Biorapport_2020.pdf by Vlaanderen-be

Vlaanderen is landbouw & visserij

DE BIOLOGISCHE LANDBOUW IN 2020

DEPARTEMENT LANDBOUW & VISSERIJ

www.vlaanderen.be/landbouw

DEPARTEMENT LANDBOUW & VISSERIJ ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

DE BIOLOGISCHE LANDBOUW IN 2020 ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

www.vlaanderen.be

LANDBOUWBEDRIJF

BIOLOGISCHE LANDBOUW IN VLAANDEREN

593

landbouwbedrijven + 6% in 2020

9.124 ha areaal

CONSUMPTIE

+ 5% in 2020

€ 229 mln.

bestedingen aan biologische verse voeding en dranken

Samenstelling bio-areaal grasland, weiden en bossen 36% voedergewassen/groenbedekkers 25% akkerbouw 17% aardappel, groenten en kruiden 12% fruitteelt 9% braak 1%

Biobestedingen aan verse voeding en dranken aardappelen, groenten en fruit 42% zuivel 22% vlees, vis en ei 21% graanproducten 11% wijn en bier 4%

+ 14% in 2020

2,6 %

marktaandeel bio verse voeding en dranken +0,0% marktaandeel in 2020

OVERHEID

Typologische indeling biologische landbouwbedrijven gespecialiseerde tuinbouw: groenten in openlucht 27% gespecialiseerde akkerbouw 18% gespecialiseerde dierlijke productie 17% gespecialiseerde fruitteelt 14% overige gespecialiseerde bedrijven 8% bedrijven met combinaties 16% van activiteiten

€ 4,8 mln.

overheidsuitgaven (Vlaams + Europees)

Marktaandelen biologische verse voeding en dranken vleesvervangers 17% eieren 11% groenten 6% aardappelen 5% fruit 3%

Thematische verdeling overheidsuitgaven biologische productie 52% onderzoek en kennisopbouw 37% ketenontwikkeling 10% promotie en draagvlakverbreding 1% richting brede publiek

Colofon Samenstelling Departement Landbouw en Visserij Auteurs Ilse Timmermans, Luc Van Bellegem Lectoren Els Bonte, Lieve De Cock, Vanessa De Raedt, Elfi Laridon, Ellen Maertens, Jonathan Platteau, Vincent Samborski, Tom Van Bogaert, Kristof Vanoost Verantwoordelijke uitgever Patricia De Clercq, Secretaris-generaal Depotnummer D/2021/3241/182 Lay-out Departement Landbouw en Visserij U kan onze privacyverklaring terugvinden op www.vlaanderen.be/landbouw/privacy

Voor meer informatie over het rapport kunt u contact opnemen met de auteur(s) van het rapport. Ons e-mailadres is als volgt samengesteld: voornaam.naam@lv.vlaanderen.be. Ons generiek adres is landbouwcijfers@lv.vlaanderen.be. U vindt onze cijfers en rapporten terug op: www.vlaanderen.be/landbouwcijfers

Vermenigvuldiging en/of overname van gegevens zijn toegestaan mits de bron expliciet vermeld wordt: Timmermans I. & Van Bellegem L. (2021) De biologische landbouw in 2020, Departement Landbouw en Visserij, Brussel. Graag vernemen we het als u naar dit rapport verwijst in een publicatie. Als u een exemplaar ervan opstuurt, nemen we het op in onze bibliotheek. Wij doen ons best om alle informatie, webpagina's en downloadbare documenten voor iedereen maximaal toegankelijk te maken. Als u echter toch problemen ondervindt om bepaalde gegevens te raadplegen, willen wij u hier graag bij helpen. U kunt steeds contact met ons opnemen.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// De biologische landbouw in 2020

Deze publicatie werd door het Departement Landbouw en Visserij met de meeste zorg en nauwkeurigheid opgesteld. Er wordt evenwel geen enkele garantie gegeven omtrent de juistheid of de volledigheid van de informatie in deze publicatie. De gebruiker van deze publicatie ziet af van elke klacht tegen het Departement Landbouw en Visserij of zijn ambtenaren, van welke aard ook, met betrekking tot het gebruik van de via deze publicatie beschikbaar gestelde informatie. In geen geval zal het Departement Landbouw en Visserij of zijn ambtenaren aansprakelijk gesteld kunnen worden voor eventuele nadelige gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van de via deze publicatie beschikbaar gestelde informatie.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// De biologische landbouw in 2020

INHOUD Samenvatting .......................................................................................................................................................................................................... 6 1 Biologische landbouw in Vlaanderen .................................................................................................................................. 8 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7

31 extra biologische landbouwbedrijven in 2020 Bijna 29% van de biolandbouwers is gespecialiseerd in groenteteelt Helft van de biolandbouwers bewerkt kleine bioarealen Biologisch areaal breidt uit met 5% Grasland, voedergewassen en groenbedekkers blijven de belangrijkste teeltgroepen Groei bij de biologische dierlijke productie zet zich door Ook in 2020 wordt vaak een beroep gedaan op opleiding en advisering over bioproductie

8 9 10 11 13 15 16

Biologische keten in Vlaanderen ............................................................................................................................................ 18

2.1 2.2 2.3

Toenemend aantal biologische marktdeelnemers die niet actief zijn als producent Vaakst geregistreerde hoofdactiviteit bij bereiders is de vervaardiging van ‘andere voedingsmiddelen’ Bio-import uit niet-EU-landen stagneert

Financiële ondersteuning door de overheid.................................................................................................................. 23

3.1 3.2 3.3

Stimuleren van productie blijft de focus van de overheidsuitgaven specifiek voor de biosector Gemiddeld toegekende steun niet specifiek voor bio geeft een divers beeld Overheidsuitgaven voor bio-onderzoek, voorlichting en kennisuitwisseling blijven op hoog niveau

Biologische bestedingen in Vlaanderen en België ....................................................................................................... 29

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8 4.9 4.10

Sterke groei van de biobestedingen in 2020 Biologisch assortiment breidt verder uit en het marktaandeel blijft stabiel Stevige toename in bestedingen aan biologische versproducten, maar Vlaanderen heeft achterstand Aardappelen, groenten en fruit (AGF) blijft de belangrijkste biologische verscategorie Prijskloof tussen biologische versproducten en hun gangbare variant verbreedt Marktaandeel van biologische versproducten varieert Aantal biokopers stijgt voor de meeste productcategorieën Welgestelde gepensioneerden en welgestelde gezinnen met kinderen zijn de belangrijkste biokopers Biobestedingen per capita groeien, maar Vlaanderen hinkt nog steeds achterop Klassieke supermarkt blijft het belangrijkste biokanaal

