////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
EUR TEC! MUIZENONDERZOEK DE MOEREN 2018-2019 Nr. WVL/2018/EUR00054_002/1 ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
www.vlm.be
INHOUD 1 2
Inleiding .................................................................................................................................... 3 Methodiek ................................................................................................................................ 4
2.1
Veldwerkmethodiek
4
2.2
Te onderzoeken percelen
5
2.2.1
Inleiding
5
2.2.2
Detaillering percelen / transecten
6
3 4 5 6
Resultaten .............................................................................................................................. 13 Discussie en conclusie ............................................................................................................ 15 Referenties ............................................................................................................................. 17 Bijlagen ................................................................................................................................... 18
Bijlage 1: Fotoreportage Locatie 1
18
Bijlage 2: Fotoreportage Locatie 2
18
Bijlage 3: Fotoreportage Locatie 3
18
Bijlage 4: Fotoreportage Locatie 4
18
Bijlage 5: Telgegevens
18
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 2 van 18
Muizenonderzoek De Moeren - Eindrapport
21.11.2019
1 INLEIDING Uit dieetonderzoek is gebleken dat veldmuizen (Microtis arvalis) het stapelvoedsel vormen voor grauwe kiekendieven tijdens de broedtijd. Zonder deze veldmuizen is het zelfs aannemelijk dat de soort hoogstwaarschijnlijk niet in West-Europa zou broeden. Ook voor bruine kiekendieven is een voldoende prooiaanbod belangrijk. Om een voldoende groot voedselaanbod te genereren kunnen landbouwers binnen welbepaalde gebieden (o.a. de Moeren) beheerovereenkomsten sluiten met de Vlaamse Landmaatschappij. Binnen de Moeren zijn in functie van akkervogels en voornamelijk de grauwe kiekendief verschillende vogelakkers ingericht als vorm van beheerovereenkomst. Bij deze “vogelakkers” wordt een volledig perceel ingericht waarbij een deel wordt ingezaaid met luzerne en een deel bestaat uit parallelle graankruidenstroken in de luzerneteelt. De luzerne wordt jaarlijks minimaal 3 maal geoogst met een interval van minimum 60 dagen. De graankruidenstroken worden jaarlijks gemaaid voor maximaal een halve breedte in het najaar. Daarnaast worden ook beheerovereenkomsten gemengde grasstrook plus gesloten waarbij een graskruiden mengsel wordt ingezaaid en jaarlijks in het najaar maximaal een halve breedte wordt gemaaid. In 2018 werd een belangrijke oppervlakte vogelakkers ingericht in de Moeren. Deze vogelakkers werden voornamelijk in het voorjaar van 2018 ingezaaid. Veldmuizen leven in een zelf gegraven gangenstelsel onder de grond. Het gangenstelsel ligt meestal dicht onder de oppervlakte en bevat een nest, voorraadkamers en eetkamers. Vanuit het ondergrondse gangen stelsel lopen lange gangen met meerdere uitgangen naar de oppervlakte. Pas aangelegde gangen van de veldmuis herken je aan de hoopjes verse, losse aarde voor de ingangen (zogenaamde ‘actieve holletjes’). Nesten van verschillende veldmuizen liggen meestal ongeveer drie meter van elkaar af. Tussen de verschillende holen van veldmuizen lopen muizenpaadjes, ook wel wissels genoemd, door de gras of strooisellaag. Door de urine en het geplette gras zijn ze vaak als donkere lijnen in de vegetatie te zien. Veldmuispopulaties vertonen sterke schommelingen in aantallen. Na een piekjaar volgt een daljaar waarna de populatie in drie jaar tijd weer toeneemt naar een maximum. Afhankelijk van het voedselaanbod leven er in een piekjaar maximaal 750 tot 1400 dieren per ha. Om het voedselaanbod voor de grauwe kiekendief te monitoren i.c. de veldmuizen werd een monitoring voorzien. Het doel van deze opdracht is het monitoren van de dichtheid aan muizen op percelen met een beheerovereenkomst en deze te vergelijken met percelen zonder beheerovereenkomst. Voorliggend rapport is het resultaat van het tweejarige muizenonderzoek in de Moeren dat uitgevoerd werd door Anteagroup. Deze opdracht kadert in het Europese TEC (Tous Eco-citoyen !) project. Dit is een grensoverschrijdend project dat werkt rond biodiversiteit en waarbij 10 doelsoorten of soortengroepen grensoverschrijdend onder de aandacht gebracht worden.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 21.11.2019
Muizenonderzoek De Moeren - Eindrapport
pagina 3 van 18
2 METHODIEK In dit hoofdstuk worden de onderzoekslocaties en de te volgen methodiek voor het veldwerk beschreven.
2.1 VELDWERKMETHODIEK Om de activiteitsgraad van de (veld)muizen te bepalen, werden transecten vastgelegd. Per vogelakker werden vaste routes van elk 100 meter en 2 meter breed uitgestippeld. Deze werden in 2018 eenmaal belopen. Gezien de late inzaai van de meeste percelen en de lange droge periode was een eerdere controleronde in 2018 minder zinvol. Daardoor werden er in 2019 drie inventarisatierondes gelopen. De inventarisaties vonden telkens vlak na het maaien plaats (Tabel 1). De laatste inventarisatieronde, in november 2019, vormde hier een uitzondering op. De luzerne stond toen 15-20 cm hoog aangezien er o.a. door de natte omstandigheden niet gemaaid kon worden. De luzerne zou, na eerdere onduidelijkheid/onzekerheid bij de landbouwers niet meer geoogst worden in 2019. Tabel 1: Overzicht van de maai- en inventarisatiedata.
