Drinkwaterbalans_Vlaanderen_2017.pdf by Vlaanderen-be

Vlaanderen is milieu

Drinkwaterbalans voor Vlaanderen 2017

VLAAMSE MILIEUMAATSCHAPPIJ

www.vmm.be

DOCUMENTBESCHRIJVING Titel Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017 Samenstellers Afdeling Operationeel Waterbeheer, VMM Dienst Grondwater en Lokaal Waterbeheer, Team Watervoorziening en -gebruik Inhoud Dit rapport geeft inzicht in de hoeveelheid gewonnen, geproduceerd, geleverd en verbruikt water per watermaatschappij. De rapportering maakt het mogelijk een balans op te maken van de winning, de productie en het verbruik in Vlaanderen. Daarnaast bevat dit rapport ook cijfers van het niet-geregistreerde verbruik, de seizoenale schommelingen en het piekverbruik. Naast de data voor het jaar 2017 beschrijft het rapport ook trends. Wijze van refereren Vlaamse Milieumaatschappij (2018), Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017 Verantwoordelijke uitgever Bernard De Potter, Vlaamse Milieumaatschappij Vragen in verband met dit rapport Vlaamse Milieumaatschappij Dokter De Moorstraat 24-26 9300 Aalst Tel: 053 72 62 10 info@vmm.be Depotnummer D/2018/6871/029

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

SAMENVATTING Het drinkwaterdecreet1 wil een duurzame watervoorziening en een duurzaam watergebruik bereiken. Zo wil de Vlaamse overheid het milieu en de volksgezondheid beschermen door het verzekeren van de levering van een optimale hoeveelheid water bestemd voor menselijke aanwending. Jaarlijks worden, in samenwerking met de WaterRegulator, de kwantiteitcijfers opgevraagd bij de verschillende watermaatschappijen en maakt de Vlaamse Milieumaatschappij hiermee de drinkwaterbalans op. Data 2017 Om drinkwater te produceren maken de Vlaamse watermaatschappijen gebruik van grondwater en/of oppervlaktewater. In 2017 werd 346,8 miljoen m³ ruw water gewonnen in Vlaanderen, waarvan 47,4 % uit grondwater en 52,6 % uit oppervlaktewater. 11,1 miljoen m³ ruw water werd buiten Vlaanderen gewonnen, waarvan 94,6 % uit grondwater en 5,4 % uit oppervlaktewater. - Water-link wint al zijn ruw water uit oppervlaktewater. - Pidpa, IWVA, Farys en Knokke-Heist gebruiken enkel grondwater als ruw water. - De Watergroep en VIVAQUA winnen ruw water uit grondwater én oppervlaktewater. - IWVB koopt al zijn water aan onder de vorm van drinkwater. Na het winnen van het ruw water volgt het productieproces waarin dit water wordt behandeld tot drinkwater dat voldoet aan de wettelijke kwaliteitseisen. Een klein deel ruw water wordt ook zonder zuivering verkocht voor laagwaardige industriële processen. In 2017 was dit 1,4 miljoen m³. Zeven watermaatschappijen produceerden in 2017 in Vlaanderen 341,1 miljoen m³ drinkwater. In 2017 ging 4,2 miljoen m³ water verloren bij de productie van drinkwater. De verschillende watermaatschappijen kochten en verkochten onderling 67,4 miljoen m³ drinkwater. Opvallende inkoop- en verkoopcijfers zijn die van water-link en Farys. Water-link verkocht grote hoeveelheden water aan de andere watermaatschappijen in Vlaanderen. Farys koopt veel drinkwater in bij andere watermaatschappijen binnen Vlaanderen (vooral bij water-link) en verkoopt hiervan een groot deel aan andere watermaatschappijen in Vlaanderen. Farys beschikt namelijk over distributie-infrastructuur van Brussel tot Oostende. De inkoop van drinkwater door Vlaamse watermaatschappijen buiten Vlaanderen bedroeg 75,0 miljoen m³. De belangrijkste aandelen daarin zijn de aankopen die Farys doet bij het Brusselse VIVAQUA (32,6 miljoen m³), en de aankopen van De Watergroep bij het Waalse SWDE (27,2 miljoen m³).De Vlaamse watermaatschappijen verkochten 7,6 miljoen m³ drinkwater buiten Vlaanderen. Het drinkwater dat de Vlaamse watermaatschappijen produceren of aankopen, wordt geleverd aan zowel huishoudelijke als niet-huishoudelijke abonnees. In Vlaanderen leverden de watermaatschappijen 350,5 miljoen m³ drinkwater aan de abonnees (huishoudelijke en niet-huishoudelijke abonnees) waarvan 60,7 % aan huishoudelijke abonnees en 39,3 % aan niet-huishoudelijke. Voor het eerst zijn in dit rapport ook distributiegegevens opgenomen. Deze gegevens geven een inschatting van het drinkwatergebruik op dagbasis en een inzicht in seizoenale variaties. Juni 2017 kende een heel

het decreet van 24 mei 2002 betreffende water bestemd voor menselijke aanwending

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

hoog verbruik. De hoogste dagverbruiken lagen bij sommige watermaatschappijen tot meer dan 40 % hoger dan het gemiddelde. Het niet-geregistreerde verbruik omvat het niet-gefactureerde verbruik en de lekverliezen. Onder nietgefactureerd verbruik valt het watergebruik door de brandweer, door de gemeentediensten, voor het spoelen van leidingen … In 2017 was het niet-geregistreerde verbruik 69,2 miljoen m³ of zo’n 16,5 % van het water dat gedistribueerd werd. In het rapport Drinkwaterbalans – 2017 zijn voor de derde maal de cijfers opgenomen van de Infrastructure Leakage Index (ILI). In 2017 lag de ILI in Vlaanderen tussen de 0,49 en 3,09 tegenover 0,65 en 1,39 in 2016. Het gewogen gemiddelde over heel Vlaanderen steeg van 1,06 tot 1,15. Een waarde onder de 2 wordt als goed beschouwd. De sterke stijging van het niet-geregistreerde verbruik bij water-link is de oorzaak van deze hogere cijfers. Water-link geeft aan dat door operationele redenen grote onzekerheid zit op deze berekeningen. Zonder de resultaten van water-link is het gewogen gemiddelde van Vlaanderen 1,07. Trends Sinds 2012 zette zich een kleine algemene daling in ruw water winning in. In 2014 werd het minste en in 2016 het op één na minste ruw water gewonnen. In 2017 werd 2,5 % meer ruwwater gewonnen dan in 2016. Dit is het grootste volume sinds 2011. Het verbruik steeg maar 1,0 % in vergelijking met 2016. Dit verschil is te wijten aan een stijging van het niet-geregistreerde verbruik in 2017 (+ 7.3 %). Over de periode 2009-2017 blijft het niet-geregistreerde verbruik redelijk constant. In vergelijking met 2001 wordt er 5,9 % minder drinkwater geproduceerd. Die daling doet zich voornamelijk voor bij het drinkwater geproduceerd uit grondwater. De inkoop van drinkwater uit de naburige gewesten en landen bleef constant tussen 2009 en 2011. In 2012 droeg De Watergroep de winningen die zij in Wallonië exploiteerden over aan hun Waalse zustermaatschappij SWDE. Sindsdien koopt De Watergroep het water aan bij SWDE. Sindsdien blijft het totale volume dat de Vlaamse drinkwatersector aankoopt buiten Vlaanderen schommelen rond 75 miljoen m³. In vergelijking met 2001 is 35,6 miljoen m³ drinkwater minder geleverd. Dit komt overeen met een daling van 9,0 %. Tussen 2016 en 2017 zien we een stijging van 3,5 miljoen m³. Sinds 2011 wordt een onderscheid gemaakt tussen huishoudelijk en niet-huishoudelijk verbruik. Tussen 2011 en 2016 zien we een bevolkingsstijging van 3,4 % en een stijging van het huishoudelijk verbruik van 0,3 %. Het huishoudelijk verbruik per inwoner daalt dus. In de periode 2013-2017 was juni de maand met het gemiddeld hoogste verbruik. Afhankelijk van de weersomstandigheden komen ook in mei-september pieken voor. Tussen 2011 en 2017 zijn de cijfers van het niet-geregistreerd verbruik nagenoeg constant.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

INHOUD 1 Inleiding ......................................................................................................................................................... 9 1.1 Inhoud van het rapport .......................................................................................................................... 9 1.2 Wetgeving en begrippen ........................................................................................................................ 9 1.3 Rapportering ........................................................................................................................................11 2 Drinkwaterbalans voor het jaar 2017..........................................................................................................13 3 Winning van ruwwater door de Vlaamse watermaatschappijen ................................................................14 3.1 Data 2017 .............................................................................................................................................14 3.2 Trends...................................................................................................................................................17 4 Productie van drinkwater door de Vlaamse watermaatschappijen............................................................19 4.1 Data 2017 .............................................................................................................................................19 4.1.1 Productie ......................................................................................................................................19 4.1.2 Productieverlies ...........................................................................................................................20 4.2 Trends...................................................................................................................................................21 4.2.1 Productie ......................................................................................................................................21 4.2.2 Productieverlies ...........................................................................................................................22 5 Drinkwatertransfer in en buiten Vlaanderen ..............................................................................................24 5.1 Data 2017 .............................................................................................................................................24 5.1.1 Inkoop en verkoop in Vlaanderen ................................................................................................24 5.1.2 Inkoop en verkoop met naburige gewesten en landen ...............................................................25 5.2 Trends...................................................................................................................................................26 6 Drinkwaterlevering en â€“verbruik ................................................................................................................29 6.1 Data 2017 .............................................................................................................................................29 6.2 Trends...................................................................................................................................................31 6.2.1 Alle abonnees...............................................................................................................................31 6.2.2 Huishoudelijke abonnees .............................................................................................................31 6.2.3 Niet-huishoudelijke abonnees .....................................................................................................33 6.2.4 Vergelijking leveringen aan huishoudelijke en niet-huishoudelijke abonnees ...........................34 7 Gedistribueerd drinkwater - Seizoenen en piekverbruik ............................................................................36 7.1 Data 2017 .............................................................................................................................................36 7.1.1 Per maand ....................................................................................................................................36 7.1.2 Dagverbruik â€“ pieken en gemiddelden ........................................................................................37 7.2 Trends...................................................................................................................................................38 7.2.1 Per maand ....................................................................................................................................38 8 Niet-geregistreerd verbruik .........................................................................................................................40 8.1 Data 2017 .............................................................................................................................................40 8.1.1 Niet-geregistreerd verbruik .........................................................................................................40 8.1.2 Infrastructure Leakage Index (ILI) ................................................................................................41