18 19 20 23 26 27 29 30 30 31 32 33 34 35 36 37

Bijlage 1: oppervlakten per teelt ................................................................................................................................................................ 39 Bijlage 2: bioproductie op Europees niveau ....................................................................................................................................... 42

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// De biologische landbouw in 2020

SAMENVATTING De biologische landbouw in Vlaanderen blijft groeien in 2020. Het aantal biologische landbouwbedrijven stijgt, het bioareaal breidt gestaag uit en de bioveestapel wordt groter. Ook de biologische keten ontwikkelt zich verder met een toenemend aantal bedrijven die zich richten op de bereiding, verdeling, verkoop, in- en uitvoer van bioproducten. De biobestedingen zitten eveneens in stijgende lijn, al blijven ze in Wallonië duidelijk hoger. Het aantal landbouwbedrijven die onder controle staan voor biologische productie groeit aan tot 593. Dat is een stijging met 6% ten opzichte van 2019. Er zijn 55 nieuwkomers, terwijl 27 landbouwers hun bioproductie in 2020 hebben stopgezet. Het merendeel van de nieuwe bioboeren focust zich op biologische akkerbouw, groente- en fruitteelt. Eind 2020 bedraagt de totale bio-oppervlakte in Vlaanderen 9.124 hectare, 5% meer dan in het voorgaande jaar. Ruim drie vierde hiervan is al biologisch, een kwart is areaal in omschakeling. Het bioareaal maakt ongeveer 1,5% uit van de totale Vlaamse landbouwoppervlakte. West-Vlaanderen en Vlaams-Brabant zijn de provincies met de sterkste toename in bioareaal. Grasland, voedergewassen en groenbedekkers blijven de belangrijkste teeltgroepen, maar akkerbouwteelten winnen terrein. 172 biolandbouwbedrijven (29%) zijn actief in de biologische dierlijke productie, al dan niet gecombineerd met een vorm van plantaardige productie. De biologische pluimveehouderij neemt verder toe, het aantal bedrijven met minstens 5 stuks biorundvee stabiliseert. De totale bioveestapel stijgt met 4% ten opzichte van 2019. Vooral het aantal biovarkens en biogeiten vertoont een aanzienlijke groei. In Vlaanderen zijn 1.325 bedrijven (excl. producenten) actief als bereider, verdeler, verkooppunt, importeur en/of exporteur van biologische producten. Dat is een stijging met bijna 9% ten opzichte van 2019. In vijf jaar tijd is het aantal bedrijven in de bioketen toegenomen met ruim 46%. De bereiding van bioproducten blijft de vaakst voorkomende marktactiviteit. 4 op 10 bereiders houden zich bezig met de vervaardiging van andere voedingsmiddelen (suiker, chocolade, bereide maaltijden e.d.). Met 372.670 ton aan ingevoerde biologische producten stagneert de bio-import uit niet-EU-landen in 2020. Het merendeel van deze overwegend plantaardige bioproducten bereikt ons vanuit Zuid- en NoordAmerika. Op productniveau valt opnieuw het overwicht op van verse bananen: zij maken 45% uit van de totale massa aan ingevoerde bioproducten. Op ruime afstand volgen cacaobonen (9%) en ongebrande koffie (7%). In vergelijking met 2019 stijgt de totale overheidssteun specifiek voor de biosector met 2% naar 4,8 miljoen euro. Ruim de helft van deze overheidsuitgaven is gericht op de stimulering van de primaire biologische productie. De biohectaresteun heeft hierin het grootste aandeel: in kalenderjaar 2020 werd anderhalf miljoen euro uitgekeerd aan 488 landbouwers voor een totaal van 6.927 subsidiabele hectare. De overheidsuitgaven voor onderzoek en ontwikkeling, voorlichting en kennisuitwisseling gericht op de biosector bedragen 1,28 miljoen euro. De totale biobestedingen aan voeding, dranken, drogmetica en non-food groeien in 2020 tot 350 miljoen euro (+14%). Alle parameters (aantal kopers, aankoopfrequentie en bedrag per winkelbezoek) stijgen voor bioproducten. Het marktaandeel blijft stabiel op 2,2%, wat aanzienlijk lager is dan in Wallonië (4,5%).

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 6 van 43

De biologische landbouw in 2020

De Vlaamse bestedingen aan biologische versproducten nemen toe tot 229 miljoen euro. Vlaanderen blijft echter zowel in absolute als in relatieve cijfers een duidelijke achterstand hebben op Wallonië (295 miljoen euro). Het marktaandeel van biologische verse voeding in Vlaanderen stabiliseert op 2,6%. Op productniveau hebben de vleesvervangers met 17% nog altijd het grootste marktaandeel, maar dit aandeel neemt gestaag af. Het marktaandeel van bio-eieren stijgt fors tot 11%. Het percentage Vlaamse consumenten die op jaarbasis minstens eenmaal een vers bioproduct kopen, blijft hoog met 90%. De biobestedingen worden wel voor drie vierde gerealiseerd door de frequente biokopers die minstens wekelijks bioproducten kopen. De alleenstaanden ouder dan 40 jaar en de welgestelde gepensioneerden hebben met een bioaandeel van 5% het hoogste percentage biologische aankopen in hun bestedingen aan verse voeding. In 2020 spendeert de Vlaming 35 euro aan biologische versproducten, wat heel wat minder is dan de Waal (81 euro). De klassieke supermarkt blijft het grootste biokanaal, gevolgd door het gespecialiseerde verkoopkanaal. De hoevewinkel en de boerenmarkt zijn de kanalen met het hoogste aandeel aan bioproducten in hun assortiment. Een kwart van de producten die er verkocht worden, is biologisch.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 7 van 43

De biologische landbouw in 2020

1 BIOLOGISCHE LANDBOUW IN VLAANDEREN De ontwikkeling van de biologische landbouw zet zich ook in 2020 voort. Het biologisch en omschakelingsareaal groeit gestaag en ook het aantal landbouwbedrijven die onder controle staan voor de biologische productie neemt toe. Figuur 1: areaal biologisch en omschakeling, in ha (linkeras), aantal producenten (rechteras), Vlaanderen, 2006-2020

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Inscert Partner

In vijftien jaar tijd is het totale biologisch areaal met bijna 5.900 hectare (+180%) uitgebreid tot 9.124 hectare. Het aantal biolandbouwers is tijdens deze periode toegenomen van 232 tot 593 (+150%).