Locatie 1 Locatie 2 Locatie 3 Locatie 4 Locatie 1 Locatie 2 Locatie 3 Locatie 4 Locatie 1 Locatie 2 Locatie 3 Locatie 4 Locatie 1 Locatie 2 Locatie 3 Locatie 4
Maaidatum 12/10/2018 05/10/2018 / 01/10/2018 Half mei 2019 Half mei 2019 Half mei 2019 Half mei 2019 12/09/2019 16/09/2019 10/09/2019 Rond 12/09/2019 / / 28/10/2019 /
Inventarisatiedatum 18/10/2018 12/10/2018 12/10/2018 12/10/2018 23/05/2019
20/09/2019
06/11/2019
Aan volgende aspecten werd aandacht besteed tijdens de inventarisaties: – Elke route werd vastgelegd met GPS tracking – Aan weerszijden van het transect werd 1 meter ver geteld. De totale strook was bijgevolg 100 x 2 meter – Alle holletjes werden genoteerd als actief of inactief. Holletjes werden geteld door streepjes te trekken. Na de telling werd alles samengeteld.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 4 van 18
Muizenonderzoek De Moeren - Eindrapport
21.11.2019
– Perceelskenmerken werden eveneens genoteerd (gewas, oogstdatum, visuele kenmerken) – Van ieder transect werden verschillende foto’s gemaakt ter illustratie. Ook de teelt naast het perceel met de
beheerovereenkomst werd gedocumenteerd. – Transecten werden gelegd langs de randen en in het midden van een perceel omdat de dichtheid van holletjes variabel kan zijn, hoger kan zijn langs de randen en afhankelijk kan zijn van de aangrenzende vegetatie. – Daarnaast werden ook runways, gangen, hopen/verzamelplaatsen, latrines enzomeer per transect opgeteld Runways zijn intensief gebruikte wissels in de vegetatie – veelal tussen holletjes. Hopen/verzamelplaatsen met vers afgeknaagd plantenmateriaal geven eveneens goede indicatie van (veld)muizenactiviteit. Belangrijk bij het veldwerk was een onderscheid te maken tussen actieve en oude, inactieve holletjes. Actieve holletjes onderscheiden zich door gladde wanden en soms door groen plantenmateriaal in de ingang. Oude holletjes hebben vaak een spinnenweb in de ingang. Aan de hand van de vorm en grootte van het holletjes werd onderscheid gemaakt tussen muizen of ratten. Het actief bemonsteren van soorten/soortensamenstelling of verhouding in de aanwezigheid van soorten muizen behoort niet tot de opdracht. Er wordt aangenomen dat het hoofdzakelijk om veldmuis gaat, maar andere (woelmuis)soorten kunnen ook aanwezig zijn. Dit werd door Anteagroup wel meegenomen als aanvullend onderzoek d.m.v. een steekproef. In oktober/november 2019 werd een steekproef gehouden om de aanwezige muizensoorten te bepalen. Er werden 20 lifetraps gebruikt. Hieruit bleek effectief dat het voornamelijk om veldmuis gaat. De details van dit onderzoek zijn tevens bij de opdrachtgever van deze opdracht bekend. Andere aandachtspunten waren de gewashoogte. Vanuit Nederlandse ervaringen in Groningen bleek dat de meest betrouwbare tellingen van muizenholletjes deze zijn op locaties met recent gemaaide vegetatie. In het voorliggende onderzoek was dit voornamelijk het geval voor de luzernestroken in de vogelakkers. Bij een aangrenzend hoog gewas (bvb. de controlestroken met reguliere teelten of niet gemaaide ruige gemengde grasstroken) lag de efficiëntie hierin wat lager. Ruige grasstroken zijn veel moeilijker te inventariseren. Uit verschillende onderzoeken (Franken et al., 2012; Delattre et al., 1990; Hansson, 1979) is gebleken dat de absolute aantallen/dichtheden van muizen niet uitgedrukt kunnen worden aan de hand van het aantal (actieve) holletjes. Anderzijds zijn er geen andere, betere methodes die kunnen worden toegepast om muizendichtheden te schatten binnen de grote home range van grauwe kiekendieven. De methode die in voorliggende studie werd gebruikt, is dan ook in andere studies (Wiersma et al., 2019; Schlaich et al., 2015: Franken et al., 2012 ) al toegepast waardoor deze wel als referenties kunnen worden gebruikt.
2.2 TE ONDERZOEKEN PERCELEN 2.2.1 Inleiding In deze opdracht werd gevraagd om 3 vogelakkers (van minstens 2 ha) te onderzoeken. Ook dienen er 2 gemengde grasstroken plus onderzocht te worden en dienen er 5 transecten gelopen te worden in reguliere teelt aangrenzend aan de vogelakkers. In totaal zijn er 28 transecten voorzien:
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 21.11.2019
Muizenonderzoek De Moeren - Eindrapport
pagina 5 van 18
–
7 transecten per vogelakker (21 in totaal) 5 in de luzernegedeeltes– 2 aan de kopse kanten, 2 aan de zijden en 1 in het midden in de luzerne. 2 in het graskruidenmengsel van elke vogelakker. – 2 gemengde grasstroken plus met telkens 1 transect. – 5 transecten in een aangrenzende reguliere teelt (als controle) Deze transecten werden in de looptijd van het onderzoek 4 x onderzocht. Oorspronkelijk was voorzien om dit 2x in 2018 en 2 x in 2019 te doen. Gezien de trage ontwikkeling van de vogelakkers en het late inzaaien in 2018 van verschillende percelen werd ervoor gekozen om de monitoring niet te vroeg te starten. Het was niet zinvol om in zeer recent bewerkte / ingezaaide percelen te monitoren gezien muizen dan nog niet voldoende tijd gehad hebben om de velden te (her)koloniseren waardoor de aantallen sowieso zeer laag zullen zijn. De te onderzoeken percelen werden vastgelegd in september 2018 en voor de eerste maal onderzocht in oktober 2018. In 2019 werden de rondes gelopen in mei, september en november.