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

8.2 Trends...................................................................................................................................................42 Intermezzo - ILI ............................................................................................................................................44 9 Conclusies ....................................................................................................................................................45

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

LIJST VAN TABELLEN tabel 1: overzicht van meermaals gebruikte termen en hun betekenis ..........................................................10 tabel 2: gewonnen ruw water voor de productie van drinkwater opgesplitst in totaal en in Vlaanderen, grondwater en oppervlaktewater ....................................................................................................................14 tabel 3: gewonnen ruwwater (m³) per type water voor de productie van drinkwater door de Vlaamse watermaatschappijen .......................................................................................................................................15 tabel 4: ruwwater door Vlaamse watermaatschappijen gewonnen tussen 2012 en 2017 in totale hoeveelheid (m³) en opgesplitst in oppervlaktewater en grondwater ............................................................17 tabel 5: geproduceerde hoeveelheid drinkwater voor de totale hoeveelheid en de hoeveelheid in Vlaanderen opgesplitst in grondwater en oppervlaktewater ..........................................................................20 tabel 6: geproduceerde hoeveelheid drinkwater (m³) door de Vlaamse watermaatschappijen verdeeld in grond- en oppervlaktewater en de plaats van winning (in en buiten Vlaanderen) .........................................20 tabel 7: productieverlies (m³) en het % ruwwater dat verloren gaat tijdens het productieproces .................21 tabel 8: productieverlies als % van het gewonnen ruwwater per watermaatschappij....................................23 tabel 9: inkoop en verkoop van drinkwater (m³) tussen de Vlaamse watermaatschappijen binnen Vlaanderen .......................................................................................................................................................24 tabel 10: watermaatschappijen die drinkwater inkopen en/of verkopen (m³) van Wallonië en Brussel ........25 tabel 11: watermaatschappijen die drinkwater inkopen en/of verkopen (m³) van Nederland en Frankrijk ...26 tabel 12: drinkwater transfer van Vlaanderen met de naburige gewesten en landen in m³...........................26 tabel 13: geleverd drinkwater (m³) aan (huishoudelijke en niet-huishoudelijke) abonnees in Vlaanderen ...29 tabel 14: geleverd drinkwater (m³) aan huishoudelijke abonnees in Vlaanderen ...........................................30 tabel 15: dagminima, daggemiddelden en dagmaxima van de distributie in 2017 per watermaatschappij ...37 tabel 16: niet-geregistreerd verbruik (m³) in Vlaanderen in 2017 ...................................................................40 tabel 17: gerapporteerde ILI voor de Vlaamse watermaatschappijen voor het jaar 2017 ..............................41 tabel 18: evolutie van het % niet-geregistreerd verbruik t.o.v. de input bij distributie voor de periode 2011 t.e.m. 2017 voor elke watermaatschappij........................................................................................................42 tabel 19: indeling van de ILI in de internationale literatuur11 ..........................................................................44

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

LIJST VAN FIGUREN figuur 1: watermaatschappijen actief in Vlaanderen in 2017 ..........................................................................12 figuur 2: de volledige drinkwaterbalans van het jaar 2017 voor de watermaatschappijen actief in Vlaanderen .......................................................................................................................................................13 figuur 3: het aandeel (%) gewonnen water verdeeld over oppervlaktewater en grondwater en verdeeld in en buiten Vlaanderen per watermaatschappij (2017) .....................................................................................16 figuur 4: grondwater en oppervlaktewater gewonnen door de Vlaamse watermaatschappijen in miljoen m³ voor de periode 2012 – 2017* ........................................................................................................................18 figuur 5: aandeel van oppervlaktewater in de ruwwaterwinningen van De Watergroep sinds 2011 .............18 figuur 6: totale productie van drinkwater (m³) door Vlaamse watermaatschappijen, opgesplitst in oppervlakte- en grondwater voor de periode 2001 tot 2017 ..........................................................................22 figuur 7: totaal productieverlies in Vlaanderen voor de periode 2012 tot 2017 .............................................23 figuur 8: drinkwatertransfer met de naburige gewesten en landen tussen 2009 en 2017 .............................27 figuur 9: evolutie van de inkoop van drinkwater voor Vlaanderen uit naburige gewesten en landen tussen 2009 en 2017 ....................................................................................................................................................27 figuur 10: evolutie van de inkoop van drinkwater uit naburige gewesten en landen per watermaatschappij 28 figuur 11: evolutie volume (m³) geleverd drinkwater tussen 2001 en 2017 ...................................................31 figuur 12: evolutie van het huishoudelijk verbruik en het aantal inwoners in Vlaanderen in de periode 20112017 ..................................................................................................................................................................32 figuur 13: volume geleverd aan huishoudelijke klanten in Vlaanderen gerelateerd aan het inwonersaantal 33 figuur 14: Volume geleverd aan niet-huishoudelijke abonnees in miljoen m³ voor de periode 2011 tot 2017 33 figuur 15: vergelijking tussen de volumes geleverd aan huishoudelijke en niet-huishoudelijke klanten tussen 2011 en 2017 ....................................................................................................................................................34 figuur 16: percentage van niet-huishoudelijk verbruik t.o.v. het totale geregistreerde verbruik (huishoudelijk en niet-huishoudelijk) voor de periode 2011 tot en met 2017 ................................................35 figuur 17: gedistribueerd volume in elke maand van 2017 (cijfers zonder IWVB en Vivaqua)* ......................36 figuur 18: maandgemiddelden van de distributie voor de jaren 2013 tot en met 2017 (zonder IWVB en Vivaqua)* ..........................................................................................................................................................38 figuur 19: maandextremen en gemiddelden van de distributie voor de periode 2013 – 2017 (zonder IWVB en Vivaqua)* .....................................................................................................................................................39 figuur 20: evolutie van het % niet-geregistreerd verbruik t.o.v. input bij distributie in Vlaanderen voor de periode 2011 t.e.m. 2017* ...............................................................................................................................42 figuur 21: evolutie van de ILI in de periode 2014-2017 per watermaatschappij en voor Vlaanderen ............43

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

1 INLEIDING 1.1 Inhoud van het rapport Dit rapport geeft inzicht in de hoeveelheid water die gewonnen, geproduceerd, geleverd en verbruikt is in het kader van de openbare drinkwatervoorziening in Vlaanderen in 2017. Met de rapportering kunnen we een balans opmaken van winning, productie en distributie in Vlaanderen. Voor verschillende aspecten geeft dit rapport een trend: - vanaf 2009 voor de inkoop en verkoop van drinkwater; - vanaf 2011 voor de productie en verkoop; - vanaf 2011 voor de winning; - vanaf 2011 voor niet-geregistreerd verbruik ; - vanaf 2014 voor de Infrastructure Leakage Index (ILI). Dit rapport bevat voor het eerst ook een deel over de impact van de seizoenen op het verbruik. De maandgegevens starten vanaf 2013. De openbare watervoorziening in Vlaanderen vertoont een aantal kenmerken die van belang zijn voor de interpretatie van dit rapport: — Niet alle watermaatschappijen produceren zelf drinkwater. — Vlaamse watermaatschappijen winnen en produceren drinkwater hoofdzakelijk in Vlaanderen, maar ook deels in het Waalse gewest. — Een groot deel van het drinkwater dat in Vlaanderen wordt verdeeld, wordt niet door een Vlaamse watermaatschappij geproduceerd maar aangekocht uit de andere gewesten en buurlanden.

1.2 Wetgeving en begrippen Het decreet van 24 mei 2002 betreffende water bestemd voor menselijke aanwending beoogt in artikel 3 een duurzame watervoorziening en een duurzaam watergebruik. Een duurzame watervoorziening is ruim opgevat, namelijk de winning, opvang, behandeling en distributie van water bestemd voor menselijke aanwending en een duurzaam watergebruik. Deze duurzame watervoorziening heeft als doel het beschermen van het milieu, en het beschermen van de volksgezondheid door het verzekeren van de levering van een optimale hoeveelheid water bestemd voor menselijke aanwending van een geschikte kwaliteit. Daarbij wordt ook rekening gehouden met sociale en economische aspecten.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

Artikel 27 van het besluit van 8 april 2011 van het Algemeen waterverkoopreglement2 behandelt de jaarlijkse rapportering van o.a. het duurzame watergebruik inclusief lekverliezen. Het ministerieel besluit3 van 12 december 2011 over de rapportering van het Algemeen waterverkoopreglement stelt in artikel 5 dat de exploitant minstens volgende gegevens moet aanleveren over het duurzaam watergebruik en de lekverliezen: - het niet-geregistreerd verbruik uitgedrukt als percentage van het totaal gedistribueerde volume drinkwater; - het lekverlies uitgedrukt als percentage van het totaal gedistribueerde volume drinkwater. Termen die meermaals terugkomen worden hieronder gedefinieerd. De termen zijn alfabetisch gerangschikt. tabel 1: overzicht van meermaals gebruikte termen en hun betekenis

Term Abonnee

Verklaring Elke natuurlijke of rechtspersoon die een recht heeft t.o.v. een onroerend goed dat aangesloten is op een openbaar waterdistributienetwerk en aan wie de exploitant van een openbaar waterdistributienetwerk door dat waterdistributienetwerk drinkwater levert.

