

Vette vis: ansjovis, haring, makreel, paling, sardien, ...

niet, want het kan besmet zijn met bacteriën. Bovendien

•

Halfvette vis: bot, forel, heilbot, karper, zalm, tonijn, ...

wordt gehakt gemaakt van minderwaardig vlees (spieren en

•

Magere vis: baars, griet, kabeljauw, schar, schelvis, schol, snoek, tarbot, tong, wijting, zeelt, ...

vet) waaraan zout en soms kruiden zijn toegevoegd. Hoe meer witte stippen je ziet, hoe minder zuiver het vlees is. Ook een onnatuurlijke rode kleur is niet goed, want dit betekent dat er sulfiet aan toegevoegd is. •

Je kan vers vlees van goede kwaliteit zelf malen of dit door de slager laten doen. Verwerk het dan nog dezelfde dag in een maaltijd.

Bereiding •

Tot 1 jaar kan je het vlees het best in een beetje water met wat zachte tuinkruiden koken of stomen, dit kan gewoon samen met de groenten en aardappelen. Zet eerst de voedings-middelen op die de langste kooktijd vergen. Maak het geheel fijn. Dit kan met een vork. Vlees kan je heel fijn

snijden of malen met een vleesmolentje of keukenrobot.

•

Kies voor vis met een kwaliteitslabel op de verpakking. Dit staat voor duurzame kweek en vangst.

3. Vanaf 6 maanden

Gezond eten en bewegen Kind en Gezin

Af te raden:

Soms kan een supplement of verrijkte voeding noodzakelijk zijn.

•

Vissen uit verontreinigd water (bv. rivierpaling) en roofvissen

Graanproducten vormen samen met peulvruchten, groenten en

zoals haai, marlijn en zwaardvis omwille van het kwikgehalte.

fruit de basis in een vegetarische voeding. Granen zijn belangrijke

Schaal- en schelpdieren omwille van grotere hoeveelheden

leveranciers van eiwitten, voedingsvezels, ijzer, zink, vitamines

schadelijke stoffen zoals zware metalen en pcb’s (schadelijke

en anti-oxidanten. Wees bij jonge kinderen nog voorzichtig met

stoffen die via milieuvervuiling terecht kunnen komen in

volkorenproducten.

•

voedingsmiddelen). •

Vis uit blik of glas.

Kies bij elke maaltijd voor voldoende groenten en fruit.

•

Gerookte, gedroogde, gepekelde vis en vis op azijn.

Ze bevatten vitamines, voedingsvezels, anti-oxidanten en

•

Rauwe vis, want hij kan besmet zijn met bacteriën en je baby

mineralen (bv. vitamine C en ijzer). Vitamine C bevordert de

ziek maken.

opname van ijzer in het lichaam. IJzer uit plantaardige

Vissticks of andere gepaneerde diepvriesvis zijn bewerkte

voedingsmiddelen wordt minder gemakkelijk opgenomen.

producten die te veel zout bevatten en veel vet opslorpen

De voorkeur gaat uit naar seizoensgroenten of -fruit en groenten

tijdens het bakken.

uit volle grond. Gezien de diverse samenstelling is variëren

Sommige soorten zijn bedreigd, bv. tonijn en eet je dan ook

tussen donkere bladgroenten, groene en gele groenten belangrijk.

beter niet teveel.

Alle soorten fruit hebben een andere samenstelling, daarom is

•

afwisseling belangrijk. EIWITBRONNEN IN EEN VEGETARISCHE VOEDING Jonge kinderen kunnen gevoed worden met een evenwichtige,

Een portie vlees/vis kan je vanaf 6 maanden vervangen door:

lacto- (ovo-) vegetarische voeding. Je baby heeft zeker niet elke

•

een 1/2 ei of een eidooier

dag vlees nodig, maar baby’s zijn in volle groei en hebben een

•

20-40 g sojakaas (tofoe)

grote behoefte aan eiwitten: zowel dierlijke eiwitten (in een

•

35-70 g gare gepureerde en gezeefde peulvruchten

vegetarische voeding bv. eieren, kaas en melk) als plantaardige

(= 1-2 eetlepels)

eiwitten (peulvruchten, deegwaren, granen, meel en brood).

•

Naast de hoeveelheid is ook de eiwitkwaliteit van belang in een

Wissel regelmatig af. Voeg aan een vegetarische maaltijd ook

vegetarisch voedingspatroon. De eiwitkwaliteit is afhankelijk

altijd wat vetstof toe.

20-40 g mycoproteïne (zoals Quorn™)

van de verteerbaarheid en de aanwezigheid van essentiële aminozuren.

Tofoe Tofoe is gemaakt van sojabonen. Het heeft een neutrale, zachte

Vegetariërs dienen naast een verhoogde inname ook extra aandacht

smaak en is licht verteerbaar. Kook de tofoe mee met de groenten

te schenken aan de juiste combinatie van (plantaardige) eiwitbronnen

en de aardappel, rijst of pasta tot hij gaar is. Snij hem dan in

zodat alle essentiële aminozuren in voldoende mate worden aange-

stukjes en plet hem fijn met een vork.

bracht. Het combineren is niet noodzakelijk per voedings- of maaltijdmoment, het is voldoende wanneer alle essentiële

aminozuren in voldoende mate over een volledige dag aangeboden

Eieren zijn rijk aan voedingsstoffen zoals eiwit en onverzadigde

worden.

vetten. Daarnaast bevatten ze veel vitamines en mineralen. Dit maakt eieren een volwaardige vleesvervanger. Kook het kippenei

Zorg er eerst en vooral voor dat je kind dagelijks voldoende

gaar in water. Dit duurt 10 minuten. Plet daarna een half ei fijn

melkvoeding krijgt (borstvoeding of, op deze leeftijd, een halve

met een vork. Geef je kind maximum 1 ei per week.

liter opvolgmelk). Zo krijgt je baby naast voldoende eiwitten, ook voldoende ijzer, calcium en vitamines D, B2 en B12 binnen.

Rauwe of onvoldoende verhitte eieren, bv. zoals eieren in een

Vervang deze niet door onaangepaste plantaardige dranken. Bij

omelet, kunnen besmet zijn en je kind ziek maken. Je geeft

borstgevoede baby’s gaat de aandacht naar de inname van een

ze beter nog niet aan jonge kinderen. Ze zijn ook moeilijker

volwaardige gezonde voeding door de mama.

3. Vanaf 6 maanden

Gezond eten en bewegen Kind en Gezin

verteerbaar en bovendien bevatten ze een stof die ervoor

pompoen- en pijnboompitten of sesam-, lijn-, en maanzaad.

zorgt dat ons lichaam bepaalde vitamines niet kan opnemen.

Naast gezonde vetten bevatten noten veel eiwitten, vezels en

Zelfbereide bavarois, chocolademousse en aardappelpuree waarin

verschillende vitamines. In een vegetarische voeding komen

een ei in verwerkt is, geef je dus ook beter niet.

regelmatig noten, zaden en pitten op het menu. Soms in zijn natuurlijke vorm maar ook verwerkt in pasta’s of moes.

Eendeneieren en ganzeneieren geef je liever niet aan jonge

Gebruik ze voor je baby aanvullend en in kleine hoeveelheden

kinderen, omdat ze vaak besmet zijn met salmonella.

(1 eetlepel notenpasta of -moes). Walnoten, lijnzaad- chia- en hennepzaad krijgen hier extra aandacht omdat ze rijk zijn aan

Peulvruchten

omega 3 vetzuren.

Peulvruchten zijn geen groenten, maar rijpe zaden van planten. Kikkererwten en linzen verteren het makkelijkst. Levert dit geen

Mycoproteïne

problemen op, dan kan je ook andere peulvruchten geven. Heeft

Mycroproteïne is ook bekend als Quorn™. Het is gemaakt van een

je baby problemen met de vertering, dan wacht je beter nog wat

schimmeleiwit dat behoort tot de familie van de paddenstoelen.

met andere soorten. Bruine, rode en witte bonen zijn moeilijk

Het is een deegachtige substantie waaraan vaak kippenei-

verteerbaar. Peulvruchten worden gaar gekookt en gepureerd

eiwit wordt toegevoegd als bindmiddel en daarom is het niet

geserveerd. Snijbonen, doperwten, peultjes, enz. zijn groenten en

veganistisch. Plantaardige smaakstoffen worden toegevoegd.

geen peulvruchten.

Het is een goede bron van eiwitten en bevat alle essentiële aminozuren.

Start met 1 eetlepel gare peulvruchten bij de groentepap.

In tegenstelling tot dierlijke eiwitbronnen is het vetarm, bevat het

Week de peulvruchten gedurende 1 nacht in driemaal hun volume

weinig verzadigd vet, weinig calorieën en geen cholesterol. Het is

aan water. Kook ze gaar in vers water (30 à 45 minuten). In een

ook rijk aan vezels, vitamines, en mineralen, waaronder zink en

snelkookpan gaat dit veel sneller. Maak ze fijn. Dit vraagt wel wat

vitamine B1 en B2. Het bevat niet zoveel ijzer als vlees. Zorg dus

werk. Je kan ook peulvruchten uit glas of blik gebruiken. Spoel

altijd voor voldoende verse groenten op het menu.

peulvruchten uit blik af om zo veel mogelijk zout te verwijderen.

Wissel voldoende af met andere vleesvervangers. Vegetarische burgers Vegetarische burgers, kaasburgers, groentemengsels en andere kant-en-klare vleesvervangers op basis van peulvruchten, soja of granen krijgen de voorkeur niet, omdat ze vaak weinig eiwitten bevatten, ook niet altijd evenwichtig samengesteld en vaak zoutrijk zijn. Daarenboven zijn ze meestal gepaneerd waardoor ze bij het bakken behoorlijk veel vet of olie opslorpen. Ze zijn niet noodzakelijk in een evenwichtige vegetarische voeding, ze kunnen wel ter variatie gegeven worden.

Noten, zaden en pitten Noten, behalve kokosnoten, zijn rijk aan onverzadigde vetzuren en leveren ook veel energie. Het zijn zeer geconcentreerde voedingsmiddelen. Daarom worden deze producten slechts aanvullend in kleine hoeveelheden gebruikt. Het zijn geen vleesvervangers. Geschikte noten zijn o.a. wal-, hazel-, pinda-, amandel- en cashewnoten. Ook zaden en pitten kunnen gebruikt worden:

3. Vanaf 6 maanden

WEETJE Aan kinderen jonger dan 4 jaar geef je geen hele noten om verslikking te vermijden. Kies voor een zuivere notenpasta of -moes, dus zonder toevoegingen van suiker en extra vet.

Gezond eten en bewegen Kind en Gezin

DRINKEN Je baby is nu ongeveer 6 maanden en de melkvoeding is nog altijd het belangrijkste. Wil je kind gewoon wat meer drinken dan alleen melkvoeding, dan kan dit gerust. Overdrijf echter niet, want dit remt de eetlust. Water geniet de dagelijkse voorkeur. Het is de beste dorstlesser.

Zeewieren en algen

Kies voor mineraalarm niet-bruisend flessenwater.

Zeewieren en algen kunnen hoge gehaltes aan arseen en zware

Lichte kruiden- of vruchtenthee (kamille, linde, venkel,

metalen bevatten. Ze worden afgeraden voor zwangere vrouwen,

rozenbottel, enz.) zonder suiker of honing kunnen eens een leuke

vrouwen die borstvoeding geven en jonge kinderen.

afwisseling zijn.

ANDERE EIWITBRONNEN

Heeft je kind koorts, diarree of is het zeer warm weer, dan heeft je

Nieuwe vleesvervangers zoals insecten zijn nog in volle

kind extra vocht nodig. Bij koorts, braken of diarree is het advies

ontwikkeling. Er is meer onderzoek nodig. Niet alle soorten zijn

van de arts noodzakelijk.

even geschikt (voedingswaarde, schadelijke stoffen, ...). Sommige voedingsmiddelen worden verkeerdelijk als vleesvervanger gezien: •

Kaas is eiwitrijk, maar bevat ook veel vet en zout.

•

Champignons, tuinbonen en sperziebonen zijn relatief arm aan eiwitten en voldoen niet aan de richtlijnen van een

VEILIGHEID Op tafel staan hete dranken of gerechten, liggen vorken en messen, … Zorg ervoor dat je kind niet bij de gevaarlijke materialen kan. Vervang het tafellaken door placemats, zodat je baby niets naar zich toe kan trekken.

vleesvervanger. •

Quinoa en andere granen worden niet gezien als volwaardige vleesvervangers, want ze bevatten te weinig eiwitten.