1.1

31 EXTRA BIOLOGISCHE LANDBOUWBEDRIJVEN IN 2020

Eind 2020 staan er in Vlaanderen 593 landbouwbedrijven onder controle voor biologische productie. Dat is een stijging met 6% ten opzichte van 2019. Er zijn 55 nieuwkomers, terwijl er netto 27 landbouwbedrijven hun bioproductie in de loop van 2020 hebben stopgezet. Een bedrijf heeft zijn maatschappelijke zetel verplaatst van Vlaanderen naar het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Meer dan 40% van de nieuwe aanmeldingen specialiseert zich voor zijn bioproductie in akkerbouw, 18% in groenteteelt (in openlucht en onder glas) en 11% in fruitteelt. 5% van de nieuwkomers concentreert zich op dierlijke bioproductie. Een derde van de bedrijven die hun biologische landbouwactiviteiten hebben gestaakt, was in het voorgaande jaar gespecialiseerd in bioakkerbouw. Net geen vijfde van de stoppers concentreerde zich op biologische fruitteelt en 15% was gespecialiseerd in dierlijke bioproductie. Twee derde van de 593 biolandbouwbedrijven die in 2020 actief zijn, opereert volledig biologisch. Bij een derde onder hen zijn er dus ook nog gangbare activiteiten op het bedrijf. Kijken we enkel naar de 55 nieuwe aanmeldingen, dan ligt deze verhouding ietwat anders: slechts 47% onder hen werkt puur biologisch, 53% ontplooit ook gangbare activiteiten.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 8 van 43

De biologische landbouw in 2020

Het grootste aantal biologische landbouwbedrijven vinden we in de provincie West-Vlaanderen. VlaamsBrabant tekent voor het meeste nieuwe aanmeldingen in 2020. Met een nettogroei van 7% vertoont de provincie Oost-Vlaanderen procentueel wel de sterkste toename in aantal biolandbouwers. Het aandeel biologische landbouwbedrijven in het totale aantal landbouwbedrijven is met 4% het hoogst in VlaamsBrabant en met nauwelijks 2% het laagst in West-Vlaanderen. Het aandeel biolandbouwers voor heel Vlaanderen bedraagt 2,5%. Tabel 1: Vlaamse biologische landbouwbedrijven onder controle, stopzettingen, nieuwe aanmeldingen en netto-evolutie, per provincie, 2020 provincie

landbouwbedrijven onder controle

stopzettingen in 2020

nieuwe aanmeldingen in 2020

netto-evolutie t.o.v. 2019

West-Vlaanderen

146

Oost-Vlaanderen

130

Limburg

Antwerpen

120

Vlaams-Brabant

115

593

+31

TOTAAL

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Inscert Partner

Net als hun gangbare collega’s verbreden biolandbouwers hun bedrijfsactiviteiten. Zelfs wanneer we uitsluitend rekening houden met activiteiten die onder controle staan bij de erkende biocontroleorganen, dan zien we dat 107 van de 593 bioboeren (dit is 18%), naast hun primaire landbouwactiviteit, nog een of meerdere activiteiten beoefenen als bereider, verdeler, verkooppunt en/of importeur van bioproducten. 64 van deze bioproducenten (11%) zijn ook als bereider gecertificeerd en 54 (9%) zijn geregistreerd als verkooppunt voor bioproducten. 16 van de 593 producenten zijn gecertificeerd als verdeler. Net als in voorgaande jaren zijn er 2 producenten actief als importeur van biologische producten. Hierbij moeten we wel opmerken dat importactiviteiten in dit rapport uitsluitend betrekking hebben op handel met nietEU-landen. Over intracommunautaire biohandel zijn er geen gegevens beschikbaar.

1.2 BIJNA 29% VAN DE BIOLANDBOUWERS IS GESPECIALISEERD IN GROENTETEELT Om te bepalen in welke landbouwactiviteiten een bedrijf gespecialiseerd is, wordt de Europese typologische indeling van landen tuinbouwbedrijven toegepast op alle biologisch gecertificeerde landbouwbedrijven van 2020. De indeling gebeurt op basis van de ‘standaardoutput’-methode (SO), waarbij men de gemiddelde prijs ‘af boerderij’ van een landbouwproduct in euro per hectare of per dier in aanmerking neemt. In dit rapport houden we geen rekening met eventuele gangbare activiteiten op de bedrijven. Net als de gehele Vlaamse landen tuinbouw wordt ook de biolandbouw gekenmerkt door een sterke specialisatiegraad: ongeveer 84% van de biologische landbouwbedrijven haalt het gros van zijn bedrijfsopbrengsten uit één specifieke bedrijfstak. Bij de overige 16% zijn de bedrijfsinkomsten gespreid over verschillende bedrijfstakken met diverse teelten en/of gewassen.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 9 van 43

De biologische landbouw in 2020

Met een aandeel van 29% is de groenteteelt (waarvan 27% teelt in openlucht en 2% teelt onder glas) de belangrijkste specialisatie in de biosector. Op plaats twee vinden we akkerbouw (18%), gevolgd door gespecialiseerde dierlijke productie (17%) en fruitteelt (14%). Bij de dierlijke productie zijn de twee vaakst voorkomende bedrijfstakken de gespecialiseerde leghennen- en melkveehouderij met beide een aandeel van 5% van alle biolandbouwbedrijven. Bij de biologische landbouwbedrijven die hun inkomsten halen uit combinaties van landbouwactiviteiten zijn de diverse tuinbouwteelten met 5% de vaakst voorkomende bedrijfstak. Figuur 2: typologische indeling van de biologische landbouwbedrijven, Vlaanderen, 2020

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Inscert Partner

Ter vergelijking: nemen we de totale landbouw in beschouwing, dan haalt 85% van de bedrijven het grootste deel van de bedrijfsopbrengsten uit één specifieke bedrijfstak (Statbel - landbouwtelling 2019). De gespecialiseerde akkerbouw is hier de populairste bedrijfstak met een aandeel van 29%. Telkens slechts 4% van alle landbouwbedrijven is gespecialiseerd in groenteteelt en in fruitteelt. Ongeveer 12% van de bedrijven is gespecialiseerd in melkproductie, terwijl maar 3% zijn inkomsten voornamelijk haalt uit pluimvee.