Drinkwater

Water dat voldoet aan de eisen gesteld aan water voor menselijke consumptie,. Hiermee wordt bedoeld: al het water dat onbehandeld of na behandeling bestemd is om te drinken, koken, voor voedselbereiding, vaat of persoonlijke hygiĂŤne, ongeacht de herkomst en ongeacht of het water wordt geleverd via een waterdistributienetwerk of via een private waterwinning, uit een tankschip of tankauto, of in flessen of verpakkingen, met uitzondering van: a) natuurlijk mineraalwater dat als zodanig erkend is krachtens het koninklijk besluit van 8 februari 1999 betreffende natuurlijk mineraalwater en bronwater; b) water dat een geneesmiddel is. Dit rapport gaat alleen over alleen het drinkwater uit het openbaar waterdistributienetwerk.

Distributie volume

Volume water dat een watermaatschappij in het openbare leiding netwerk inbrengt. Dit verschilt van het daadwerkelijke verbruik door abonnees omwille van spoelingen, lekverliezen, gebruik door de brandweer ...

Gewonnen water

Alle ruwwater, ook het water dat niet gewonnen wordt met als doel productie van drinkwater maar met als doel als ruwwater verhandeld te worden. Dit water bevat geen oppervlaktewater dat gewonnen wordt om na zuivering â€˜directâ€™ te infiltreren in de waterlaag waaruit het later weer opgepompt wordt.

Huishoudelijke abonnee

Alle abonnees die geen 'niet-huishoudelijke abonnee' zijn.

Besluit van de Vlaamse Regering van 8 april 2011 houdende bepalingen van rechten en plichten van de exploitanten van een openbaar waterdistributienetwerk en hun klanten met betrekking tot de levering van water bestemd voor menselijke consumptie, de uitvoering van de saneringsverplichting en het algemeen waterverkoopreglement. 3 Ministerieel besluit van 12 december 2011 betreffende de rapportering over de toepassing van de bepalingen uit het besluit van de Vlaamse regering houdende bepalingen van rechten en plichten van de exploitanten van een openbaar waterdistributienetwerk en hun klanten met betrekking tot de levering van water bestemd voor menselijke consumptie, de uitvoering van de saneringsverplichting en het algemeen waterverkoopreglement.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

Niet-huishoudelijke abonnee

Alle abonnees waarvan de variabele prijs van de drinkwatercomponent berekend wordt aan de hand van de progressieve structuur.

Ruwwater

Water bestemd voor productie. Het water wordt verder in de cyclus omgezet in drinkwater.

Watermaatschappij

Een exploitant die een openbaar waterdistributienetwerk door leidingen beheert (in Vlaanderen of buiten Vlaanderen).

Waterproductiecentrum

De plaats waar oppervlaktewater of grondwater behandeld wordt tot water bestemd voor menselijke consumptie.

1.3 Rapportering Sinds 2001 vraagt de afdeling Operationeel Waterbeheer van de VMM gegevens over kwantiteit op aan de verschillende watermaatschappijen. Vanaf 2011 gebeurt jaarlijks de bevraging van de verschillende watermaatschappijen rond het volume water bestemd voor menselijke consumptie in samenwerking met de dienst WaterRegulator van de VMM. Na de warme zomer en de hoge piekverbruiken in juni 2017, werd aan de watermaatschappijen gevraagd om op dagbasis gegevens aan te leveren over de gedistribueerde volumes en over de beschikbaarheid van ruwwater. Om beter in te schatten of deze dagverbruiken gemiddeld, minimaal of maximaal zijn, vergelijken we ook de maandverbruiken van 2013 t.e.m. 2017. Met deze gegevens volgt de VMM nu op de voet op of er geen problemen zijn met de bevoorrading van het leidingwater4. In 2017 waren 9 watermaatschappijen actief in Vlaanderen. 8 daarvan worden hier besproken: -

AGSO Knokke-Heist De Watergroep Farys IWVA IWVB Pidpa VIVAQUA water-link

De Nederlandse watermaatschappij Brabant Water is actief in de Belgische enclave Baarle-Hertog, maar is verder niet meegenomen in deze bespreking. VIVAQUA is een watermaatschappij die tot en met 2017 een beperkt afzetgebied in Vlaanderen had. VIVAQUA is de Brusselse drinkwaterproducent die water wint in WalloniĂŤ en ook na 2017 een deel van het gewonnen water verkoopt aan Vlaamse watermaatschappijen. 4

https://www.vmm.be/water/drinkwater/beschikbaarheid-van-leidingwater

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

De distributiegebieden van de acht watermaatschappijen voor het jaar 2017 zijn weergegeven in figuur 1. De gerapporteerde informatie is opgedeeld in: - winning van ruwwater (oppervlaktewater of grondwater) – hoofdstuk 3; - productie van drinkwater – hoofdstuk 4; - inkoop en verkoop van drinkwater – hoofdstuk 5; - verkoop aan abonnees in het eigen distributiegebied – hoofdstuk 6; - niet-geregistreerd verbruik – hoofdstuk 7. Geleverde hoeveelheden Voor de verkoop van drinkwater aan een andere watermaatschappij en voor de verkoop van drinkwater aan de abonnee is in dit rapport gerekend met geleverde hoeveelheden. Deze geleverde hoeveelheden verschillen van gefactureerde hoeveelheden. Met 'geleverde hoeveelheden' worden cijfers bedoeld die (eventueel) berekend (geraamd) zijn om de referentieperiode te vervolledigen. M.a.w. de cijfers voor de afnemers of abonnees waarvan de exacte geleverde hoeveelheid tijdens de referentieperiode niet gekend is, worden berekend. Met ‘gefactureerde hoeveelheden’ worden de hoeveelheden bedoeld die gebruikt worden voor het opmaken van de verbruiksfacturen van klanten. figuur 1: watermaatschappijen actief in Vlaanderen in 2017

Sinds 2018 zijn de leveringsgebieden van IWVB en VIVAQUA overgenomen door De Watergroep of Farys. IWVB hield op te bestaan. VIVAQUA blijft wel actief in Brussel en op het grondgebied van de Luchthaven van Brussels Airport – Zaventem. Daarnaast verkoopt VIVAQUA water aan Vlaamse watermaatschappijen.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

2 DRINKWATERBALANS VOOR HET JAAR 2017 De waterbalans 2017 voor Vlaanderen wordt weergegeven in figuur 2. De volumes zijn uitgedrukt in miljoen mÂł water. Een uitgebreide bespreking volgt in de volgende hoofdstukken: - winning van ruwwater; - productie van drinkwater; - drinkwatertransfer in en buiten Vlaanderen; - drinkwaterlevering en -verbruik; - niet-geregistreerd verbruik. In het hoofdstuk gedistribueerd volume wordt gekeken naar de maandelijkse en dagelijkse variaties van het drinkwaterverbruik. figuur 2: de volledige drinkwaterbalans van het jaar 2017 voor de watermaatschappijen actief in Vlaanderen5

Water dat Vivaqua wint buiten Vlaanderen en vervolgens aan de andere watermaatschappijen verkoopt, valt hier onder transfers en niet onder winning. Dit in tegenstelling tot het water dat zij zelf in Vlaanderen leveren.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

3 WINNING VAN RUWWATER DOOR DE VLAAMSE WATERMAATSCHAPPIJEN Om drinkwater te produceren maken de Vlaamse watermaatschappijen gebruik van grondwater en/of oppervlaktewater. Dit ruwwater wordt voor ongeveer de helft gewonnen uit grondwater en de helft uit oppervlaktewater. Een deel daarvan wordt door de Vlaamse drinkwatermaatschappij aangekocht buiten Vlaanderen.

3.1 Data 2017

In 2017 wonnen de Vlaamse watermaatschappijen 357,8 miljoen m続 ruwwater (zie tabel 2), opgedeeld in 48,9 % afkomstig van grondwater en 51,1 % uit oppervlaktewater. Van deze totale hoeveelheid wordt 346,8 miljoen m続 in Vlaanderen gewonnen. Daarvan is 47,4 % afkomstig van grondwater en 52,6 % afkomstig van oppervlaktewater. Slecht 3,1 % van het ruwwater dat Vlaamse watermaatschappijen winnen wordt buiten Vlaanderen gewonnen. Er wordt wel nog een grote hoeveelheid drinkwater aangekocht buiten Vlaanderen (zie 5.1.2) tabel 2: gewonnen ruw water voor de productie van drinkwater opgesplitst in totaal en in Vlaanderen, grondwater en oppervlaktewater

Totaal

Gewonnen water Grondwater Oppervlaktewater Totaal

In Vlaanderen

In m続

174 974 818 182 860 193 357 835 011

48.9 51.1 100

164 493 672 182 261 903 346 755 575

47.4 52.6 100

De Vlaamse waterschappijen winnen het grondwater vooral in Vlaanderen. Een heel beperkte hoeveelheid grondwater wordt gewonnen in grondwaterwinningen gelegen in het Waalse gewest.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

Om de grondwaterlagen kunstmatig aan te vullen gebruikt Pidpa gezuiverd oppervlaktewater en IWVA gezuiverd afvalwater. Deze volumes worden in de balans niet afzonderlijk opgenomen. Oppervlaktewater wordt door 3 van de 8 watermaatschappijen gebruikt als ruwwater voor de productie van drinkwater. Dit zijn: - water-link; - De Watergroep, - VIVAQUA (in beperkte mate). De tabel 3 bevat het volume grondwater of oppervlaktewater dat gebruikt wordt voor de productie van drinkwater, opgedeeld in water dat gewonnen wordt in of buiten Vlaanderen. Voor VIVAQUA wordt alleen de gewonnen hoeveelheid meegenomen die zij zelf verdelen in Vlaanderen. Het water dat VIVAQUA via Brussel verkoopt aan andere Vlaamse watermaatschappijen is hierin niet opgenomen. Deze hoeveelheid wordt gerapporteerd via de drinkwatertransfer met naburige gewesten en landen (5.1.2). Farys en VIVAQUA winnen respectievelijk 9,4 miljoen m³ en 1,6 miljoen m³ ruwwater (grondwater en oppervlaktewater) buiten Vlaanderen. IWVB wint geen ruwwater. De grootste ruwwaterwinners in Vlaanderen zijn: - water-link (144,8 miljoen m³); - De Watergroep (132,8 miljoen m³); - Pidpa (63,9 miljoen m³). Zij zorgen voor meer dan 95 % van de winning van ruwwater. tabel 3: gewonnen ruwwater (m³) per type water voor de productie van drinkwater door de Vlaamse watermaatschappijen