•

Noten bevatten veel eiwitten maar ook veel vetten. Door de hoge vetaanbreng worden zij maar in kleine hoeveelheden aangeraden. Daardoor zijn ze geen vleesvervangers.

•

Vegetarische tapenades, pasta’s en hummus worden eerder als broodbeleg gezien. Kant-en klare bereidingen zijn vaak veten zoutrijk, gebruik zelfbereide vormen of in zuivere vorm, zonder extra toevoegingen zoals kruiden en/of vet.

4. Vanaf 8 maanden

Gezond eten en bewegen Kind en Gezin

4. VANAF 8 MAANDEN KRUIPEN IS GOED

•

keuken, enz.

Wees niet te gehaast om je baby te leren stappen. Hoe langer de kruipfase duurt, hoe beter voor de motorische ontwikkeling van

•

de baby. Spelen op de grond is goed voor de ontwikkeling.

•

Rol een bal of iets anders weg zodat je kind er achteraan kan kruipen.

• Kruipen kan je stimuleren:

Laat je kind onder je benen kruipen tot aan de badkamer,

Leg enkele obstakels op het parcours van je kind, zodat je kind er rond moet kruipen.

Leg je baby vaak in buikligging en plaats speelgoed op enige afstand. Buig de beentjes van je baby en leg jouw handpalm

Andere leuke activiteiten met je kind zijn: spelen in bad en

tegen zijn of haar voetzolen zodat je baby druk kan

activiteiten op muziek: dansen, zingen, klappen en zwaaien.

uitoefenen op je handen en tot bij het speelgoed kan kruipen. •

•

Kruip mee met je baby, hetzij voor je baby uit of achter je

Stilaan zullen de rugspieren van je baby sterker worden en kan je

baby aan. Wissel ook van richting (voorwaarts, achterwaarts)

baby zitten. Zet kinderen niet alleen in zithouding als ze dat nog

en van snelheid (traag, snel).

niet zelfstandig kunnen of als ze hun evenwicht nog niet kunnen

Klap de boven- en onderzijde van een grote kartonnen doos

bewaren.

open zodat je baby er door kan kruipen.

GROVER GEMALEN VOEDSEL LEREN ETEN Vanaf 8 maanden kan je gaandeweg starten met grover voedsel: je kind leert kauwen. Zo kan er ook stilaan wat brood of stukjes zacht wegsmeltende voeding (bv. gestoomde wortel of aardappel die je kan platduwen tussen duim en wijsvinger) gegeven worden als je zelf je warme maaltijd eet. Zo leren ze stukjes eten en alles proeven. Geef best hun vaste maaltijden nog als lepelvoeding, maar geef ze een stukje vaste voeding als je zelf eet. Deze combinatie maakt de overgang naar een grovere structuur in voeding eenvoudiger. Je kind leert zo dat het niet altijd hap-slik-weg is, zoals bij de lepelvoeding. Vaste voeding vastnemen, ernaar kijken en ermee experimenteren leert hen dat hun mond er iets anders mee moet doen dan met wat op een lepeltje wordt aangeboden. Tussen 8 en 12 maanden kan je baby voeding met de tong naar de zijkant van de mond brengen om te kauwen. Je baby leert ook grover gemalen en vast voedsel eten, dat lukt zelfs zonder tandjes! Als je regelmatig afwisselt in smaak en textuur (bv. met pasta of pletten in plaats van mixen), vergroot de kans dat je kind een goede eter wordt. Ga geleidelijk aan van fijngemalen naar geplet (geprakt) voedsel. Maak eerst de groentepap gaandeweg minder vloeibaar, zodat je kind speeksel moet ‘bijvoegen’. De tong moet het voedsel heen en weer brengen, wat het kauwen stimuleert. Kan je baby drogere pap eten, begin dan met zachte brokjes in het voedsel. Je kan je kind vanaf dan ook eens een stukje brood geven. Dit is de beste periode voor een kind om dit te

leren.

4. Vanaf 8 maanden

Gezond eten en bewegen Kind en Gezin

Kokhalzen is een natuurlijke reactie van kinderen die met stukjes bezig zijn en die nog niet goed weten hoelang ze daar op

Mag een kind spelen met eten?

moeten sabbelen of kauwen vooraleer dat stukje klein genoeg is

Er zijn kinderen die nieuwsgierig zijn en experimenteren met

om dat in te slikken. Deze reflex brengt de voeding terug vooraan

eten: ze proberen stukjes brood op elkaar te leggen, voelen aan

in de mond als het te groot was. Geef niet te vlug op, probeer

de aardappelen, roeren hard in de groentepap. Ga vooral bij jezelf

elke dag opnieuw. Wees ontspannen wanneer je kind de eerste

te rade. Hoe ver mag je kind van jou experimenteren? Waar liggen

pogingen onderneemt om te leren kauwen.

jouw grenzen? Laat duidelijk merken wat niet mag: neem het bord bv. even weg en zeg wat je verlangt van je kind.

Leren eten is ontdekken hoelang je moet sabbelen vooraleer je iets

Experimenteren is ook goed. Hoe meer kinderen op verschillende

kan doorslikken. Voel je je onzeker, start de vaste voeding op een

manieren vertrouwd zijn met voedingsmiddelen, hoe lager de mate

moment dat je er niet alleen voor staat.

van neofobie (afwijzen van voedsel dat nieuw of ongekend is). Dit vraagt mogelijk heel wat geduld.

Geleidelijk aan verplaatst de kokhalsreflex zich naar achteren in de mond. Je kind leert dan ook beter aanvoelen wanneer het eten voldoende gekauwd is om door te slikken. Lukt het niet zo goed met de brokjes: •

Probeer dan of je kind er klaar voor is en flink rechtop kan zitten.

•

Laat je kind zelfstandig vaste voeding ontdekken.

•

Geef gestoomde groenten (bv. gestoomde aardappel in frietvorm gesneden).

•

Maak de overgang in structuur duidelijk. Geef geen homogene voeding met enkele brokjes in verstopt, want zo wordt je kind ‘bedrogen’.

•

Hou brokjes apart en stop ze eens tussen wang en kaakrand. Zo heeft je baby minder de neiging te kokhalzen.

MEE AAN TAFEL ZITTEN: EEN AANTAL VRAGEN Hoe lang moet mijn kind aan tafel zitten? Veel hangt af van wat je zelf belangrijk vindt en hoe je kind zich voelt. Tegen de leeftijd van 1 jaar kan je van een kind meer verwachten dan wanneer je kind 8 maanden is. Langer dan 20 minuten aan tafel zitten is doorgaans niet realistisch voor kleine kinderen. Je kan het je kind wel gemakkelijker maken door iets te vertellen of hem of haar iets te geven om zich bezig te houden.

VERSLIKKEN Bekijk de EHBO-instructies en filmpjes op kindengezin.be. Ga naar ‘Veiligheid > Ongevallen > Eerste Hulp Bij Ongevallen (EHBO) > Verslikken’. Zo ben je goed voorbereid als je kind zich zou verslikken. Je kan ook meer uitleg vragen aan je verpleegkundige. Schud je kind zeker niet!

4. Vanaf 8 maanden

Gezond eten en bewegen Kind en Gezin

OP HET MENU KEUZE VAN BROOD:

borst- en/of flesvoeding + groentepap met vlees, vis, ei of vleesvervanger

• Brood dat 1 à 2 dagen oud is, is minder plakkerig en

+ fruitpap

makkelijker te kauwen.

+ brood

• Voor brood met hele korrels, vlokken of volkorenbrood

+ voldoende beweging

is al een betere kauwtechniek nodig. Wacht hier nog

+ water

even mee tot na de leeftijd van 1 jaar. Een teveel aan voedingsvezels kan bij kinderen immers tot krampen en

BROOD

winderigheid leiden. Bovendien kan de opname

Stilaan evolueert je kind naar een structuur van een broodmaaltijd

van mineralen verstoord worden.

met melkvoeding. Je kan dit op verschillende manieren doen: er

• Heeft je baby al voldoende tanden, dan mag hij of zij

is de zachte kruim en de hardere korst. Wissel af. De ene keer

beschuit en geroosterd brood eten. Dit is lichter

geef je het korstje en laat je ze wat knabbelen, de andere keer

verteerbaar dan gewoon brood. Geef nooit verbrand

geef je de zachte stukjes, eventueel geweekt in wat melk of soep.

brood en pas op dat je kind zich niet verslikt in een

Zo leren ze de beide aspecten van een boterham kennen. Dat

te groot stuk.

is ook voor elk kind anders. De ene knabbelt graag, de andere

• Beperk van bij de start wit brood of fantasiebrood

heeft het liever zacht geweekt. Later wil je baby misschien geen

(bv. suiker- of rozijnenbrood), want dit is bereid met witte

korstjes meer hebben. Op zich is dit geen probleem, maar bied

bloem en bevat weinig interessante voedingsstoffen. Wat je

het in elk geval aan. Laat baby’s nooit alleen als ze een korstje

als kind aangeboden krijgt, lust je vanzelf als je ouder bent.

eten, want ze kunnen zich verslikken. Je kan ook een papje van melkvoeding met ongezoete, voorgekookte fijne melen of granen klaarmaken. Er bestaan

Broodbeleg

verschillende kindermelen en granen. Gebruik de melkvoeding

Besmeer de boterham van je baby van bij het begin altijd in met

als basis. Voeg de granen of melen gewoon toe aan de lauwe

een beetje zachte, plantaardige margarine rijk aan onverzadigde

melkvoeding. Zo lossen ze makkelijk op. Ook niet-voorgekookte

vetstoffen. Kinderen hebben dit vet nodig als energiebron om te

melen en granen zoals griesmeel zijn goed om een papje te

groeien en zo leren ze dat ook kennen. Vermijd minarine, want

maken. Puddingpoeder kan je ook eens gebruiken. Suiker of

hierin zit te weinig vet. Leer je ze enkel droog brood te eten,

andere ingrediënten toevoegen is niet nodig. Op onze website

dan kunnen ze later een boterham die wat vettiger aanvoelt,

kan je lezen hoe je dit doet met melkvoeding als basis. Ga naar

weigeren.

‘Voeding > Koken voor kinderen >Recepten > Vanaf 8 maanden’ Louter nutritioneel hebben kinderen geen beleg nodig op hun Na een tijdje geef je de borst- of flesvoeding apart en geef je

brood. Wat zachte, plantaardige margarine volstaat. Wil je toch

’s morgens een half of heel sneetje lichtbruin brood.

iets lekkers geven op de boterham, kies beleg dat geschikt is voor baby’s en overdrijf er niet mee: •

Geplet vers fruit (bv. meloen of banaan).

•

Fruitmoes zonder suiker (bv. uitgesmeerd gestoomde appel).

•

Groentemousse (bv. wortelmousse).

•

Een beetje ei of gekookte vis (fijngeplet).

•

Hummus, notenpasta, ... (zelf bereid of in zuivere vorm, zonder extra toevoegingen zoals kruiden en/of vet).

4. Vanaf 8 maanden

Gezond eten en bewegen Kind en Gezin

DRINKEN Melkvoeding is nog altijd het belangrijkste in hun voeding. Wil je kind gewoon wat meer drinken dan alleen melkvoeding, dan kan dit gerust. Laat je baby zeker niet constant aan een zoet (ook melkvoeding bevat natuurlijke suikers) drankje zuigen. Elk kind heeft wel andere behoeften: het ene vraagt nooit om drinken, terwijl het andere zoveel drinkt dat het ten koste gaat van de eetlust. Wees zeker alert op een goede verhouding tussen drinken en vaste voeding. Voldoende drinken is een belangrijk onderdeel van gezonde voeding. Water geniet de dagelijkse voorkeur. Het is de beste dorstlesser en een goede gewoonte van bij de start. Kies voor mineraalarm niet-bruisend flessenwater. Probeer volgend beleg te beperken:

Lichte kruiden- of vruchtenthee (kamille, linde, venkel,

•

Zoet beleg (bv. chocopasta).

rozenbottel, enz.) zonder suiker of honing kunnen eens een leuke

•

Kaas.

afwisseling zijn.

•

Vette of bereide vleeswaren.

•

Gehakt.

Koffie, zwarte en groene thee of alcohol zijn niet geschikt voor je baby. Heeft je kind koorts, diarree of is het zeer warm weer, dan

Deze voedingswaren zijn bewerkt, meestal sterk gezouten en

heeft je kind extra vocht nodig. Bij koorts, braken of diarree is

bevatten veel verborgen vet. Bovendien worden bij de bereiding

het advies van de arts noodzakelijk.

bewaarmiddelen gebruikt. Ze zijn vaak te eiwitrijk. Je merkt dat je baby een duidelijke voorkeur voor bepaalde

Op 8 à 9 maanden houdt je kind zijn of haar beker waarschijnlijk

smaken begint te ontwikkelen. Hou hier rekening mee, maar

al eens

zorg toch voor voldoende afwisseling.

zelf vast.

