Issuu

BEGROTING OMGEVING & NATUUR, ENERGIE EN KLIMAAT

Rapport van de Sociaal-Economische Raad van Vlaanderen, Wetstraat 34-36, 1040 Brussel W www.serv.be – T +32 2 209 01 11 – E info@serv.be Begroting Omgeving & Natuur, Energie en Klimaat Disclaimer: Dit achtergronddocument werd opgemaakt door het SERV-secretariaat ter ondersteuning van het sociaal-economisch overleg en de beleidsadvisering door de sociale partners in de SERV. De bevindingen, interpretaties en conclusies in dit achtergronddocument vallen volledig onder de verantwoordelijkheid van het SERV-secretariaat en kunnen op geen enkele wijze toegeschreven worden aan de raad, een organisatie vertegenwoordigd in de raad of een lid van de raad. Bij gebruik van gegevens en informatie uit dit rapport wordt een correcte bronvermelding op prijs gesteld. Kennisname raad

2 mei 2022

Contactpersoon

Annick Lamote

alamote@serv.be

Inhoud Krachtlijnen

Rapport

Inleiding

Situering binnen Vlaamse administratie

Begroting Omgeving & Natuur

3.1

Budgettaire stromen

3.2

Nadere analyse volgens ESR-typologie

Begroting Energie en Klimaat

9 19 22

4.1

Budgettaire stromen

4.2

Nadere analyse volgens ESR-typologie

COVID-19

5.1

Tegemoetkoming water- en energiefactuur

5.2

Relanceplan Vlaamse Veerkracht

Vlaamse Brede Heroverweging

6.1

Becijferde voorstellen

6.2

Potentievolle onderzoekslijnen

Referentielijst

Afkortingenlijst

Lijst met figuren en tabellen

Bijlagen

Begrotingscijfers

Vlaamse Veerkracht

Krachtlijnen 926 miljoen euro voor Omgeving & Natuur In 2022 besteedt Vlaanderen 926 miljoen euro aan het beleidsveld Omgeving & Natuur. Dit is 1,7% van de totale uitgaven. Drie vierde van deze uitgaven worden gefinancierd met algemene middelen en één vierde met eigen ontvangsten, voornamelijk milieuheffingen. 128 miljoen euro (14%) gaat naar apparaatskosten voor het departement Omgeving, het Agentschap Natuur en Bos, het Instituut voor Natuur en Bosonderzoek, de Minaraad en de SARO. De rest gaat naar de inhoudelijke structuurelementen, de zogenaamde ISE’s. 364 miljoen euro (39%) gaat naar waterbeleid, voornamelijk de financiering van rioleringen en zuiveringsinfrastructuur. De ISE’s Ruimte & Milieu en Natuur & Biodiversiteit zijn goed voor elk 16% en Afval & Materialen voor 6% en Bodem & Ondergrond voor 5%. Volgens het Europees Stelsel van Rekeningen, de ESR-terminologie, gaat 267 miljoen euro (29%) naar lonen en sociale lasten en 128 miljoen euro (14%) naar werkingskosten. De inkomensoverdrachten bedragen 180 miljoen euro (20%), waarvan 110 miljoen euro naar drinkwaterbedrijven om het verschil tussen de bovengemeentelijke saneringsbijdrage en de Aquafinfactuur bij te passen. Het betreft dus een tegemoetkoming in de waterfactuur van gezinnen en bedrijven. 349 miljoen euro (38%) van de beleidskredieten gaat naar investeringen: eigen investeringen en investeringen die de Vlaamse overheid ondersteunt of mogelijk maakt, maar door derden worden gerealiseerd. 542 miljoen euro voor Energie en Klimaat In 2022 besteedt Vlaanderen 542 miljoen aan Energie en Klimaat. Dit is 1 % van de totale uitgaven. Het beleidsveld Klimaat wordt volledig gefinancierd met de opbrengsten van de veiling van emissierechten. De financiering van het beleidsveld Energie gebeurt deels met algemene middelen en deels met eigen middelen, voornamelijk de inkomsten van de Vlaamse energieheffing. In ESR-terminologie gaat 15 miljoen euro (3%) naar lonen en sociale lasten en 61 miljoen euro (11%) naar werkingskosten. De inkomensoverdrachten 4

bedragen 279 miljoen euro (51%), waarvan 178 miljoen euro vergoedingen van de distributienetbeheerders in hoofdzaak voor de opkoop van certificaten. Het betreft een compensatie voor de doorrekening in de elektriciteitsfactuur van beleidskosten voor de steun aan hernieuwbare energie. 70 miljoen euro gaat naar indirecte “carbon leakage”, het betreft de compensatie van indirecte emissiekosten van bedrijven uit elektriciteitsintensieve sectoren. 187 miljoen euro (35%) van de beleidskredieten zijn kapitaaloverdrachten aan externen. Dit zijn investeringen die de Vlaamse overheid ondersteunt of mogelijk maakt, maar door derden worden gerealiseerd. Het betreft voornamelijk overdrachten in het kader van het klimaatbeleid, waarvan het gros gaat naar energetische renovaties in semi-publieke gebouwen. 1,2 miljard relancemiddelen 1,2 miljard (28%) van het relancebudget gaat naar Energie, Klimaat en Omgeving & Natuur. Het gros gaat naar renovatie van het gebouwenpatrimonium, goed voor 417 miljoen euro. Naar de Blue Deal, het actieplan van de Vlaamse regering tegen droogte en waterschaarste, gaat 343 miljoen. Het grootste deel van deze relancemiddelen komt uit het Europees Herstelfonds. Vlaamse Brede Heroverweging – naar een doelmatiger beleid In het kader van de Vlaamse Brede Heroverweging heeft een ambtelijke werkgroep van het beleidsdomein Omgeving in een verkennende oefening een aantal ‘becijferde maatregelen’ en ‘potentievolle onderzoekslijnen’ voorgesteld. Voor Omgeving & Natuur resulteerde dit in een extra beleidsruimte van maximaal 213 miljoen euro. Het betreft zowel uitgavenbesparingen als inkomstenverhogingen. Een aantal van de concrete voorstellen zijn al geïntegreerd in de begroting 2022. De Vlaamse regering kondigde recent een spending review of uitgaventoetsing aan over “watergebruik en de organisatie van het waterlandschap”. Voor Energie en Klimaat leert deze oefening dat maximaal 55 miljoen euro extra beleidsruimte zou kunnen vrijkomen. Het betreft vooral ingrepen die de energiefactuur zouden verhogen.

Rapport 1. Inleiding Doelstelling Dit rapport brengt de budgettaire stromen in kaart binnen de beleidsvelden Omgeving & Natuur, Energie en Klimaat. Het illustreert de prestatiebegroting waarin elke uitgave gekoppeld wordt aan een inhoudelijk structuurelement. Het rapport is te lezen als: •

aanvulling en verduidelijking van de beleids- en begrotingstoelichtingen. Aanvullend is de voorstelling van de cijfers volgens ESR-typologie en verduidelijkend is de schematische voorstelling van de geldstromen;

•

achtergrond bij de verkennende oefeningen in het kader van de Vlaamse Brede Heroverweging.

De voorgestelde cijfers hebben betrekking op de goedgekeurde begroting 2022. Stromen buiten begroting onder andere via de energieen de waterfactuur vallen buiten de scope van dit rapport. De SERV heeft de intentie om die later in kaart te brengen. Overzicht inhoud Deel 2 situeert de beleidsvelden Omgeving & Natuur, Energie en Klimaat binnen het geheel van de Vlaamse administratie. Deel 3 beschrijft de budgettaire stromen voor het beleidsveld Omgeving & Natuur. Het Minafonds dat een belangrijke draaischijf is binnen dit beleidsveld komt apart aan bod. Zowel uitgaven als inkomsten worden weergegeven. De uitgaven zijn opgesplitst per ISE en volgens ESR-typologie. Deel 4 zoomt in op de budgettaire stromen van de beleidsvelden Energie en Klimaat. Ook hier komen de uitgaven en de inkomsten aan bod. De voornaamste inkomsten komen uit het Vlaams Klimaatfonds en het Energiefonds. Deel 5 beschrijft de impact van COVID-19 op de begroting. Eerst komt de tegemoetkoming in de water- en energiefactuur aan bod en daarna de maatregelen in het kader van het relanceplan Vlaamse Veerkracht. 6

Deel 6 bevat een overzicht van de maatregelen en voorstellen uit de ambtelijke oefening in het kader van de Vlaamse Brede Heroverweging, die de doelmatigheid van het beleid centraal stelt. Voorstellingswijze De geldstromen zijn visueel voorgesteld aan de hand van Sankeydiagrammen, waarvan de dikte van de pijlen de omvang van de stromen illustreert. De geldstromen in deze diagrammen zijn de beleidskredieten. In het begrotingsjargon zijn dit vastleggingskredieten (VAK), ze geven aan voor welk bedrag de Vlaamse Gemeenschap nieuwe verbintenissen kan aangaan in het betreffende begrotingsjaar. De bijlagen bevatten gedetailleerde cijfergegevens. In de tekst wordt hiernaar verwezen via hyperlinks. De voetnoten bevatten waar relevant eerder technische toelichtingen en zijn niet essentieel bij het lezen van de tekst. Bronnen Als bron is het klikmodel van het departement Financiën & Begroting gebruikt. Dit is een interactieve tool die de begrotingscijfers voorstelt per beleidsdomein, per ISE, per minister, … en dit zowel voor de ministeries als de diensten voor afzonderlijk beheer en de te consolideren Vlaamse rechtspersonen. De nadere analyse van de cijfers volgens ESR-typologie is gebaseerd op data van de cel Begroting en Fiscaliteit van de SERV-studiedienst. Andere bronnen zijn opgenomen in de referentielijst van het document.