Grondwater Watermaatschappij

AGSO Knokke-Heist

Totaal

In Vlaanderen

Oppervlaktewater

Buiten Vlaanderen

In Vlaanderen

Buiten Vlaanderen

528 315

132 833 674

95 562 052

37 271 622

Farys

10 269 604

744 441

9 417 519

107 644

IWVA

3 624 611

IWVB

Pidpa

63 946 487

1 749 683

87 766

1 063 627

598 290

Water-link

144 882 637

Vlaanderen

357 882 011

163 965 357

10 481 146

182 261 903

598 290

45.9

2.9

51.0

0.2

De Watergroep

VIVAQUA

100

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

De Vlaamse watermaatschappijen halen hun ruwwater voor 45,9 % uit grondwaterwinningen in Vlaanderen, voor 2,9 % uit grondwaterwinningen buiten Vlaanderen, voor 51,0 % uit oppervlaktewater in Vlaanderen en voor 0,2 % uit oppervlaktewater buiten Vlaanderen ( zie tabel 3). Uit de analyse per watermaatschappij (figuur 3) blijkt dat er verschillende strategieĂŤn bestaan bij de watermaatschappijen: - Water-link gebruikt enkel oppervlaktewater. - Pidpa, IWVA en Knokke-Heist winnen enkel ruwwater uit grondwater. - IWVB heeft geen eigen winning en koopt al het water aan. - VIVAQUA wint het belangrijkste deel van zijn water buiten Vlaanderen, zowel uit oppervlakte- als grondwater. - De Watergroep combineert oppervlaktewater en grondwater. Zo wint De Watergroep 71,9 % uit grondwater en 28,1 % uit oppervlaktewater. - Farys wint een beperkte hoeveelheid ruwwater zowel grondwater als oppervlaktewater - VIVAQUA combineert oppervlaktewater en grondwater. figuur 3: het aandeel (%) gewonnen water verdeeld over oppervlaktewater en grondwater en verdeeld in en buiten Vlaanderen per watermaatschappij (2017)

100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%

Oppervlaktewater buiten Vlaanderen Oppervlaktewater in Vlaanderen Grondwater buiten Vlaanderen Grondwater in Vlaanderen

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

3.2 Trends Vanaf 2012 heeft De Watergroep zijn grondwaterwinningen gelegen in Wallonië overgedragen aan de Société Wallone Des Eaux (SWDE). De Watergroep koopt dit water aan bij SWDE. Om een goede vergelijking te kunnen maken van de evolutie starten de cijfers vanaf 2012. De totale winning van ruwwater door Vlaamse watermaatschappijen over de periode 2012 t.e.m. 2017 is weergegeven in tabel 4. In 2012 werd 352,9 miljoen m³ gewonnen, in 2017 was dit 357,8 miljoen m³ wat het hoogste volume is in deze tijdsreeks. 2014 was het jaar met de laagste winning (346,0 miljoen m³). Het verschil tussen de hoogste (2017) en laagste (2014) waarde bedraagt 11,8 miljoen m³. tabel 4: ruwwater door Vlaamse watermaatschappijen gewonnen tussen 2012 en 2017 in totale hoeveelheid (m³) en opgesplitst in oppervlaktewater en grondwater

Jaar

Grondwater

Oppervlaktewater

Totaal

2012

174 899 044

178 065 147

352 964 191

2013

176 083 830

179 216 737

355 300 567

2014

171 826 509

174 193 071

346 019 580

2015

172 905 681

177 704 164

350 609 845

2016

172 607 899

175 048 542

347 656 441

2017

174 974 818

182 860 193

357 835 011

De evolutie van grondwater en oppervlaktewater als ruwwaterbron is weergegeven in figuur 4. In de hele periode wordt iets meer oppervlaktewater dan grondwater gebruikt. In 2017 was het aandeel 51,1 % en 48,9 % respectievelijk. De verhouding tussen beide bleef tussen 2012 en 2016 ongeveer gelijk, maar in 2017 stegen de volumes uit oppervlaktewater sterker dan die uit grondwater.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

figuur 4: grondwater en oppervlaktewater gewonnen door de Vlaamse watermaatschappijen in miljoen m³ voor de periode 2012 – 2017* 190 185

m³ (miljoenen)

180 175 170 165 160 155

150 2012

2013

2014 Grondwater

2015

2016

2017

Oppervlaktewater

* Opgelet: de Y-as start niet bij 0.

Het volume gewonnen oppervlakte water stijgt vooral bij De Watergroep. De Watergroep is de enige watermaatschappij in Vlaanderen die drinkwater zowel uit grondwater als uit oppervlaktewater produceert. In figuur 5 is het percentage gewonnen ruwwater dat afkomstig is uit oppervlaktewater gegeven voor De Watergroep. figuur 5: aandeel van oppervlaktewater in de ruwwaterwinningen van De Watergroep sinds 2011 35%

Aandeel oppervlkatewater (%)

33% 31% 29% 27% 25% 23% 21%

19% 17% 15% 2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

* Opgelet: de Y-as start niet bij 0.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

4 PRODUCTIE VAN DRINKWATER DOOR DE VLAAMSE WATERMAATSCHAPPIJEN Na het winnen van het ruwwater, volgt het productieproces waarin dit water wordt behandeld tot drinkwater dat voldoet aan de wettelijke kwaliteitseisen. De behandeling van ruwwater tot drinkwater kan gepaard gaan met een productieverlies dat deel uitmaakt van het productieproces.

4.1 Data 2017

4.1.1 Productie Het overgrote deel van het gewonnen water wordt gebruikt voor de productie van drinkwater. Een klein deel daarvan gaat in het productieproces verloren. Een beperkte hoeveelheid ruwwater wordt ook direct aan industriële klanten geleverd voor laagwaardige toepassingen6. De tabel 5 geeft de geproduceerde hoeveelheid drinkwater voor de totale hoeveelheid en de hoeveelheid in Vlaanderen opgesplitst in grondwater en oppervlaktewater en tabel 6 geeft het geproduceerde drinkwater weer per Vlaamse watermaatschappij. Voor VIVAQUA wordt alleen de geproduceerde hoeveelheid meegenomen die zij zelf verdelen in Vlaanderen. In 2017 produceerden de Vlaamse watermaatschappijen in totaal 352,2 miljoen m³ drinkwater. In Vlaanderen produceerden de watermaatschappijen in totaal 341,1 miljoen m³ drinkwater. Dat komt overeen met 96,9 % van de totale eigen productie. Buiten Vlaanderen werd door de Vlaamse watermaatschappijen maar 11,1 miljoen m³ drinkwater geproduceerd.

Bij de vorige rapporten Drinkwaterbalans is de hoeveelheid ruwwater dat De Watergroep verkoopt bij het productieverlies gerekend.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

tabel 5: geproduceerde hoeveelheid drinkwater voor de totale hoeveelheid en de hoeveelheid in Vlaanderen opgesplitst in grondwater en oppervlaktewater

Totaal

Geproduceerd drinkwater

In Vlaanderen

In m続

Uit grondwater

172 112 873

48.9

161 631 727

47.4

Uit oppervlaktewater

180 108 868

51.1

179 510 578

52.6

Totaal

352 221 741

100

341 142 305

100

tabel 6: geproduceerde hoeveelheid drinkwater (m続) door de Vlaamse watermaatschappijen verdeeld in grond- en oppervlaktewater en de plaats van winning (in en buiten Vlaanderen) Uit grondwater

Watermaatschappij

Totaal

Buiten Vlaanderen

In Vlaanderen AGSO Knokke-Heist

Uit oppervlaktewater Buiten Vlaanderen

In Vlaanderen

528 315

130 296 499

94 357 035

35 939 464

Farys

10 161 960

744 441

9 417 519

IWVA

3 599 549

IWVB

Pidpa

62 314 825

VIVAQUA

1 749 479

87 562

1 063 627

598 290

water-link

143 571 114

Vlaanderen

352 221 741

161 631 727

10 481 146

179 510 578

598 290

De Watergroep

4.1.2 Productieverlies Het productieverlies is het water dat verloren gaat tijdens het productieproces. Zo wordt in het productieproces een deel van het water gebruikt voor het spoelen van filters. Het productieverlies is het verschil tussen de hoeveelheid ruwwater en de hoeveelheid geproduceerd drinkwater. De tabel 7 geeft voor de verschillende watermaatschappijen het productieverlies in 2017 weer van de productieactiviteit in Vlaanderen. In 2017 ging 4,2 miljoen m続 water verloren. Dit is 1,2 % van het gewonnen ruwwater. Drie maatschappijen geven aan dat zij geen productieverlies hebben: - De winningen van Farys is uitgerust met een spoelwaterrecuperatie. Farys heeft maar een beperkte productiecapaciteit.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

Water-link geeft voor het eerst in de aangeleverde cijfers van 2017 aan dat er geen productieverlies is. In 2017 is namelijk een nieuwe zuiveringsinstallatie met spoelwaterrecuperatie in dienst genomen. AGSO Knokke-Heist is een kleinere drinkwatermaatschappij.