SOEP

MELKPRODUCTEN

Op 9 maanden komt er meer variatie in de voeding van je baby.

Kinderen krijgen bij voorkeur een aangepaste melkvoeding tot de

Je kind mag nu soep drinken bij of na de groente- of

leeftijd van 12 à 18 maanden. Dit is borstvoeding of flesvoeding.

broodmaaltijd.

Het is immers vrijwel onmogelijk om met uitsluitend gewone

De soep maak je best zelf. Vermijd de toevoeging van zout

koemelk binnen de Europese en Belgische voedingsaanbevelingen

en bereid alles met verse ingrediënten. Kan je baby al stukjes

voor baby’s en peuters te blijven.

kauwen, dan hoef je de soep niet meer fijn te maken. Soep kan de groentemaaltijd niet vervangen. Bij kleine eters kan het

Het hoge eiwitgehalte van koemelk (of andere, zoals geiten-,

aangewezen zijn dit na de maaltijd te geven. Het is vooral een

paarden- of gewone sojadrank) overbelast de nieren van je kind.

goede vochtleverancier. Eventueel kan je soep aan de groentepap

Teveel aan eiwitten kan zwaarlijvigheid veroorzaken. Bovendien

toevoegen. Zo wordt ze iets minder droog.

bevat koemelk onder andere te weinig vitamines, mineralen en onverzadigde vetzuren. Ook voor koemelkproducten zoals yoghurt of fruitkaasjes is het nog te vroeg. Als je pudding wil geven, gebruik je aangepaste melkvoeding als basis.

5. Vanaf 12 maanden

Gezond eten en bewegen Kind en Gezin

5. VANAF 12 MAANDEN KRUIPEN, STAPPEN EN LOPEN

OOK NIEUWE STAPPEN AAN TAFEL

Vanaf nu gaat het snel. Je kind gaat op zijn of haar eigen tempo

Je kind leert zelfstandig met een lepel te eten. En rond

over van kruipen, naar stappen. Dat gaat eerst heel voorzichtig,

14 maanden leert je kind zelfs met een rietje drinken:

met veel vallen en opstaan. Maar voor je het weet loopt je kind

de allermoeilijkste vaardigheid.

naar je toe. MINDER ETEN Je kind kan nu veel meer. Hier zijn enkele leuke tips om samen te

Je kind mag nog meer soorten groenten en fruit en ook

bewegen:

gebakken vlees of vis eten. Hij of zij mag nu bijna alles eten,

•

Heb je een grote doos? Maak ze open langs twee kanten:

maar een evenwichtige en gevarieerde voeding blijft erg

dat is leuk om in te kruipen.

belangrijk. Je kind heeft immers nog altijd specifieke behoeften

Doe gewone dingen samen: samen opruimen (speelgoed in

zoals voldoende calcium, ijzer, vet en niet te veel eiwitten. Een

bakken leggen), bestek naar tafel dragen, was uit de

kind is geen kleine volwassene.

•

wasmachine halen, ‘werken’ in de tuin (takjes rapen), • •

de eitjes van de kippen rapen, enz.

Je kind kan ook beter kauwen, dus je hoeft je minder zorgen

Laat je kind zich recht trekken op een veilige plek, zoals in

te maken over het extra fijnmaken van de voeding. Het vlees

de box of aan een stevige salontafel.

wordt meestal nog gemalen, maar de rest van de voeding mag

Geef je kind een ballon om mee te spelen.

nu gewoon gesneden worden. Zodra je kind kleine, fijngesneden stukjes kan kauwen, geef je best groenten, aardappelen en vlees/

Je kind leert stappen en jij kunt je kind daarbij helpen door hem

vis of vleesvervanger apart. Zo kan je kind zich langzaamaan

of haar te stimuleren, te ondersteunen en aan te moedigen.

aanpassen aan normale eetgewoonten.

•

Zet je in hurkzit op een afstand van je kind en roep je kind met open armen naar je toe.

•

Laat je kind achter een kinderwagen stappen terwijl hij of zij die vasthoudt (onder begeleiding van een volwassene).

•

Gebruik niet altijd de wandelwagen, maar neem je kind bij de hand en stap samen.

•

Laat je kind zelf stappen en ontdekken: in de plas, over de drempel, enz.

En na het stappen, komt natuurlijk: het lopen! Laat je peuter ook op verschillende vlakken lopen: een horizontaal vlak, een stijgend en dalend vlak. Hier zijn enkele leuke loopspelletjes die je met je kind kan spelen: tikkertje, bellen blazen en ze stuk maken door er achteraan te lopen, je kind op een signaal laten stoppen met lopen en opnieuw laten starten met datzelfde signaal. Peuters hebben gemiddeld 3 uur beweging per dag nodig van lichte, matige of hoge intensiteit.

WEETJE Je kind gaat vanaf nu minder snel groeien en in gewicht toenemen. Daarom gaat je kind ook duidelijk minder eten. Als ouder is het vaak wennen aan deze verminderde eetlust. Je hoeft je daar niet ongerust over te maken. Heb je nog vragen? Bespreek ze zeker met je verpleegkundige.

5. Vanaf 12 maanden

MET EEN LEPEL EN EEN RIETJE

Gezond eten en bewegen Kind en Gezin

OP HET MENU

Na de leeftijd van 1 jaar wil een kind steeds meer zelf eten met een lepel. In het begin is het normaal dat kinderen veel morsen en dat er restjes aan hun gezicht kleven. Laat een kind veel oefenen. Het is belangrijk om tijdens de maaltijd niet voortdurend het mondje af te vegen, of na elke keer dat het kind iets morst het meteen proper maken. Want hierdoor geef je de boodschap aan kinderen dat eten vies is, iets dat snel afgeveegd moet worden. Sommige

3 vaste maaltijden (ontbijt – middageten – 2e broodmaaltijd) + maximaal 2 tussendoortjes waarvan een fruitmoment + borst-en/of flesvoeding + voldoende beweging + water

dingen kan een kind beter met z’n handen eten, zoals stukjes

ONTBIJT

brood en fruit.

Je baby kan een sneetje lichtbruin brood en de melkvoeding apart eten. Smeerbaar beleg is nog steeds het gemakkelijkst maar

Tussen het eerste jaar en 18 maanden leert je kind met een

is op zich nog niet nodig. (zie p. 22).

rietje drinken. Dat is niet eenvoudig. De mondmotoriek van je kind moet hiervoor immers verder ontwikkeld zijn dan bij het

GRAANPRODUCTEN

drinken uit een beker. Je kind moet de vloeistof leren aanzuigen

Vanaf de leeftijd van 12 maanden kan je baby ook eens cornflakes

en hiervoor is een vacuüm in de mond nodig. Dit ontstaat door

en ontbijtgranen eten. Maak ze fijn. Door het lange weken kunnen

samengestelde beweging van kaken, lippen en de tong.

grote graanvlokken immers kleverig worden en wordt het moeilijker om ze door te slikken. Geef de voorkeur aan niet-gesuikerde ontbijtgranen. Suiker is niet gezond, en een kind raakt eraan gewend.

WELK WATER? Leidingwater is, naast flessenwater, geschikt als drank. Het hoeft niet gekookt te worden. Gefilterd en onthard water kan niet. Het water mag niet uit loden leidingen komen. Zolang het voor de bereiding van flesvoeding is, gaat de voorkeur naar niet-bruisend, mineraalarm flessenwater.

FRUIT EN GROENTEN Vanaf nu kan je een aantal fruitsoorten geven die pitten bevatten of moeilijkere structuur (velletjes, vezelig) hebben zoals: druiven, kersen, bessen en ananas. Als je kind al goed kan kauwen, kan je proberen om de fruitpap te vervangen door een portie fijngesneden fruit. Het is niet nodig nog telkens een koek apart te geven. Dagelijks koek toevoegen aan fruitpap leidt immers tot de gewoonte om op het moment dat fruitpap overgaat in stukjes fruit ook apart nog een koek aan je kind te geven. Dit is niet nodig. Bij de groentemaaltijd kan je eens fijngesneden of geraspte groenten zoals sla, tomaat, wortel, ... uitproberen. Wacht er mee totdat je kind al flink kan kauwen. Snij de rauwkost ook heel fijn. Zo kan je kind zich niet verslikken. Bereidingswijzen zoals roerbakken en ‘al dente’ kunnen als je kind voldoende kan kauwen. VLEES /VIS Voortaan mag je vlees of vis af en toe bakken in plaats van het te stomen of te koken. Het mag ook geroosterd worden, zolang het niet verbrandt of taai en hard wordt. Wissel vooral veel af. Let er ook op dat het volledig gaar is. Snij of plet het fijn.

5. Vanaf 12 maanden

Gezond eten en bewegen Kind en Gezin

VLEESVERVANGERS De hoeveelheden die nodig zijn om vlees als eiwitbron te

•

Bij koude bereidingen zijn alle oliën zoals

vervangen, verschillen per product. Vlees of vis kan vanaf

zonnebloem-, koolzaad-, soja-, maïs-, arachide-, sla-,

12 maanden vervangen worden door:

saffloer-, druivenpit- of olijfolie geschikt. Soja-en slaolie mogen

•

een ei of een eidooier

alleen gebruikt worden voor koude bereidingen.

•

40 g tofoe

Vetten rijk aan verzadigde vetzuren zoals kokos- en

•

25 g tempé

•

70 g gare peulvruchten

•

40 g mycoproteïne (zoals Quorn™)

laag gehalte aan verzadigde en een hoog gehalte aan

•

25 g seitan/vegetarische burger

onverzadigde vetzuren, zoals zachte plantaardige

palmolie zijn minder aan te raden. •

Wissel regelmatig af. Voeg aan een vegetarische voeding ook wat

Als je bakt of braadt, gebruik dan bereidingsvet met een

margarine, bak- en braadvet en oliën.

vetstof toe.

•

TUSSENDOORTJES

Vermijd vetrijke tussendoortjes, groenten in vette saus of

Spreid de maaltijden over 3 hoofdmaaltijden en maximaal

mayonaise.

Gebruik olie bij frituren en fondue, want die bevat minder verzadigde vetzuren dan vast vet.

2 tussendoortjes. •

Hoe meer eetmomenten, hoe groter de kans op tandbederf.

DRINKEN

•

Eet je baby te veel of te energierijke tussendoortjes, dan heeft

Water geniet de dagelijkse voorkeur. Het is de beste dorstlesser.

je baby geen honger meer bij de volgende hoofdmaaltijd

Lichte kruiden- of vruchtenthee (kamille, linde, venkel,

waardoor je kind de noodzakelijke voedingsstoffen niet

rozenbottel, enz.) zonder suiker of honing kunnen eens een leuke

binnenkrijgt.

afwisseling zijn. Geef zelf een smaakje aan het water door stukjes

Je baby kan elke gemoedstoestand beginnen te koppelen aan

fruit, groenten of kruiden wat te laten trekken in het water.

een bepaalde smaak, bv. troosten aan iets zoet of tv-kijken

Overdrijf niet met dranken tussendoor, want dit remt de eetlust.

aan iets zout. Hou de voeding van je baby evenwichtig: dat is

Een goede verhouding tussen drinken en vaste voeding is erg

een goede basis voor wanneer je kind groter wordt.

belangrijk.

Denk in het begin aan zacht wegsmeltende koekjes, eerste

Melk, (ongezoet) fruitsap, groentesap en groentesoep zijn

babykoekjes.

vochtleveranciers, maar ze bevatten daarnaast ook specifieke

Bij betere kauwvaardigheid kan je kiezen uit volgende

voedingsstoffen zoals calcium, vitamine C of voedingsvezels.

gezonde snacks: fruit, kleine stukjes rauwe groenten, een

Ze horen daarom thuis in de donker- en lichtgroene groep van de

sneetje brood, eens een rijstwafel, soepstengel, ...

voedingsdriehoek en kunnen een aanvulling zijn op voldoende

Geef een rijstwafel niet regelmatig als snack. Zij kunnen

water (zie p. 32). Ze kunnen geen vers fruit of groenten vervangen.

•

• •

hogere hoeveelheden arseen bevatten. Varieer dus voldoende met andere, gezonde tussendoortjes. Hou energierijke

WEETJES

tussendoortjes of snoep voor een speciale gelegenheid. VETSTOFFEN

•

Ook voor kleine kinderen is het belangrijk om de soorten vet in het oog te houden. •

Bij brood kies je best voor zachte broodsmeersels, arm aan verzadigde vetzuren en rijk aan onverzadigde vetzuren, bv. zachte plantaardige margarine.