2.2.2 Detaillering percelen / transecten Op onderstaande figuren worden de percelen/transecten gesitueerd waar het onderzoek plaatsvond. Het gaat om 4 locaties in het gebied: – Locatie 1: Vogelakker (zie Figuur 3) 7 transecten in vogelakker 5 transecten in luzerne: transect 1 t.e.m. 5 2 transecten in graskruidenstrook: transect 6 en 7 2 transecten in aangrenzende teelt (controlestroken): transect 8 en 9 1 transect in gemengde grasstrook plus: transect 10 – Locatie 2: Vogelakker (zie Figuur 4) 7 transecten in vogelakker 1 transect in aangrenzende teelt (controlestrook) – Locatie 3: Gemengde grasstrook plus (zie Figuur 5) 1 transect in gemengde grasstrook plus: transect 1 – Locatie 4: Vogelakker (zie Figuur 6) 7 transecten in vogelakker 5 transecten in luzerne: transect 1 t.e.m. 5 2 transecten in graskruidenstrook: transect 6 en 7 2 transecten in aangrenzende teelt (controlestroken): transect 8 en 9 De GPS transecten geven de gelopen routes weer. Afhankelijk van wanneer de gps een puntopname deed om het transect te bepalen en de foutenmarge op de opname is de route al of niet recht weergegeven op de figuren.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 6 van 18
Muizenonderzoek De Moeren - Eindrapport
21.11.2019
Sowieso diende er in het veld van een rechte lijn afgeweken te worden om de waarnemingen goed te kunnen doen en van nabij te verifiĂŤren. De GPS volgde deze afwijking natuurlijk ook. Een zekere marge is dan ook steeds op de transecten te nemen. Ze werden tijdens de volgende rondes zo nauwkeurig mogelijk herhaald, tevens op basis van GPS. De lengte van de transecten is telkens ca. 100 m.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 21.11.2019
Muizenonderzoek De Moeren - Eindrapport
pagina 7 van 18
Figuur 1: Globale situering van de onderzochte zones binnen De Moeren.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 8 van 18
Muizenonderzoek De Moeren - Eindrapport
21.11.2019
Figuur 2: GPS-transecten locatie 1.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 21.11.2019
Muizenonderzoek De Moeren - Eindrapport
pagina 9 van 18
Figuur 3: GPS-transecten locatie 2.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 10 van 18
Muizenonderzoek De Moeren - Eindrapport
21.11.2019
Figuur 4: GPS-transect locatie 3.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 21.11.2019
Muizenonderzoek De Moeren - Eindrapport
pagina 11 van 18
Figuur 5: GPS-transect locatie 4.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 12 van 18
Muizenonderzoek De Moeren - Eindrapport
21.11.2019
3 RESULTATEN Het gemiddeld aantal actieve muizenholletjes dat geteld werd tijdens de onderzoeksperiode wordt weergegeven in Figuur 6. Het gemiddelde werd bepaald per locatie, per datum en per gewas. Op het perceel van locatie 1 waren er bijvoorbeeld 5 transecten in de luzerne (cfr. $2.2.2), elke kolom van locatie 1 geeft dan ook het gemiddelde van deze 5 transecten in luzerne.
Graskruidenstrook
6/11/2019
20/09/2019
23/05/2019
18/10/2018
20/09/2019
23/05/2019
6/11/2019
Locatie 4
Locatie 3
Locatie 1
Locatie 2
6/11/2019
20/09/2019
23/05/2019
18/10/2018
6/11/2019
20/09/2019
23/05/2019
18/10/2018
20/09/2019
23/05/2019
100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0
18/10/2018
Gemiddeld # actieve holletjes / 100 m
6/11/2019
20/09/2019
23/05/2019
18/10/2018
6/11/2019
20/09/2019
23/05/2019
Locatie 2
Controle
100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0
18/10/2018
Gemiddeld # actieve holletjes / 100 m
18/10/2018
Locatie 1
Locatie 4
Gemengde grasstrook plus
Locatie 1
6/11/2019
20/09/2019
23/05/2019
18/10/2018
Gemiddeld # actieve holletjes / 100 m
06/11/2019
20/09/2019
23/05/2019
18/10/2018
06/11/2019
20/09/2019
23/05/2019
Locatie 2
100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0
6/11/2019
Locatie 1
18/10/2018
06/11/2019
20/09/2019
23/05/2019
100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0
18/10/2018
Gemiddeld # actieve holletjes / 100 m
Luzerne
Locatie 4
Figuur 6: Gemiddeld aantal actieve muizenholletjes per transect van 100 meter opgedeeld per gewas.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 21.11.2019
Muizenonderzoek De Moeren - Eindrapport
pagina 13 van 18
Tijdens de eerste twee inventarisatierondes (oktober 2018 en mei 2019) werden in de luzerne en graskruidenstroken gelijkaardige aantallen actieve holletjes geteld. In september 2019 is er een sterke stijging te zien in het aantal actieve holletjes. Ook werden er nog hogere aantallen in de graskruidenstroken vastgesteld ten opzichte van de luzerne. De graskruidenstroken vormen dus ook een bron voor verdere verspreiding van de muizen gezien de hogere aantallen in deze stroken. In november 2019 zijn het gemiddeld aantal muizenholletjes in de luzerne en graskruidenstroken opnieuw vergelijkbaar met elkaar. Wel waren de percelen heel nat waardoor verschillende holletjes waren dichtgeslibd en als inactief geteld. Op bepaalde plaatsen stonden de transecten onder water waardoor er geen holletjes meer zichtbaar waren en er bijgevolg ook geen muizen meer aanwezig waren op deze transecten. Op de controlestroken werden zeer lage aantallen holletjes geteld. Wanneer er holletjes aanwezig waren, stond er ook een gewas (raaigras, aardappelen, suikerbieten of phacelia). In omgeploegde of net ingezaaide akkers werden zo goed als geen muizenholletjes meer gevonden. Er werden ook tellingen uitgevoerd in twee gemengde grasstroken plus. Langs deze transecten werden heel wat muizenholletjes geteld, op locatie 3 nog meer dan op locatie 1. De aantallen waren op locatie 3 eerder constant doorheen de tijd, ze schommelden rond de 32 Âą 7,41 actieve muizenholletjes op een transect van 100 meter. Op locatie 1 zat er meer variatie in de aantallen holletjes met een gemiddelde van 12,5 Âą 12,61 over de volledige onderzoeksperiode (Tabel 2). Gezien het hier gaat om vaste (meerjarige ) structuren zal een eventuele evolutie in muizenaantallen samenhangen met fluctuaties in de muizenpopulaties en klimatologische omstandigheden. Een zekere constante kan hier ook verwacht worden gezien het biotoop minder evolueert / ontwikkelt dan bij de recent aangelegde vogelakkers. Tabel 2: Gemiddeld (Gem.) aantal actieve muizenholletjes met standaard deviatie (St. dev.) per locatie en per gewas over de volledige onderzoeksperiode.