2. Situering binnen Vlaamse administratie Het Vlaams overheidsapparaat is onderverdeeld in tien beleidsdomeinen, waarvan Omgeving er één is. Het beleidsdomein Omgeving telt zes beleidsvelden waaronder Omgeving & Natuur, Energie en Klimaat, die beschreven worden in dit rapport. Figuur 1 stelt dit schematisch voor. Voor de beleidsvelden Energie en Klimaat is er één op één relatie met een inhoudelijk structuurelement (ISE). Het beleidsveld Omgeving & Natuur omvat acht inhoudelijke structuurelementen. Figuur 1: Omgeving & Natuur, Energie en Klimaat binnen de Vlaamse administratie

BELEIDSDOMEIN Financiën & Begroting Economie, Wetenschap & Innovatie Onderwijs & Vorming Welzijn, Volksgezondheid & Gezin Cultuur, Sport, Jeugd en Media Werk & Sociale Economie Landbouw & Visserij Mobiliteit & Openbare Werken Omgeving

BELEIDSVELD

►

Omgeving & Natuur

► ► ► ► ►

Energie Klimaat Wonen Onroerend erfgoed Dierenwelzijn

Kanselarij, Bestuur, Buitenlandse Zaken & Justitie

ISE

► ► ► ► ► ► ► ► ► ►

Water Ruimte & Milieu Natuur & Biodiversiteit Bodem & Ondergrond Afval & Materialen Thema-overschrijdend Plattelandsbeleid Lucht Energie Klimaat

3. Begroting Omgeving & Natuur 3.1 Budgettaire stromen Omgeving & Natuur – ingewikkeld kluwen van budgettaire stromen Het overheidsapparaat van het beleidsveld Omgeving & Natuur omvat drie instellingen: •

het departement Omgeving (dOMG)

•

het Agentschap Natuur & Bos (ANB)

•

het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO)

Daarnaast zijn er nog de te consolideren Vlaamse instellingen: •

de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM)

•

de Vlaamse Landmaatschappij (VLM)

•

de openbare Afvalstoffenmaatschappij (OVAM)

Deze instellingen spelen een centrale rol in de uitvoering van het beleid op het vlak van één over meerdere inhoudelijke structuurelementen (ISE). Andere geconsolideerde Vlaamse instellingen zijn de Minaraad, de SARO, het eigen vermogen INBO, het Rubicon- en het Grindfonds. Er zijn ook twee Diensten voor afzonderlijk beheer (DAB), dit zijn het Minafonds en het Grondfonds. Budgetmatig kenmerkt dit beleidsveld zich door heel wat interne stromen. Zo krijgen de VMM, VLM en OVAM werkingstoelagen van het dOMG. De DAB Minafonds is een belangrijke draaischijf waarlangs heel wat budgettaire stromen lopen. Om dit kluwen van budgettaire stromen inzichtelijk te maken worden hierna drie sankeydiagrammen weergegeven en toegelicht. Het betreft: •

de budgettaire stromen Omgeving & Natuur (Figuur 2)

•

de inkomsten en uitgaven van het Minafonds (Figuur 3)

•

de beleidskredieten per ISE en volgens herkomst van de middelen (Figuur 4).

Budgettaire stromen Omgeving & Natuur Figuur 2 focust op het overheidsapparaat Omgeving & Natuur en duidt de budgettaire stromen aan die vertrekken vanuit de drie overheidsinstellingen dOMG, ANB en INBO. Naast acht ISE’s zijn er ook apparaatskosten waarmee het functioneren van dit deel van de overheid wordt gefinancierd: lonen en werkingskosten, huur van gebouwen, ….

In totaal betreffen deze uitgaven zo’n 128 miljoen euro voor Omgeving & Natuur. Dit budget gaat voor 90 % naar lonen en sociale lasten van het ANB, het INBO en het dOMG, inclusief Minaraad en SARO1.

De SARO ontvangt ook een werkingsdotatie voor zijn werkzaamheden in het kader van het beleidsveld Onroerend Erfgoed.

Figuur 2: Budgettaire stromen Omgeving & Natuur – beleidskredieten 2022

ISE thema-overschrijdend, wordt voornamelijk rechtstreeks vanuit het dOMG gefinancierd. Het betreft beleidsuitgaven gericht op de uitbouw van een doeltreffend omgevingsbeleid en -instrumentarium waaronder handhaving, internationale beleidsuitgaven en het honoreren van internationale verdragen en samenwerkingsakkoorden en het ondersteunen van partners bij vergroening van economie en samenleving. Ook de referentietaken opgenomen door VITO (3,1 miljoen euro) en ILVO (600 000 euro) vallen onder het ISE thema-overschrijdend. ISE ruimte en milieu wordt slechts gedeeltelijk rechtstreeks vanuit het dOMG gefinancierd (o.a. voor beleidsondersteunend onderzoek, de opmaak van het omgevingsbeleid, risicobeheer en bescherming van gezondheid, monitoring, het uitrollen van het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen, het BRV-proces inclusief opmaak beleidskaders en de bouwshift). De grootste geldstroom binnen ISE ruimte en milieu verloopt via VLM ter financiering van algemene taken en specifieke taken op het vlak van ruilverkaveling, landinrichting, het decreet natuurbehoud, het Mestdecreet, het geïntegreerd plattelandsbeleid en het decreet Vlaamse Grondenbank. ISE’s afval en materialen en bodem en ondergrond worden opgenomen door OVAM, die daarvoor een werkings- en investeringstoelage ontvangt van het dOMG. Het grootste deel gaat naar het afval- en materialenbeleid2. Slechts een beperkt deel gaat naar ISE bodem en ondergrond dat in hoofdzaak gefinancierd wordt vanuit het Minafonds. Voor bodem gaat het over subsidies voor erosiebestrijdingsmaatregelen, middelen voor de werking van de Databank Ondergrond Vlaanderen (DOV) en de Vlaamse geotheek. ISE water wordt opgenomen door VMM, die hiervoor een werkings- en investeringstoelage ontvangt van het dOMG. VMM financiert hiermee in hoofdzaak volgende zaken: algemene taken, specifieke taken op het vlak van het operationeel beheer van watersystemen, integraal waterbeleid, uitbouw van meetnetten water, milieurapportering, economisch en ecologisch toezicht. VMM staat ook in voor monitoring van luchtkwaliteit en de uitbouw van luchtmeetnetten, maar de uitgaven daarvoor worden niet opgesplitst. ISE natuur en biodiversiteit wordt opgenomen door het ANB, het INBO en de VLM. Het gaat in hoofdzaak om de onderzoeks- en werkingskredieten van INBO (2,1 miljoen euro), de werkingskosten en gerichte subsidies van ANB ter ondersteuning van de burger, lokale besturen en verenigingen (5,8 miljoen euro), de middelen beschikbaar binnen de Fondsen van ANB (10,9 miljoen euro waarvan 7,3 miljoen euro binnen het Bossencompensatiefonds) en 3,6 miljoen euro investeringsmiddelen voor VLM voor natuurinrichting. ISE natuur en biodiversiteit wordt in hoofdzaak via het Minafonds gefinancierd.

Bij OVAM wordt geen opsplitsing gemaakt tussen ISE afval en materialen en bodem en ondergrond. De uitgaven worden toegewezen aan de grootste ISE namelijk afval en materialen. Een gelijkaardige aanpak gebeurt bij VMM waar de (beperkte) uitgaven voor ISE lucht worden toegewezen aan ISE water.

De ISE’s lucht en plattelandsbeleid worden enkel gefinancierd vanuit het Minafonds en komen dus niet voor in Figuur 2, maar wel in Figuur 3. Minafonds als draaischijf voor Omgeving & Natuur Figuur 3 illustreert de financiële stromen van het beleidsveld Omgeving & Natuur die via het Minafonds lopen. Het Minafonds wordt gespijsd met opbrengsten van milieuheffingen, meer bepaald de afvalheffingen (geïnd door OVAM) en de afvalwater- en grondwaterheffing (geïnd door VMM). Er zijn ook enkele kleinere ontvangstenposten zoals de opbrengst van milieuboetes en van boetes van de mestbank en diverse opbrengsten van het ANB. Via PMV wordt jaarlijks een dividend van Aquafin van 8 miljoen euro toegekend aan het Minafonds. Deze eigen ontvangsten van het Minafonds bedragen samen 145 miljoen euro. Daarnaast ontvangt het Minafonds een aanvullende toelage uit algemene middelen van bijna 262 miljoen euro, zoals weergegeven in Figuur 2.

Figuur 3: Inkomsten en uitgaven DAB Minafonds – beleidskredieten 2022

Het grootste deel van de uitgaven van het Minafonds gaat naar ISE water. Enerzijds betreft het subsidiëring van investeringen in riolering (uitbreiding en optimalisatie), waarvoor 122 miljoen is vastgelegd alsook 5 miljoen euro voor de maatregelen van de stroomgebiedbeheerplannen. Deze subsidies worden door de VMM uitbetaald. Anderzijds is er de werkingstoelage aan de drinkwaterbedrijven om de waterfactuur sluitend te maken. Concreet betekent dit het bijpassen van het verschil tussen de opbrengst van de bovengemeentelijke saneringsbijdragen en de factuur van Aquafin (inclusief een inningsbijdrage voor de drinkwaterbedrijven). Deze werkingstoelage wordt vanuit het dOMG gefinancierd. Ook vanuit VLM is er een beperkte geldstroom naar ISE water, het betreft flankerende maatregelen in het kader van het mestactieplan, MAP6. Via het dOMG wordt ook ISE thema-overschrijdend gefinancierd en dit betreft o.a. beleidsondersteunend onderzoek, monitoring groene economie, subsidiëring van milieu- en natuurverenigingen en gemeenten, investerings- en werkingskosten van kennis- en vormingscentra voor Natuur en Milieu, voor educatie voor duurzame ontwikkeling (MOS, Ecocampus, NME-programma) en projecten gerelateerd aan het internationale omgevingsbeleid. ISE ruimte en milieu wordt vanuit VLM gefinancierd. Het betreft hoofdzakelijk vergoedingen voor landbouwers in het kader van de beheerovereenkomsten, de uitbetaling van kapitaal- en gebruikersschade en uitgaven in het kader van ruilverkavelingsprojecten en grondverwerving van buffergebieden. ISE plattelandsbeleid wordt eveneens vanuit VLM gefinancierd, het betreft cofinanciering voor plattelandsprojecten en projectsubsidies in het kader van het geïntegreerd plattelandsbeleid. ISE natuur en biodiversiteit wordt voornamelijk via ANB gefinancierd. Het betreft in hoofdzaak uitgaven op het vlak van biodiversiteitsbeleid, beleidsvoorbereiding en de aankoop, inrichting en beheer van het patrimonium van het ANB. Ook VLM financiert deze via aankoop van ruilgronden in het kader van de instandhoudingsdoelstellingen (IHD), aankoop van gronden en gebouwen in het kader van de programmatische aanpak stikstof (PAS) en grondverwerving voor bosuitbreiding. Voor afval en materialen financiert OVAM uitgaven gericht op de uitvoering van het afvalstoffen- en materialenbeleid. Meer concreet gaat het over steun aan lokale overheden, subsidies aan erkende kringloopcentra, de verwerking van dierlijk afval, projecten en subsidies inzake circulaire economie en de governance van Vlaanderen Circulair. OVAM is verantwoordelijk voor ISE bodem en ondergrond, het betreft in belangrijke mate de financiering van ambtshalve saneringen (via het bodembeschermingsfonds) en de sanering van waterbodems. Een beperkt bedrag gaat naar een subsidie aan Vlabotex, het bodemsaneringsfonds van de droogkuissector.