Voor VIVAQUA is het niet mogelijk om het productieverlies voor het totaal aan drinkwater dat voor Vlaanderen wordt geproduceerd te begroten. Over het productieverlies buiten Vlaanderen zijn geen exacte gegevens. Alleen Farys en VIVAQUA produceren drinkwater uit ruwwater dat gewonnen wordt buiten Vlaanderen. tabel 7: productieverlies (mÂł) en het % ruwwater dat verloren gaat tijdens het productieproces

Productieverlies

% verloren t.o.v. gewonnen ruwwater

0.0

2 537 175

1.9

Farys

0.0

IWVA

25 062

0.7

IWVB

NVT

Pidpa

1 631 662

2.6

VIVAQUA*

204

0.2

water-link

0.0

4 194 103

1.2

Watermaatschappij AGSO Knokke-Heist De Watergroep

Vlaanderen

* Dit bevat enkel het productieverlies van het waterproductiecentrum van Zaventem

4.2 Trends 4.2.1 Productie De totale hoeveelheid drinkwater geproduceerd door de Vlaamse watermaatschappijen over de periode 2001 tot en met 2017 is weergegeven in figuur 6. Uit een vergelijking van de totale productie blijkt dat tussen 2001 en 2017 de totale drinkwaterproductie met 5,9 % gedaald is. 2014 is het jaar met de laagste productie van drinkwater. 2017 kende de hoogste productie sinds 2011. In vergelijking met 2001 werd 13,7 % minder drinkwater geproduceerd uit grondwater en 2,9 % meer drinkwater uit oppervlaktewater. In vergelijking met 2016 werd in 2017 2,7 % meer drinkwater geproduceerd; 1,8 % meer uit grondwater en 3,5 % meer uit oppervlaktewater

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

De productiedaling is te verklaren door een daling van de productie uit grondwater buiten Vlaanderen. De Watergroep heeft in 2012 zijn grondwaterwinningen overgedragen aan de Société Wallone Des Eaux (SWDE). De Watergroep koopt dit water nu aan bij SWDE. De productie binnen Vlaanderen blijft al enkele jaren nagenoeg constant. Tot 2009 werd meer drinkwater geproduceerd uit grondwater. Vanaf 2010 is het verschil tussen beide waterbronnen vrij gelijk voor de totale productie. Als we alleen de cijfers van de winningen binnen Vlaanderen bekijken, wordt er wel meer water geproduceerd uit oppervlaktewater dan uit grondwater. figuur 6: totale productie van drinkwater (m³) door Vlaamse watermaatschappijen, opgesplitst in oppervlakte- en grondwater voor de periode 2001 tot 2017

400 350

m³ (miljoenen)

300 250 200 150 100 50 0 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 Grondwater

Oppervlaktewater

Totaal

4.2.2 Productieverlies Het totale productieverlies in Vlaanderen varieert sterk van jaar tot jaar. Gemiddeld schommelt het productieverlies rond de 6 miljoen m³. In 2017 daalde het productieverlies met 0,4 miljoen m³. Deze schommeling zie je in figuur 7. Een significate daling in de voorbije 2 jaar zien we vooral bij water-link (zie tabel 8). Water-link vernieuwde in die periode de zuiveringsinstallatie.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

figuur 7: totaal productieverlies in Vlaanderen voor de periode 2012 tot 2017

10 9

mÂł (miljoenen)

8 7

6 5 4 3 2 1 0 2012

2013

2014

2015

2016

2017

tabel 8: productieverlies als % van het gewonnen ruwwater per watermaatschappij

Watermaatschappij

2013

2014

2015

2016

2017

AGSO Knokke-Heist

0,0

De Watergroep

3,7

1,0

2,9

2,2

1,9

Farys

0,0

IWVA

2,1

1,1

0,8

0,6

0,7

IWVB

NVT

Pidpa

2,2

2,0

2,2

2,4

2,6

Vivaqua

4,7

1,4

0,6

2,2

0,2

water-link

2,1

1,9

0,1

0,0

Vlaanderen

2,7

1,5

2,3

1,4

1,2

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

5 DRINKWATERTRANSFER IN EN BUITEN VLAANDEREN De verschillende watermaatschappijen kopen en verkopen onderling drinkwater. Verschillende factoren liggen hier aan de basis, zoals de historische uitbouw van het openbaar waterdistributienetwerk en tekorten in bepaalde regio’s aan kwalitatief goed grondwater of oppervlaktewater. In 2017 werd 352,2 miljoen m³ water geproduceerd door Vlaamse watermaatschappijen, 75,0 miljoen aangekocht buiten Vlaanderen en 7,6 miljoen verkocht buiten Vlaanderen. In 2017 werd 84,9 % van het drinkwater voor Vlaanderen geproduceerd door Vlaamse watermaatschappijen.

5.1 Data 2017

5.1.1 Inkoop en verkoop in Vlaanderen De inkoop en verkoop van drinkwater tussen de Vlaamse watermaatschappijen in 2017 wordt weergegeven in tabel 9. tabel 9: inkoop en verkoop van drinkwater (m³) tussen de Vlaamse watermaatschappijen binnen Vlaanderen

Watermaatschappij

Inkoop

Verkoop

1 890 623

De Watergroep

16 967 550

4 475 918

Farys

42 442 206

14 157 401

IWVA

198 261

122 477

IWVB

1 871 658

Pidpa

3 011 914

1 264 393

water-link

1 004 284

47 168 402

67 386 496

67 188 591

AGSO Knokke-Heist

Vlaanderen

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

Opvallende inkoop- en verkoopcijfers zijn die van water-link en Farys: - Water-link verkoopt in Vlaanderen grote hoeveelheden drinkwater aan de andere watermaatschappijen;. - Farys koopt veel drinkwater aan bij andere watermaatschappijen in Vlaanderen (voornamelijk bij water-link) en verkoopt hiervan een groot deel aan andere watermaatschappijen in Vlaanderen. Farys beschikt namelijk over distributie-infrastructuur van Brussel tot Oostende. Knokke-Heist en IWVB kopen drinkwater in maar verkopen geen drinkwater aan andere maatschappijen. Bij Knokke-Heist is de eigen productie onvoldoende om aan de vraag te voldoen. IWVB beschikt niet over een eigen productie.

5.1.2 Inkoop en verkoop met naburige gewesten en landen Verschillende watermaatschappijen kopen drinkwater in uit het naburige gewest of het buurland of verkopen er drinkwater. Vooral de transfers tussen Vlaanderen, Wallonië en Brussel zijn opvallend. Dit is het gevolg van de keuze uit het verleden rond de opbouw van de openbare watervoorziening in België. De grote uitbouw ervan dateert namelijk van voor de staatshervorming. De tabel 10 geeft de drinkwatertransfers van en naar Wallonië en Brussel weer per watermaatschappij. De watermaatschappijen zonder transfers zijn niet opgenomen in deze tabel. Alleen De Watergroep kocht drinkwater in Wallonië, ongeveer 27,2 miljoen m³. De verkoop van drinkwater aan Wallonië was veel kleiner, in totaal zo’n 4,5 miljoen m³. IWVB, De Watergroep en Farys kochten samen 44,7 miljoen m³ drinkwater in Brussel bij VIVAQUA. Er werd geen drinkwater verkocht aan Brussel. tabel 10: watermaatschappijen die drinkwater inkopen en/of verkopen (m³) van Wallonië en Brussel

Watermaatschappij

Wallonië

Brussel

Inkoop

Verkoop

Inkoop

Verkoop

27 213 969

3 366 856

78 215

IWVB

11 934 753

Farys

1 094 453

32 656 740

27 213 969

4 461 309

44 669 708

De Watergroep

Vlaanderen

Een aantal watermaatschappijen koopt en verkoopt drinkwater in Nederland en Frankrijk (zie tabel 11). Dit zijn relatief kleine hoeveelheden in vergelijking met de in- en verkoop tussen de Belgische gewesten. In totaal werd zo’n 2,3 miljoen m³ drinkwater aangekocht van Nederland (door De Watergroep, Pidpa en Farys). Aan Nederland werd iets meer water verkocht dan aangekocht: water-link verkocht namelijk 3,2 miljoen m³. IWVA kocht 0,8 miljoen m³ van Frankrijk.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

tabel 11: watermaatschappijen die drinkwater inkopen en/of verkopen (m³) van Nederland en Frankrijk

Watermaatschappij De Watergroep

Nederland Inkoop

Frankrijk

Verkoop

Inkoop

Verkoop

197 343

Farys

2 086 377

IWVA

813 622

Pidpa

2 014

3 163 048

2 285 734

3 163 048

813 622

water-link Vlaanderen

Het overzicht van de drinkwatertransfer van Vlaanderen met de naburige gewesten en landen wordt weergegeven in tabel 12. Hieruit blijkt dat Vlaanderen in totaal 75,0 miljoen m³ drinkwater inkocht buiten Vlaanderen en 7,6 miljoen m³ verkocht buiten Vlaanderen. tabel 12: drinkwater transfer van Vlaanderen met de naburige gewesten en landen in m³

Naburig gewest of land

Inkoop

Verkoop

Wallonië

27 213 969

4 461 309

Brussel

44 669 708

2 285 734

3 163 048

813 622

74 983 033

7 624 357

Nederland Frankrijk Totaal

5.2 Trends De figuur 8 geeft de drinkwatertransfer weer voor de periode 2009 tot 2016 van de watermaatschappijen in Vlaanderen met de naburige gewesten en landen. Vanaf 2009 zijn er eenduidige en betrouwbare cijfers ter beschikking. De inkoop van drinkwater uit de naburige gewesten en landen bleef constant tussen 2009 en 2011. De stijging van de inkoop tussen 2011 en 2012 is te verklaren doordat De Watergroep de winningen die zij in Wallonië exploiteerden in 2012 overdroegen aan hun Waalse zustermaatschappij SWDE. De Watergroep koopt het water sinds 2012 aan bij SWDE. Na 2012 doen zich enkel kleinere jaarlijkse schommelingen voor.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

figuur 8: drinkwatertransfer met de naburige gewesten en landen tussen 2009 en 2017

80 70

m³ (mijoen)

60 50 40 30 20 10 0 2009

2010

2011

2012

2013

Inkoop

2014

2015

2016

2017

Verkoop

De figuur 9 verdeelt de inkoopcijfers (uit figuur 8) per gewest en / of land. De figuur 10 maakt de verdeling per watermaatschappij. De duidelijke stijging in 2012 van de inkoop van drinkwater uit Wallonië komt door het overdragen van de winningen in Wallonië van De Watergroep aan SWDE. De inkoop van drinkwater uit Brussel, Nederland en Frankrijk daalt in beperkte mate. De daling in Brussel is te verklaren doordat Farys minder water aankoopt bij VIVAQUA. figuur 9: evolutie van de inkoop van drinkwater voor Vlaanderen uit naburige gewesten en landen tussen 2009 en 2017

m³ (mijoen)

40 30 20

10 0 2009

2010

2011

Wallonië

2012 Brussel

2013

2014

Nederland

2015

2016

2017

Frankrijk

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

figuur 10: evolutie van de inkoop van drinkwater uit naburige gewesten en landen per watermaatschappij

45 40 35 mÂł (mijoen)

30 25 20

15 10 5 0 2009

2010

2011

De Watergroep

2012 IWVA

2013 IWVB

2014

2015 Pidpa

2016

2017

Farys

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

6 DRINKWATERLEVERING EN –VERBRUIK Het drinkwater dat de Vlaamse watermaatschappijen produceren of inkopen wordt uiteindelijk geleverd aan zowel huishoudelijke als niet-huishoudelijke abonnees.