1.3 HELFT VAN DE BIOLANDBOUWERS BEWERKT KLEINE BIOAREALEN 49% van de biolandbouwbedrijven in Vlaanderen zijn bedrijven met beperkte biologische bedrijfsarealen: zij bewerken maximaal 5 hectare bio-oppervlakte. Samen beschikken deze bedrijven over slechts 6% van het totale Vlaamse biologisch areaal. Ruim twee derde onder hen beoefent uitsluitend biolandbouw en ontplooit dus geen gangbare landbouwactiviteiten. Het merendeel van deze landbouwers met kleine bioarealen concentreert zich op biologische tuinbouwactiviteiten. 39% is gespecialiseerd in de teelt van biogroenten. 13% in de teelt van biofruit en 7% in de biologische champignonteelt.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 10 van 43

De biologische landbouw in 2020

Anderzijds zien we dat 8% van de Vlaamse bioproducenten meer dan 50 hectare aan biopercelen bewerkt. Deze 46 grootste bioproducenten, waarvan eveneens twee derde enkel biolandbouw beoefent, hebben samen ongeveer 45% van het totale Vlaamse biologisch areaal in gebruik. Meer dan twee derde van deze landbouwers is actief in de dierlijke bioproductie (17 onder hen zijn gespecialiseerde melkveebedrijven), 22% is gespecialiseerd in biologische akkerbouw. Figuur 3: aandeel in biologisch areaal en aandeel in biobedrijven, volgens grootte van biobedrijfsareaal, Vlaanderen, 2020

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Inscert Partner

De grootste biologische bedrijfsarealen vinden we in de provincie Limburg (gemiddeld 20 hectare biopercelen per bedrijf), de kleinste biologische bedrijfsoppervlakten liggen in Vlaams-Brabant (gemiddeld net geen 14 hectare per bedrijf).

1.4 BIOLOGISCH AREAAL BREIDT UIT MET 5% Eind 2020 bedraagt de totale bio-oppervlakte in Vlaanderen 9.124 hectare (+5% tegenover 2019). Ruim drie vierde hiervan is biologisch, een kwart betreft areaal in omschakeling. Het bioareaal maakt 1,5% uit van het totale landbouwareaal, dat 621.702 hectare groot is volgens de landbouwtelling van 2019 (Statbel). Het grootste bioareaal vinden we in de provincies West- en Oost-Vlaanderen. West-Vlaanderen en VlaamsBrabant zijn de provincies met de sterkste toename in bio-oppervlakte (+14%). In vergelijking met 2019 zien we in de provincie Antwerpen een opvallende daling van het areaal onder biocontrole (-16%). Dit verlies aan areaal is voornamelijk te wijten aan de stopzetting van een melkveebedrijf en de afbouw van de activiteiten van een bedrijf met graasdieren. De verdwenen biopercelen werden in hoofdzaak gebruikt voor grasland en de teelt van grasklaver. De provincie met het hoogste aandeel bio-oppervlakte ten opzichte van het totale landbouwareaal is Limburg (1,9%). In West-Vlaanderen blijft het aandeel bioareaal het laagst (1,1%). In de provincie VlaamsBrabant bestaat ruim 38% van de biologische oppervlakte uit areaal in omschakeling, in Oost-Vlaanderen is dat slechts 15%.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 11 van 43

De biologische landbouw in 2020

Tabel 2: areaal in omschakeling/biologisch en aandeel bioareaal in totale landbouwareaal, per provincie, in hectare en percentage, 2020 provincie

omschakeling

biologisch

totaal

evolutie 2019-2020

aandeel bioareaal in oppervlakte cultuurgrond

Antwerpen

340

1.333

1.673

-16%

1,7%

Limburg

367

1.280

1.647

+9%

1,9%

Oost-Vlaanderen

305

1.719

2.024

+8%

1,4%

Vlaams-Brabant

606

974

1.581

+14%

1,8%

West-Vlaanderen

524

1.676

2.200

+14%

1,1%

2.142

6.982

9.124

+5%

1,5%

TOTAAL

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra, Inscert Partner en Statbel (telling 2019)

Bekijken we het bioareaal op gemeentelijk niveau, dan zien we clusters van steden en gemeenten met een hoger aandeel aan bioareaal dan gemiddeld, bijvoorbeeld Antwerpen en omliggende gemeenten, het grensgebied tussen Hageland en Haspengouw, gemeenten in de Westhoek en een aantal gemeenten in het Pajottenland en de Zennevallei ten zuidwesten van Brussel. Figuur 4: aandeel biologisch areaal in de oppervlakte cultuurgrond van de gemeente, in percentage, Vlaanderen, 2020

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra, Inscert Partner en Statbel (telling 2019)

Belangrijke kanttekening hierbij is dat de landbouwpercelen die gebruikt worden voor deze kaartweergave toegewezen zijn aan de gemeente waar de bedrijfszetel van de landbouwer gelegen is. Door de combinatie van databronnen heeft dit soms eigenaardige gevolgen. De waarde 'leeg' op de kaart verwijst bijv. naar gemeenten waar volgens Statbel geen cultuurgrond meer aanwezig is, maar waarop door de biocontroleorganen mogelijk wel bioareaal geregistreerd is.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 12 van 43

De biologische landbouw in 2020

1.5 GRASLAND, VOEDERGEWASSEN EN GROENBEDEKKERS BLIJVEN DE BELANGRIJKSTE TEELTGROEPEN Grasland, weiden en bossen nemen meer dan een derde (36%) van het totale Vlaamse biologisch areaal in. De voedergewassen en groenbedekkers blijven de tweede grootste teeltgroep met een aandeel van een kwart. Dat areaal bestaat voor ongeveer 94% uit klavergewassen die gebruikt worden ter verbetering van de bodemstikstofvoorziening en als eiwitrijk ruwvoeder in de veeteelt. Akkerbouwteelten (excl. aardappelen) winnen terrein en nemen nu 17% in van de Vlaamse biooppervlakte. De stijging van het akkerbouwareaal is in grote mate te danken aan een toename bij de graangewassen. Maïs (396 ha), triticale (234 ha) en tarwe (205 ha) zijn hierbij de belangrijkste teelten. De teelt van aardappelen, groenten en kruiden, zowel onder glas als in openlucht, beslaat 12% van het bioareaal. Ruim 186 hectare hiervan wordt aangewend voor de aardappelteelt. Net als in het voorgaande jaar vertoont de biologische fruitteelt een stevige groei (+7%). 85% van het biologische fruitareaal is samengesteld uit diverse meerjarige fruitteelten zoals appelen, peren, kersen en pruimen. Verder wordt in 2020 ook nog 74 hectare gebruikt voor de teelt van biologisch kleinfruit (bessen, aardbeien, e.a.) en 27 hectare voor druiventeelt. Tabel 3: areaal in omschakeling en biologisch in Vlaanderen, volgens teeltgroep, hectare, 2020 teeltgroep

in omschakeling

biologisch

totaal

evolutie 2019-2020

grasland, weiden en bossen

884

2.439

3.323

+34

voedergewassen/groenbedekkers akkerbouw (incl. granen, industriële gewassen) aardappelen, groenten en kruiden