926 miljoen euro ESR-beleidskredieten voor Omgeving & Natuur De budgettaire stromen voor Omgeving & Natuur bevatten een aantal “interne stromen”. Dit zijn uitgaven door Vlaamse ministeries die toekomen bij DAB’s en te consolideren Vlaamse rechtspersonen en die vervolgens bij deze instellingen als uitgaven geboekt worden. Het is belangrijk om deze interne stromen niet dubbel te tellen. Om een ‘zuiver’ beeld te krijgen hanteren we de ESR-gecorrigeerde uitgaven: dit zijn de uitgaven die meegenomen worden in de berekening van het begrotingssaldo, dus met uitsluiting van uitgaven voor participaties, terugbetaling van leningen en met uitzuivering van interne stromen. Voor Omgeving & Natuur bedragen de ESR-gecorrigeerde beleidskredieten 926 miljoen euro. Figuur 4 illustreert hoe deze uitgaven verdeeld zijn over de verschillende ISE’s. Volledigheidshalve zijn ook de apparaatskredieten mee opgenomen, zij maken immers naast de thematische ISE’s deel uit van de beleidsuitgaven voor Omgeving & Natuur. Voor het beleidsveld Omgeving & Natuur bedragen de apparaatskredieten 128 miljoen euro, dit is 14% van het totale uitgaven. De apparaatskredieten gaan naar het departement Omgeving, het Agentschap Natuur en Bos, het Instituut voor Natuur en Bosonderzoek, de Minaraad en de SARO. Tabel 15 in bijlage geeft een gedetailleerd overzicht van de ESR-beleidskredieten per ISE en per entiteit. Zoals geïllustreerd in Figuur 2 en Figuur 3 verloopt een groot deel van de beleidsuitgaven voor de meeste ISE’s via het Minafonds.

Figuur 4: Beleidskredieten per ISE en herkomst middelen Omgeving & Natuur

364 miljoen euro (39%) gaat naar waterbeleid, voornamelijk de financiering van rioleringen en zuiveringsinfrastructuur en de werkingstoelage van de drinkwaterbedrijven. De ISE’s ruimte & milieu en natuur & biodiversiteit zijn goed voor elk 16%, afval & materialen voor 6% en bodem & ondergrond voor 5%.

Financiering: 75% uit algemene middelen en 25% uit eigen middelen Van de 926 miljoen euro beleidskredieten is een kwart of 242 miljoen euro afkomstig van eigen ontvangsten en drie kwart of 684 miljoen euro uit de algemene middelen. Eigen middelen zijn in belangrijke mate milieuheffingen die via OVAM en VMM geboekt worden op het Minafonds en ook middelen die bij diverse fondsen binnen het departement Omgeving terechtkomen. De agentschappen OVAM, VMM en VLM krijgen werkings- en investeringstoelagen vanuit het dOMG. Zij worden ook vanuit het Minafonds gefinancierd, dat naast eigen ontvangsten, voornamelijk van milieuheffingen, op zijn beurt een toelage ontvangt vanuit het dOMG. Elke entiteit heeft ook een beperkt aantal eigen inkomsten. Naast de toelagen uit de Vlaamse begroting aan het dOMG, het ANB en het INBO zijn er ook algemene en toegewezen ontvangsten. De algemene ontvangsten bedragen 11 miljoen euro3. 9 miljoen hiervan komt van 3M voor de sanering van de PFOS vervuiling. 0,4 mio euro zijn opbrengsten van retributies voor conformiteitsattesten voor zendantennes. Het overige zijn diverse ontvangsten o.a. de bijdrage voor projecten met EU-financiering. De algemene ontvangsten worden doorgestort naar de algemene middelen en blijven dus niet binnen het beleidsveld Omgeving & Natuur. De toegewezen ontvangsten bedragen 18,4 miljoen euro en worden toegewezen aan diverse fondsen binnen het departement en het ANB. Het betreft volgende interne fondsen met hun voornaamste ontvangsten (): •

Boscompensatiefonds  compensatie ontbossing (via ANB)

•

Vernieuwingsfonds  heffing leegstaande en verwaarloosde bedrijfsruimten (via VLABEL)

•

Jachtfonds  jachtverloven, -vergunningen en deelnames jachtexamen (via ANB)

•

Visserijfonds  visverloven (via ANB)

•

Fonds voor landinrichting en natuurlijke rijkdommen  ruilverkaveling (via VLM)

•

Vlarelfonds  retributies erkenningsaanvragen leefmilieu

•

Omgevingsfonds4  retributies dossierkosten aanvragen omgevingsvergunningen

•

INBO-fonds  terugvordering kosten ter ondersteuning van het Eigen Vermogen INBO

440 000 euro opbrengst van retributies voor de aflevering van conformiteitsattesten voor zendantennes 365 000 euro diverse opbrengsten (terugbetaling schade, verkoop investeringsgoederen bij ANB, …) 263 000 euro financiering van projecten met EU-financiering.

De ontvangsten van het Omgevingsfonds worden ESR-neutraal integraal ingezet voor een flankerend beleid en digitalisering in het beleidsdomein Omgeving. De uitgaven op dit fonds worden aangerekend ter ondersteuning van beleidskosten die verband houden met voorbereiding, organisatie en uitvoering van het decreet betreffende de omgevingsvergunning.

Naast deze interne fondsen zijn er ook andere fondsen, waarvan het Minafonds het grootst is. Het betreft volgende fondsen: •

DAB Minafonds

•

Rubiconfonds  planbatenheffing voor bestemmingswijziging naar zone voor bedrijven + dotatie vooruitbetaling planschade voor aanduiding signaalgebieden (watergevoelige openruimte gebieden)

•

DAB Grondfonds  planbatenheffing (overige bestemmingswijzigingen)

•

Eigen vermogen INBO  subsidies, EU-financiering

•

[Grindfonds  grindheffing (afgeschaft sinds 2018)]

Tabel 13 in bijlage bevat een overzicht de ontvangsten van deze fondsen.

3.2 Nadere analyse volgens ESR-typologie Het Europees Stelsel van Rekeningen (ESR) is de Europese standaard voor nationale en regionale rekeningen. De standaard bepaalt dat de uitgaven moeten worden geconsolideerd over alle entiteiten die binnen de perimeter van de Vlaamse overheid vallen. Hierna worden dezelfde gegevens opgesplitst volgens de economische codes van ESR. Volgende hoofdcategorieën worden onderscheiden: 1)

lonen en sociale lasten

werkingskosten

inkomensoverdrachten

naar andere sectoren (extern)

binnen de overheid (intern)

kapitaaloverdrachten a)

naar andere sectoren (extern)

binnen de overheid (intern)

investeringen

overige5

Figuur 5 geeft een globale verdeling van de beleidskredieten voor Omgeving & Natuur per ESRhoofdcategorie. Meer gedetailleerde cijfers per entiteit en per ISE zijn opgenomen in Tabel 16 en Tabel 17 in de bijlage van dit rapport.

Dit zijn bijvoorbeeld financiële diensten of overdrachten aan het buitenland.

Figuur 5: Beleidskredieten volgens ESR-typologie Omgeving & Natuur

926 mio euro

investeringen 18%

lonen en sociale lasten 29%

kapitaaloverdrachten intern 16%

kapitaaloverdrachten extern 4%

inkomensoverdrachten extern 18%

werkingskosten 14%

inkomensoverdrachten intern 1%

267 miljoen euro (29%) van de beleidskredieten Omgeving & Natuur gaan naar lonen en sociale lasten en die zijn als volgt verdeeld: VMM 25%, dOMG 23%, VLM 19%, ANB 14%, OVAM 11%, INBO6 7% en Minaraad en SARO samen 0,5%. De DAB fondsen hebben geen personeel en dus ook geen lonen en sociale lasten. 128 miljoen euro (14%) van de beleidskredieten gaan naar werkingskosten. Een vijfde hiervan loopt via het Minafonds en komt terecht bij verschillende entiteiten. VMM is goed voor een kwart van de werkingskosten, OVAM en dOMG elk 15%, VLM 10% en ANB 5%, de overige werkingskosten komen terecht bij INBO en het Grondfonds. 174 miljoen euro (18%) van de beleidskredieten zijn inkomensoverdrachten naar andere sectoren en 7 miljoen euro (1%) zijn inkomensoverdrachten binnen de overheid (gemeenten, provincies,..). Deze inkomensoverdrachten worden vaak aangeduid als subsidies (of werkingssubsidies) maar hierna wordt de formele benaming in de begrotingsdocumenten gevolgd. Van de inkomensoverdrachten naar andere sectoren (ondernemingen, vzw’s, huishoudens, …) gaat 111 miljoen euro naar de werkingstoelage aan de drinkwaterbedrijven, dit om het verschil tussen de bovengemeentelijke saneringsbijdragen en de Aquafinfactuur bij te passen. Het betreft dus een tegemoetkoming in de waterfactuur aan huishoudens en bedrijven. Het overige budget gaat onder meer naar volgende rubrieken: beheerovereenkomsten met landbouwers, uitbetaling van kapitaal- en gebruikersschade, tegemoetkomingen in het kader van de PAS, subsidies aan

INBO en INBO EV samen

natuurverenigingen, kringloopcentra, federaties, co-financiering van bodemsanering (Vlabotex), verwerking dierlijk afval (Rendac), … . 350 miljoen euro (38%) heeft betrekking op investeringen. Het betreft enerzijds investeringen die de Vlaamse overheid zelf realiseert en anderzijds investeringen die de Vlaamse overheid ondersteunt of mogelijk maakt, maar door derden worden gerealiseerd7. De Vlaamse overheid realiseert zelf voor 166 miljoen euro investeringen (48% van 350 miljoen). Het betreft in hoofdzaak volgende investeringen: •

67 miljoen euro voor natuur en biodiversiteit via investeringen in inrichtingswerken ter realisatie van de instandhoudingsdoelstellingen (afgraven, ontbossen, bosomvorming, hermeanderen, baggeren, exoten bestrijden, …)

•

29 miljoen euro voor ambtshalve bodemsaneringen

•

29 miljoen euro voor watergerelateerde investeringen (operationeel beheer van watersystemen van onbevaarbare waterlopen, grondwater en drinkwater, aankopen voor operationeel houden van labo en meetnetten afval- en oppervlaktewater, IT gerelateerde zaken als hardware en ontwikkeling software)

•

28 miljoen euro voor de aankoop van gronden door VLM (in kader van instandhoudingsdoelstellingen, goede toestand water, ruilverkaveling, …)

Via kapitaaloverdrachten ondersteunt de Vlaamse overheid investeringen die door derden worden gerealiseerd. Het betreft zowel overdrachten binnen de overheid (148 miljoen euro) als overdrachten naar andere sectoren (35 miljoen euro). Binnen de overheid gaat het overgrote deel naar de ondersteuning van gemeenten bij de uitbouw en optimalisatie van rioleringen (122 miljoen euro). Via het Rubiconfonds is 16 miljoen euro gereserveerd voor de financiering van de bouwshift en klimaatadaptatie (signaalgebieden). Dit laatste budget is ‘voorwaardelijk’ en zal pas aangewend worden na goedkeuring van het instrumentendecreet. Kapitaaloverdrachten naar derden bedragen 35 miljoen euro ter ondersteuning van investeringen op het vlak van natuur en biodiversiteit (voornamelijk partners van ANB), ruimte en milieu (o.a. pilootprojecten BRV, lokale hefboomprojecten natte natuur, …) en afval en materialen (o.a. ondersteuning van projecten circulaire economie door bedrijven en organisaties).