• • •

Beperk het gebruik van frisdranken. Suiker is niet goed voor de tanden en remt de eetlust af. Daarnaast leveren frisdranken ook te veel energie en geen noodzakelijke voedingsstoffen. Koffie, zwarte en groene thee en alcohol zijn niet geschikt voor kinderen. Let op met appelsap: te veel kan diarree veroorzaken. Bij koorts, diarree of zeer warm weer, heeft het kind extra vocht nodig.

6. Van peuter naar kleuter

Gezond eten en bewegen Kind en Gezin

6. VAN PEUTER NAAR KLEUTER BEWEGEN IS NOG LEUKER ALS PEUTER EN KLEUTER

Enkele balspelletjes: •

Leg een bal op de grond en laat de peuter die wegtrappen.

Peuters en kleuters hebben gemiddeld 3 uur beweging per dag

•

Zet je samen met je peuter op de grond, tegenover elkaar.

nodig. Probeer veel te variëren in activiteiten die ze leuk vinden.

Rol de bal naar elkaar toe. Je kind moet de bal vastnemen

Kinderen leren en ontdekken ontzettend veel in deze periode: ze

en proberen hem terug naar je toe te rollen.

leren springen, geleidelijk aan hun evenwicht te bewaren, met een bal gooien en klimmen. Experimenteer mee met het spelen. Samen spelen: •

Speel liedjes en dans samen.

•

Verzin spelletjes met tegels: stap tussen de tegels op het voetpad of in de keuken.

•

Voor echte klimmers: •

In een speeltuin kan je kind hangen, zwaaien en klimmen.

•

Leer je peuter op een veilige manier de trap opklimmen en afklauteren.

•

Moedig je kind aan als hij of zij in een stoel probeert te klimmen.

Maak eens een kleine wandeling: naar het speelpleintje, de buurvrouw, een dier in de buurt, ...

Hou steeds toezicht en ondersteun waar nodig.

•

Maak een parcours om met de loopfiets tussen te fietsen.

Je vermijdt best dat je peuter of kleuter urenlang stilzit (met

•

Speel tikkertje rond de tafel of in de tuin.

uitzondering van de slaapperiodes). Daarom onderbreek je het

•

Ga wandelen met een speelgoedbuggy en pop.

zitten het best regelmatig. Wat als ze even moeten stilzitten,

•

Zet onderweg op een wandeling grote en kleine stappen.

bijvoorbeeld in de buggy of autostoel? In het beste geval is dat

•

Zet je kind niet in de kar in de winkel, maar naast de kar

beperkt tot een uurtje. Vergeet dus zeker geen ‘beweegpauzes’

en laat je kind mee zoeken wat er op het lijstje staat.

in te lassen bij lange trajecten.

•

Laat je peuter zelf kleren aan- of uittrekken.

En wat met beeldschermactiviteiten? Vanaf 2 jaar mogen kinds

•

Als je tijd hebt om een stukje te wandelen, parkeer dan

naar de tablet of tv kijken, in de ideale wereld is dat maximaal

wat verder van de opvang.

1 uur per dag.

Springtips: •

Trek krijtstrepen zo’n 30-tal centimeter van elkaar op de grond en laat je peuter hierover springen.

•

Laat je peuter onder begeleiding naar beneden springen van een verhoging, zoals van de onderste trede van de trap.

•

Spring samen met je peuter voorwaarts, maar ook achteren zijwaarts.

Evenwichtsoefeningen: •

Laat je peuter schommelen. Heb je zelf geen schommel in de tuin, vind je er wel één op een speelpleintje.

•

Neem je peuter met beide handen goed in zijn of haar middel vast en laat je peuter door de ruimte ‘vliegen’.

Tussen 1,5 en 2 jaar leert een peuter met een bal gooien, maar het lukt nog niet om dit in een bepaalde richting te doen. Tussen 2 en 2,5 jaar kan je peuter een bal wegtrappen.

6. Van peuter naar kleuter

Gezond eten en bewegen Kind en Gezin

MEE-ETEN AAN TAFEL

EXPERIMENTEREN AAN TAFEL

Een heleboel peuters willen zelfstandig zijn, laten duidelijk blijken

Peuters vinden het jammer om voedsel alleen maar op

wat ze willen en gaan experimenteren. Dat gebeurt natuurlijk ook

te eten, terwijl je er zoveel ander leuks mee kan doen:

aan tafel. Peuters kunnen daarbij bovendien behoorlijk kieskeurig

torentjes maken van stukjes brood, draaien met een bord,

zijn! Ze eten nu mee met het gezin, maar vinden niet alles nog even

enz. Laat als ouder duidelijk merken wat je wel of niet goed

lekker als vroeger. Nieuwe dingen uitproberen is er vaak niet meer

vindt. Je kan je kind eventueel met de kinderstoel even

bij. Sterker nog, eten op zich zegt heel wat peuters plots helemaal

wegdraaien van de tafel. Experimenteren kan ook goed zijn.

niets meer: er valt zoveel te ontdekken, waarom zou je dan tijd

Hoe meer kinderen op verschillende manieren vertrouwd

verliezen aan tafel?

zijn met voedingsmiddelen, hoe lager de mate van neofobie (afwijzen van voedsel dat nieuw of ongekend is).

ZELFSTANDIG ETEN Peuters laten duidelijk merken dat ze dingen zelf willen doen, ook

Ondertussen weet je peuter wat hij of zij lekker vindt.

aan tafel: zelf eten, zelf een boterham smeren, zelf iets uit de kom

Peuters proberen bv. om het beleg van tussen het brood uit

op het bord scheppen. Dat is fijn: ze willen oefenen en tonen wat

te halen of om enkel de stukjes vlees of de boontjes op te

ze kunnen. Geef ze volop de kans om dit op een veilige manier te

eten en de rest te laten liggen. Ook hier laat je best van bij

doen, bv. door veilige materialen te gebruiken of door te tonen hoe

het begin duidelijk merken wat voor jou kan en niet kan.

je iets doet.

Geef bv. kleine beetjes van alles op het bord en geef pas vlees bij als de groenten en pasta/aardappelen ook op zijn.

Gezond eten en bewegen Kind en Gezin

6. Van peuter naar kleuter

AAN TAFEL !

middelen met een lage energiewaarde, zoals groenten, geven

• Zet alles klaar voor je kind aan tafel gaat. Zo moet je kind niet onnodig wachten. • Verwittig je kind even voor etenstijd en laat je kind het spel afronden. • Beperk de duur van de maaltijd tot maximum 20 à 30 minuten. Wat vind jij? Mag je kind van tafel als hij of zij gedaan heeft met eten? Moet je kind wachten op de andere kinderen? Hou je je liever aan een vaste tijd om aan tafel te zitten? Probeer je te houden aan wat jij belangrijk vindt.

voedingsmiddelen met een hoge energiewaarde, zoals frieten, een voldaan gevoel. Hou hier rekening mee: •

De smaak van een kind is voortdurend in ontwikkeling. Vandaag geen snijboontjes wil niet zeggen ‘nooit meer snijboontjes’. Probeer later gewoon eens opnieuw en bied alles aan wat je zelf ook eet. Blijf gevarieerd koken en beperk je zeker niet tot dat wat je kind lust.

•

Leer je kind dat hij of zij altijd moet ‘proeven’, ook als je

Als kinderen honger hebben, worden ze lastig of huilerig. Probeer

kind het niet lekker vindt. Als een kind echt beweert iets niet

dit moment voor te zijn door op tijd aan tafel te gaan. Eet iedere

te lusten en weigert te eten, kan het helpen om te vragen het

dag zo veel mogelijk op hetzelfde tijdstip. Als je de maaltijd toch

louter in de mond te nemen. Eventueel kan het kind het met een

moet uitstellen, geef je jouw kind(eren) best vooraf iets anders

servetje netjes uit zijn of haar mond halen. Op die manier raken

te eten. Een kind dat honger heeft, moet gevoed worden. Bedenk

de smaakpapillen ook gewend aan de smaak waardoor het kind

ook dat een kind dat te laat eet, later inslaapt en vaak onrustiger

het voedingsmiddel leert lusten, en uiteindelijk wel zal eten.

slaapt.

Voor sommige kinderen is het inslikken van het voedingsmiddel een veel grotere stap dan het in de mond nemen van het

DAT LUST IK NIET!

voedingsmiddel. Blijf zorgen voor een rustige eetgewenning

Peuters kunnen heel kieskeurig zijn in wat ze willen eten. Van de

waarbij je het kind de nodige zekerheid biedt. Een peuter moet

ene dag op de andere willen ze niet meer eten wat ze daarvoor

je soms 10 à 15 keer van iets laten proeven voor hij of zij het

nog lekker vonden. Ook nieuwe gerechten proeven wordt plots

gerecht lust.

moeilijk. Dit heet voedselneofobie (afwijzing van voedsel dat

•

Kookt je kind graag mee? Stimuleer dit dan. Een maaltijd is

nieuw of ongekend is voor het kind) en maakt deel uit van de

veel lekkerder voor peuters als ze fier kunnen zijn op hun

normale ontwikkeling van elk kind. Maar niet elk kind heeft er

werk. Bovendien is dit ook een manier om vertrouwd te raken

evenveel last van. Het kan ook variëren met de leeftijd. Anderzijds

met het voedsel, wat de neofobie doet dalen, en het kind

zullen zij hierdoor ook voedingsmiddelen weigeren die wel goed

meer geneigd zal zijn om te proeven.

voor hen zijn.

•

Eet je peuter niet graag of niet veel groenten? Dan kan je tijdens het koken rauwe stukjes geven van een wortel of

Kinderen moeten smaken leren appreciëren, ze hebben namelijk

bloemkool. Je kan ook soep maken waarin je verschillende

een aangeboren voorkeur voor zoet en zoute smaken en een

groenten verwerkt.

aangeboren afkeer van bittere en zure smaken. De afkeer voor

•

dergelijke smaken heeft een evolutionair voordeel. Bedorven producten hebben vaak een zure smaak, terwijl giftige producten

Maak er geen strijd van, die kan je toch niet winnen. Geef wel zelf altijd het goede voorbeeld.

•

Beloon je kind niet met een dessert om hem of haar iets te

veelal een bittere smaak hebben. De aangeboren afkeer van

laten opeten. Zo leer je je kind iets opeten om de verkeerde

deze smaken behoedt de baby of peuter om zaken op te eten

reden. Tegelijkertijd zeg je ‘de witte kool is heel vies’, want je

die slecht zijn voor hem of haar. De keerzijde van de medaille

beloont je kind om het op te eten.

is echter dat groenten en fruit meestal niet lekker bevonden

•

Soms zal je kind heel weinig eten, bv. als je kind moe is. Dit is

worden aangezien deze ook vaak een bittere of zure smaak

geen reden voor extra tussendoortjes. Je kind heeft snel een

hebben. Ook de lichamelijke gevolgen na het eten van voedsel zal

gevulde maag met tussendoortjes. De maaltijden worden dan

de voedselvoorkeur bepalen.

overbodig. •

Ook een peuter maakt groeispurten door. Dat zijn periodes

We gaan sneller een voorkeur ontwikkelen voor voedingsmiddelen

waarin ze snel groeien op korte tijd. Ook hierdoor kan het

die een voldaan gevoel geven. In tegenstelling tot voedings-

eetpatroon van peuters heel wisselend zijn.

6. Van peuter naar kleuter

Gezond eten en bewegen Kind en Gezin

OP HET MENU

Het voedingsschema van je peuter begint meer en meer te lijken op dat van een volwassene. Eet je gezin evenwichtig en gevarieerd,

3 maaltijden (ontbijt – middageten – 2e broodmaaltijd)

dan mag je kind nu mee-eten. Let wel op de specifieke behoeften

+ maximaal 2 tussendoortjes waarvan een fruitmoment

voor deze jonge leeftijd: voldoende calcium, ijzer, vet en niet te

+ borst- en/of melkvoeding en/of volle koemelk

veel eiwitten. Een kind is immers geen kleine volwassene.