6.1 Data 2017

In totaal waren er in 2017 in Vlaanderen zo’n 2,9 miljoen abonnees die gebruik maken van de openbare watervoorziening. Het totale volume geleverd aan de abonnees bedroeg 350,5 miljoen m³. Gemiddeld per abonnee (huishoudelijk en niet-huishoudelijk) kwam dit neer op 121,1 m³. De tabel 13 verzamelt de cijfers per maatschappij. De volumes die water-link levert per abonnee zijn veel hoger dan bij andere watermaatschappijen door de leveringen van grote hoeveelheden aan haar industriële klanten in de Antwerpse haven. tabel 13: geleverd drinkwater (m³) aan (huishoudelijke en niet-huishoudelijke) abonnees in Vlaanderen

Watermaatschappij

m³ geleverd

Aantal abonnees

m³ per abonnee

2 187 974

24 586

89.0

130 931 470

1 341 424

97.6

Farys

58 024 139

615 253

94.3

IWVA

4 029 349

55 609

72.5

IWVB

10 471 679

102 962

101.7

Pidpa

57 788 962

541 499

106.7

VIVAQUA

1 482 335

14 879

99.6

water-link

85 632 025

197 882

432.7

Vlaanderen

350 547 934

2 894 094

121.1

AGSO Knokke-Heist De Watergroep

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

Van de totale hoeveelheid geleverd drinkwater in 2017 ging 212,7 miljoen m³ (60,7 %) naar huishoudelijke abonnees en 137,9 miljoen m³ (39,3 %) naar niet-huishoudelijke abonnees. Het volume geleverd drinkwater aan huishoudelijke abonnees in Vlaanderen per watermaatschappij en het aantal abonnees wordt weergegeven in tabel 14. Het gemiddeld volume drinkwater per huishoudelijke abonnee in Vlaanderen geleverd door de watermaatschappijen bedroeg 78,7 m³. Omgerekend naar verbruik per dag per abonnee komt dit neer op 216 liter per dag. Daarbij zijn uiteraard het verbruik per abonnee en het verbruik per persoon sterk afhankelijk van het aantal bewoners in de wooneenheid. De cijfers per watermaatschappij verschillen sterk. Cijfers boven het gemiddelde voor Vlaanderen zijn er voor: - water-link met 152,1 m³; - VIVAQUA met 94,2 m³; - IWVB met 80,8 m³ en - Pidpa met 79,7 m³. tabel 14: geleverd drinkwater (m³) aan huishoudelijke abonnees in Vlaanderen

Watermaatschappij

m³ geleverd

Aantal abonnees

m³ per abonnee

1 680 568

21 966

76.5

De Watergroep

89 123 026

1 251 361

71.2

Farys

39 694 605

558 646

71.1

IWVA

2 200 550

51 383

42.8

IWVB

8 004 074

99 028

80.8

Pidpa

ASGO Knokke-Heist

40 504 493

508 235

79.7

VIVAQUA

1 365 897

14 501

94.2

water-link

30 091 943

197 801

152.1

Vlaanderen

212 665 156

2 702 921

78.7

Een mogelijke verklaring voor het hogere verbruik bij VIVAQUA en Water-link is dat in de meer stedelijke gebieden (Antwerpen en de rand rond Brussel) huishoudens minder gebruik kunnen maken van alternatieve waterbronnen zoals regenwater. Een andere verklaring is collectieve bemetering. Een appartementsgebouw met meerdere wooneenheden en met maar één watermeter telt als één abonnee. Deze verklaring is vooral voor de stad Antwerpen relevant. Bij de watermaatschappijen met een leveringsgebied dat langs de kust ligt (IWVA en Knokke-Heist) wordt een lager verbruik genoteerd. Dit kan verklaard worden door de hogere concentratie aan tweede verblijven.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

6.2 Trends 6.2.1 Alle abonnees Het volume drinkwater dat tussen 2001 en 2017 geleverd is aan alle abonnees (huishoudelijk en niethuishoudelijk) is weergegeven in figuur 11. Over een tijdspanne van 17 jaar blijkt dat er 34,6 miljoen m³ drinkwater minder geleverd is. Dit komt overeen met een daling van 9 %. In 2017 is de geleverde hoeveelheid drinkwater gestegen met 3,5 miljoen m³ ten opzichte van 2016. Dit is een stijging met 1,0 %. figuur 11: evolutie volume (m³) geleverd drinkwater tussen 2001 en 2017

400

Geleverd volume in m³ (Miljoenen)

375 350 325 300 275 250

Opgelet: Y-as start aan 250 miljoen m³.

6.2.2 Huishoudelijke abonnees Sinds 2011 zijn afzonderlijke cijfers voor de levering van drinkwater aan huishoudens beschikbaar. In figuur 12 wordt de evolutie weergeven van de totale hoeveelheid drinkwater (in m³) geleverd aan huishoudens. De evolutie van het aantal inwoners7 over dezelfde periode is ook in deze figuur opgenomen. Tussen 2011 en 2017 schommelt de hoeveelheid geleverd water aan de huishoudelijke klanten rond de 212 miljoen m³. Bij het vergelijken van de cijfers van 2011 en 2017 is er maar een verschil van

7Gegevens

van federale overheidsdienst Binnenlandse zaken: http://www.ibz.rrn.fgov.be/nl/bevolking/statistieken-van-bevolking/

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

0,7 miljoen m³. In dezelfde periode is het aantal inwoners in Vlaanderen aangegroeid met ongeveer 209 000 m³.

figuur 12: evolutie van het huishoudelijk verbruik en het aantal inwoners in Vlaanderen in de periode 2011-2017

6,50

215 210

6,40

205 6,30

200 195

6,20

190

Inwoners (miljoen)

Volume geleverd aan huishoudelijke klanten (miljoen m³)

220

6,10

185 180

6,00 2011

2012

2013

2014

Huishoudelijk verbruik

2015

2016

2017

Inwoners Vlaanderen

Opgelet: Y-as start aan 180 miljoen m³, en het aantal inwoners aan 6 miljoen.

In figuur 13 wordt het jaarlijks volume geleverd aan huishoudelijke klanten vergeleken met het aantal inwoners van Vlaanderen tussen 2011 en 2017. Per inwoner van Vlaanderen wordt ongeveer 33 m³/jaar geleverd8. In 2017 was dit 32,7 m³ per jaar. In vergelijking met 2016 is dit een beperkte daling van 0,6 m³. Niettegenstaande de stijgende bevolking blijft het totale volume geleverd aan huishoudelijke klanten dus relatief stabiel. Niettegenstaande de droge en warme zomer in 2017, is het volume geleverd aan huishoudelijke klanten in 2017 gedaald in vergelijking met 2015 en 2016.

Naast het rapport Drinkwaterbalans verschijnt ook het rapport Watermeter. De cijfers van geleverde hoeveelheden verschillen licht. De cijfers opgenomen in het rapport Watermeter zijn gebaseerd op facturatiegegevens. Een facturatieperiode is niet gelijk aan een jaar van 1 januari tot 31 december. De cijfers in het rapport Drinkwaterbalans zijn de cijfers van een kalenderjaar verwerkt: in dit rapport van 1 januari 2017 t.e.m. 31 december 2017. De beide rapporten zijn te raadplegen via www.vmm.be/publicaties/watermeter-2016-2017

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

figuur 13: volume geleverd aan huishoudelijke klanten in Vlaanderen gerelateerd aan het inwonersaantal

Volume geleverd aan huishoudelijke klanten per inwoner van Vlaanderen (m³)

35,0 34,5 34,0 33,5 33,0 32,5 32,0 31,5 31,0 30,5 30,0 2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Opgelet: Y-as start bij 30 m³. De verschillen tussen de jaren zijn klein in vergelijking met het totale verbruik.

6.2.3 Niet-huishoudelijke abonnees Ook van het niet-huishoudelijk verbruik zijn er cijfers vanaf 2011. Deze cijfers zijn ontsloten in figuur 14. Grote verschillen zijn er niet. Vanaf 2014 daalt het geleverde volume iets met daarna weer een stijging in 2017. figuur 14: Volume geleverd aan niet-huishoudelijke abonnees in miljoen m³ voor de periode 2011 tot 2017

Volume geleverd aan niethuishoudelijke abonnees (miljoen m³)

140 135 130 125 120 115 110 105 100 2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Opgelet: Y-as start bij 100 miljoen m³.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

6.2.4 Vergelijking leveringen aan huishoudelijke en niet-huishoudelijke abonnees Naast de evoluties van de leveringen aan huishoudelijke en het niet-huishoudelijke klanten te bekijken, is het ook zinvol om de verhouding tussen beide uit te zetten. In figuur 15 zijn de volumes geleverd aan huishoudelijke en niet-huishoudelijke klanten uitgezet voor de periode 2011 tot en met 2017. Het aandeel van de huishoudelijke klanten ligt daarbij duidelijk hoger.