Cfr. het voorstel goedgekeurd door de werkgroep Leesbaarheid Begroting van het Vlaams Parlement, waarin afspraken over het begrotingsproces gemaakt worden. In deze werkgroep zijn naast de diensten van het Vlaams Parlement ook de betrokken kabinetten en administraties vertegenwoordigd, evenals de Inspectie van Financiën, het Rekenhof en de SERV. De werkgroep Leesbaarheid stelt voor om de totale investeringsinspanning van de Vlaamse overheid te rapporteren conform de aanpak in de Nationale Rekeningen, als de som van de “eigenlijke overheidsinvesteringen, door de overheid zelf gerealiseerd” en de “investeringsondersteuning zijnde de gehele of gedeeltelijke financiering door de Vlaamse overheid van investeringen van derden”.

4. Begroting Energie en Klimaat 4.1 Budgettaire stromen Het beleidsveld Energie en het beleidsveld Klimaat omvatten elk één inhoudelijk structuurelement met name ISE Energie en ISE Klimaat. Omwille van de sterke verwevenheid tussen het Energie- en het Klimaatbeleid worden ze hier samen beschreven. Ook begrotingstechnisch zijn beide beleidsvelden gebundeld in één Beleids- en Begrotingstoelichting (BBT). Het overheidsapparaat is één instelling: •

het Vlaams Energie- en Klimaatagentschap (VEKA)

Daarnaast zijn er nog twee te consolideren Vlaamse instellingen: •

de Vlaamse Regulator van de Elektriciteits- en de Gasmarkt (VREG)

•

het Vlaams Energiebedrijf (VEB)

VEKA beheert de middelen voor Energie en Klimaat, met uitzondering van de Vlaamse bijdrage aan verdragen en samenwerkingsakkoorden in de energiesfeer. Die verloopt via het departement Omgeving. Het VEB staat in voor het faciliteren van de aankoop van elektriciteit en gas (groepsaankopen), het aanbieden en het coördineren van energiediensten om energiebesparende maatregelen en milieuvriendelijke energieproductie in gebouwen te verwezenlijken voor de Vlaamse gemeenschap. Figuur 6 illustreert de budgettaire stromen voor Energie en Klimaat binnen de Vlaamse begroting. Hierna volgt een toelichting bij de verschillende stromen in deze figuur. Heel wat budgettaire stromen van het energiebeleid lopen buiten de begroting. Ze worden onder meer via distributienettarieven en openbare dienstverplichtingen aangerekend op de energiefactuur van de eindklanten. Deze stromen vallen buiten de scope van dit rapport. Energiebeleid: deels gefinancierd met eigen middelen uit het energiefonds Het energiebeleid wordt deels gefinancierd met eigen middelen. Het betreft 145 mio euro inkomsten uit het energiefonds, voornamelijk de opbrengst van de Vlaamse energieheffing. Naast de energieheffing zijn er nog kleinere opbrengsten uit de supercapregeling, de heffing op directe lijnen en administratieve boetes in het kader van de energieprestaties van gebouwen en boetes in het kader van de bestrijding van energiefraude. In 2022 is er ook een toelage uit het Vlaams 22

Klimaatfonds voor rentesubsudies en de werking van energiehuizen in het kader van de energielening+. Het energiebeleid ontvangt daarnaast 140 miljoen euro uit algemene middelen.

Figuur 6: Budgettaire stromen Energie en Klimaat – beleidskredieten 2022

Klimaatbeleid: financiering met eigen middelen met prefinanciering algemene middelen Het klimaatbeleid wordt volledig gefinancierd met eigen middelen afkomstig van de veiling van emissierechten. Deze veiling gebeurt op federaal niveau en de opbrengsten voor Vlaanderen worden via een verdeelsleutel toegewezen aan het Vlaams Klimaatfonds (VKF). Sinds het begin van de nieuwe ETS-handelsperiode op 1 januari 2021 zijn er geen effectieve ontvangsten meer van de veilingopbrengsten van emissierechten voor het Vlaams Klimaatfonds. De veilingen vinden plaats maar de opbrengsten worden vastgehouden op de rijksrekening tot er een samenwerkingsovereenkomst is tussen de regio’s over een nieuwe verdeelsleutel. Van zodra de samenwerkingsovereenkomst er is zullen er opnieuw effectieve ontvangsten komen in het Vlaams Klimaatfonds. Om het klimaatbeleid te kunnen verderzetten gebeurt de financiering nu via het kasbudget van het departement Financiën & Begroting, een prefinanciering dus uit algemene middelen. Eens er terug effectieve ontvangsten naar het Vlaams Klimaatfonds vloeien, zal dit budget via desaffectatie ten gunste komen van de algemene middelen. Energiefonds belangrijke draaischijf in de financiering energiebeleid Het Energiefonds wordt overeenkomstig het Energiedecreet gebruikt voor de uitvoering van het energiebeleid van de Vlaamse regering. In 2022 gaat het grootste deel van de beleidskredieten naar vergoedingen van de netbeheerders, een budget van 178,5 miljoen euro. Van dit bedrag gaat 31,5 miljoen naar de netbeheerdervergoedingen (o.a. PV-premies, REG-premies, REG-sturingspremies, minimale levering gas via budgetmeters). Een vrije beleidsruimte van 147 miljoen euro gaat naar de tempering van de energiefactuur voornamelijk via de opkoop van certificaten bij de netbeheerder. Impulsprojecten zijn goed voor 51,3 miljoen euro. Het betreft onder meer calls voor groene stroom en groene warmte, kosten verbonden aan de energieleningen zoals rentesubsidies en vergoedingen voor energiehuizen, retro-actieve investeringspremie (meer bepaald de bonuskost vrijwillige plaatsing digitale meters) en een resterend bedrag van 2021. Om aan de doelstellingen inzake hernieuwbare energie te voldoen is een provisie van 22 miljoen euro voorzien voor de aankoop van hernieuwbare energie-statistieken in het buitenland. De energieleningen zijn opgenomen in het schema, maar hebben geen ESR-matige impact. Er wordt in 2022 124 miljoen voorzien voor renteloze leningen aan prioritaire doelgroepen, de energie+ lening en noodkoopleningen. In 2022 wordt een terugbetaling verwacht voor energieleningen a rato van 19 miljoen euro.

Vlaams Klimaatfonds als hefboom in de klimaatfinanciering Het Vlaams Klimaatfonds is een organiek begrotingsfonds dat sinds haar oprichting in 2012 een belangrijke rol speelt bij de financiering van het Vlaams klimaatbeleid. In 2022 bedraagt de vrije beleidsruimte voor klimaatbeleid 162,3 miljoen euro. Ze is het resultaat van de opbrengsten van de veiling van de emissierechten min reeds besliste uitgaven. De besliste uitgaven zijn de uitgaven inzake de indirecte carbon leakage, de tegemoetkoming aan het energiefonds voor de energie+-lening en de internationale klimaatfinanciering. In het kader van de indirecte carbon leakage betaalt Vlaio tegemoetkomingen uit aan bedrijven uit elektriciteitsintensieve sectoren, dit ter compensatie van de indirecte emissiekosten. In 2022 voorziet men hiervoor een budget van 70,6 mio euro. Dit bedrag zal in 2023 vanuit het klimaatfonds terugbetaald worden aan het Fonds voor Innoveren en Ondernemen (FIO, het vroegere Hermesfonds). In 2022 is er een terugbetaling aan het FIO van 137,7 mio voor de compensaties toegekend aan bedrijven in 2021. Omdat het budget voor de indirecte carbon leakage mee de vrije beleidsruimte bepaalt is in het schema het bedrag van 70,6 mio euro opgenomen. Begrotingstechnisch is er in 2022 evenwel een stroom van 137,7 mio euro via het kasbudget F&B naar het FIO. Het betreft een interne stroom zonder ESR-effect. Besteding van de vrije beleidsruimte voor klimaat van 162 miljoen euro De Vlaamse regering besliste eind 2021 over de verdeling van deze vrije beleidsruimte. Het grootste deel (93 mio euro) gaat naar energetische maatregelen voor semi-publieke gebouwen. Lokale klimaatacties zijn goed voor 30 mio euro, mitigatie in de landbouw en bodemkoolstofopslag voor 24 mio euro, gevolgd door mobiliteit, mitigatie in niet-ETS-sectoren, de afvalsector via circulaire economie en het klimaatplan van de Vlaamse overheid die samen 16 mio toegewezen krijgen. Sterke verwevenheid tussen energie en klimaat Er bestaat een sterke verwevenheid tussen het klimaat- en het energiebeleid. Niet alleen zijn er interne stromen vanuit het VKF naar het energiefonds, het merendeel van de klimaatmaatregelen zijn energiemaatregelen in het kader van klimaatmitigatie en omgekeerd zorgen veel energiemaatregelen voor verminderde broeikasgasemissies. Vlaanderen zet ook in op klimaatadaptatie. De financiering hiervan gebeurt langs andere kanalen, onder andere via het ruimtelijk beleid, het water-, mobiliteits-, landbouw- en natuurbeleid.

4.2 Nadere analyse volgens ESR-typologie De beleidsuitgaven voor Energie en Klimaat zijn in hoofdzaak inkomensoverdrachten (51%) en kapitaaloverdrachten (35%) naar andere sectoren. Lonen en sociale lasten en werkingskosten zijn goed voor respectievelijk 3% en 11%. Figuur 7 geeft de beleidskredieten volgens ESR-typologie weer voor de beleidsvelden Energie en Klimaat. Het VEB is niet opgenomen in deze grafiek omdat dit een aparte positie inneemt en een vertekend beeld zou weergeven. De beleidsuitgaven van het VEB zijn voor 98% werkingsuitgaven en 2% lonen en sociale lasten. Meer gedetailleerde cijfers zijn opgenomen in bijlage 1 in Tabel 18 en Tabel 19. Figuur 7: Beleidskredieten volgens ESR-typologie Energie en Klimaat

Klimaat

Energie kapitaalsoverdrachten extern 3%

lonen en sociale lasten 5% inkomensoverdrachten extern 28%

werkingskosten 21%

28%

kapitaaloverdrachten extern 72%

inkomensoverdrachten extern 71%

De beleidskredieten voor Energie bestaan in hoofdzaak uit inkomensoverdrachten naar externen, vooral naar de distributienetbeheerders. Een zeer beperkt deel gaat naar kapitaaloverdrachten extern wat investeringen mogelijk maakt. Het budget dat rechtstreeks naar investeringen gaat is zeer klein, het bedraagt slechts 10 000 euro. De beleidskredieten voor Klimaat omvatten in belangrijke mate kapitaaloverdrachten naar externen om investeringen te ondersteunen op het vlak van klimaatmitigatie. De compensatie voor de carbon leakage is aangeduid als inkomensoverdracht naar externen.

5. COVID-19 De Vlaamse regering trok 186 miljoen euro uit voor een eenmalige compensatie van de energieen waterfactuur van werknemers die tijdelijk werkloos waren tijdens de Coronacrisis. Van de 4,3 miljard euro van de COVID-relancemiddelen gaat 1,2 miljard euro naar investeringen in het kader van Omgeving & Natuur, Energie en Klimaat. Drie kwart hiervan wordt gefinancierd met Europese middelen.