+ voldoende beweging + water

DIT ZIJN AANBEVOLEN DAGELIJKSE HOEVEELHEDEN: voedingsmiddel

1-3 jaar

3-6 jaar

1/2 - 1 liter

1 1/2 liter

(2)

1 - 3 snede(n)

3 - 5 sneden

aardappelen (3)

1 - 2 stuk(s) (50 - 100 g)

2 - 3 stuk(s) (100 - 150 g)

1 - 2 groentelepel(s) (50 - 100 g)

2 - 3 groentelepels (100 - 150 g)

1 - 2 stuk(s) (100 - 200 g)

2 - 3 bekertjes (350 - 500 ml)

25 - 50 g

50 - 75 g

1 - 2 (klein)

2 - 3 (klein)

35 - 75 g

75 - 110 g

25 - 50 g

50 - 75 g

60 - 125 g

125 - 187 g

of mycoproteïne (7)

35 - 75 g

75 - 110 g

of seitan (7)

25 - 50 g

50 - 75 g

1 koffielepel per sneetje (5 g)

max. 1 eetlepel (15 g)

water (1) brood

groenten (4) fruit melk (5) vlees(waren), gevogelte, vis

(6)

of ei (7) of tofoe

(7)

of tempé (7) of gare peulvruchten

(7)

margarine op brood (8) margarine voor de bereiding (8) (1) (2) (3) (4) (5) (6)

Water en kruiden- of vruchtenthee zonder suiker of honing, zijn goede vochtleveranciers. Je kan het brood volledig of gedeeltelijk vervangen door ontbijtgranen of knäckebröd. Ter info: 1 gemiddelde snede brood weegt 30 g. Gekookte deegwaren of rijst kan je ook eens gebruiken als alternatief voor aardappelen. Geef hier dan 1 à 2 lepels van (50 -100 g). Vervang gekookte groenten af en toe door rauwe groenten. Voor meer uitleg zie pagina 34, ‘melk- en calciumverrijkte sojaproducten’. Kaas wordt als variant op melk gezien. Vervang 1 tot 2 keer per week vlees door gevogelte (kip, kalkoen, ...) en 1 tot 2 keer door (vette) vis. Vleeswaren moeten bij de hoeveelheid vlees gerekend worden maar kinderen hoeven dit niet te eten. (7) Vleesvervangers: ei, tofoe, tempé, mycoproteïne (Quorn™), vegetarische burger. Aanvullend noten-, zadenpasta of moes: 1 x 15 g. (8) Kies voor vetstoffen die rijk zijn aan onverzadigde vetzuren. Bijvoorbeeld margarine als broodsmeersel en arachide-, zonnebloem-, koolzaad-, maïs- of olijfolie als bereidingsvet. Voor koude bereidingen kan je ook sojaolie of slaolie gebruiken. Vetten rijk aan verzadigde vetzuren zoals kokos- en palmolie zijn minder aan te raden.

6. Van peuter naar kleuter

Gezond eten en bewegen Kind en Gezin

DE VOEDINGSDRIEHOEK EN DE BEWEGINGSDRIEHOEK

VOEDINGS DRIEHOEK gezondleven.be DRINK VOORAL

WATER

MEER

ZO WEINIG MOGELIJK

MINDER

Bron: Vlaams Instituut Gezond Leven - gezondleven.be Doelgroep: gezonde personen vanaf 1 jaar.

Zorg ervoor dat je je kind van jongs af aan gezonde

De voedingsdriehoek geeft het advies om minder vlees te eten,

voedingsprincipes aanleert. Gezonde voeding levert alle

waarbij we voornamelijk de focus leggen op het minderen

voedingsstoffen die nodig zijn voor de groei en een goede

van rood en bewerkt vlees. We streven naar een bewustere

ontwikkeling. Ze helpt bovendien bij het voorkomen van

vleesconsumptie. Alternatieve eiwitbronnen zoals peulvruchten

welvaartsziekten, zoals overgewicht, tandbederf, moeilijke

worden onder de aandacht gebracht.

ontlasting, hoge bloeddruk, hart- en vaatziekten, kanker, diabetes, enz. Om je te helpen bij de opbouw van een gezond en

Uitgangspunt 2: “Eet en drink zo weinig mogelijk ‘lege’

milieuverantwoord voedingspatroon, is er de voedingsdriehoek

calorieën. Lege calorieën leveren energie (calorieën), maar

die ook in deze brochure al in de vorige levensfases als leidraad

weinig of geen nuttige voedingsstoffen (vooral suiker en/of

voor een gezonde voeding wordt gebruikt. Het is een realistisch

vet)”

en duurzaam model dat past in de Vlaamse eetcultuur.

In de afgelopen decennia heeft zich een grote verschuiving voorgedaan in de manier waarop wij eten, drinken en bewegen.

Basisprincipes van de voedingsdriehoek:

Er is een wereldwijde toename van obesitas en andere chronische

•

ziekten. We zijn geëvolueerd van een voeding bestaande

Eet in verhouding meer plantaardige dan dierlijke

voeding.

uit grotendeels onbewerkte basisvoeding en versbereide

•

Eet en drink zo weinig mogelijk ‘lege’ calorieën. Lege

maaltijden naar veelvuldig gebruik van sterk bewerkte, kant-

calorieën leveren energie (calorieën), maar weinig of

en-klare voedingsmiddelen. Sterk bewerkte of ultrabewerkte

geen nuttige voedingsstoffen (vooral suiker en/of vet).

voedingsmiddelen kenmerken zich door de toevoeging van

Vermijd voedselverlies en matig je consumptie.

ruime hoeveelheden suiker, (verzadigd) vet en zout. Dit zijn

•

voedingsmiddelen met een hoge energie-densiteit (veel calorieën) en lage voedingswaarde (ze bevatten weinig nuttige stoffen zoals Uitgangspunt 1: “Eet in verhouding meer plantaardige dan

vitaminen, mineralen en vezels). Kenmerken van deze producten

dierlijke voeding”

zijn de lange houdbaarheid, de aantrekkelijke verpakkingen en

Een overwegend plantaardige voeding biedt de beste garanties

smaak, en het gebruiksgemak. Ze hebben geen meerwaarde in

voor de gezondheid en heeft een lagere impact op het milieu.

een gezonde voeding en zijn dus eigenlijk overbodig. Enkele

Volgens de meest recente voedselconsumptiepeiling eet de Vlaming

voorbeelden: frisdrank, snoep, koekjes en andere zoete snacks,

te veel vlees en te weinig vezelrijke plantaardige voeding zoals

chips en andere zoute of gefrituurde snacks, bewerkte vleeswaren.

groenten, fruit, volkoren graanproducten, peulvruchten en noten.

6. Van peuter naar kleuter

Gezond eten en bewegen Kind en Gezin

Uitgangspunt 3: “Vermijd voedselverlies en matig je

bovendien een lagere milieu-impact. Probeer zoveel mogelijk de

consumptie”

weinig of niet-bewerkte versie te kiezen.

Door de huidige consumptiepatronen in Westerse landen overschrijden we onze energiebehoeften: we eten de hele dag door

En voor kinderen? Start met lichtbruin brood en geef

en meer dan nodig. De overconsumptie en verspilling van voedsel

geleidelijk aan brood met meer vezels. Volkorenbrood en andere

is een gezamenlijke bedreiging voor gezondheid en milieu.

volkorenproducten kan je starten zodra het kind hiervoor

Met de voedingsdriehoek en bijhorende adviezen zet men in op

mondmotorisch klaar is en het dus goed kan kauwen. In de

loop van het tweede levensjaar mag je de voeding van het kind minder eten (of toch niet meer dan nodig) en het belang van VOEDINGS DRIEHOEK gezondleven.be portiegroottes. Hierbij hebben we ook aandacht voor het plannen

geleidelijk aanvullen met volle bruine rijst, volkorendeegwaren en

van maaltijden en aankopen van voeding, want verspilling

-brood. Geef enkel noten in gemalen vorm of als pasta tot 4 jaar

voorkomen en afval verminderen is automatisch duurzamer.

(verstikkingsgevaar).

DRINK VOORAL

WATER

MEER

DE VOEDINGSDRIEHOEK DOORGELICHT:

Lichtgroene zone:

Bovenaan staat de zone ‘water’. VOEDINGS DRIEHOEK gezondleven.be

ZO WEINIG MOGELIJK

DRINK VOORAL

WATER

Dit MINDER zijn voedingsmiddelen van dierlijke oorsprong met een gunstig, Water drinken is vooral belangrijk om de vochtbalans in stand MEER en krijgt daarom een aparte plaats bovenaan. De te houden

neutraal of onvoldoende bewezen effect op de gezondheid: vis,

voorkeur gaat naar kraanwater, want dat is beter voor het

of niet bewerkte variant: bv. melk natuur boven chocolademelk.

milieu dan flessenwater. Water is de beste keuze qua drank,

En voor kinderen? Kinderen krijgen bij voorkeur een aangepaste

maar ter afwisseling kan ook gekozen worden voor thee of koffie

melkvoeding tot de leeftijd van 12 à 18 maanden. Geef je geen

yoghurt, melk, kaas, gevogelte en eieren. Kies ook hier voor de weinig

VOEDINGS borstvoeding DRIEHOEK dan kan je nadien kiezen voor volle koemelk en/of ZO WEINIG MOGELIJK

(bij voorkeur zonder toevoeging van suiker). En voor kinderen? gezondleven.be

Cafeïnehoudende dranken geef je beter nog niet aan jonge kinderen.

groeimelk. Dit is afhankelijk van het voedingspatroon van je kind. Kies

DRINK VOORAL

WATER

nadien voor halfvolle, natuurlijke melk (geen gesuikerde varianten).

MINDER

Voed je hen vegetarisch op, dan gaat voor hen de voorkeur naar een De driehoek zelf is onderverdeeld in 3 categorieën. De kleuren MEER van

lacto(ovo)-vegetarische voeding. Laat je goed informeren wanneer

de verschillende delen zijn een weergave van de aangetoonde

je je kind vegetarisch wil opvoeden. Wissel af tussen vlees, vis,

effecten op de gezondheid.

peulvruchten en vegetarisch.

VOEDINGS DRIEHOEK

Oranje zone:

Donkergroene zone:

gezondleven.be

DRINK VOORAL

ZO WEINIG MOGELIJK

WATER

MINDER

MEER

Hier staan de voedingsmiddelen van dierlijke of plantaardige Dit zijn voedingsmiddelen van plantaardige oorsprong met een

oorsprong die mogelijk een ongunstig effect hebben op de

gunstig effect op de gezondheid: groenten, fruit, volle granen

gezondheid bij hoge consumptie: rood vlees, boter, kokos-

en aardappelen, MINDER maar ook peulvruchten, noten en zaden, en

en palmolie (vetstoffen rijk aan verzadigde vetzuren). Deze

plantaardige oliën (en andere vetstoffen rijk aan onverzadigde

producten bevatten wel nog enkele nuttige voedingsstoffen

vetzuren). Hoe hoger een product in de driehoek staat, hoe meer

zoals bv. ijzer in rood vlees, vetoplosbare vitaminen in boter.

je ervan nodig hebt. Probeer zo veel mogelijk de weinig of niet-

Voedingsmiddelen van dierlijke oorsprong hebben over het

bewerkte versie te kiezen, bijvoorbeeld vers fruit boven gedroogd

algemeen een hogere milieu-impact. Vooral rund- en lamsvlees

fruit. Een overwegend plantaardig voedingspatroon heeft

(rood vlees) leggen veel druk op de planeet.

ZO WEINIG MOGELIJK

HOEK 6. Van peuter naar kleuter

Tot slot is er nog een groep volledig los van de driehoek de

Gezond eten en bewegen Kind en Gezin

•

Eet op vaste tijdstippen en samen met anderen Las – in de mate van het mogelijke – vaste eetmomenten in

rode zone:

voor jezelf. Vermijd te veel tussendoortjes. Probeer ook om samen met anderen te eten: dat helpt je om regelmaat te

ZO WEINIG MOGELIJK

houden. Zeker voor gezinnen: als ouder geef je zo het goede voorbeeld aan je kinderen en krijgen ze de kans om nieuwe dingen te proeven. •

Leer afgaan op je ‘buikgevoel’: weet wanneer je honger hebt

Dat zijn sterk bewerkte producten waaraan heel wat suiker, vet

of verzadigd bent. Zit aan tafel, eet langzaam en geniet ervan.

en/of zout is toegevoegd en waarvan het ongunstige effect op de

Ban afleiding uit je buurt: tv uit, smartphone aan de kant.

gezondheid is aangetoond. Ze kunnen van dierlijke of plantaardige oorsprong zijn: bereide vleeswaren, frisdrank, alcohol, snoep, gebak, allerlei snacks en fastfood, … En ze zijn overbodig in een gezond en

Neem kleine porties van wat minder gezond is. •

ligt en de ongezonde moeilijker wordt. Leg fruit bijvoorbeeld

nuttige voedingsstoffen aan. En voor kinderen? Verbied ze niet,

in het zicht in de keuken en bewaar geen snoep of koeken in

maar leer je kind er mee omgaan: af en toe in kleine porties.

je auto of op kantoor. Bereid je voor op ‘noodgevallen’: stop een portie soep of pastasaus in de diepvries voor dagen met

GEZOND LEVEN: TIPS VOEDINGSDRIEHOEK

weinig tijd. En neem een flesje water of zakje noten mee in je tas, zodat snoepautomaten of tankstationsnacks je

Neem plantaardige producten als basis voor elke maaltijd Plantaardige voedingsmiddelen die niet of weinig zijn bewerkt, bieden het meeste gezondheidsvoordeel. Eet volop

onderweg niet in verleiding brengen. •

omgooien? Nee hoor, elke kleine verbetering is een

hoeveelheden aan met noten en plantaardige olie.

stap vooruit. Hou het vooral haalbaar voor jezelf. Start

Beperk je inname van producten met dierlijke oorsprong

bijvoorbeeld met één stuk fruit per dag, als je dat nu nog

Je hoeft vlees, kaas en andere dierlijke producten niet volledig

niet deed. Bevalt dat je en wordt het een gewoonte? Probeer

van je menu te schrappen. Maar kleine(re) porties volstaan.

dan nog een extra stap in te bouwen. En geef vooral niet

Wissel af tussen rood vlees, vis, gevogelte en plantaardige

op wanneer je eens een terugval hebt – het gebeurt de

eiwitbronnen zoals peulvruchten of tofoe. •

wat variëren? Kies dan voor thee of koffie zonder suiker. Voor kinderen krijgen deze nog niet de voorkeur. •

Beperk sterk bewerkte producten tot een minimum Snoep, koekjes, chips, frisdrank, wijn en bier, … Lekker? Misschien wel. Maar een meerwaarde voor je lichaam? Neen. Je eet en drinkt ze puur voor je plezier. Deze producten bevatten vaak veel witte bloem, suiker, vet, zout of alcohol.