Volume geleverd aan klanten (miljoen mÂł)

figuur 15: vergelijking tussen de volumes geleverd aan huishoudelijke en niet-huishoudelijke klanten tussen 2011 en 2017

240 220 200 180 160 140 120 100 2011

2012

2013

Niet-huishoudelijk verbruik

2014

2015

2016

2017

Huishoudelijk verbruik

Opgelet: Y-as start bij 100 miljoen mÂł.

In figuur 16 is het volume geleverd aan niet-huishoudelijke klanten vergeleken met het totaal geleverde volume. Het volume geleverd aan niet-huishoudelijke klanten is, mits jaarlijkse schommelingen, goed voor ongeveer 38,7 % van het verbruik. In 2017 steeg het volume geleverd aan niet-huishoudelijke klanten en daalde dat aan huishoudelijke klanten.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

figuur 16: percentage van niet-huishoudelijk verbruik t.o.v. het totale geregistreerde verbruik (huishoudelijk en niet-huishoudelijk) voor de periode 2011 tot en met 2017 40,0%

percentage geleverd aan niethuishoudelijke klanten

39,5% 39,0% 38,5% 38,0% 37,5%

37,0% 36,5% 36,0% 35,5% 35,0% 2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Opgelet: Y-as varieert tussen 35 % en 40 %.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

7 GEDISTRIBUEERD DRINKWATER - SEIZOENEN EN PIEKVERBRUIK Het verzamelen van verbruikscijfer op dag- of maandbasis is technisch moeilijk. Meterstanden worden namelijk niet dagelijks opgevolgd. De watermaatschappijen houden wel bij hoeveel water ze dagelijks verdelen via het leidingnetwerk. Zuivere verbruikscijfers zijn op dagbasis dus niet beschikbaar.pO Vlaamse schaal geven de distributiegegevens wel nuttige informatie. Deze distributievolumes komen overeen met het verbruik dat op de watermeters van de klanten geregistreerd is (zie 6.2.1) plus het niet-geregistreerde verbruik zoals bijvoorbeeld lekverliezen, spoelen van de leidingen en het gebruik van het leidingwater door de brandweer (zie 8.1.1.). De gegevens van de maanddistributie gaan terug tot 2013. Voor IWVB en VIVAQUA ontbreken deze cijfers. Deze watermaatschappijen waren bij het opvragen van deze data niet meer actief in Vlaanderen.

7.1 Data 2017 7.1.1 Per maand In figuur 17 worden de distributievolumes van elke maand van 2017 gegeven. De grote piek in juni is gekoppeld aan het uitzonderlijk warme weer. In juni werden gebruiksbeperkingen afgekondigd. In juli en augustus daalde het verbruik sterk. In deze maanden zijn meer mensen op vakantie buiten Vlaanderen. Ook zonder een piek in juni ligt in de maanden juli en augustus het verbruik meestal lager dan in een warme juni maand. In 2017 was ook mei warmer dan gemiddeld. De iets hogere verbruiken in januari zijn moeilijker te verklaren. figuur 17: gedistribueerd volume in elke maand van 2017 (cijfers zonder IWVB en Vivaqua)* 1 300 000

Distributie volume (mÂł/dag)

1 250 000

1 200 000 1 150 000 1 100 000 1 050 000 1 000 000 jan

feb

mrt

apr

mei

jun

jul

aug

sep

okt

nov

dec

* Y-start op 1.000.000.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

7.1.2 Dagverbruik – pieken en gemiddelden Op dagbasis kan er heel wat verschil zitten tussen de gedistribueerde volumes. Dit komt door bv. andere verbruikskarakteristieken zoals extra toerisme, een feestdag of door de weersomstandigheden. Veel neerslag heeft tot gevolg dat de regenwaterputten weer gevuld zijn en het leidingwater niet gebruikt zal worden voor toepassingen waar anders regenwater voor gebruikt wordt. Een hoge temperatuur zorgt voor extra waterverbruik om jezelf meer te wassen en te douchen, meer planten water te geven en het vullen van zwembadjes… In tabel 14 staan de minima, gemiddelden en maxima van de distributievolumes per watermaatschappij voor het jaar 2017. Naast het dagminimum en -maximum is ook een percentage berekend t.o.v. het gemiddeld dagverbruik. tabel 15: dagminima, daggemiddelden en dagmaxima van de distributie in 2017 per watermaatschappij

Watermaatschappij Dagminimum m³

Daggemiddelde m³

Dagmaximum m³

AGSO Knokke-Heist

4 257

65%

6 545

100%

10 956

167%

De Watergroep

457 993

100%

542 167*

118%

Farys

202 387

84%

239 717

100%

303 901

127%

IWVA

9 133

74%

12 319

100%

18 197

148%

IWVB

3 352

82%

4 080

100%

4 835

119%

Pidpa

150 569

86%

175 553

100%

249 137

142%

VIVAQUA

3 251

68%

4 793

100%

5 755

120%

water-link

213 997

80%

268 866

100%

312 660

116%

*De Watergroep gaf bij de bevraging geen minimale en maximale dagdistributies op. De maxima zijn geschat op basis van de verbruiksgegevens van de zomer van 2017.

Bij AGSO Knokke-Heist en IWVA zien we de grootste verschillen. De bevoorradingsgebieden van deze watermaatschappijen liggen aan de kust en kennen grote pieken tijdens de zomermaanden door het kusttoerisme. Bij de grote watermaatschappijen zijn deze extremen veel minder uitgesproken. Het verschil tussen dagen met minimaal en maximaal verbruik is zo’n 40 %. Een groot deel van die schommelingen ligt aan seizoenale verschillen.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

7.2 Trends 7.2.1 Per maand De figuur 18 geeft een overzicht van de maandelijkse evoluties van de distributie tijdens de voorbije jaren. Deze cijfers bevatten niet de verbruiksgegevens van IWVB en Vivaqua. figuur 18: maandgemiddelden van de distributie voor de jaren 2013 tot en met 2017 (zonder IWVB en Vivaqua)* 1 300 000

Distributie (mÂł/dag)

1 250 000 1 200 000 1 150 000 1 100 000 1 050 000 1 000 000 jan

feb 2013

mrt

apr 2014

mei

jun 2015

jul

aug 2016

sep

okt

nov

dec

2017

*Y-as start aan 1.000.000.

In 2017 was het verdeelde volume hoger dan de voorbijgaande jaren. Dit valt vooral op in vergelijking met de lage volumes in 2013 en 2014. Aangezien de verschillen tussen de maanden relatief klein zijn, is het verbruik in de meeste maanden van 2017 hoger dan het verbruik in diezelfde maanden tijdens 2013-2016. De grote piek juni ligt aan het uitzonderlijk warme weer. In figuur 19 zijn de extremen en gemiddelden van de distributiegegevens per maand weergegeven voor een periode van 5 jaar. Van deze 5 jaar zijn voor elke maand het hoogste en laagste verdeelde volume bepaald. Daarnaast is ook voor elke maand het gemiddelde van de 5 jaren berekend. Het laagste maandverbruik was er voor de maand december. Het hoogste maandverbruik werd genoteerd voor de maand juni.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

figuur 19: maandextremen en gemiddelden van de distributie voor de periode 2013 â€“ 2017 (zonder IWVB en Vivaqua)* 1 300 000

Distributie (mÂł/dag)

1 250 000 1 200 000 1 150 000 1 100 000 1 050 000 1 000 000 950 000 900 000 jan

feb

Maandmaxima 2013-2017

mrt

apr

mei

jun

jul

Maandgemiddelden 2013-2017

aug

sep

okt

nov

dec

Maandminima 2013-2017

*Opgelet: Y-as start aan 900.000.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

8 NIET-GEREGISTREERD VERBRUIK Al sinds 2009 wordt het niet-geregistreerde verbruik opgevolgd in de drinkwaterbalans. Het nietgeregistreerde verbruik omvat het niet-gefactureerde verbruik en de lekverliezen. Onder niet gefactureerd verbruik valt o.a. het watergebruik door de brandweer, door de gemeentediensten en voor het spoelen van leidingen en diefstal. De cijfers over de lekverliezen maken sinds het jaartal 2015 deel uit van het rapport Drinkwaterbalans. In dit rapport zijn ook de cijfers van Infrastructure Leakage Index (ILI) opgenomen.

8.1 Data 2017 8.1.1 Niet-geregistreerd verbruik De tabel 16 bevat het overzicht van het niet-geregistreerde verbruik van het drinkwater per watermaatschappij in Vlaanderen. In 2017 bedroeg het totale niet-geregistreerde verbruik in Vlaanderen 69,2 miljoen m³. Het totale volume niet-geregistreerde verbruik in Vlaanderen maakt 16,6 % uit van het volume drinkwater dat gepompt wordt in het distributienetwerk. De eigenschappen van het leidingnetwerk (bijvoorbeeld de druk, de diameter en lengte van de leidingen en het aantal vertakkingen) hebben een grote invloed op de kwetsbaarheid voor lekverliezen. De verhouding niet-geregistreerd verbruik tegenover de input distributie is op zichzelf dus geen nauwkeurige indicator voor de kwaliteit van het netwerk. Daarvoor is de Infrastructure Leakage Index (8.1.2) beter geschikt. tabel 16: niet-geregistreerd verbruik (m³) in Vlaanderen in 2017

Watermaatschappij

m³ niet geregistreerde verbruik

% niet geregistreerde verbruik t.o.v. input distributie

AGSO Knokke-Heist

230 875

9.5

De Watergroep

35 939 163

21.5

Farys

14 071 290

20.5

IWVA

459 606

10.2

IWVB

3 334 732

24.2

Pidpa

6 275 398

9.8

VIVAQUA

267 144

15.3

water-link

8 611 923

9.1

69 190 131

16.6

Vlaanderen

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

8.1.2 Infrastructure Leakage Index (ILI) De gerapporteerde ILI (zie Intermezzo - ILI) per Vlaamse watermaatschappij is weergegeven in tabel 17. De spreiding tussen de bedrijven onderling verschilt tussen het minimum van 0,49 voor Knokke-Heist en het maximum van 3,09 voor water-link. De gemiddelde ILI voor Vlaanderen bedraagt 1,15. Daarbij wordt rekening gehouden met de relatieve grootte van de leidingnetten. tabel 17: gerapporteerde ILI voor de Vlaamse watermaatschappijen voor het jaar 2017 Watermaatschappij