5.1 Tegemoetkoming water- en energiefactuur Een werknemer die door de coronacrisis minimaal 1 dag tijdelijk werkloos is geweest in de periode van 20 maart tot en met 17 juli 2020, kreeg van de Vlaamse overheid een eenmalige vergoeding voor de betaling van de water- en energiefactuur. Deze vergoeding bedroeg 202,68 euro en is berekend op basis van een gemiddelde water- en energiefactuur: •

95,05 euro voor verwarming

•

76,86 euro voor elektriciteit

•

30,77 euro voor water

Er waren ongeveer 900 000 gerechtigden. Voor de financiering werd een eenmalig beleidskrediet van 184 miljoen euro vastgelegd via de coronaprovisie, dus niet via reguliere middelen van het beleidsdomein Omgeving.

5.2 Relanceplan Vlaamse Veerkracht Het relanceplan Vlaamse Veerkracht telt 180 projecten, verdeeld over 7 speerpunten en 35 clusters. 158 projecten worden gefinancierd met eenmalige relancemiddelen. Het globaal budget van eenmalige relancemiddelen bedraagt 4,3 miljard, waarvan 2,255 miljard afkomstig uit het Europees herstelfonds NextGenerationEU. Voor sommige projecten is er een aanvullende financiering uit twee andere Europese financieringsbronnen namelijk het Brexit Adjustment Reserve en React EU. Zo wordt de call groene warmte deels gefinancierd via React EU. 22 projecten worden gefinancierd met bestaande of extra reguliere middelen. Onder deze projecten vallen onder meer “snellere vergunnings- en beroepsprocedures” en “administratieve vereenvoudiging”, en ook 40 miljoen om het Noodkoopfonds te spijzen waaruit OCMW’s renteloze leningen kunnen toestaan aan ‘noodkopers’. Dit zijn eigenaars van een kwalitatief en energetisch slecht scorende woning die geen middelen hebben voor een renovatie. Ook de versnelde uitrol van de digitale energiemeters is opgenomen als een project in het kader van Vlaamse Veerkracht 28

(VV), het betreft VV168. De financiering hiervan gebeurt via Fluvius en bedraagt 2 miljard euro. Dit wordt gefaseerd over 10 jaar, waarvan 80% tegen 2025. Tabel 1 geeft een samenvattend overzicht van de relanceprojecten die een thematische link hebben met de beleidsvelden Omgeving & Natuur, Energie en Klimaat. Het gaat in totaal over 40 projecten, goed voor 1,2 miljard euro of 28% van het totaal relancebudget. Tabel 1: Relanceprojecten – beleidsruimte en oorsprong budget Speerpunt • Cluster

beleidsruimte (mio euro)

aandeel EU

Economie en samenleving verduurzamen •

Renovatie gebouwenpatrimonium

417,00

70%

30%

•

Blue Deal

343,00

85%

15%

•

Waterstofonderzoek

125,00

100%

•

Vergroening weginfrastructuur

120,00

25%

75%

•

Verbetering en verduurzaming ruimtelijke ordening

98,00

25%

75%

•

Uitbouwen Circulaire Economie

55,00

100%

•

Investeren in groene warmte

50,00

100%

14,40

62,5%

37,5%

72%

28%

Vlaanderen digitaal transformeren •

Digitalisering Vlaamse overheid

Totaal Omgeving & Natuur – Energie – Klimaat

1 222,40

Bron: Monitoring Relanceplan Vlaamse Veerkracht. Voortgangsrapport meetmoment december 2021.

Van het totaal aan middelen voor de beleidsvelden Omgeving & Natuur, Energie en Klimaat wordt bijna drie kwart gefinancierd met Europese middelen. Tabel 20 in bijlage geeft een gedetailleerd overzicht van alle relanceprojecten en hun stand van uitvoering volgens het derde monitoringmoment van december 2021.

6. Vlaamse Brede Heroverweging Eind 20208 heeft elk beleidsdomein de opdracht gekregen om in het kader van de Vlaamse Brede Heroverweging een grondige doorlichting te maken van diverse uitgavenposten en waar relevant van de kostendekkingsgraden binnen de Vlaamse begroting. Doel hiervan is een verbetering van de kwaliteit van de publieke financiën op vlak van efficiëntie en effectiviteit. De Vlaamse Brede Heroverweging zal in belangrijke mate de agenda van de komende jaren bepalen. Daarom is het opportuun om als SERV deze ontwikkelingen op te volgen, zeker in functie van de beleidsagenda na 2024 voor de volgende legislatuur. Voor het beleidsdomein Omgeving heeft de ambtelijke oefening in het kader van de Vlaamse Brede Heroverweging geleid tot een brede menukaart aan mogelijke maatregelen, dit ter inspiratie van de beleidsmakers9. Het was niet de bedoeling om alle voorgestelde maatregelen op korte termijn te realiseren. Een aantal van de suggesties zijn wel al meegenomen bij de begrotingsopmaak 2022. De oefening binnen het beleidsdomein Omgeving heeft geleid tot drie soorten voorstellen: •

becijferde voorstellen voor quick wins

•

becijferde voorstellen voor structurele hervormingen

•

potentiële onderzoekslijnen op te nemen in een domeinbreed vervolgtraject

Hierna worden in grote lijnen de resultaten weergegeven voor Omgeving & Natuur. Bij de beleidskeuze van de maatregelen werden volgende vijf meta-principes naar voren geschoven: 1. vervuiler, gebruiker, verstoorder betaalt 2. voor wat, hoort wat 3. kostenefficiënt werken via koppelen doestellingen, instrumenten en middelen 4. kwaliteit gaat samen efficiënte rolverdeling 5. wegnemen van historisch gegroeide anomalieën Bij de uitwerking van besparingsvarianten is veel aandacht besteed aan het duidelijk maken wat de consequenties op de beleidsdoelstellingen zijn van de voorgestelde besparingen en wat de resulterende kosten zijn indien er onvoldoende of niet ingezet wordt op de realisatie van inhoudelijke doelstellingen en bindende internationale engagementen vb. inzake water en natuur. Om

Mededeling van Matthias Diependaele aan de Vlaamse Regering op 4 december 2020. VR 2020 0412 MED.0391/1QUATER, met in bijlage de Raamovereenkomst voor de onderzoekscapaciteit VR 2020 0412 MED.0391/2BIS

Alle informatie in het kader van de Vlaamse Brede Heroverweging is gebundeld op de website van het departement Financiën en Begroting: https://fin.vlaanderen.be/de-vlaamse-brede-heroverweging-vbh/ Voor het beleidsdomein Omgeving zijn twee documenten beschikbaar: (1) eindrapport en (2) selectielijst en analyse budgettair kader.

die kosten te vermijden wordt aanbevolen om de voorgestelde besparingen in te zetten in functie van omgevingsbeleidsdoelstellingen met bindend internationaal engagement.

6.1 Becijferde voorstellen Bij de becijferde voorstellen is onderscheid gemaakt in quick wins – het zogenaamd laaghangend fruit – en meer structurele hervormingen. De structurele hervormingen worden niet verder opgedeeld naar potentiële relevantie op kortere of langere termijn. Globaal genomen voor het beleidsdomein Omgeving zouden de quick wins een extra beleidsruimte kunnen opleveren tussen 0 euro en 218 miljoen euro. Met de structurele maatregelen zou potentieel tot 216 miljoen euro extra beleidsruimte kunnen vrijkomen. Het minimum van 0 euro wordt uitdrukkelijk naar voren geschoven omdat voor alle maatregelen nog een politiek akkoord nodig is. Het grootste deel van de voorstellen vallen binnen het beleidsveld Omgeving & Natuur en, maar in mindere mate, binnen het beleidsveld Energie. Extra beleidsruimte van maximaal 213 miljoen euro voor Omgeving & Natuur 151 miljoen euro of 70% komt uit uitgavenbesparingen, met veruit de grootste besparing het afbouwen van de werkingstoelage aan de drinkwaterbedrijven, goed voor 133 miljoen euro per jaar met directe impact op de waterfactuur van de eindgebruikers. 30% van de maximale extra beleidsruimte komt uit meer ontvangsten, in hoofdzaak een verhoging van heffingen en retributies. Tabel 2 geeft een globaal overzicht van de becijferde maatregelen gegroepeerd per metaprincipe. Een aantal van de voorgestelde maatregelen zijn reeds opgenomen in de BBT Omgeving & Natuur 202210.

Vlaamse Regering Beleids- en begrotingstoelichting Omgeving en Natuur Begroting 2022. Vlaams Parlement 13-N (2021-2022) – nr. 1. Volgende maatregelen uit de “menukaart” zijn opgenomen in de BBT2022: • • • • • • • •

de verhoging van de afvalheffing op de verbranding van bedrijfsrestafval (17,5 mio euro), opgenomen in het programmadecreet 2022, inning achterstallige heffingen bij het Belgisch leger (2,5 mio euro), verlaging inningsbijdrage drinkwatermaatschappijen (10 mio euro), verlaging van het dividend van Aquafin (1 mio euro), stopzetting subsidies voor ontharding in een RUP (50 k euro), verlaging investeringssubsidies leegstand (1,2 mio euro), overname tussenkomst verwerking krengen bij Rendac door departement Landbouw en Visserij (7,7 mio euro), verlaging (investerings)subsidies aan Polders en Wateringen (1,2 mio euro).

Tabel 2: Vlaamse Brede Heroverweging Omgeving & Natuur – becijferde maatregelen (k euro) Meerontvangsten

Maatregelen per metaprincipe

Uitgavenbesparingen

VOOR WAT, HOORT WAT afschaffen verwervingssubsidies leegstandsdossiers

400

afschaffen subsidiëring GRUP's

250

schrapping loonsubsidies DAC-ers bij VMM

1.797

uitdoven subsidies milieu en natuurverenigingen (regularisatie DAC-projecten)

2.374

schrapping subsidies De Watergroep voor tewerkstellingsmaatregelen

357

KWALITEIT EN EFFICIËNTE ROLVERDELING afschaffen VO-interne belastingen (grondbelastingen VLM en ANB)

272

investeren in niet-projectgebonden digitalisering (casus ANB) * insourcing (casus: insourcing opmaak beheerplannen ANB)

300

aanpassing kostenefficiëntiefactor Aquafin (vb. van 1,5 naar 3%) **

2.170

optimalisering uitkering dividenden bij Aquafin

5.200

WEGNEMEN HISTORISCHE ANOMALIEËN inning achterstallige OW-heffing leger

2.500

verkoop drinkwaterinfrastructuur van VMM aan drinkwaterbedrijven

60.000

verkoop waterzuiveringsinfrastructuur van VMM aan Aquafin

30.000

VERVUILER BETAALT verhoging tarieven boscompensatiefonds

870 - 2100

afbouwen werkingstoelage drinkwaterbedrijven

133.454

verhoging oppervlaktewaterheffing

5.676

verhoging grondwaterheffing

4.123

verhoging tarieven retributie bodemattesten (deel werking)

2.900

verhoging tarieven retributie bodemattesten (deel co-financiering)

3.300

verhoging tarieven afvalstoffenheffing

20.000

afschaffen subsidie Rendac (ophalen en verwerking krengen) invoering retributie asbestbeleid (asbestattest)