Luzerne
Locatie 1 Locatie 2 Locatie 3 Locatie 4 Gemiddelde
Gem. 33,10 14,60 / 15,25 20,98
Graskruidenstrook
St. dev. 27,14 9,88 / 16,61 10,50
Gem. 31,88 34,13 / 30,50 32,17
St. dev. 30,81 43,71 / 25,58 1,83
Gemengde grasstrook plus Gem. St. dev. 12,50 12,61 / / 31,75 7,41 / / 22,13 13,61
Controle Gem. 0,88 3,75 / 5,75 3,46
St. dev. 1,44 6,85 / 5,33 2,45
Voorliggende resultaten van het muizenonderzoek in De Moeren werden vergeleken met andere studies waarbij eveneens muizenholletjes geteld werden in vogelakkers langs transecten van 100 meter. De resultaten van deze verschillende studies worden vergeleken in Tabel 3. Het gemiddelde werd genomen over verschillende jaren en/of locaties per gewas en per studie. De waarden geven dan ook eerder een indicatie van de aantallen muizenholletjes per gewas dan dat het een exacte berekening is. De absolute aantallen/ dichtheden kunnen hieruit niet gehaald worden, deze methodiek geeft wel een index-waarde die een vergelijkingsbasis biedt.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 14 van 18
Muizenonderzoek De Moeren - Eindrapport
21.11.2019
Tabel 3: Vergelijking van het gemiddeld aantal muizenholletjes per gewas in verschillende studies. De waarden geven eerder een indicatie weer dan dat het een exacte berekening is. De controlestroken in het onderzoek in De Moeren van 2018-2019 omvatten verschillende gewassen*: raaigras, aardappelen, suikerbieten, bloemkolen, phacelia of omgeploegde grond. (gemiddelde / 100 m transect) Locatie
Periode
Luzerne
Graskruidenstrook
Controle
Gewas controle
Studie
1
De Moeren
2018 - 2019
21
32
3
Verschillende *
Antea Group, 2019
2
Hageland
2017 - 2018
6
9
4
Gerst
Janssen J. 2019
3
Groningen/Flevoland/Texel
2015 - 2017
21
16
/
/
Wiersma et al. 2019
4
Groningen
2012 - 2013
8
79
0,5
Koolzaad
Schlaich et al. 2015
5
Groningen
2011
25
30
8/35/20
Gerst/gras/tarwe
Franken et al. 2012
4 DISCUSSIE EN CONCLUSIE In de eerste onderzoeksronde in oktober 2018 bleken de aantallen muizengaatjes nog zeer beperkt. Dit was een enigszins te verwachten situatie, gezien de nog vrij beperkte ouderdom van deze akkers en ze pas in het late voorjaar nog bewerkt en ingezaaid werden. Muizen moeten de tijd hebben om velden te koloniseren en in oktober 2018 was dit proces nog op gang aan het komen. Tijdens de tweede inventarisatieronde (mei 2019) werden gelijkaardige aantallen muizenholletjes geteld ten opzichte van de eerste inventarisatieronde. Dit heeft waarschijnlijk met de levenscyclus van de muizen te maken. De winterperiode kenmerkt zich door moeilijke omstandigheden voor muizen waardoor de aantallen afnemen en tegen de lente bereiken de muizenpopulaties hun laagste dichtheden. De populatiedichtheid neemt terug toe vanaf de lente en bereikt een piek in de nazomer en de herfst (Verkem et al., 2003). 2019 was globaal gezien een zeer goed muizenjaar en dit weerspiegelde zich ook in de populatie van bruine kiekendief alsook de influx van velduil in de polders. Deze piek is dan ook te zien bij de derde inventarisatieronde (september 2019) waarbij een opmerkelijk hoger aantal muizenholletjes geteld werd. De muizen hebben ondertussen voldoende tijd gehad om de vogelakkers te koloniseren en de populatie heeft kunnen toenemen doorheen de zomerperiode. In de graskruidenstroken werden nog hogere aantallen holletjes geteld dan in de luzerne. De oorzaak hiervan is dat de graskruidenstroken voor de helft gemaaid waren. Hierdoor werden de muizenholletjes op deze transecten beter zichtbaar. Vermoedelijk werden de aantallen muizenholletjes in de vorige rondes in de graskruidenstroken onderschat, maar dit is inherent verbonden aan de methodiek en het type gewas/ beheer. In de vierde inventarisatieronde (november 2019) waren de aantallen muizenholletjes op bepaalde locaties opnieuw lager. Hier hebben de natte omstandigheden van deze periode waarschijnlijk mee te maken. (Veld)muizen hebben een voorkeur voor droge graslanden met middelhoge vegetatie (Verkem et al., 2003) en bepaalde locaties, voornamelijk locatie 2 en de controletransecten, lagen er heel nat bij (Figuur 7). Hierdoor waren verschillende holletjes dichtgeslibd of stonden delen van transecten onder water. Globaal gezien dienen we dan ook te concluderen dat dergelijke percelen iets minder geschikt zijn als foerageerakker (muizenaanbod). Percelen die van nature natter zijn, beperken dus ook het muizenaanbod. In deze omgeving kwam wel een velduil tot broeden dit jaar die ook foerageert op veldmuizen, het is bijgevolg niet zo dat dergelijke percelen ongeschikt zijn – maar het aanbod aan veldmuizen zal sowieso iets lager blijven dan op de percelen met een