333

1.925

2.258

+47

463

1.100

1.563

+232

120

958

1.078

+34

fruitteelt

317

511

829

+55

sierteelt (bloemisterij/boomkwekerij)

braak

+39

2.142

6.982

9.124

+448

TOTAAL

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Inscert Partner

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 13 van 43

De biologische landbouw in 2020

Figuur 5: aandeel van bioareaal (bio en omschakeling) volgens teeltgroep in het totale bioareaal, Vlaanderen, 2020

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Inscert Partner

Het omschakelingsareaal maakt 23% uit van het totale bioareaal en omvat 2.142 hectare in 2020. Ruim een vierde van het omschakelingsareaal bevindt zich bij nieuwe bioboeren., dit betekent dat bijna 75% gerealiseerd wordt op bestaande biolandbouwbedrijven door groei. Het omschakelingsareaal bestaat voor 41% uit weiden en bossen en voor 15% uit voedergewassen en groenbedekkers. Het aandeel van fruitteelt in het omschakelingsareaal is met 15% merkelijk groter dan in het totale bioareaal (9%). Het aandeel van aardappelen, groenten en kruiden (6%) is daarentegen heel wat kleiner dan in het totale bioareaal (12%). Figuur 6: aandeel van omschakelingsareaal volgens teeltgroep in het totale omschakelingsareaal, Vlaanderen, 2020

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Inscert Partner

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 14 van 43

De biologische landbouw in 2020

1.6 GROEI BIJ DE BIOLOGISCHE DIERLIJKE PRODUCTIE ZET ZICH DOOR 172 van de 593 Vlaamse biologische landbouwbedrijven (29%) houden dieren die onder biocontrole staan, al dan niet in combinatie met een vorm van plantaardige productie. Dat is een stijging met bijna 8% tegenover 2019. Bij 41 biologische landbouwbedrijven zijn er meerdere diergroepen (d.w.z. runderen, varkens, pluimvee, enz.) als bio geregistreerd op het bedrijf. Bij de overige 131 dierlijke producenten staan er dieren behorend tot één specifieke diergroep onder biocontrole. Deze verhouding ligt in lijn met de resultaten voor de totale landbouw, waar drie kwart van de bedrijven met dierlijke productie dieren op het bedrijf heeft die behoren tot één diergroep. Op een aantal van deze landbouwbedrijven zijn er echter slechts een heel beperkt aantal dieren als bio geregistreerd, omdat zij zich eigenlijk niet echt toeleggen op biologische dierlijke productie. Daarom hanteren we in de onderstaande tabel bepaalde minimumgrenzen voor de opvolging van bedrijven met dierlijke productie. In vergelijking met 2019 zien we opnieuw een toename van de landbouwbedrijven die actief zijn in de biologische pluimveehouderij (+5 bedrijven met minstens 50 stuks als bio geregistreerd pluimvee). Na jaren van status quo vertoont ook het aantal bedrijven met minstens 20 schapen (+4) en minstens 20 geiten (+3) een aanzienlijke groei. Het aantal bedrijven met minstens 5 stuks biorundvee stabiliseert. Tabel 4: aantal bedrijven met dierlijke productie onder biocontrole, Vlaanderen, 2016-2020 bedrijven

2016

bedrijven met minstens 5 stuks rundvee uitsluitend runderen bedrijven met minstens 50 stuks pluimvee

2017

2018

2019

evolutie 2019-2020

2020

uitsluitend pluimvee

bedrijven met minstens 10 varkens

uitsluitend varkens

bedrijven met minstens 20 schapen

uitsluitend schapen

bedrijven met minstens 20 geiten

uitsluitend geiten bedrijven met minstens 5 paarden en paardachtigen

uitsluitend paarden en paardachtigen

130

145

146

160

172

+12

UNIEKE BEDRIJVEN MET DIEREN ONDER BIOCONTROLE

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Inscert Partner

Het totale aantal dieren die als biologisch geregistreerd zijn, neemt in Vlaanderen toe met 4% ten opzichte van 2019. Laten we het pluimvee buiten beschouwing, dan tekent zich zelfs een stijging af met 20%. In vergelijking met de totale veestapel in Vlaanderen blijft het aantal biologisch gehouden dieren echter zeer beperkt.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 15 van 43

De biologische landbouw in 2020

Het aantal varkens onder biocontrole kent een opmerkelijke toename (+59%). De groei in de biologische pluimveehouderij zet zich door met een stijging van 4%. Ongeveer 45% hiervan zijn legkippen, 41% zijn vleeskippen en de overige 15% zijn opfokpoeljen. Het aantal biogeiten is met een vijfde gegroeid, terwijl het aantal schapen dat op biologische wijze gehouden wordt met meer dan een kwart is afgenomen. Tabel 5: aantal dieren onder biocontrole, Vlaanderen, 2016-2020

2016 runderen waarvan melkkoeien

2017 3.161

2018

5.299

2019

5.224

evolutie 2019-2020

2020

5.706

5.872

+3%

1.238

2.984

3.181

3.364

3.406

+1%

4.578

6.428

5.518

6.893

10.932

+59%

458.036

517.775

601.709

681.365

705.748

+4%

waarvan legkippen

189.607

233.115

247.185

285.597

315.582

+10%

waarvan opfokpoeljen

122.665

131.251

172.126

149.648

102.884

-31%

waarvan vleeskippen

145 661

153.146

182.158

245.641

287.052

+17%

schapen

2.948

2.805

2.698

3.351

2.452

-27%

geiten

5.603

5.543

5.756

5.662

6.803

+20%

paarden en paardachtigen

147

138

132

-4%

andere

474.451

537.931

621.052

703.118

731.939

+4%

16.415

20.156

19.343

21.753

26.191

+20%

varkens pluimvee

TOTAAL TOTAAL (EXCL. PLUIMVEE)

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Inscert Partner

Bekijken we dit in detail op provinciaal niveau, dan blijkt dat meer dan 7 op 10 biogeiten in OostVlaanderen gehouden worden, terwijl het grootste aantal schapen onder biocontrole geregistreerd is in de provincie Antwerpen (39%). In West-Vlaanderen vinden we ruim 4 op 10 biovarkens, en ook het grootste aantal biorunderen. Meer dan 60% van alle biologisch gehouden pluimvee bevindt zich in Oosten West-Vlaanderen.