7.661 13.500

wegwerken achterstand verwerking milieuboetes ***

3.560

herinvoering regulerende heffingen op nutriëntenuitstoot

7.500

invoering retributies voor aanvragen bij loket van voorkoop

1.700

eenmalige ontvangsten * extra investeringen wegens tekort IT-kredieten (cfr. VV assetmanagement Aquafin, datawarehouse MAP, omgevingsloket) ** hangt samen met andere beleidskeuzes zoals volledige doorrekening van de werkingstoelage aan drinkwaterbedrijven *** netto opbrengst 1.400 k euro wegens extra loonkost van 720 k euro gedurende 3 jaar

Extra beleidsruimte van maximaal 55 miljoen euro voor Energie en Klimaat De voorgestelde maatregelen binnen het beleidsveld Energie vallen allemaal onder het metaprincipe “de vervuiler betaalt”. Grosso modo gaat het om de helft meerontvangsten en de helft uitgavenbesparingen. De voorgestelde uitgavenbesparingen hebben wel een impact op de energiefactuur van de eindgebruikers. Het gaat om een solidarisering binnen de groep van energiegebruikers. Ze hebben betrekking op steun aan investeringen in energiebesparing en hernieuwbare energie en zijn dus niet echt toepassingen van “het vervuiler betaalt principe”. Tabel 3 geeft een overzicht van de mogelijke maatregelen. Tabel 3: Vlaamse Brede Heroverweging Energie en Klimaat – becijferde maatregelen (k euro) MeerOntvangsten

Maatregelen per metaprincipe

Uitgavenbesparingen

VERVUILER BETAALT

afbouw compenserende vergoedingen DNB’s voor ODV PV-premies * versterking handhaving administratieve geldboetes energieprestaties gebouwen ** maatschappelijke kosten correcter doorrekenen in energieprijzen via verhoging energieheffing met 20% stopzetten compenserende vergoeding DNB's voor REG-ODV energiescans stopzetten compenserende vergoeding DNB's voor REG-ODV SEEP

24.300 4.000 27.070 1.590

eenmalige ontvangsten * afbouwscenario: 24, 3 mio in 2022, 16,2 mio in 2023 en 8,1 mio in 2024 ** netto opbrengst 3,2 mio euro wegens extra loonkost van 0,8 mio euro, te spreiden over 2022 en 2023

6.2 Potentievolle onderzoekslijnen Naast de becijferde voorstellen heeft de projectgroep in zijn eindrapport ook beloftevolle onderzoekspistes opgelijst. Deze hebben voornamelijk betrekking op meer complexe maatregelen, waarbij er structurele en ingrijpende hervormingen gesuggereerd worden en/of waarbij meerdere entiteiten, beleidsdomeinen en actoren betrokken zijn. Het zijn net die meer ingrijpende complexe hervormingen die op lange termijn het grootste besparingspotentieel bieden. Deze onderzoekslijnen zijn onderverdeeld in volgende vier pistes: 1) werking 2) geïntegreerde aanpak 3) actoren 4) inkomsten 33

350

Per voorstelde onderzoekslijn wordt aangegeven welk verder onderzoek aangewezen is. Het betreft benchmarks, spending reviews of verdere onderzoekslijnen. Benchmarks en spending reviews Voor Omgeving & Natuur worden twee benchmarks (met best practices uit het buitenland) en vier spending reviews voorgesteld: •

benchmarks 1) natuur: natuurbeheer door derden 2) ruimte en landschap: bundelen van middelen in functie van realisatie

•

spending reviews 1) (kosten)effectiviteitsanalyse van sectorinstrumenten landbouw en omgevingsinstrumenten in kader van omgevingsdoelstellingen 2) effectiviteitsanalyse ondersteuningsinstrumenten in de gemeentelijke rioleringsopgave 3) evaluatie efficiëntie onderzoek en monitoring 4) evaluatie van de (omgevings)regelgeving

Voor Energie en Klimaat worden geen benchmarks noch spending reviews voorgesteld. Verdere onderzoekslijnen De verdere onderzoekslijnen zijn georganiseerd rond vier invalshoeken. Hierbij worden zowel Vlaamse als brede domeinspecifieke onderzoekslijnen naar voor geschoven waarbij de benchmarks en de spending reviews verdere input geven. Deze invalshoeken zijn: •

kostenefficiënte werking bij het uitvoeren van de publieke opdracht

•

versterkte inzet op een geïntegreerde aanpak

•

kostenefficiënt inschakelen van actoren

•

verhogen van de inkomsten

De Vlaamse regering kondigde alvast een uitgaventoetsing (spending review) aan over “watergebruik en de organisatie van het waterlandschap”11. Tabel 4 en Tabel 5 geven een overzicht van de beloftevolle onderzoekspistes voor Omgeving & Natuur en voor Energie en Klimaat.

Mededeling aan de Vlaamse Regering “uitgaventoetsingen voor de jaren 2022-2024” zie: VR 2021 1911 MED.0394/1TER.

Tabel 4: Vlaamse Brede Heroverweging Omgeving & Natuur – beloftevolle onderzoekspistes

WERKING •

evaluatie organisatie financiering waterbeheer

•

aanpassen financiering drinkwatermaatschappijen

•

invoering tariefregulering afvalwaterketen

•

optimaliseren inningskosten VLABEL voor planbatenheffingen

•

onderzoek naar kostenefficiëntie EV INBO

•

evaluatie werking omgevingsloket

•

insourcing van advocaten bij departement Omgeving

GEÏNTEGREERDE AANPAK •

emissies landbouw

•

zonevreemde woningen in landbouwgebied

•

landbouw: subsidie voor niet-productieve investeringen

•

landbouw: optimaliseren effectiviteit flankerende maatregelen in IHD-zones

•

investeringsagenda 'zachte' infrastructuren

•

investeringsagenda 'harde' infrastructuren

•

domein-brede subsidieagenda

•

onderzoek en onderzoeksagenda

•

gebiedsgericht ontraden van bijkomende woningen

•

een 'bouw'-shift in de watergebonden uitgavenportefeuille

•

geïntegreerde waterprijs

ACTOREN •

natuurbeheer door derden

•

optimaliseren inzet "omgevingsbesluit" en betaalbare en/of sociale woningen

•

optimaliseren inzet "omgevingsbesluit" richting natuur- en openruimte doelen

•

actualiseren Leegstandsfonds aan uitgavenzijde

•

evaluatie subsidiepercentage binnen het ruimtebeleid

•

verbeterde inzet vergunningen- en handhavingsbeleid in kader van droogtebeleid

INKOMSTEN •

verstrengd beleid grondwaterboringen/bemalingen en captatie onbevaarbare waterlopen

•

herdenken systeem afvalstoffenheffingen

•

actualiseren werking Leegstandsfonds (deel uitmakend van politiek overleg)

•

betalend gebruik e-voorkooploket

•

ontwikkeling toezichtvergoeding handhaving

•

verhoging planbaten naar analogie met niveau van uitgekeerde planschade

Tabel 5: Vlaamse Brede Heroverweging Energie en Klimaat – beloftevolle onderzoekspistes

WERKING •

optimaliseren toepassing kosteneffectieve criteria bij interne klimaatprojecten

GEÏNTEGREERDE AANPAK •

industrie: onderzoek naar effectiviteit carbon leakage steun richting energie-intensieve bedrijven

•

industrie: opzet ideale instrumentenmix richting niet-ETS sectoren

•

mobiliteit: heroverweging invoering kilometerheffing

ACTOREN •

energiebesparing op basis van ESCO-werking

•

optimaliseren renovatiepremie

Referentielijst Beleidsdomein Omgeving (2021) Vlaamse Brede Heroverweging: eindrapport en bijlage Departement Financiën en Begroting klikmodel Begroting digitaal Departement Kanselarij en Buitenlandse Zaken (2020) Relanceplan Vlaamse Veerkracht – monitoringmoment december 2021. Departement Kanselarij en Buitenlandse Zaken (2021) Relanceplan Vlaamse Regering – Vlaamse Veerkracht Digitaal Vlaanderen https://www.vlaanderen.be/water-en-energievergoeding-bij-tijdelijke-werkloosheid-door-covid-19 Rekenhof (2021) Onderzoek van de Vlaamse begroting voor 2022 Rapport van 19 november 2021. Vlaams Parlement BBT Omgeving en Natuur 2022 13-N (2021-2022) – nr. 1 Vlaams Parlement BBT Energie en Klimaat 2022 13-M (2021-2022) – nr. 1 Vlaams Parlement Programmadecreet 2022 986 (2021-2022) – Nr. 1 Vlaamse Regering Mededeling van Matthias Diependaele op 4 december 2020. VR 2020 0412 MED.0391/1QUATER, met in bijlage de Raamovereenkomst onderzoekscapaciteit VR 2020 0412 MED.0391/2BIS Vlaamse Regering Mededeling van Matthias Diependaele op 19 november. VR 2021 1911 MED.0394/1TER Financiering klimaatbeleid: nota VR 11 september 2020 en nota VR 29 oktober 2021 Besteding van de middelen uit het VKF in 2022: nota VR 17 december 2021 Vlaams Klimaatfonds https://www.energiesparen.be/vlaams-klimaatfonds

Afkortingenlijst ANB

Agentschap Natuur en Bos

Algemene Ontvangsten

BBT

Beleids- en Begrotingstoelichting

BRV

Beleidsplan Ruimte Vlaanderen

DAB

Dienst met Afzonderlijk Beheer

DNB

Distributienetbeheerders

dOMG

Departement Omgeving

DOV

Databank Ondergrond Vlaanderen

ESCO

Energy Service Company

ESR

Europees Stelsel van Rekeningen

ETS

Emissions Trading System

EV INBO

Eigen Vermogen van het INBO

EWI

Departement Economie, Wetenschap en Innovatie

FIO

Fonds Innoveren en Ondernemen (vroeger Hermes)

F&B

Financiën en Begroting

IHD

Instandhoudingsdoelstellingen

IKF

Internationale klimaatfinanciering

ILVO

Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek

INBO

Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek

Interne stromen

ISE

Inhoudelijk structuurelement

Leningopbrengsten

Departement Landbouw en Visserij

MAP

Mestactieplan

MOW

Departement Mobiliteit en Openbare Werken

PAS

Programmatische Aanpak Stikstof

PMV

Participatiemaatschappij Vlaanderen

ODV

Openbare dienstverplichting

OVAM

Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij 38

REG

Rationeel energieverbruik

SARO

Strategische Adviesraad Ruimtelijke ordening en Onroerend erfgoed

SEEP

Sociaal energie-efficiëntie project

Toegewezen Ontvangsten

VAK

Vastleggingskrediet ( beleidskrediet)

VCRO

Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening

VEB

Vlaams Energiebedrijf

VEK

Vereffeningskrediet ( betalingskrediet)