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 21.11.2019
Muizenonderzoek De Moeren - Eindrapport
pagina 15 van 18
betere doorlaatbaarheid van de bodem. Niettemin bleek hier hogere activiteit dan in vele percelen in Hageland (2017-2018) Over het algemeen kan er van een stijging in het aantal muizenholletjes gesproken worden doorheen de onderzoeksperiode. Wel dient hierbij opgemerkt te worden dat 2019 een goed jaar voor veldmuizen was. De droge zomer van 2018 gevolgd door een zachte winter en warm en droog voorjaar van 2019 zorgden voor ideale omstandigheden voor veldmuizen. Wanneer de verschillende gewassen met elkaar vergeleken worden, is snel duidelijk dat de controlestroken op percelen met reguliere landbouwactiviteit zeer muizenarm zijn. Enkel wanneer er een gewas stond, werden er muizenholletjes teruggevonden en dan nog zijn de aantallen laag. Dit toont dan ook nogmaals het belang van de vogelakkers voor muizen en bijgevolg hun predatoren aan. De lage aantallen muizenholletjes in de reguliere teelten werden ook aangetoond in andere onderzoeken (Onderzoek in Hageland 2017-2018, Janssen J.; Schlaich et al., 2015: Franken et al., 2012). Nadat de graskruidenstroken gemaaid waren, werd ook duidelijk dat er gemiddeld meer muizenholletjes op deze transecten te vinden zijn in vergelijking met de luzerne. Deze bevindingen werden ook in andere studies opgetekend (Onderzoek in Hageland 2017-2018 – Janssen J.; Schlaich et al., 2015: Franken et al., 2012). Enkel in het onderzoek van Wiersma et al. (2019) werden gemiddeld meer muizenholletjes in luzerne geteld tegenover de graskruidenstroken. De verschillen tussen de muizenholletjes in de luzerne tegenover de graskruidenstroken zijn in bepaalde onderzoeken echter klein en statistisch niet significant. Vaak is dit te wijten aan de kleine hoeveelheid data die verzameld werd. Er zijn ook onderzoeken waar wel significante verschillen waargenomen werden tussen verschillende habitats (Schlaich et al., 2015; Arlettaz et al., 2010; Koks et al., 2007; Butet & Leroux, 2001). Dat de muizenholletjes in de graskruidenstroken moeilijker te tellen zijn dan in de luzerne werd ook al meermaals opgetekend in andere onderzoeken (Wiersma et al., 2019; Franken et al., 2012). Ook de (grauwe) kiekendieven jagen liever boven de luzerne in plaats van boven de graskruidenstroken. In de (gemaaide) luzerne zijn hun prooien makkelijker bereikbaar. De dense vegetatie van de graskruidenstroken heeft dan weer heel wat voordelen voor de muizen waardoor de vogelakkers zowel de prooidensiteit als de prooibeschikbaarheid van de (grauwe) kiekendieven verhogen. Wanneer de graskruidenstroken gemaaid worden, hebben deze wel de voorkeur van de grauwe kiekendieven (Schlaich et al., 2015). Het gemiddeld aantal muizenholletjes per 100 meter in De Moeren is vergelijkbaar met de aantallen van de andere studies1 (Tabel 3). Voornamelijk Franken et al. (2012) bekomt zeer gelijkaardige gemiddelden in Groningen. Uit het onderzoek van Schlaich et al. (2015) is duidelijk dat er nog veel hogere aantallen muizenholletjes gevonden kunnen worden in graskruidenstroken. De onderzoeken van Wiersma et al. (2019), Schlaich et al. (2015) en Franken et al. (2012) werden in Groningen uitgevoerd waar het concept van de vogelakkers is ontstaan in 1988. De bestudeerde akkers uit deze onderzoeken worden vermoedelijk al langer beheerd volgens dit concept waardoor de muizen al meer tijd hebben gehad deze volledig te koloniseren.
1
Het berekenen van de muizendichtheden per ha is zeer moeilijk en wordt vanuit de literatuur als niet representatief gezien. De link tussen vangst/hervangst studies die wel een benadering van de muizenaantallen maken en de transectmethodiek is niet duidelijk te leggen. Er zijn gemiddeld 1500 tot 2000 muizen vastgesteld per ha in vangst/hervangst studies met uitschieters tot 6000 / ha in natuurbraak. In luzerne worden tot 1000 muizen/ha vastgesteld. In de literatuur zijn er zeer weinig gegevens die een vergelijking maken tussen beide methodes, waardoor een omrekening niet aangewezen is.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 16 van 18
Muizenonderzoek De Moeren - Eindrapport
21.11.2019
Dichter bij huis werd in 2017-2018 een gelijkaardig onderzoek uitgevoerd in het Hageland. Hier werden veel lagere gemiddelden genoteerd dan in De Moeren. Gezien de vergelijkbare aantallen in Groningen en De Moeren kan er van een succes worden gesproken op gebied van muizendichtheden.