1.7 OOK IN 2020 WORDT VAAK EEN BEROEP GEDAAN OP OPLEIDING EN ADVISERING OVER BIOPRODUCTIE Landwijzer vzw, een gespecialiseerd vormingscentrum voor biologische en biodynamische landbouw in Vlaanderen, organiseert al meer dan twee decennia een beroepsopleiding voor wie professioneel actief wil worden in de biolandbouw. In 2020 waren er voor het tweeënhalf jaar durende leertraject 2020-2021 in totaal 89 inschrijvingen, waarvan 43 cursisten voor het eerste jaar. Het leertraject 2019-2020 telde 10 afgestudeerden. Elk van hen is intussen professioneel gestart in de biosector (met een eigen bedrijf, als vennoot, als medewerker of als seizoenswerker).

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 16 van 43

De biologische landbouw in 2020

Elk jaar biedt Landwijzer vzw ook vormingen aan voor actieve biolandbouwers die hun kennis willen verdiepen en cursussen voor wie wil kennismaken met de biosector. In samenwerking met de praktijkcentra organiseert Landwijzer een cursus fytolicentie P2 (60 lesuren) vanuit de visie van de biologische landbouw. Deze cursus gaat dieper in op biologische gewasbescherming en telde in 2020 14 deelnemers. De vijfdaagse inspiratiecursus agro-ecologie kon eveneens rekenen op 14 deelnemers. Als gevolg van de covid-19-maatregelen in het voorjaar van 2020 konden er een tijdlang geen lessen doorgaan, maar deze werden ingehaald tijdens de zomermaanden. In de loop van het jaar werden ook online lesvormen ingeschakeld. De vele schermtijd creëert echter meer afstand waardoor cursisten soms afhaken. Het aantal landbouwers en landen tuinbouwscholen die advies zoeken over de omschakeling naar de biologische productiemethode is een goede indicatie voor de professionele belangstelling voor biolandbouw. In 2020 verleende Bio zoekt Boer (een partnerschapsproject van Boerenbond, ABS en BioForum) aan 113 bedrijven eerstelijnsadvies over de omschakeling naar biolandbouw. Van de 55 boeren die in 2020 effectief de stap hebben gezet naar biologische productie hebben er 20 (36%) een beroep gedaan op dergelijk kosteloos advies. Tabel 6: eerstelijnsadviezen door Bio zoekt Boer en omschakeling na adviesverlening, in aantallen en percentage, 2016-2020

jaar

verleende adviezen BzB aan producenten

totaal aantal omschakelaars

aandeel omschakelaars die gebruik maakten van adviesverlening BzB

32%

omschakelaars na adviesverlening

2016

2017

102

31%

2018

108

36%

2019

105

28%

2020

113

36%

Bron: Bio zoekt Boer, Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Inscert Partner

Landbouwers en landen tuinbouwscholen kunnen bovendien gebruik maken van gesubsidieerde bedrijfsadvisering in de biologische landbouw. Zij kunnen terecht bij erkende biobedrijfsadviseurs voor omschakelingsadvies, de opmaak van een biobedrijfsplan, startersadvies en biobedrijfsadvies. Niet enkel starters, maar ook landbouwers die al vele jaren bioactiviteiten ontplooien, kunnen een beroep doen op bepaalde vormen van biobedrijfsadvisering (m.n. opmaak van een bedrijfsplan en bedrijfsadvies). 7 van de 55 nieuwe aanmeldingen (13%) hebben de diensten ingeroepen van een of meerdere erkende bedrijfsadviseurs in het systeem van de gesubsidieerde bedrijfsadvisering in de biologische landbouw. Dit zijn er aanzienlijk minder dan in voorgaande jaren. Vermoedelijk heeft de covid-19-pandemie hierop enige invloed gehad, want bij biobedrijfsadvisering gaat het overwegend over adviezen op het bedrijf zelf. Twee derde van de door de omschakelaars ingediende adviesaanvragen betrof startersadvies.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 17 van 43

De biologische landbouw in 2020

2 BIOLOGISCHE KETEN IN VLAANDEREN De Europese en Vlaamse reglementering rond biologische productie is niet enkel van toepassing op ondernemingen die actief zijn als biolandbouwer. Ook bedrijven die biologische producten willen verwerken, opslaan, verhandelen, invoeren of uitvoeren moeten zich laten controleren en certificeren door een van de erkende controleorganen inzake biologische productie. Wanneer we het in de volgende paragrafen hebben over invoer/import, dan heeft dit enkel betrekking op de handel met niet-EU-landen. Over de intracommunautaire handel in bioproducten zijn er momenteel geen data beschikbaar.

2.1 TOENEMEND AANTAL BIOLOGISCHE MARKTDEELNEMERS DIE NIET ACTIEF ZIJN ALS PRODUCENT Eind 2020 staan er in Vlaanderen 1.325 unieke bedrijven (met uitzondering van producenten) onder controle voor activiteiten als verdeler, bereider, verkooppunt, importeur en/of exporteur van biologische producten. Dat is een stijging met bijna 9% ten opzichte van 2019. In vijf jaar tijd is het aantal bedrijven (excl. producenten) die actief zijn in de bioketen toegenomen met ruim 46%. De bereiding van bioproducten blijft, net als in voorgaande jaren, de vaakst voorkomende marktactiviteit: eind 2020 zijn hiervoor 890 bedrijven gecertificeerd, waarvan 17% volledig biologisch opereert. Net geen 670 bedrijven ontplooien activiteiten als verdeler van bioproducten (9% hiervan werkt volledig biologisch). 333 ondernemingen zijn gecertificeerd als verkooppunt en 217 bedrijven staan onder controle voor de import van biologische producten. Bij de verkooppunten handelt ongeveer een derde van de bedrijven uitsluitend in bioproducten. 43% van deze 1.325 bedrijven combineert meerdere biologische marktactiviteiten. Ruim een kwart betreft ondernemingen die uitsluitend actief zijn als bereider van biologische producten. Bedrijven die enkel bioproducten verdelen, hebben een aandeel van 21%. Bijna 9% is louter actief als bioverkooppunt en minder dan 2% houdt zich uitsluitend bezig met import van bio. Tabel 7: marktdeelnemers (uitgezonderd producenten) onder controle bio, volgens marktactiviteit, Vlaanderen, 2016-2020 marktactiviteit

2016

2017

2018

2019

evolutie 2019-2020

2020

enkel verdeler

184

203

232

257

281

+9%

enkel bereider

330

347

329

333

337

+1%

enkel verkooppunt

116

115

-1%

enkel importeur

-17%

278

341

423

491

572

+16%

906

1.004

1.102

1.221

1.325

+9%

combinatie marktactiviteiten (excl. producenten) UNIEK AANTAL MARKTDEELNEMERS (EXCL. PRODUCENTEN)