VEKA

Vlaams Energie- en Klimaatagentschap

VITO

Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek

Vlaamse Overheid

VKF

Vlaams Klimaatfonds

VLM

Vlaamse Landmaatschappij

VLAREL

Vlaams reglement inzake erkenningen met betrekking tot het leefmilieu

Vlaio

Vlaams Agentschap voor Innoveren en Ondernemen

VLABEL

Vlaamse Belastingdienst

VMM

Vlaamse Milieumaatschappij

VREG

Vlaamse Regulator van de Elektriciteits- en Gasmarkt

Lijst met figuren en tabellen Figuren Figuur 1: Omgeving & Natuur, Energie en Klimaat binnen de Vlaamse administratie ....................... 8 Figuur 2: Budgettaire stromen Omgeving & Natuur – beleidskredieten 2022 ................................... 11 Figuur 3: Inkomsten en uitgaven DAB Minafonds – beleidskredieten 2022 ....................................... 14 Figuur 4: Beleidskredieten per ISE en herkomst middelen Omgeving & Natuur .............................. 17 Figuur 5: Beleidskredieten volgens ESR-typologie Omgeving & Natuur ............................................. 20 Figuur 6: Budgettaire stromen Energie en Klimaat – beleidskredieten 2022 ..................................... 24 Figuur 7: Beleidskredieten volgens ESR-typologie Energie en Klimaat ............................................... 27 Tabellen Tabel 1: Relanceprojecten – beleidsruimte en oorsprong budget....................................................... 29 Tabel 2: Vlaamse Brede Heroverweging Omgeving & Natuur – becijferde maatregelen (k euro) .. 32 Tabel 3: Vlaamse Brede Heroverweging Energie en Klimaat – becijferde maatregelen (k euro) .... 33 Tabel 4: Vlaamse Brede Heroverweging Omgeving & Natuur – beloftevolle onderzoekspistes ..... 35 Tabel 5: Vlaamse Brede Heroverweging Energie en Klimaat – beloftevolle onderzoekspistes ....... 36 Tabel 6: Uitgaven en ontvangsten alle Vlaamse Ministeries per beleidsdomein............................... 42 Tabel 7: Uitgaven alle DAB’s en te consolideren Vlaamse rechtspersonen ........................................ 43 Tabel 8: Uitgaven en ontvangsten beleidsdomein Omgeving .............................................................. 44 Tabel 9: Uitgaven en ontvangsten Omgeving & Natuur per ISE ........................................................... 44 Tabel 10: Uitgaven en ontvangsten Energie en Klimaat per ISE ........................................................... 45 Tabel 11: Beleidskredieten DAB’s en te consolideren Vlaamse rechtspersonen Omgeving & Natuur .......................................................................................................................................................... 45 40

Tabel 12: Beleidskredieten te consolideren Vlaamse rechtspersonen Energie ................................. 46 Tabel 13: Ontvangsten diverse fondsen binnen Omgeving & Natuur ................................................ 47 Tabel 14: Ontvangsten Energie- en Klimaatfonds .................................................................................. 48 Tabel 15: Omgeving & Natuur – ESR-uitgaven per ISE en per entiteit (k euro) .................................. 49 Tabel 16: Omgeving & Natuur – ESR-uitgaven volgens typologie en per entiteit (k euro) ................ 50 Tabel 17: Omgeving & Natuur – ESR uitgaven volgens typologie en per ISE (k euro) ....................... 51 Tabel 18: Energie en Klimaat – ESR uitgaven volgens typologie en per instelling (k euro) ............... 52 Tabel 19: Energie en Klimaat – ESR uitgaven volgens typologie en per ISE (k euro) ......................... 53 Tabel 20: Overzicht relanceprojecten en stand van uitvoering derde monitoringmoment ............ 54

Bijlagen 1. Begrotingscijfers Deze bijlage bundelt enkele algemene begrotingscijfers voor alle beleidsdomeinen en meer gedetailleerde begrotingscijfers voor Omgeving & Natuur en Energie en Klimaat. De cijfers hebben betrekking op het begrotingsjaar 2022, meer bepaald de cijfers van de goedgekeurde begrotingsopmaak (BO 2022). Tabel 6 geeft een overzicht van de uitgaven en ontvangsten van alle beleidsdomeinen en dit zowel voor de beleidskredieten als de betaalkredieten. Ook de verschillende soorten ontvangsten zijn opgenomen. Tabel 6: Uitgaven en ontvangsten alle Vlaamse Ministeries per beleidsdomein UITGAVEN BELEIDSDOMEIN

VAK k euro

VEK k euro

ONTVANGSTEN AO k euro

TO k euro

LO k euro

Welzijn, Volksgezondheid en Gezin

13.506.459

13.474.552

31.118

1.267

Onderwijs en Vorming

13.473.721

13.458.900

2.370

138.555

Financiën en Begroting

6.625.644

8.632.242

45.055.736

3.411

5.049.427

5.079.213

23.453

9.975

Omgeving

4.102.014

1.815.962

33.528

413.520

Werk en Sociale Economie

3.747.351

3.757.805

238.596

1.235

Mobiliteit en Openbare Werken

3.526.023

3.723.134

414.525

48.984

2.095.348

1.944.229

59.545

17.060

1.106.086

1.123.988

34.012

567

Landbouw en Visserij

195.539

169.672

22.448

2.190

Hogere entiteiten

138.307

53.565.919

53.318.004

45.915.331

636.764

Kanselarij, Bestuur, Buitenlandse Zaken en Justitie

Economie, Wetenschap en Innovatie Cultuur, Jeugd, Sport en Media

TOTAAL

5.622.939

Tabel 7 geeft een overzicht van de uitgaven van alle DAB’s en te consolideren Vlaamse rechtspersonen per beleidsdomein.

Tabel 7: Uitgaven alle DAB’s en te consolideren Vlaamse rechtspersonen

totale begroting /uitvoering k euro

BELEIDSDOMEIN Welzijn, Volksgezondheid en Gezin

13.532.660

Omgeving

6.214.928

Onderwijs en Vorming

5.348.066

Mobiliteit en Openbare Werken

4.390.138

Economie, Wetenschap en Innovatie

3.407.495

Werk en Sociale Economie

1.035.799

Cultuur, Jeugd, Sport en Media

1.000.633

Kanselarij, Bestuur, Buitenlandse Zaken en Justitie

538.281

Financiën en Begroting

293.190

Landbouw en Visserij

104.750

TOTAAL

35.865.940

Tabel 8 geeft een overzicht van de uitgaven en ontvangsten van het beleidsdomein Omgeving. Dit beleidsdomein omvat zes beleidsvelden, waaronder Omgeving & Natuur. Naast deze zes beleidsvelden worden ook de apparaatskredieten weergegeven, een groot deel daarvan, namelijk 128 miljoen euro, gaat naar Omgeving & Natuur, 10 miljoen gaat naar Energie.

Tabel 8: Uitgaven en ontvangsten beleidsdomein Omgeving UITGAVEN Beleidsvelden

Apparaatskredieten

ONTVANGSTEN VEK k euro

VAK k euro

TO k euro

AO k euro

179.988

179.926

3.573

468

2.537.976

332.902

825

Omgeving & Natuur

548.935

558.054

9.834

18.364

Energie

390.681

407.117

18.984

145.225

Klimaat

315.084

213.295

247.627

Onroerend erfgoed

123.562

111.442

1.137

255

5.788

13.226

756

4.102.014

1.815.962

33.528

413.520

Wonen

Dierenwelzijn TOTAAL

Tabel 9 en Tabel 10 geven de uitgaven en ontvangsten voor de beleidsvelden Omgeving & Natuur, Energie en Klimaat. Tabel 9: Uitgaven en ontvangsten Omgeving & Natuur per ISE

UITGAVEN ISE

ONTVANGSTEN

VAK

VEK

k euro

Thema-overschrijdend

286.727

292.205

9.279

910

Water

117.005

117.306

Omgevingsbeleid ruimte en milieu

95.992

98.298

440

6.055

Natuur en biodiversiteit

24.473

25.081

115

11.399

Afval en materialen

22.391

2.347

2.773

548.935

558.054

9.834

18.364

Bodem en ondergrond Totaal

Tabel 10: Uitgaven en ontvangsten Energie en Klimaat per ISE

UITGAVEN ISE

ONTVANGSTEN

VAK

VEK

k euro

Energie

390.681

407.117

18.984

145.225

Klimaat

315.084

213.295

247.627

Totaal

705.765

620.412

18.984

392.852

Tabel 11 geeft de beleidskredieten voor de DAB’s en te consolideren Vlaamse rechtspersonen die onder Omgeving & Natuur ressorteren. Tabel 11: Beleidskredieten DAB’s en te consolideren Vlaamse rechtspersonen Omgeving & Natuur DAB en te consolideren Vlaamse rechtspersonen

ESR-beleidskredieten (k euro)

DAB Minafonds

375.877

VLM

125.837

VMM

122.805

OVAM

84.997

Rubiconfonds

16.487

DAB Grondfonds

5.762

Eigen vermogen INBO

3.923

Minaraad

1.172

SARO

387

Grindfonds

150

TOTAAL

737.397

Tabel 12: Beleidskredieten te consolideren Vlaamse rechtspersonen Energie ESR-beleidskredieten

te consolideren Vlaamse rechtspersonen

(k euro) VEB

296.014

VREG

7.629

TOTAAL

303.643

Binnen het beleidsveld Omgeving & Natuur zijn er heel wat fondsen – zowel intern binnen het Ministerie als extern. Via deze fondsen worden voornamelijk eigen inkomsten geoormerkt. Tabel 13 geeft een overzicht van deze fondsen en hun inkomsten.

Tabel 13: Ontvangsten diverse fondsen binnen Omgeving & Natuur

AO k euro

intern binnen Ministerie

TO k euro

Bossencompensatiefonds

8.046

Vernieuwingsfonds

4.200

Jachtfonds

1.988

Visserijfonds

1.340

Fonds Landinrichting en natuurlijke rijkdommen

1.855

Omgevingsfonds

470

Vlarelfonds

440

Fonds INBO

extern DAB’s en te consolideren Vlaamse rechtspersonen

‘Eigen’ ontvangsten

Toelagen (niet ESR)

DAB Minafonds Toelage dOMG

261.679

Afvalheffingen (geïnd door OVAM) + bijdrage Fost+

63.930

Grondwaterheffing (geïnd door VMM)

28.081

Afvalwaterheffing (geïnd door VMM)

39.310

Dividend Aquafin

8.000

Diverse (boetes mestbank, milieuboetes, diverse ontvangsten dOMG en ANB)

5.446

Rubiconfonds Planbatenheffing (geïnd door Vlabel)

1.487

Toelage dOMG

15.000

DAB Grondfonds Planbatenheffing (geïnd door Vlabel)

1.370

Overtredingen VCRO (boetes, dwangsommen enz.)

2.335

Eigen vermogen INBO Toelage

733

Verkoop niet duurzame goederen

2.348

Diverse (subsidies, ontvangsten EU en federale overheid)

1.502

Tabel 14 geeft de ontvangsten van het Energie- en Klimaatfonds. 47

Tabel 14: Ontvangsten Energie- en Klimaatfonds

AO k euro

Energiefonds Energieheffing

TO k euro 139.000

Supercapregeling

4.000

Administratieve boetes ikv energieprestaties gebouwen

2.000

Boetes uit handhaving energiefraude

Heffing directe lijnen

200

TOTAAL

145.225

AO k euro

Vlaams Klimaatfonds Veilingopbrengsten ETS / klimaatprovisie

TO k euro 247.627

Tabellen 15, 16 en 17 bieden een gedetailleerd beeld van de ESR-uitgaven opgesplitst naar ISE, entiteit en ESR-typologie voor Omgeving & Natuur. Tabellen 18 en 19 geven gelijkaardige informatie voor Energie en Klimaat.