5 REFERENTIES Arlettaz, R., Krähenbühl, M., Almasi, B., Roulin, A., Schaub, M. (2010). Wildflower areas within revitalized agricultural matrices boost small mammal populations but not breeding Barn Owls. Journal of Ornithology. 151. 553-564. Butet, A. & Leroux, A. (2001). Effects of agriculture development on vole dynamics and conservation of Montagu’s harrier in western Franch wetlands. Biological Conservation. 100. 289-295. Delattre, P., Giraudoux, P., Damange, J.-P. & Quere, J.-P. (1990). Recherche d’un indicateur de la cinétique démographique des populations du campagnol des champs (Microtus arvalis). Revue d’écologie. 45. 375-384 Franken, M., Koks, B., Schlaich, A. & Klaassen, R. (2012). Vole abundance in the Montagu’s harrier breeding area in Eastern-Groningen and how this affects male hunting habitat selection. Master’s thesis, University Utrecht. https://grauwekiekendief.nl/wp-content/uploads/2019/02/Final_report_WGK_Marycha_2012.pdf Hansson, L. (1979). Field signs as indicator for vole abundance. Journal of Applied Ecology. 16. 339-347. Koks, B., Trierweiler, C., Visser, E., Dijkstra, C. & Komdeur, J. (2007). Do voles make agricultural habitat attractive to Montagu’s Harrier Circus pygargus. Ibis. 149. 575-586. Janssen J. 2017-2018, Muizenonderzoek in Hageland via transectmethodiek Schlaich, A., Klaassen, R., Bouten, W., Both, C. & Koks, B. (2015). Testing a novel agri-environment scheme based on the ecology of the target species, Montagu’s Harrier Circus pygargus. Ibis. 157. 713-721. Verkem, S., De Maeseneer, J., Vandendriessche, B., Verbeylen, G. & Yskout, S. (2003). Zoogdieren in Vlaanderen. Ecologie en verspreiding van 1987 tot 2002. Natuurpunt studie & JNM-Zoogdierenwerkgroep, Mechelen & Gent, België. Wiersma, P., Luske, B., Bos, J., Hakkert, J., Ottens, H. J., Postma, M., Klaassen, R., Timmermans, B. & Zanen, M. (2019). Vogelakkers, het effect op de biodiversiteit en de landbouwkundige inpasbaarheid. Ministerie van Economische zaken. http://www.louisbolk.org/downloads/3401.pdf
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 21.11.2019
Muizenonderzoek De Moeren - Eindrapport
pagina 17 van 18
6 BIJLAGEN BIJLAGE 1: FOTOREPORTAGE LOCATIE 1 BIJLAGE 2: FOTOREPORTAGE LOCATIE 2 BIJLAGE 3: FOTOREPORTAGE LOCATIE 3 BIJLAGE 4: FOTOREPORTAGE LOCATIE 4 BIJLAGE 5: TELGEGEVENS
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 18 van 18
Muizenonderzoek De Moeren - Eindrapport
21.11.2019
BIJLAGE 1: FOTOREPORTAGE TRANSECTEN LOCATIE 1 1 VOGELAKKER, 1 GEMENGDE GRASSTROOK PLUS (START 2016) EN 2 CONTROLESTROKEN Ronde 1 – 18/10/2018
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 15.11.2019
Bijlage 1 – Fotoreportage Locatie 1
pagina 1 van 9
Ronde 2 – 23/05/2019
Transect 1
Transect 2
Transect 3
Transect 4
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 2 van 9
Bijlage 1 – Fotoreportage Locatie 1
15.11.2019
Transect 5
Transect 6
Transect 7
Transect 8
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 15.11.2019
Bijlage 1 – Fotoreportage Locatie 1
pagina 3 van 9
Transect 9
Transect 10
Ronde 3 – 20/09/2019
Transect 1
Transect 2
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 4 van 9
Bijlage 1 – Fotoreportage Locatie 1
15.11.2019
Transect 3
Transect 4
Transect 5
Transect 6
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 15.11.2019
Bijlage 1 – Fotoreportage Locatie 1
pagina 5 van 9
Transect 7 (geen foto)
Transect 8
Transect 9
Transect 10
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 6 van 9
Bijlage 1 – Fotoreportage Locatie 1
15.11.2019
Ronde 4 – 06/11/2019
Transect 1
Transect 2
Transect 3
Transect 4
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 15.11.2019
Bijlage 1 – Fotoreportage Locatie 1
pagina 7 van 9
Transect 5
Transect 6
Transect 7
Transect 8
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 8 van 9
Bijlage 1 – Fotoreportage Locatie 1
15.11.2019
Transect 9
Transect 10
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 15.11.2019
Bijlage 1 – Fotoreportage Locatie 1
pagina 9 van 9
BIJLAGE 2: FOTOREPORTAGE TRANSECTEN LOCATIE 2 1 VOGELAKKER + 1 CONTROLESTROOK Ronde 1 – 12/10/2018 Transect 1
Transect 2
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 15.11.2019
Bijlage 2 – Fotoreportage Locatie 2
pagina 1 van 8
Transect 3
Ronde 2 – 23/05/2019
Transect 1
Transect 2
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 2 van 8
Bijlage 2 – Fotoreportage Locatie 2
15.11.2019
Transect 3
Transect 4
Transect 5
Transect 6
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 15.11.2019
Bijlage 2 – Fotoreportage Locatie 2
pagina 3 van 8
Transect 7
Transect 8
Ronde 3 – 20/09/2019
Transect 1
Transect 2
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 4 van 8
Bijlage 2 – Fotoreportage Locatie 2
15.11.2019
Transect 3
Transect 4
Transect 5
Transect 6
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 15.11.2019
Bijlage 2 – Fotoreportage Locatie 2
pagina 5 van 8
Transect 7
Transect 8
Ronde 4 – 06/11/2019
Transect 1
Transect 2
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 6 van 8
Bijlage 2 – Fotoreportage Locatie 2