•

besten! Hulp nodig? Stel bijvoorbeeld een weekmenu en

Drink vooral water Water is de beste drank om je dorst te lessen. Wil je graag

Werk stapsgewijs Moet je nu van vandaag op morgen je hele eetpatroon

groenten, fruit, volle granen en peulvruchten. Vul in kleinere •

Pas je omgeving aan Richt je omgeving in zodat de gezonde keuze voor de hand

milieuverantwoord voedingspatroon. Ze brengen zo goed als geen

•

Eet bewust en met mate

boodschappenlijstje op, een planning kan helpen. •

Geniet van wat je eet! Laat eten ook vooral een feest blijven. Verwen jezelf dagelijks met lekkere gezonde voeding. En gun jezelf af en toe een minder gezonde uitspatting. Blijf dan gewoon bewust van de frequentie (niet te vaak) en de portiegrootte (niet te veel). Zoek de goede balans tussen voor je lichaam zorgen en genieten.

Varieer en zoek alternatieven Elke dag hetzelfde eten wordt snel saai en eentonig. Speel met je gezonde voedingspatroon. Eet bijvoorbeeld elke dag een andere seizoensgroente. En vervang minder gezonde keuzes door de gezonde variant: koop volkorenbrood in plaats van wit bijvoorbeeld. Start bij kinderen nog met lichtbruin brood.

6. Van peuter naar kleuter

Gezond eten en bewegen Kind en Gezin

DRINKEN

staan. Light frisdranken hebben enkele positieve, maar ook

Vocht is onmisbaar voor ons lichaam. Het doet meer dan alleen

heel wat negatieve kanten. Ze zijn beter omdat ze geen suiker

de dorst lessen. Vocht is een transportmiddel om voedingsstoffen

bevatten. Zo leveren ze geen energie en veroorzaken ze geen

aan te voeren en afvalstoffen te verwijderen. Bovendien regelt

zuurstoot in de mond. Maar ze bevatten zuren die de tanden

het de lichaamstemperatuur. Via urine, stoelgang, ademhaling en

aantasten en daarnaast ook kunstmatige zoetstoffen. Een teveel

zweet verliezen we heel wat vocht. Bepaalde voedingsmiddelen

hieraan kan schadelijk zijn voor kleine kinderen. Bij hen wordt de

(groenten, fruit, vlees, aardappelen, enz.) bevatten veel water. Toch

dagelijks aanvaardbare dosis namelijk sneller bereikt. Daarenboven

moet je nog extra vocht drinken. Water geniet de voorkeur. Geef

werken bepaalde zoetstoffen laxerend bij hoge inname. Tot slot

je kind tussen 1 en 3 jaar 1/2 tot 1 liter vocht. Tussen 3 en 6

is het niet goed je kind gewoon te maken aan zoete dranken.

jaar mag je kleuter al 1,5 liter water drinken. Laat je kind na de

Daarom raden we het gebruik van kunstmatige zoetstoffen af

maaltijd of tussenin drinken, maar niet de hele dag door, want

voor gezonde, jonge kinderen.

dit verstoort de eetlust. Maak je niet te snel ongerust, niet alle kinderen drinken evenveel.

GROENTEN Groenten bieden meervoudige koolhydraten, voedingsvezels,

• •

•

Water geniet de dagelijkse voorkeur. Het is de beste dorstlesser

vitamines en mineralen. Vooral groene groenten zijn een

en een goede gewoonte van bij de start.

prima ijzerbron. Geef je kind zo veel mogelijk groenten bij elke

Lichte kruiden- of vruchtenthee (kamille, linde, venkel,

maaltijd, zelfs als tussendoortje. Verse groenten (gekookt of

rozenbottel, enz.) zonder suiker of honing kan eens een leuke

rauw) bevatten minder zout dan groenten in blik of in glas.

afwisseling zijn.

Niet-bereide diepgevroren groenten zijn een goed alternatief

Melk is naast een drank vooral een voedingsmiddel want het

voor verse groenten.

bevat heel wat voedingsstoffen zoals eiwitten, calcium en •

vitamines.

FRUIT

Overdrijf niet met vers, ongezoet fruitsap want vers fruitsap

Fruit staat net als groenten garant voor koolhydraten,

bevat ook nog veel (natuurlijke) suikers en tast de tanden

voedingsvezels, vitamines en mineralen. Omdat groenten en

aan. Ook typische babyfruitsappen bevatten veel (natuurlijke)

fruit verschillende voedingsstoffen bevatten, moeten ze allebei

suiker.

dagelijks gegeten worden en is afwisseling binnen elke groep noodzakelijk. Neem vers fruit in plaats van fruit in blik of

Koffie, zwarte of groene thee, energiedranken, frisdranken en

gedroogde vruchten.

alcohol zijn niet geschikt voor kinderen. Wees er alert voor dat energie- of alcoholische dranken buiten het bereik van kinderen

GRAANPRODUCTEN EN AARDAPPELEN Deze groep levert koolhydraten, eiwitten, vitamines,

TIPS • Geef zelf een smaakje aan het water door stukjes fruit, groenten of kruiden wat te laten trekken in het water.

mineralen en voedingsvezels. Lichtbruin brood kan om mee te starten. Volle graanproducten, zoals volkorenbrood, volkorendeegwaren, volle rijst, muesli en havermout, zijn rijker aan vitamine B, ijzer en voedingsvezels dan gewone

• Niet alle kinderen drinken evenveel.

graanproducten. Hierdoor kunnen ze bij jonge kinderen

• Laat een kind niet de hele dag door drinken, want dat remt

krampen en winderigheid veroorzaken. Volkorenbrood en

de eetlust af. • Overdrijf niet met de hoeveelheid drinken net voor het slapengaan.

andere volkorenproducten kan je starten zodra het kind hiervoor mondmotorisch klaar is en het dus goed kan kauwen. In de loop van het tweede levensjaar mag je de voeding van

• Te veel appelsap kan diarree veroorzaken.

je kind aanvullen met volkorenrijst, -deegwaren en -brood.

• Bij koorts, diarree of zeer warm weer, heeft het kind extra

Lust je kind geen volkorenbrood, dan is bruin brood een goed

vocht nodig.

alternatief. Aardappelen leveren ook nog vitamine C. Beperk vetrijke aardappelbereidingen (bv. frieten).

6. Van peuter naar kleuter

Gezond eten en bewegen Kind en Gezin

MELKPRODUCTEN EN CALCIUMVERRIJKTE SOJAPRODUCTEN

Zeewieren en algen kunnen hoge gehaltes aan arseen en zware

Kinderen krijgen borstvoeding of een aangepaste melkvoeding

metalen bevatten. Zij worden afgeraden voor zwangere vrouwen

tot de leeftijd van 12 à 18 maanden. Het is immers bijna onmogelijk

en jonge kinderen.

om met uitsluitend gewone koemelk binnen de Europese en Belgische

Andere eiwitbronnen: nieuwe vleesvervangers zoals insecten zijn

voedingsaanbevelingen voor baby’s en peuters te blijven. Geef

nog in volle ontwikkeling. Er is meer onderzoek nodig. Niet alle

je geen borstvoeding dan kan je nadien kiezen voor volle koemelk

soorten zijn immers even geschikt (voedingswaarde, schadelijke

en/of groeimelk. Dit is afhankelijk van het voedingspatroon van

stoffen ...).

je kind. Kies je voor groeimelk, maak dan de keuze voor een groeimelk zonder toegevoegde suiker en aroma’s. Na de leeftijd van

Kies een goede vetstof voor de bereiding. Het is aan te bevelen

3 jaar drinken kinderen het best halfvolle melk. De aanbevolen

om voor voldoende afwisseling te zorgen bij de warme maaltijd.

hoeveelheid melk voor peuters en kleuters is 2 à 3 bekertjes

Een voorbeeld van een weekmenu:

(350 à 500 ml). Deze hoeveelheden zijn nodig voor een

•

Twee keer vers wit vlees: gevogelte zoals kip of kalkoen

evenwichtig en gevarieerd eetpatroon maar meer is overdreven.

•

Twee keer vers rood vlees zoals biefstuk en varkenshaasje

Dan krijgt je kind te veel eiwit en calcium binnen.

•

Een keer (vette) vis zoals zalm

Als je kind te veel melk drinkt heeft hij of zij geen zin meer in

•

Een keer peulvruchten (zoals linzen of kikkererwten)

andere voeding en hierdoor krijgt je kind een tekort aan ijzer,

of plantaardige vervangproducten (zoals tofoe)

zink en essentiële vetzuren.

•

Een keer ei

Er bestaan voldoende melkvarianten om af te wisselen (yoghurt,

Ook als je vlees vervangt, zorg je voor voldoende variatie in het

plattekaas, kaas) en je kan melk ook gebruiken in allerlei

menu. Kinderen zijn in volle groei en hebben meer behoefte

bereidingen: pudding, flan, aardappelpuree, soep, saus of

aan dierlijke eiwitten. Beperk het vleesgebruik tot maximaal

milkshake. Beperk gesuikerde melkdranken. Sojaproducten hebben

één maaltijd per dag: als beleg op de boterham of bij de warme

het voordeel dat ze plantaardig zijn en rijk aan eiwitten. Meestal

maaltijd.

zijn ze ook verrijkt met calcium. Pas dan vormen ze een volwaardig alternatief voor koemelk. Melk, melkproducten

NOTEN EN ZADEN

(yoghurt, plattekaas, kaas, pudding, ...) en calciumverrijkte

Naast gezonde vetten bevatten noten en zaden veel eiwitten,

sojaproducten brengen hoofdzakelijk eiwitten, calcium (kalk)

vezels en verschillende vitaminen en mineralen zoals calcium

en vitamine B aan. Calcium is een essentiële voedingsstof die

en magnesium, kalium en zink, ijzer en vitamine E. Ze worden

bijdraagt tot de opbouw en het onderhoud van sterke botten.

aanvullend gebruikt. Kies voor pasta of moes zonder extra toevoegingen. Om verslikking te vermijden, geef je geen hele

VLEES, VIS, EI, PEULVRUCHTEN EN VERVANGPRODUCTEN

noten aan kinderen jonger dan 4 jaar.

Deze voedingsmiddelen leveren eiwitten, vitamine B en ijzer. Het is niet nodig om elke dag vlees of vis te eten.

SMEER- EN BEREIDINGSVET

Plantaardige eiwitbronnen, die vlees kunnen vervangen, zijn

Onder smeer- en bereidingsvetten verstaan we olie, margarines,

peulvruchten, sojaproducten zoals tofoe, mycoproteïne (Quorn™),

minarines, boter en halfvolle boter. Ze worden op de boterham

seitan. Peulvruchten (gedroogde erwten, linzen, witte, bruine en

gesmeerd of gebruikt voor de bereiding van de warme maaltijd.

rode bonen, sojabonen, kikkererwten, kapucijners, ...) hebben een

Die voedingsmiddelen leveren energie, vetoplosbare vitamines A

hoog eiwit- en vezelgehalte en bevatten daarnaast veel zetmeel,

en D en essentiële vetzuren. Kinderen onder de 4 jaar hebben vet

vitamine B en ijzer. Sojaproducten (bv. tofoe en tempé) worden

nodig voor een normale groei en ontwikkeling. Beperk het

gemaakt op basis van soja-eiwit en zijn goede vleesvervangers.

gebruik van vetstof niet in de voeding van jonge kinderen,

Vegetarische burgers worden vaak als alternatief gebruikt

maar kies wel voor vetstoffen die rijk zijn aan onverzadigde

voor vlees. Ze bevatten vaak weinig eiwitten en zijn meestal

vetzuren (olie en zachte plantaardige margarine). Minarine is niet

veten zoutrijk. Bovendien zijn ze vaak gepaneerd en slorpen ze

geschikt voor jonge kinderen.

daardoor bij het bakken veel vet op.