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Inscert Partner

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 18 van 43

De biologische landbouw in 2020

2.2 VAAKST GEREGISTREERDE HOOFDACTIVITEIT BIJ BEREIDERS IS DE VERVAARDIGING VAN ‘ANDERE VOEDINGSMIDDELEN’ Aan de marktdeelnemers die voor hun bedrijfsactiviteiten als verdeler, bereider, importeur, verkooppunt en/of exporteur onder biocontrole staan, wordt door de controleorganen een hoofdactiviteit toegewezen op basis van het NACE-codesysteem (algemene nomenclatuur van de economische activiteiten in de Europese Gemeenschap). Deze hoofdactiviteit is de activiteit die het meest bijdraagt aan de totale toegevoegde waarde van de onderneming. Voor dit biorapport hebben we de geregistreerde biologische hoofdactiviteiten voor de bereiders van bioproducten inhoudelijk gegroepeerd in een aantal clusters. De resultaten in deze paragraaf zijn gebaseerd op 86% van de bereiders onder biocontrole, omdat niet voor alle bereiders een hoofdactiviteit werd geregistreerd. Met een aandeel van 42% is de vervaardiging van andere voedingsmiddelen (suiker, cacao, chocolade, thee/koffie, specerijen en sauzen, bereide maaltijden, dieetvoeding etc.) in 2020 de vaakst geregistreerde hoofdactiviteit bij de bereiders van bioproducten. Op de tweede plaats vinden we de verwerking/conservering van aardappelen, groenten en fruit en de vervaardiging van groente- en fruitsappen (17%), gevolgd door de vervaardiging van bakkerijproducten en deegwaren (14%). Hekkensluiters zijn de verwerking/conservering van vis en van schaal- en weekdieren en de vervaardiging van diervoeders met beide een aandeel van slechts 1% in de geregistreerde hoofdactiviteiten. Figuur 7: hoofdactiviteiten van bereiders van bioproducten volgens aantal bedrijven, in percentage per cluster, 2020

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Inscert Partner

Oost-Vlaanderen is de provincie met het hoogste aandeel bereiders die de vervaardiging van andere voedingsmiddelen als hoofdactiviteit hebben (33%). Het grootste aantal bereiders die zich richten op de verwerking/conservering van aardappelen, groenten en fruit en de vervaardiging van groente- en fruitsappen bevindt zich in West-Vlaanderen.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 19 van 43

De biologische landbouw in 2020

2.3 BIO-IMPORT UIT NIET-EU-LANDEN STAGNEERT De gegevens in deze paragraaf zijn afkomstig van TRACES (Trade Control and Expert System). Dit online beheersysteem van de Europese Commissie volgt de bewegingen van levende dieren, dierlijke producten en bijproducten, levensmiddelen, diervoeder en planten die vanuit niet-EU-landen worden ingevoerd en verhandeld in de Europese Unie. Wij beschikken niet over representatieve informatie over de handel in Europese bioproducten binnen de EU of over de export van bioproducten naar landen buiten de EU. Elke zending van producten die in de EU in het vrije verkeer van goederen wordt gebracht, moet aan een reeks voorwaarden voldoen op gebied van voedselveiligheid, planten- of dierengezondheid en fiscaliteit. Als het over biologische producten gaat, moet er ook een biocontrolecertificaat voorgelegd worden. In België zijn de regio’s verantwoordelijk voor de controle van het biologische aspect van de zending. Na het vervullen van alle overige sanitaire en douaneformaliteiten kunnen de goederen in het vrije verkeer worden gebracht (dit noemt men “inklaren”). In 2020 werden in Vlaanderen ruim 372.670 ton (-1% t.o.v. 2019) biologische producten uit niet-EU-landen ingeklaard voor een totaal van 10.763 certificaten. Dat komt overeen met 98% van het in België ingeklaard nettogewicht aan bioproducten uit niet-EU-landen. Drie vierde van deze zendingen wordt aangeboden bij de douaneautoriteit van Antwerpen, 10% bij het douanekantoor van Geel, 7% komt binnen via Zaventem en 5% via Zeebrugge. Heel wat van deze goederen worden vervolgens vanuit Vlaanderen verdeeld naar de andere gewesten en naar andere landen van de EU. 39% van het ingevoerde nettogewicht aan bioproducten uit niet-EU-landen is afkomstig uit landen die behoren tot Zuid-Amerika, 24% komt uit Noord-Amerika. Telkens 15% van de bio-invoer vindt zijn oorsprong in Afrika of Azië. Figuur 8: herkomst bio-import volgens werelddeel naar nettogewicht, Vlaanderen, 2020

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van TRACES (EC)

Bekijken we de tien voornaamste herkomstlanden in detail, dan zien we - net zoals vorig jaar - dat bijna de helft van de ingeklaarde biologische goederen afkomstig is van Ecuador, de Dominicaanse Republiek en Peru (dit gaat voornamelijk over verse bananen). Brazilië stond in 2019 nog op een vijfde plaats als belangrijk aanvoerland voor biosuiker, maar is in 2020 uit de top-10 verdwenen ten voordele van Laos. Andere nieuwkomers zijn Ivoorkust (vooral verse bananen en kokosnoten) en de Democratische Republiek Congo (cacaobonen en in mindere mate ongebrande koffie).

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 20 van 43

De biologische landbouw in 2020

Figuur 9: top tien herkomstlanden bio-import naar nettogewicht, in percentage van totale nettogewicht, Vlaanderen, 2020

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van TRACES (EC)

Het merendeel van de biologische producten die via Vlaanderen in het vrije verkeer in de EU worden ingebracht, zijn van plantaardige oorsprong. De helft van het ingevoerde nettogewicht aan biogoederen betreft producten die behoren tot de eetbare vruchten en noten, gevolgd door granen en door suiker en suikerwaren (beide productgroepen hebben een aandeel van 10%). In vergelijking met het voorgaande jaar is de invoer van cacao uit niet-EU-landen in 2020 verdubbeld. De invoer van suiker en suikerwaren is met meer dan 40% gedaald, nadat die in 2019 ruimschoots verdubbeld was in verhouding tot 2018. Ook producten van dierlijke oorsprong verliezen terrein ten opzichte van 2019. Zij vertegenwoordigen met een nettogewicht van 4.155 ton nauwelijks 1% van de bioproducten die worden ingeklaard. Twee derde hiervan betreft natuurhoning en een derde zijn garnalen en bereidingen/conserven van garnalen. Figuur 10: aandeel van de productcategorieën bio-import volgens nettogewicht, Vlaanderen, 2020

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van TRACES (EC)