15.11.2019
Transect 3
Transect 4
Transect 5
Transect 6
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 15.11.2019
Bijlage 2 – Fotoreportage Locatie 2
pagina 7 van 8
Transect 7
Transect 8
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 8 van 8
Bijlage 2 – Fotoreportage Locatie 2
15.11.2019
BIJLAGE 3: FOTOREPORTAGE TRANSECT LOCATIE 3 1 GEMENGDE GRASSTROOK PLUS (START 2015) Ronde 1 – 12/10/2018 Geen foto
Ronde 2 – 23/05/2019
Ronde 3 – 20/09/2019
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 15.11.2019
Bijlage 3 – Fotoreportage Locatie 3
pagina 1 van 2
Ronde 4 – 06/11/2019
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 2 van 2
Bijlage 3 – Fotoreportage Locatie 3
15.11.2019
BIJLAGE 4: FOTOREPORTAGE TRANSECTEN LOCATIE 4 1 VOGELAKKER + 2 CONTROLESTROKEN Ronde 1 – 12/10/2018
Ronde 2 – 23/05/2019
Transect 1
Transect 2
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 15.11.2019
Bijlage 4 – Fotoreportage Locatie 4
pagina 1 van 8
Transect 3
Transect 4
Transect 5
Transect 6
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 2 van 8
Bijlage 4 – Fotoreportage Locatie 4
15.11.2019
Transect 7
Transect 8
Transect 9
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 15.11.2019
Bijlage 4 – Fotoreportage Locatie 4
pagina 3 van 8
Ronde 3 – 20/09/2019
Transect 1
Transect 2
Transect 3
Transect 4
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 4 van 8
Bijlage 4 – Fotoreportage Locatie 4
15.11.2019
Transect 5
Transect 6
Transect 7
Transect 8
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 15.11.2019
Bijlage 4 – Fotoreportage Locatie 4
pagina 5 van 8
Transect 9
Ronde 4 – 06/11/2019
Transect 1
Transect 2
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 6 van 8
Bijlage 4 – Fotoreportage Locatie 4
15.11.2019
Transect 3
Transect 4
Transect 5
Transect 6
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 15.11.2019
Bijlage 4 – Fotoreportage Locatie 4
pagina 7 van 8
Transect 7
Transect 8
Transect 9
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 8 van 8
Bijlage 4 – Fotoreportage Locatie 4
15.11.2019
datum
gebied
plaats
eigenaar
gewas
raai
18/10/2018 18/10/2018 18/10/2018 18/10/2018 18/10/2018 18/10/2018 18/10/2018 18/10/2018 18/10/2018 18/10/2018 23/05/2019 23/05/2019 23/05/2019 23/05/2019 23/05/2019 23/05/2019 23/05/2019 23/05/2019 23/05/2019 23/05/2019 20/09/2019 20/09/2019 20/09/2019 20/09/2019 20/09/2019 20/09/2019 20/09/2019 20/09/2019 20/09/2019 20/09/2019 06/11/2019 06/11/2019 06/11/2019 06/11/2019 06/11/2019 06/11/2019 06/11/2019 06/11/2019 06/11/2019 06/11/2019 18/10/2018 18/10/2018 18/10/2018 18/10/2018 18/10/2018 18/10/2018 18/10/2018 18/10/2018 23/05/2019 23/05/2019 23/05/2019 23/05/2019 23/05/2019 23/05/2019 23/05/2019 23/05/2019
De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren
Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Controlestrook Controlestrook Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Controlestrook Controlestrook Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Controlestrook Controlestrook Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Controlestrook Controlestrook Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Controlestrook Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Controlestrook
Locatie 1 Locatie 1 Locatie 1 Locatie 1 Locatie 1 Locatie 1 Locatie 1 Locatie 1 Locatie 1 Locatie 1 Locatie 1 Locatie 1 Locatie 1 Locatie 1 Locatie 1 Locatie 1 Locatie 1 Locatie 1 Locatie 1 Locatie 1 Locatie 1 Locatie 1 Locatie 1 Locatie 1 Locatie 1 Locatie 1 Locatie 1 Locatie 1 Locatie 1 Locatie 1 Locatie 1 Locatie 1 Locatie 1 Locatie 1 Locatie 1 Locatie 1 Locatie 1 Locatie 1 Locatie 1 Locatie 1 Locatie 2 Locatie 2 Locatie 2 Locatie 2 Locatie 2 Locatie 2 Locatie 2 Locatie 2 Locatie 2 Locatie 2 Locatie 2 Locatie 2 Locatie 2 Locatie 2 Locatie 2 Locatie 2
Luzerne Luzerne Luzerne Luzerne Luzerne Gras/kruiden Gras/kruiden Controle Controle Gemengde grasstrook plus Luzerne Luzerne Luzerne Luzerne Luzerne Gras/kruiden Gras/kruiden Controle Controle Gemengde grasstrook plus Luzerne Luzerne Luzerne Luzerne Luzerne Gras/kruiden Gras/kruiden Controle Controle Gemengde grasstrook plus Luzerne Luzerne Luzerne Luzerne Luzerne Gras/kruiden Gras/kruiden Controle Controle Gemengde grasstrook plus Luzerne Luzerne Luzerne Luzerne Luzerne Gras/kruiden Gras/kruiden Controle Luzerne Luzerne Luzerne Luzerne Luzerne Gras/kruiden Gras/kruiden Controle
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 1 2 3 4 5 6 7 8 1 2 3 4 5 6 7 8
aangrenzend / gewas lengte
Raaigras / niks Geoogste maĂŻs Raaigras / niks
Aardappelen Raaigras Aardappelen
Aardappelen Raaigras Aardappelen
Aardappelen gerooid omgeploegd Aardappelen gerooid Koeien Straat Vogelakker
Raaigras Koeien Straat Vogelakker
Suikerbieten
100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100
actief per m
actief
inactief
runways
hoopjes
0,63 0,09 0,04 0,00 0,06 0,03 0,08 0,00 0,00 0,05 0,15 0,03 0,03 0,09 0,15 0,05 0,06 0,00 0,01 0,04 0,24 0,35 0,57 0,26 0,45 0,55 0,50 0,02 0,04 0,31 0,82 0,68 0,82 0,77 0,39 1,00 0,28 0,00 0,00 0,10 0,02 0,00 0,00 0,00 0,07 0,12 0,05 0,01 0,12 0,17 0,00 0,04 0,30 0,18 0,06 0,00