ILI 2017

kilometer leidingen

AGSO Knokke-Heist

0.49

364

De Watergroep

1.33

32 768

Farys

0.99

11 809

IWVA

0.51

1 008

IWVB

1.49

1 665

Pidpa

0.59

12 806

VIVAQUA

1.0

260

water-link

3.09

2 485

Vlaanderen

1.15

63 165

Alle watermaatschappijen behalve water-link bevinden zich in categorie A1 (zie tabel 18). Dit wijst erop dat verdere maatregelen om waterverlies te beperken niet noodzakelijk economisch rendabel zijn en dat hiervoor een zorgvuldige analyse vereist is. De ILI van water-link is beduidend hoger dan van de andere Vlaamse watermaatschappijen. Water-link verwijst naar de grote nachtelijke verbruiken van de industrie in de haven. Dit leidt tot onzekerheden in de berekening van het aandeel lekverliezen in het niet-geregistreerde verbruik. Het totale niet-geregistreerde verbruik is wel gestegen. Water-link werkt momenteel aan het uitrollen van digitale meters en registreerzones. In de toekomst zullen de berekeningen nauwkeuriger zijn. Het percentage nietgeregistreerd verbruik t.o.v. de input distributie ligt voor water-link wel onder het Vlaamse gemiddelde. In vergelijking met de rest van Europa scoren de Vlaamse watermaatschappijen goed9. In absolute termen is er wel nog altijd een grote hoeveelheid water die verloren gaat. Rekening houdend met mogelijke waterschaarste is het belangrijk aandacht te blijven besteden aan de afweging tussen de economische factoren, ecologische factoren en de leveringszekerheid.

14 Years Experience of using IWA Best Practice Water Balance and Water Loss Performance Indicators in Europe (A. Lambert)

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

8.2 Trends De figuur 20 geeft de cijfers voor de periode 2011 tot 2017 van het niet-geregistreerde verbruik t.o.v. de input in de distributie. Hieruit blijkt dat het niet-geregistreerde verbruik schommelt rond de 16,5 %. In de tabel 18 wordt de evolutie voor elke watermaatschappij gegeven. figuur 20: evolutie van het % niet-geregistreerd verbruik t.o.v. input bij distributie in Vlaanderen voor de periode 2011 t.e.m. 201710*

20%

% Niet-geregistreerd verbruik

19% 18% 17% 16% 15% 14%

13% 12% 11% 10% 2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

*Opgelet: Y-as varieert tussen 10 en 20 %. tabel 18: evolutie van het % niet-geregistreerd verbruik t.o.v. de input bij distributie voor de periode 2011 t.e.m. 2017 voor elke watermaatschappij Watermaatschappij

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

AGSO Knokke-Heist

7.4

8.5

11.0

10.8

13.0

9.9

9.5

De Watergroep

21.9

21.1

21.9

20.5

21.4

20.7

21.5

Farys

20.1

21.0

19.9

20.0

19.3

21.2

20.5

IWVA

13.8

9.2

11.5

13.1

13.5

13.1

10.2

IWVB

19.4

20.0

21.3

22.6

23.6

23.5

24.2

Pidpa

12.8

12.0

10.3

8.8

10.3

9.8

VIVAQUA

15.8

10.5

13.0

15.9

18.4

16.1

15.3

water-link

6.0

7.2

7.9

7.3

7.4

5.8

9.1

Vlaanderen

16.3

16.4

15.8

15.9

15.8

16.6

In de rapporten Drinkwaterbalans van de vorige jaren, is ongeveer 18 % opgenomen als niet geregistreerd verbruik. Bij een diepgaande analyse van de aangeleverde gegevens blijkt dat er jaarlijks een te laag cijfer gerapporteerd werd door water-link bij de input van de distributie.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

In figuur 21 wordt de ILI van de verschillende watermaatschappijen weergegeven van 2014 t.e.m. 2017. T.o.v. 2014 steeg het gewogen gemiddelde ILI voor Vlaanderen 1,12 tot 1,17. Als we de sterke stijging bij water-link buiten (zie 8.1.2) beschouwing laten is het gewogen gemiddelde voor Vlaanderen 1,09 in 2017. Dat is ongeveer hetzelfde als in 2016. figuur 21: evolutie van de ILI in de periode 2014-2017 per watermaatschappij en voor Vlaanderen 3,50 3,00

2014

2015

2016

2017

2,50 2,00 1,50 1,00 0,50 0,00

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

Intermezzo - ILI De â€œWater loss task force van de IWA11â€? ontwikkelde in 1999 de â€œInfrastructure Leakage Indexâ€? (de ILI). Bij de berekening van de ILI12 worden de werkelijke jaarlijkse verliezen (= CARL, current annual real losses) vergeleken met de onvermijdelijke jaarlijkse verliezen (= UARL, unavoidable annual real losses), rekening houdend met de karakteristieken van het netwerk. đ??źđ??żđ??ź =

đ??śđ??´đ?‘…đ??ż đ?‘ˆđ??´đ?‘…đ??ż

De ILI wordt berekend over het volledige netwerk van de watermaatschappijen, zonder onderscheid te maken tussen aanvoer en distributieleidingen. Als de ILI hoog is, gaat mogelijk onaanvaardbaar veel water verloren. Als de ILI laag is, wordt het economisch gezien weinig rendabel geacht om verliezen verder te bestrijden. In de internationale literatuur (tabel 18) wordt als algemene regel gesteld dat voor landen met een hoog inkomen een ILI lager dan 2 goed is.

tabel 19: indeling van de ILI in de internationale literatuur11

Landen met laag -midden inkomen ILI range

Landen met hoog inkomen ILI range

Categorie

<3 3 tot < 4

< 1,5 1,5 tot < 2

A1 A2

Algemene omschrijving van de verschillende categorieĂŤn Code Verder inzetten op het verminderen van het waterverlies is economisch niet rendabel, tenzij er gebreken zijn. Een zorgvuldige analyse is nodig om kosteneffectieve verbetering te identificeren.

4 tot < 6 6 tot < 8

2 tot < 3 3 tot < 4

B1 B2

Er is potentieel voor een aanzienlijke verbetering. Betere actieve lek controle en een beter onderhoud van het netwerk is nodig.

8 tot < 12 12 tot < 16

4 tot < 6 6 tot < 8

C1 C2

Slechte score. Maar aanvaardbaar als water in overvloed aanwezig en goedkoop is. Analyseer de aard van lekkage en intensifieer lekkagereductie-inspanningen.

11 12

16 tot < 24

8 tot < 12

Zeer inefficiĂŤnt gebruik van de bronnen. Lekkagereductieprogrammaâ€™s

24 of meer

12 of meer

zijn noodzakelijke en prioritair.

IWA staat voor International Water Association http://www.leakssuite.com/concepts/uarl-and-ili/

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

9 CONCLUSIES —

In 2017 werd 357,8 miljoen m³ ruw water gewonnen waarvan 346,8 miljoen m³ in Vlaanderen en 11,1 miljoen buiten Vlaanderen. Van het in Vlaanderen gewonnen water kwam 47,4 % uit grondwater en 52,6 % uit oppervlaktewater.

—

Zeven watermaatschappijen produceerden in 2017 in Vlaanderen 341,1 miljoen m³ drinkwater. 11,1 miljoen m³ drinkwater werd buiten Vlaanderen geproduceerd.

—

In vergelijking met 2001 werd er in 2017 5,9 % minder drinkwater geproduceerd. 2014 was het jaar met de laagste productie.

—

In 2017 ging er 4,2 miljoen m³ ruw water verloren tijdens het productieproces. Dit is 1,2 % van de totale hoeveelheid gewonnen ruw water.

—

Binnen Vlaanderen verhandelden de Vlaamse watermaatschappijen onderling zo’n 67,4 miljoen m³ drinkwater.

—

De inkoop van drinkwater door Vlaamse watermaatschappijen van buiten Vlaanderen bedroeg 75,0 miljoen m³. De Vlaamse watermaatschappijen verkochten 7,6 miljoen m³ drinkwater buiten Vlaanderen.

—

In Vlaanderen leverden de watermaatschappijen 350,5 miljoen m³ drinkwater aan de abonnees (huishoudelijke en niet-huishoudelijke abonnees) waarvan 212,7 miljoen m³ drinkwater aan huishoudelijke abonnees.

—

Over de periode 2001-2017 daalde de levering van drinkwater met 34,6 miljoen m³ (-9,0 %).

—

Het huishoudelijk waterverbruik is sinds 2011 slechts gestegen met 0,7 miljoen m³, ondanks de bevolkingsgroei.

—

De maand juni 2017 kende een hoog verbruik, zowel in vergelijking met de voorbije jaren, als in vergelijking met de rest van het jaar 2017.

—

Het huishoudelijk waterverbruik daalde in 2017 met 1,3 % in vergelijking met 2016, maar het niethuishoudelijke verbruik steeg echter met 4,9 %. Dit leidt tot een globale stijging van 1,0 %.

—

Het niet-geregistreerde verbruik bedroeg 69,2 miljoen m³ (of zo’n 16,6 % van de inputdistributie). Tussen 2011 en 2017 zijn deze cijfers nagenoeg constant, al was in 2017 een kleine piek merkbaar.

—

De Infrastructure Leakage Index (ILI) lag in Vlaanderen tussen de 0,49 en 3,09. Het gewogen gemiddelde steeg tussen 2016 en 2017 van 1,06 tot 1,17. Een waarde onder de 2 wordt als goed beschouwd.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Drinkwaterbalans voor Vlaanderen - 2017

Vlaamse Milieumaatschappij Dokter De Moorstraat 24-26 9300 Aalst www.vmm.be