6. Van peuter naar kleuter

ONTBIJT Het ontbijt is de belangrijkste maaltijd van de dag. Zeker

Gezond eten en bewegen Kind en Gezin

TIPS VOOR EEN GESLAAGD ONTBIJT

kinderen hebben voldoende krachten nodig om te spelen en

• Zorg dat je kind ’s avonds niet te veel eet.

te groeien. Sla je het ontbijt over, dan kan je nog moeilijk de

• Dek de tafel de avond voordien al voor het ontbijt.

behoefte aan vitamines, mineralen en voedingsvezels dekken met

• Zet de wekker iets vroeger. Zo heeft je kind de tijd om

de volgende maaltijden.

wakker te worden. • Was je kind eerst en eet daarna rustig.

Wat is een goed ontbijt? •

Brood en graanproducten zorgen voor energie, vitamines en

dat wekt de eetlust op.

mineralen. Kies voor vezelrijk bruin brood of volkorenbrood.

• Zorg voor voldoende variatie.

Geen zin in een boterham? Wissel dan af met ontbijtgranen

• Geef zelf het goede voorbeeld: neem ook de tijd voor

zoals muesli of havermout. Kies liefst niet-gesuikerde ontbijtgranen. •

• Geef je peuter of kleuter eerst een glaasje water,

een flink ontbijt! • Lukt een volledig ontbijt niet, dan vult een tussendoortje

Melk en melkproducten leveren eiwitten, calcium en vitamines.

het ontbijt aan, bv. met een stuk fruit, een melkproduct

Je kind neemt dagelijks 2 à 3 bekertjes (350 à 500 ml melk

of een sneetje brood.

of afgeleide, ongesuikerde producten, zoals yoghurt of platte kaas) tot zich. Dit is voldoende. •

•

Vlees, vis en ei zorgen voor eiwitten, vitamines en mineralen.

potje ongesuikerde yoghurt, stukjes rauwe groenten, groentesoep,

Vervang een sneetje mager vlees eens door een eitje, hummus,

een sneetje brood of muesli. Zo maak je een goede gewoonte van

notenpasta. Eet brood met beleg, niet andersom.

gezonde voeding. Ongezonde tussendoortjes remmen de eetlust

Fruit en groenten brengen koolhydraten, voedingsvezels en

af en brengen geen noodzakelijke voedingsstoffen aan. Je geeft ze

vitamines aan. Je kan fruit als beleg op je boterham leggen of

dus beter niet. Hou zoete en zoute snacks, zoals chips en koekjes,

bij de yoghurt voegen. In de zomer zijn sneetjes tomaat,

voor speciale gelegenheden. Verbied ze niet, maar leer je kind er

komkommer en radijsjes heel lekker als beleg. (Vers en)

mee omgaan: af en toe in kleine porties. Geef je je kind toch eens

ongezoet vruchtensap of groentesap ter afwisseling is ook

een snoepje, dan doe je dat het best aansluitend bij een maaltijd

een goed idee bij het ontbijt.

en niet enkele uren later. Als we vaak suikers in de mond nemen,

Kies voor water of kruiden- of vruchtenthee zonder suiker of

dan verhoogt het risico op tandbederf of cariës heel erg. Geef je

honing. Koffie of zwarte en groene thee zijn ongeschikt voor

tanden de tijd om te ‘herstellen’ van een maaltijd of

kinderen.

tussendoortje.

Tot 4 jaar besmeer je de boterham met een zachte plantaardige margarine rijk aan onverzadigde vetzuren:

ZOUT

goed voor energie, vitamines A en D en essentiële vetzuren.

Je begon ooit met een groentepap zonder zout, deze gewoonte

Zoetigheden behoren tot de rode zone van de voedings-

mag je behouden. Alle levensmiddelen (groenten, fruit, granen,

driehoek. Ze zijn een toemaatje, overdrijf er niet mee. Vul het

vlees, vis, melk, ...) bevatten namelijk van nature al natrium of

ontbijt af en toe aan met confituur, appelstroop of honing.

zout. Deze hoeveelheid is voldoende om onze dagelijkse behoefte

Geef ze zeker in combinatie met andere voedingsmiddelen:

te dekken. Veel zout is schadelijk voor de gezondheid. Ben je

bv. eerst een boterham met kaas en dan een boterham met

gewoon om veel zout te eten, dan smaken de gerechten zonder

confituur. Beter nog is het zoet in zijn puurste vorm te

zout uiteraard iets flauwer, maar dit word je gauw gewoon. Kies

gebruiken zoals aardbei, banaan of kiwi op de boterham.

je ervoor toch zout te gebruiken, vervang het dan door gejodeerd zout.

SNACKS OF TUSSENDOORTJES

Kruiden of specerijen kunnen voor een pittige smaak zorgen. Zelfs

Door het enorme aanbod zou je bijna de hele dag door kunnen

in het kindermenu mogen zij aan bod komen.

eten. We eten veel sneller en gebruiken meer energierijke snacks. Geef je peuter gezonde tussendoortjes zoals een stukje fruit, een

6. Van peuter naar kleuter

ELKE WEEK

ELKE DAG

ELKE ST

TELT AP

ELKE 30 MIN. EVEN RECHTSTAAN

BEWEGINGSDRIEHOEK

ELKE WEEK

Bron: Vlaams Instituut Gezond Leven - gezondleven.be Doelgroep: gezonde personen vanaf 1 jaar. ELKE WEEK

DE KLEUREN IN DE BEWEGINGSDRIEHOEK •

Oranje zone

•

Middelste groene zone Matig intensief bewegen. Je gaat

ELKE DAG

Sedentair gedrag of lang stilzitten is alles

sneller ademen, je hart slaat sneller

wat je doet waarbij je lichaam heel

maar je bent nog niet buiten adem

ELKE ST

TELT AP

ELKE 30 MIN. EVEN RECHTSTAAN

en je kan nog gewoon praten. Enkele

weinig energie verbruikt, het gaat

ELKE voorbeelden: spelen in het water of DAG

om wat je doet al zittend of liggend (met uitzondering van

9,5 uur per dag stil. Zowel thuis, op school, in de vrije tijd als BEWEGINGSDRIEHOEK bij verplaatsing met de auto. Een gezonde dag bestaat uit

ELKE ST ELKE 30 MIN. EVEN RECHTSTAAN

een mix van zitten, staan en bewegen. Omdat lang stilzitten ELKE

traag zwemmen, fietsen, goed doorstappen, verstoppertje spelen. Bewegen aan matige intensiteit

TELT AP

slapen). Kleuters, kinderen en jongeren zitten gemiddeld 6 tot

levert je meer gezondheidsvoordeel op dan licht intensieve bewegingen. De bewegingsintensiteit van de lagen eronder en erboven is respectievelijk lager en hoger.

WEEK

een negatief effect heeft op de gezondheid, staat het in de bewegingsdriehoek in de oranje zone.

BEWEGINGSDRIEHOEK • Donkergroene zone ELKE WEEK

•

Lichtgroene zone

De donkergroene bovenste zone in de bewegingsdriehoek staat voor hoog intensief bewegen

De activiteiten in de lichtgroene zone zijn ELKE DAG

ELKE ST

TELT AP

ELKE 0 MIN. EVEN ECHTTAAN

Gezond eten en bewegen Kind en Gezin

voorbeelden van bewegen met een

zoals touwtjespringen, rennen,

lichte intensiteit. Je ademt niet

trampolinespringen. Je ademt veel sneller, je hart slaat sneller, je zweet,

sneller, je hartslag blijft normaal, je kan gewoon praten.

praten wordt moeilijk. ELKE

Enkele voorbeelden: traag

Het verschil met de middelste en onderste

in de zandbak spelen. Bewegingen met lichte intensiteit

hebben al gezondheidsvoordelen. De bewegingsintensiteit van NGSDRIEHOEK

ELKE ST

laag? Bewegen aan hoge intensiteit heeft extra voordelen

ELKE 30 MIN. EVEN RECHTSTAAN

TELT AP

stappen, met de bal spelen,

DAG

voor je gezondheid in vergelijking met matig en licht intensief bewegen.

de groene lagen erboven ligt hoger.

BEWEGINGSDRIEHOEK 37

6. Van peuter naar kleuter

Gezond eten en bewegen Kind en Gezin

AANBEVELINGEN OVER BEWEGING

Daar mag nog een schepje bovenop, met twee maal per week

Voor baby’s (0-1 jaar) worden zo veel mogelijk bewegingskansen

activiteiten om botten en spieren te versterken. Denk aan

en bewegingsruimte aanbevolen, in overeenkomst met

gewichten heffen, de trap nemen en bergop wandelen.

hun fysieke mogelijkheden en in een veilige omgeving. Vooral spelen op de grond onder toezicht is belangrijk.

Vind je in minuten rekenen niet zo handig? Meet je beweging dan in stappen! Dagelijks moet je er 10.000 zetten op weg naar een

Voor peuters en kleuters wordt minstens 3 uur beweging per

goede gezondheid.

dag aan lichte, matige of hoge intensiteit aanbevolen. Belangrijk zijn variatie van beweging, op maat van hun leeftijd en waar ze

Ook voor volwassenen worden periodes van langdurig stilzitten

plezier aan beleven. Ook met afwisseling van omgeving (binnen/

afgeraden en wordt aanbevolen deze regelmatig te onderbreken.

buiten) en ondergrond (vloer, gras, mat, ...).

Ideaal is om de 20 à 30 minuten het stilzitten te onderbreken en even recht te staan en wat te stappen.

AANBEVELING OVER LANG STILZITTEN Voor baby’s (0-1 jaar) wordt onafgebroken stilzitten bv. in de kinderwagen of kinderstoel, gedurende meer dan 1 uur

WEETJE

afgeraden. Het gebruik van een draagbaar autostoeltje wordt

Elke stap telt! Enige beweging is beter voor de gezondheid

enkel tijdens het vervoer aangeraden.

dan geen beweging. Indien de aanbevelingen voor

Tot 2 jaar wordt televisie of beeldscherm kijken sterk afgeraden.

beweging niet haalbaar zijn, dan wordt zo veel mogelijk dagelijkse beweging aanbevolen.

Voor peuters en kleuters worden langdurige periodes van lang stilzitten afgeraden (slapen niet inbegrepen) en wordt aanbevolen om deze regelmatig te onderbreken. Dit omvat onafgebroken

GEVOLGEN VAN LANG STILZITTEN VOOR DE GEZONDHEID

zitten of geïmmobiliseerd zijn bv. in de kinderwagen, kinderstoel

Er is een relatie tussen het aantal uren lang stilzitten en hogere

gedurende meer dan 1 uur.

sterftecijfers bij volwassenen. Bij volwassenen staat lang

Tot 2 jaar wordt televisie of beeldscherm kijken sterk afgeraden.

stilzitten ook in verband met meer hart- en vaataandoeningen

Tussen 2 en 6 jaar worden beeldschermactiviteiten (televisie, dvd

en meer diabetes type 2. Er is ook een matige maar significante

kijken, computeren, ...) best beperkt tot maximum 1 uur per dag.

relatie tussen het aantal uren lang stilzitten en diverse kankers, zoals dikke darmen endeldarmdarmkanker, en specifieke spier-

Aanbevelingen voor volwassenen:

en gewrichtsklachten (op de werkvloer).

Voor volwassenen is het aanbevolen om het grootste deel van de

Bij kleuters is er een verband tussen lang stilzitten en overgewicht,

(wakkere) dag te bewegen aan lichte intensiteit.

zwaarlijvigheid en een lagere fitheid.

•

Bovendien wordt minstens 150 minuten (2,5 uur) per week beweging aan matige intensiteit aanbevolen. Dit wordt best gespreid over 5 dagen en bij voorkeur alle dagen van de week, met minstens 30 minuten per dag. Dit mag gespreid worden over de dag met minstens 10 minuten beweging na elkaar.