63 9 4 0 6 3 8 0 0 5 15 3 3 9 15 5 6 0 1 4 24 35 57 26 45 55 50 2 4 31 82 68 82 77 39 100 28 0 0 10 2 0 0 0 7 12 5 1 12 17 0 4 30 18 6 0
11 1 1
24 4 3
11
2
3
4
10
1 1 1
11 2 1 2 4 3
latrines
andere waarnemingen
opmerkingen
2 torenvalken jagend, 1 vr. blauwe kiekendief, grote zilverrreiger, 2 blauwe reiger, veldleeuwerik, slechtvalk jagend boven perceel
1 1 1
2 hazen, veldleeuwerik, 2 reeĂŤn, bruine kiekendief
1
1 11 3 19 11 6 10 3
2 14 5 18 16 8 4 5
1 3 2 6 2 6 2 5
1 1 1 1
1 6
1 3
2
1
2
4
2
10 1 2 2
1 4 1
7 11 1
1 5 2 1
3 1
bruine kiekendief, ree, kauwen, 1 torenvalk jagend, 2 hazen, veldleeuwerik, kievit, 20-tal spreeuwen, reebok, hazenpoot, sporen van vos
veldleeuwerik, groep koperwieken overvliegend (30-tal), groene specht, biddende torenvalk, hazen opgeschrikt, man fazant, 100-tal spreeuwen, vr bruine kiek, blauwe reiger, buizerd
2 jagende juv. Bruine kiekendief, 60tal pleisterende vledleeuweriken, opvliegende kwartel, 1fazant, 30 kneu, 5 rietgors, 1 grote gele kwikstaart, verschillende hazen, sporen vos
1 13 5 2 2 6 2
2 1 1
2 1
5 hazen
luzerne niet gemaaid, +- 15cm hoog
transect onder water
20/09/2019 20/09/2019 20/09/2019 20/09/2019 20/09/2019 20/09/2019 20/09/2019 20/09/2019 06/11/2019 06/11/2019 06/11/2019 06/11/2019 06/11/2019 06/11/2019 06/11/2019 06/11/2019
Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Controlestrook Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Controlestrook
Locatie 2 Locatie 2 Locatie 2 Locatie 2 Locatie 2 Locatie 2 Locatie 2 Locatie 2 Locatie 2 Locatie 2 Locatie 2 Locatie 2 Locatie 2 Locatie 2 Locatie 2 Locatie 2
Luzerne Luzerne Luzerne Luzerne Luzerne Gras/kruiden Gras/kruiden Controle Luzerne Luzerne Luzerne Luzerne Luzerne Gras/kruiden Gras/kruiden Controle
1 2 3 4 5 6 7 8 1 2 3 4 5 6 7 8
18/10/2018 De Moeren
Vogelakker
Locatie 3
Gemengde grasstrook plus
1
23/05/2019 De Moeren
Vogelakker
Locatie 3
Gemengde grasstrook plus
1
Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Controlestrook Controlestrook Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Controlestrook Controlestrook Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Controlestrook Controlestrook Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Vogelakker Controlestrook Controlestrook
Locatie 3 Locatie 3 Locatie 4 Locatie 4 Locatie 4 Locatie 4 Locatie 4 Locatie 4 Locatie 4 Locatie 4 Locatie 4 Locatie 4 Locatie 4 Locatie 4 Locatie 4 Locatie 4 Locatie 4 Locatie 4 Locatie 4 Locatie 4 Locatie 4 Locatie 4 Locatie 4 Locatie 4 Locatie 4 Locatie 4 Locatie 4 Locatie 4 Locatie 4 Locatie 4 Locatie 4 Locatie 4 Locatie 4 Locatie 4 Locatie 4 Locatie 4 Locatie 4 Locatie 4
Gemengde grasstrook plus Gemengde grasstrook plus Luzerne Luzerne Luzerne Luzerne Luzerne Gras/kruiden Gras/kruiden Controle Controle Luzerne Luzerne Luzerne Luzerne Luzerne Gras/kruiden Gras/kruiden Controle Controle Luzerne Luzerne Luzerne Luzerne Luzerne Gras/kruiden Gras/kruiden Controle Controle Luzerne Luzerne Luzerne Luzerne Luzerne Gras/kruiden Gras/kruiden Controle Controle
1 1 1 2 3 4 5 6 7 8 9 1 2 3 4 5 6 7 8 9 1 2 3 4 5 6 7 8 9 1 2 3 4 5 6 7 8 9
20/09/2019 06/11/2019 18/10/2018 18/10/2018 18/10/2018 18/10/2018 18/10/2018 18/10/2018 18/10/2018 18/10/2018 18/10/2018 23/05/2019 23/05/2019 23/05/2019 23/05/2019 23/05/2019 23/05/2019 23/05/2019 23/05/2019 23/05/2019 20/09/2019 20/09/2019 20/09/2019 20/09/2019 20/09/2019 20/09/2019 20/09/2019 20/09/2019 20/09/2019 06/11/2019 06/11/2019 06/11/2019 06/11/2019 06/11/2019 06/11/2019 06/11/2019 06/11/2019 06/11/2019
De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren
De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren De Moeren
Koeien
100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100
0,39 0,52 0,11 0,12 0,10 1,28 0,71 0,14 0,02 0,10 0,10 0,11 0,63 0,15 0,18 0,00
39 52 11 12 10 128 71 14 2 10 10 11 63 15 18 0
5 13
6 14 65 4
2
100
0,28
28
22
5
Vers geploegd
100
0,24
24
2
Spruitjes Spruitjes
100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100
0,41 0,34 0,00 0,00 0,00 0,09 0,00 0,03 0,07 0,00 0,00 0,01 0,00 0,02 0,01 0,01 0,13 0,11 0,00 0,22 0,13 0,26 0,26 0,05 0,48 0,52 0,55 0,05 0,00 0,02 0,16 0,03 0,39 1,13 0,52 0,51 0,00 0,19
41 34 0 0 0 9 0 3 7 0 0 1 0 2 1 1 13 11 0 22 13 26 26 5 48 52 55 5 0 2 16 3 39 113 52 51 0 19
3
Straat Vogelakker
Suikerbieten Koeien Straat Vogelakker
omgeploegd
Raaigras Bloemkool
Aardappelen Raaigras
Aardappelen Phacelia
omgeploegd Phacelia
2 3
13 2 15 7
1
10 2
oranje luzernevlinder, 8 blauwe reigers, 20-tal kievitten, boerenzwaluw, haas, 50 wilde eenden, 1 grote zilverreiger, buizerd, torenvalk
1 5
heel nat begin droger, rest nat torenvalk, haas, blauwe reiger, groep kieviten (20-tal), groep spreeuwen (50-tal), 3 vr fazant
5
2 hazen, 3 fazanten
3
bruine kiekendief jagend
2
-
1
9
1
1
1 1
1 1
1
1 2 4
1
1
enkele graspiepers, 2 hazen, 1 fazant
1 1
2 5 3 3 3 2
1 1 2 3 5
4 2 2 6
2 2 4
bruine kiekendief, fazant, 30-tal boerenzwaluwen, oranje luzernevlinder, haas, toernvalk, veldmuis
1
3
1
haas
iets droger vegetatie vrij kort