Tabel 15: Omgeving & Natuur – ESR-uitgaven per ISE en per entiteit (k euro) entiteit

ISE

entiteit

ISE

WATER Water BODEM EN Ruimte en milieu ONDERGROND

Natuur en NATUUR EN biodiversiteit

dOMG

PLATTELAND

Materialen

INBO

VMM

119.274 120.722

18.140

18.377

2.143

16.344

2.143

2.347

LUCHT

Bodem en ondergrond

AFVAL EN

OVAM

178 178

BIODIVERSITEIT

Afval en

ANB

RUIMTE EN MILIEU

Plattelandsbeleid THEMA

SCHRIJDEND

Lucht

APPARAAT

Apparaat

TOTAAL

OVER-

Mina-

MINA-

SARO

raad

fonds

21.018

17.257

20.101

67.573

68.827 107.454

110.510

40.480

41.027 56.824

59.404

15.436

16.169 17.579

18.312

Grond-

Grind-

fonds

7.122 7.279

237.907 260.389

93.382

13.597

16.487

5.762

24.622

3.923

97.781

25.095

3.914

6.485 3.241

3.518

59.200

46.790

818

2.179

TOTAAL

364.481 388.566

39,4 41,3

147.368

15,9

146.846

15,9

138.712

14,7

5,7 0,4

175

91.216

711

150

53.275 4.059 3.617

0,4

44.222

4,8

40.865

4,3

13.348

13.247

16.922

5.496

3.241

13.208

3.531

1.172

124.338

122.805

84.819

84.997

124.084

125.837

3.914

3.923

1.156

1.172

0 383

387

383

387

34.366

3,7

143.814

15,3

3.952

0,4

33.309

3,5

0,4

3.531

127.582

398.727

375.877

6,8

15.246

63.901

38.207

90.892

Rubicon

25.619

RIALEN

dend

INBO EV

3.616

MATE-

Thema-overschrij-

VLM

16.922

16.487

5.496

5.762

175

150

125.028 941.871

925.623

13,3

13,8

100

Tabel 16: Omgeving & Natuur – ESR-uitgaven volgens typologie en per entiteit (k euro) entiteit ESR

Lonen en sociale lasten Werkingskosten Inkomensoverdrachten andere sectoren Inkomensoverdrachten binnen overheid Kapitaaloverdrachten andere sectoren Kapitaaloverdrach-

dOMG

INBO

Mina-

raad

SARO

MINA-

Rubi-

Grond-

Grind-

fonds

con

fonds

TOTAAL

ANB

INBO

VMM

OVAM

VLM

62.668

37.572

14.252

66.483

29.806

52.135

3.293

952

309

267.470

28,9

19.206

6.726

3.610

32.509

18.610

13.230

500

190

27.493

5.762

128.004

13,8

6.979

1.751

3.083

10.808

150.980

173.657

18,8

2.803

917

207

3.234

7.161

0,8

9.893

1.412

23.699

35.064

3,8

2.653

5.319

1.001

122.810

16.487

148.270

16,0

6.308

6.624

450

21.839

33.498

49.457

130

47.661

165.997

17,9

110.510

59.404

18.312

122.805

84.997

125.837

3.923

1.172

387

375.877

16.487

5.762

150

925.623

100

ten binnen overheid

Investeringen TOTAAL

Tabel 17: Omgeving & Natuur – ESR uitgaven volgens typologie en per ISE (k euro) ISE

Ruimte en

Water

Milieu

ESR

Natuur en

Bodem en

Afval en

Thema-

Platte-

biodiver-

Onder-

Materia-

overschrij-

landsbe-

siteit

grond

len

dend

leid

Lucht

Apparaat

TOTAAL

Lonen en sociale lasten

66.483

52.135

3.798

29.759

1.715

113.533

267.470

Werkingskosten

33.102

19.637

32.078

8.083

11.311

9.595

141

2.577

11.480

128.004

112.156

17.757

20.921

2.000

3.891

13.171

3.661

100

173.657

917

2.079

4.015

150

7.161

10.994

16.815

3.578

3.677

35.064

123.120

16.987

6.010

1.653

500

148.270

28.703

27.779

67.224

28.861

4.637

5.370

954

2.469

165.997

364.481

147.268

146.846

44.222

53.275

34.366

3.952

3.531

127.582

925.623

Inkomensoverdrachten andere sectoren Inkomensoverdrachten binnen de overheid Kapitaaloverdrachten andere sectoren Kapitaaloverdrachten binnen de overheid Investeringen TOTAAL

Tabel 18: Energie en Klimaat – ESR uitgaven volgens typologie en per instelling (k euro)

ESR

entiteit

dOMG

VEKA

VEB

VREG

TOTAAL

excl. VEB

excl VEB

Lonen en sociale lasten

10.500

5.253

4.475

20.228

2,6

14.975

3,2

Werkingskosten

57.623

290.761

3.154

351.538

45,8

60.777

12,9

Inkomensoverdrachten andere sectoren

207

278.940

279.147

27,2

279.147

44,2

Inkomensoverdrachten binnen overheid

Kapitaaloverdrachten andere sectoren

187.335

24,4

187.335

39,7

Investeringen

0,0

207

534.478

296.014

7.629

838.328

100

542.314

100

TOTAAL

Tabel 19: Energie en Klimaat – ESR uitgaven volgens typologie en per ISE (k euro)

ESR

entiteit

Lonen en sociale lasten

Energie

Klimaat

Apparaat

TOTAAL

excl. VEB

excl VEB

10.243

9.985

20.228

2,41

14.975

2,76

Werkingskosten

351.055

483

351.538

41,93

60.777

11,21

Inkomensoverdrachten andere sectoren

208.547

70.600

279.147

33,30

279.147

51,47

Inkomensoverdrachten binnen overheid

10.000

177.335

187.335

22,35

187.335

34,54

0,01

579.845

247.935

10.548

838.328

100

542.314

100

Kapitaaloverdrachten andere sectoren Investeringen TOTAAL

2. Vlaamse Veerkracht Onderstaand tabel bevat een overzicht van alle relanceprojecten met een link naar de beleidsvelden, Omgeving & Natuur, Energie en Klimaat. Sommige van deze projecten worden begrotingstechnisch via andere beleidsdomeinen of instellingen gefinancierd (o.a. MOW, LV, EWI of Vlaio). Tabel 20: Overzicht relanceprojecten en stand van uitvoering derde monitoringmoment

Speerpunt Cluster

beleidsruimte (mio euro)

Economie en samenleving verduurzamen Renovatie gebouwenpatrimonium

VAK

VEK

oorsprong middelen EU

1 208,00

445,32

68,88

848,16

339,84

417,00

215,13

17,44

293,00

124,00

VV001

Asbestpremie daken en buitenmuren niet residentieel met isolatie

30,00

0,34

30,00

VV002

Asbestpremie daken en buitenmuren residentieel met isolatie

12,00

0,07

12,00

VV003

Asbestpremie daken residentieel met isolatie

42,00

0,72

42,00

VV004

Circulaire economie - asbest (lokale besturen)

27,60

10,08

0,18

27,60

VV005

Circulaire economie - asbest (sectorprotocollen)

12,40

0,67

VV006

Financiering energieluik woningrenovatiepremie

180,00

VV007

Flankerend beleid transitie oude elektrische verwarming en toekomstbestendig maken van het elektriciteitsnet

20,05

8,47

20,05

VV008

EPC-labelpremie residentieel

25,35

0,19

25,35

VV009

Renovaties sociale woningen versnellen (energetisch en asbest)

30,00

9,17

2,05

30,00

VV011

VEB energie-efficiëntie Vlaamse overheid

20,00

VV012

Verlenging en uitbreiding sloop- en heropbouwpremie

17,60

12,40 180,00

20,00 5,42

5,42

17,60

Blue Deal

343,00

81,78

27,69

291,00

52,00

40,00

7,97

6,22

39,60

0,40

6,00

1,47

0,10

6,00

0,27

33,90

VV24

Groenblauwe infrastructuur - open ruimte

VV25

Blue Deal - onderzoek

VV26

Blue Deal - MOW

35,00

25,66

VV27

Blue Deal - Economie

10,00

1,62

VV28

Droogteresistente teelten

8,00

4,00

VV29

Groene investeringen op land- en tuinbouwbedrijven

10,00

VV30

Hergebruik restwater

10,00

VV31

Groenblauwe infrastructuur - bebouwde omgeving

20,00

VV32

Innovatieve projecten circulair watergebruik en slimme meetnetten en datasystemen

45,00

VV33

Sensibilisering, opleiding en advisering

VV34

Vlaggenschipprojecten natuurgebaseerde oplossingen

23,00

2,46

0,66

19,00

4,00

VV35

Groenblauwe infrastructuur - waterlopen

30,00

9,20

0,22

4,80

5,20

VV36

Natte natuur

100,00

20,79

14,20

94,40

5,60

10,00 0,4

8,00

20,00 8,61

5,62

43,30

6,00

125,00

VV047

125,00

Vergroening weginfrastructuur

120,00

98,98

VV048

Investering LED-verlichting gewestwegen

90,00

84,50

VV049

Versnelde uitrol laadinfrastructuur

30,00

14,48

1,70 6,00

Waterstofonderzoek Waterstofonderzoek

1,10

0,12

29,46

90,54 90,00

0,12

29,46

0,54

Verbetering en verduurzaming ruimtelijke ordening

98,00

34,12

23,22

24,70

73,30

VV100

Achterstand bij subsidies tegen leegstand verminderen

15,00

7,50

2,18

VV101

Inhaalbeweging vernieuwing bedrijventerreinen

10,00

VV102

Investeren in kernversterking via projectoproepen

25,00

3,62

0,44

25,00

VV103

Lantis - PFOS vervuiling

23,00

20,60

23,00

VV105

Ontsnipperen van Vlaams landschap

25,00

15,00 10,00

24,70

Uitbouwen Circulaire Economie

55,00

3,86

0,40

55,00

VV123

Circulair bouwen

10,00

2,26

0,35

10,00

VV124

Circulaire maakindustrie

15,00

1,60

0,05

15,00

VV125

Circulaire economie - recyclagehub

30,00

0,30

30,00

Investeren in groene warmte

50,00

11,45

0,01

VV126

50,00

11,45

0,01

50,00

Vlaanderen digitaal transformeren

14,40

7,00

5,28

9,00

5,40

Digitalisering Vlaamse overheid

14,40

7,00

5,28

9,00

5,40

9,00

Call groene warmte

VV59

Digitalisering assetmanagement Aquafin

9,00

4,50

VV63

Omgevingsloket - digitalisering inzage-loket en omgevingscheck

1,00

0,43

VV70

MATIS - Vlaams materialeninformatiesysteem

1,95

0,75

VV75

VLM - MAP6 en datawarehouse

2,45

0,75

1,00 1,95

0,35

2,45