•

Wie wil bewegen aan hoge intensiteit kan kiezen voor 75 minuten (1 uur en 15 minuten) per week, best gespreid over meerdere dagen. Dit mag gespreid worden over de dag met minstens 10 minuten beweging na elkaar.

•

Een combinatie van matige en hoge intensiteit gedurende minstens 150 minuten uur per week kan ook. Elke minuut beweging aan hoge intensiteit telt hierbij voor 2 minuten.

7. Veelgestelde vragen

Gezond eten en bewegen Kind en Gezin

7. VEELGESTELDE VRAGEN VANAF WANNEER MAG MIJN KIND EEN KOEKJE ETEN?

Vanaf 9 maanden kan je een droog kinderkoekje geven, maar

Voor kinderen jonger dan 9 maanden is een kinderkoek alleen

eigenlijk heeft een kind hier nog geen behoefte aan. Denk in het

geschikt wanneer het geprakt wordt met vloeistof zoals in

begin aan zacht wegsmeltende koekjes, eerste babykoekjes.

een fruitpap of met melkvoeding in een papje, om verslikken

Er bestaan alternatieven al vraagt dit al een betere

te voorkomen. Gebruik niet dagelijks kinderkoek in de

kauwvaardigheid, zoals ongezoete ontbijtgranen, een

fruitpap, want dit leidt tot de gewoonte om op het moment

broodkorstje, eens een rijstwafel. Laat je baby nooit alleen met

dat fruitpap overgaat in stukjes fruit, ook dagelijks een koek

een koekje, voor het geval hij of zij zich zou verslikken.

aan je kind te geven.

VERSLIKKEN • kindengezin.be > ‘Veiligheid > Ongevallen > Eerste Hulp Bij Ongevallen (EHBO) > Verslikken’.

7. Veelgestelde vragen

Gezond eten en bewegen Kind en Gezin

IS KANT-EN-KLARE POTJESVOEDING BETROUWBAAR?

MAG IK DE MAALTIJD VAN EEN BABY KRUIDEN?

Potjesvoeding is een volwaardig alternatief voor zelfbereide

Je mag zachte kruiden toevoegen aan de groentepap, zoals

voeding. De hele productie, van de grondstoffen tot de

peterselie, bieslook, kervel, basilicum en dille. Wees nog voorzichtig

verwerking, staat onder strenge controle. De maaltijden zijn

met sterk smakende kruiden en pikante specerijen. Die kunnen

gesteriliseerd, zo zitten er geen bacteriën in die de maaltijd

het maag-darmkanaal van baby’s en peuters te hard prikkelen.

kunnen bederven. Hou de vervaldatum wel in het oog, eens deze

Vermijd de toevoeging van zout aan de voeding van je kind.

verstreken is, heb je geen garantie meer voor de hoeveelheid

Te veel zout is ongezond en te zwaar om te verwerken voor je

vitamines in de voeding.

baby’s nieren. Zonder toegevoegd zout leert je baby bovendien de natuurlijke smaak van voeding beter kennen. Zeezout bevat iets

Bij de bereiding van kant-en-klare voeding blijven bijna alle vitamines

meer mineralen en is natuurlijker dan gewoon zout, maar

bewaard. Er worden zelfs bepaalde extra vitamines aan toegevoegd.

het is niet gezonder.

Het is wettelijk verboden om bewaarmiddelen of kleurstoffen in potjesvoeding te gebruiken. Is er zout toegevoegd, dan is dit

Bouillonblokjes zijn geconcentreerde extracten van groenten,

volgens de Belgische en Europese wetgeving.

vlees, kip of vis met kruiden en veel zout. De nieren van je baby kunnen hierdoor overbelast raken. Er bestaan ook vetarme en

Potjesvoeding wordt verder ook gehomogeniseerd (door heel fijne

zoutarme bouillonblokjes, maar ook die zijn niet geschikt voor

gaatjes geperst) en is hierdoor erg fijn van structuur. Dit verschilt

babymaaltijden. Bouillonblokjes zijn vooral smaakmakers. Het

van zelfbereide maaltijden en je kind kan hierdoor een zelfbereide

percentage vlees, vis of groenten is heel laag. Je kan wel zelf

maaltijd weigeren. Probeer daarom zeker af te wisselen met

bouillon trekken van soepvlees, kip (beenderen) of vis (graten)

versbereide voedingsmiddelen. Zo leert je baby de smaken en

en er enkele groenten en kruiden aan toevoegen. Wil je de

structuur (brokjes) in de voeding kennen. Lust je baby geen

natuurlijke smaak maximaal behouden, dan stoom, pocheer of

potjesvoeding, dan is dat geen probleem.

rooster je de producten of bereid je ze in eigen nat. Vergeet niet om nog wat vetstof toe te voegen.

WEETJES

MAG MIJN KIND VEGANISTISCH ETEN? Veganistisch eten is er bewust voor kiezen om zonder dierlijke

• Het ‘klikgeluid’ bij het openen en de folie rond het deksel garanderen dat het potje ongeopend en veilig te gebruiken is. • Door het homogeniseren zijn bepaalde groenten al vroeger geschikt dan aangegeven in de voedingsmiddelentabel. • Je kan potjes vinden die volgens het etiket geschikt zijn voor

eiwitbronnen (vlees, vis, ei, zuivel, ...) te eten. Sommige veganisten eten ook geen honing en gebruiken geen afgeleide dierlijke producten zoals wol en leder. Veganisme is een heel strenge vorm van vegetarisme. Bij een strenge voedingskeuze heb je best extra aandacht voor een aantal kritische

baby’s jonger dan 6 maanden en die toch al vlees bevatten.

voedingstoffen zoals eiwitten, ijzer, calcium, vitamine D,

Hou je bij voorkeur toch aan de richtlijn om vlees pas te

vitamine B12, jodium en omega 3 vetzuren. Het is voor kleine

gebruiken vanaf de leeftijd van 6 maanden.

kinderen moeilijk om een evenwichtige nutritionele balans

• Voor de groei en ontwikkeling van je baby is het aan te raden

te bereiken wanneer alle dierlijke producten weggelaten

om zelf nog een koffielepel tot eetlepel plantaardige olie,

worden. Verrijkte voedingsmiddelen of extra supplementen

zachte plantaardige margarine of bak- en braadvet rijk aan

aan vitamines en mineralen zijn noodzakelijk om de tekorten

onverzadigde vetzuren toe te voegen aan de maaltijd.

op te vangen. Veganisme wordt daarom niet aanbevolen voor

• Eet je baby maar een half potje, warm dan maar de helft op. De rest kan je in een goed afgedekt potje in de koelkast

baby’s en peuters. Kies je hiervoor, dan is begeleiding nodig door gezondheidswerkers (arts, diëtist, ...) met kennis van veganisme.

bewaren. Heropwarmen wordt niet aangeraden.

WEETJE • Op kindengezin.be > ‘Voeding > Vaste voeding > Vegetarische voeding’ vind je brochures en info over vegetarische voeding.

7. Veelgestelde vragen

Gezond eten en bewegen Kind en Gezin

Jonge kinderen kunnen gevoed worden met een evenwichtige,

WAT IS PEUTERDIARREE?

lacto- (ovo-) vegetarische voeding. Laat je goed informeren door

Chronische diarree zonder duidelijke oorzaak komt veel voor bij

een diëtiste of voedingsdeskundige wanneer je je kind vegetarisch

1 tot 4-jarigen, vandaar de naam ‘peuterdiarree’. Het gaat om

wil opvoeden.

waterdunne ontlasting met duidelijke resten van onverteerde voedsel. Soms is het zelfs slijmerig. Heeft je kind last van

WAT IS HET BELANG VAN VOEDINGSVEZELS?

peuterdiarree, dan moet het overdag 4 tot 10 keer naar het toilet

Zolang de baby melkvoeding krijgt, is de aanvoer van

en is er ’s nachts geen ontlasting. Voor de rest is je kind gezond

voedingsvezels beperkt. Zodra fruit en groenten (met eventueel

en ontwikkelt hij of zij zich normaal.

granen) worden gegeven, krijgt je baby meer voedingsvezels.

Probeer de voeding te normaliseren aan de hand van de 4 v’s: vet,

In de babyvoeding zijn het vooral granen, (licht)bruin brood, fruit,

vruchtensap, vocht en voedingsvezels:

groenten, aardappelen en peulvruchten die voedingsvezels

•

Geef je kind aangepaste melk, zachte plantaardige margarine op de boterham of zachte plantaardige margarine of olie bij

aanbrengen.

de warme maaltijd. Voedingsvezels zijn plantaardige stoffen die zich in de celwand

•

Beperk vruchtensappen en frisdranken. Hierin zitten bepaalde

van planten bevinden en in onze darmen niet verteerd worden.

suikers die moeilijk verteren en diarree veroorzaken. Deze

Dat laatste lijkt misschien ‘slecht’, maar ze zijn eigenlijk heel erg

fruitsapjes zijn bovendien onnodig voor de vochtbehoefte van

belangrijk voor een goede werking van de maag en darmen.

je kind. Water, soep en thee zijn voldoende.

•

Voedingsvezels in verschillende soorten fruit en groenten

Geef een peuter 0,5l vocht met water en soep inbegrepen,

vertragen de lediging van de maag (waardoor je langer een

voor een kleuter is dit 0,5 -1l per dag. Melk is daar niet bij

voldaan gevoel hebt) en versnellen tegelijkertijd de doortocht

inbegrepen.

door de darm. •

•

Voedingsvezels in brood en graanproducten nemen water op

•

Zorg voor voldoende voedingsvezels met bruin brood, groenten en fruit.

uit de dikke darm. Hierdoor krijgt de ontlasting een groter volume, wordt ze zachter en verkort de doorgangstijd door

Is het gezonde voedingspatroon hersteld, dan merk je een

de darm. Ze helpen dus tegen constipatie.

verbetering binnen de 2 weken. Blijft de diarree duren of komen er klachten bij, neem dan contact op met je arts.

Voedingsvezels kunnen best geleidelijk ingevoerd worden in de voeding van de baby. Een te snelle inschakeling kan immers leiden tot buikklachten. Het is belangrijk voldoende te drinken bij een voeding met voldoende voedingsvezels voor een optimaal resultaat. Te veel voedingsvezels kunnen ook risico’s inhouden voor jonge kinderen. Voeding rijk aan voedingsvezels bevat immers weinig energie, terwijl baby’s net veel energie nodig hebben. Bijgevolg kan een te vezelrijke voeding bij jonge kinderen zorgen voor een vertraagde groei en ontwikkeling. Voedingsvezels kunnen ook de opname van bepaalde mineralen in het lichaam verminderen, bv. calcium, ijzer, zink, koper, fosfor en magnesium.

7. Veelgestelde vragen

Gezond eten en bewegen Kind en Gezin

IS INGEVROREN VOEDSEL GOED VOOR BABY’S?

WANNEER MOET IK ROND EETSITUATIES DE HULP VAN

Geef je kind liefst vers vlees of verse vis, maar je kan

EEN ARTS INROEPEN?

industrieel niet-bereide diepgevroren producten als een handig

•

Als de maaltijd altijd langer duurt dan 30 à 45 minuten.

alternatief zien. Industrieel niet bereid diepgevroren vlees en

•

Als je kind tijdens het geven van de voeding erg prikkelbaar is.

vis zijn te verkiezen boven de zelfingevroren variant omdat

•

Als je kind zich vaak verslikt of het erg benauwd heeft en zweet

ze ingevroren worden in de beste omstandigheden. Hoe je verse groenten, vlees of vis toch zelf zo veilig mogelijk invriest,

tijdens de voeding. •

vind je op kindengezin.be ‘Voeding > Koken voor kinderen >

of wanneer je kind blijft weigeren bepaalde dingen te eten,

Bewaartips’.

zoals bv. brokjes. •

Als je kind een sterk afwijkende groeicurve en/of snelle

Vermijd industrieel bereide diepvriesgroenten of -maaltijden.

gewichtsdaling vertoont. Vooral als dit samengaat met

De wettelijke normen daarvoor zijn helemaal anders dan die

overvloedig vochtverlies door braken, diarree, koorts, het

voor babyvoeding. Zo’n maaltijd bevat te veel zout en te veel

weigeren van eten en drinken, ...

vetten. Bij de opwarming gaan er ook heel wat vitamines verloren.

Als je kind weerstand blijft bieden tegen het eten met de lepel

D/2022/4112/3

kindengezin.be Kind en Gezin-Lijn: bel 078 150 100 (zonaal tarief) of chat via onze website Volg ons op en en

Verantwoordelijke uitgever: Opgroeien, Katrien Verhegge, administrateur-generaal - Vlaams agentschap. Editie 2022

Hallepoortlaan 27 l 1060 BRUSSEL