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 21 van 43

De biologische landbouw in 2020

Net als in voorgaande jaren valt op productniveau het overwicht op van verse bananen: zij hebben een aandeel van 45% in de totale massa aan biologische producten die worden ingeklaard. Op ruime afstand volgen cacaobonen (met een aandeel van 9%) en ongebrande koffie (7%). In vergelijking met 2019 zijn de sterkste stijgers in onderstaande top-10 cacaobonen (waarvan de invoer is verdubbeld) en sojabonen (+40%). De import van rietsuiker en beetwortelsuiker is daarentegen met ruim 60% gedaald. Tabel 8: top tien producten bio-import naar nettogewicht, in ton en percentage, Vlaanderen, 2020 aantal ton (netto)

product

aandeel in totaal gewicht

belangrijkste herkomstlanden

bananen, vers (m.u.v. bakbananen)

167.222

45%

cacaobonen, ook indien gebroken of gebrand

33.358

ongebrande koffie waaruit geen cafeïne is verwijderd

26.352

Ecuador, Peru, Dom. Republiek Dom. Republiek, Dem. Republiek Congo, Peru Peru, Honduras, Mexico

harde tarwe (m.u.v. zaaigoed)

22.641

Turkije, Canada, VS

sojabonen, ook indien gebroken (m.u.v. zaaigoed)

21.743

India, Togo, Oeganda

witte suiker (aantal gewichtspercenten sacharose, in droge toestand, komt overeen met een polarisatiegraad van >= 99,5)

18.087

Laos, India

rietsuiker en beetwortelsuiker, ook chemisch zuivere sacharose, in vaste vorm

10.192

Colombia, Laos

verse kiwi's

6.771

Nieuw-Zeeland

volwitte rijst, langkorrelig, waarvan verhouding lengte/breedte >= 3 is (m.u.v. voorgekookte "parboiled" rijst)

5.857

Pakistan, Thailand

breukrijst

4.848

Pakistan, Cambodja

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van TRACES (EC)

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 22 van 43

De biologische landbouw in 2020

3 FINANCIËLE ONDERSTEUNING DOOR DE OVERHEID Voor het biorapport maken we een raming van de financiële inspanningen die de overheid doet om de biologische sector te ondersteunen en te stimuleren. Onder ‘overheidsuitgaven’ horen zowel zuiver Vlaamse subsidies als steunmaatregelen waarvoor er Europese cofinanciering is. De bedragen in dit hoofdstuk hebben betrekking op de effectieve uitgaven binnen een bepaald kalenderjaar of op de effectieve uitgaven die voor een bepaald campagnejaar gebeurd zijn. Het begrip campagnejaar wordt vooral gebruikt bij oppervlaktegebonden steunmaatregelen zoals directe steun, biohectaresteun en agromilieumaatregelen. Een campagnejaar is een proces dat begint met het indienen van de verzamelaanvraag, vervolgens gebeuren er controles en berekeningen en tot slot vindt de uitbetaling van de toegekende steun plaats. Een campagnejaar loopt dus niet noodzakelijk gelijk met een kalenderjaar. Waar mogelijk geven we dit onderscheid aan in de tekst. Het formuleren van algemene besluiten over de evolutie van de overheidsuitgaven voor de biosector blijft moeilijk, onder meer omdat sommige projecten lang lopen en de uitbetalingen van steun (bv. voor onderzoeksprojecten) gefragmenteerd zijn.

3.1 STIMULEREN VAN PRODUCTIE BLIJFT DE FOCUS VAN DE OVERHEIDSUITGAVEN SPECIFIEK VOOR DE BIOSECTOR In tabel 9 geven we de overheidsuitgaven die specifiek gericht zijn op de biosector per kalenderjaar volgens vier beleidsthema’s:  Het thema ‘ketenontwikkeling’ omvat o.m. de subsidies voor de werking van BioForum, voor het project Bio zoekt Keten en voor het ketenluik van de bioclusterwerking.  Bij ‘biologische productie’ horen o.a. de VLIF-steun (Vlaams Landbouwinvesteringsfonds) specifiek voor de biologische landbouw, de hectaresteun voor het toepassen van de biologische productiemethode, de gesubsidieerde bedrijfsadvisering in de biologische landbouw, de overheidsbijdrage in de controlekosten en de werkingssubsidie voor het project Bio zoekt Boer.  Het thema ‘Onderzoek en kennisopbouw’ vervat naast de projectfinanciering voor bio-onderzoek en de werkingssubsidies voor NOBL (Netwerk Onderzoek Biologische Landbouw & voeding) en CCBT (Coördinatiecentrum praktijkgericht onderzoek en voorlichting Biologische Teelt) ook de gesubsidieerde vormingsactiviteiten ten behoeve van de biologische sector georganiseerd door o.a. Landwijzer, NAC en VELT (Vereniging voor Ecologisch Leven en Tuinieren). De uitgaven voor bio-onderzoek worden meer in detail bekeken in paragraaf 3.3.  Onder ‘promotie en draagvlakverbreding richting brede publiek’ verstaan we bv. de dotaties aan VLAM (Vlaams Centrum voor Agro- en Visserijmarketing) voor de promotie van bio.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 23 van 43

De biologische landbouw in 2020

Tabel 9: raming overheidsuitgaven specifiek voor de biologische sector, x 1.000 euro per kalenderjaar, 2016-2020 beleidsthema

2016

ketenontwikkeling

2017

2018

2019

2020

795

706

685

483

509

biologische productie

1.356

2.112

2.889

2.314

2.513

onderzoek en kennisopbouw

1.448

1.113

1.711

1.811

1.766

330

317

129

3.929

4.248

5.368

4.737

4.831

promotie en draagvlakverbreding richting brede publiek TOTAAL Bron: Departement Landbouw en Visserij

In het kalenderjaar 2020 heeft de financiële stimulering van de primaire biologische productie met 52% het grootste aandeel in de overheidsuitgaven die specifiek gericht zijn op de biosector, gevolgd door de uitgaven voor onderzoek en kennisopbouw (37%). Op een derde plaats vinden we de overheidsuitgaven voor ketenontwikkeling met een aandeel van 10%, promotie en draagvlakverbreding richting brede publiek (1%) sluit de rij. In vergelijking met 2019 stijgt de totale overheidssteun specifiek voor bio met 2% naar ruim 4,8 miljoen euro. Figuur 11: verdeling van de overheidsuitgaven specifiek voor bio over de beleidsthema’s, in percentage, Vlaanderen, 2020

Bron: Departement Landbouw en Visserij

De overheidsuitgaven gericht op de ondersteuning van de biologische productie groeien opnieuw. Dat is vooral zichtbaar bij de VLIF-steun: in het kalenderjaar 2020 stijgen de uitbetalingen voor investeringssteun specifiek voor de biolandbouw met 29% tot 684.000 euro. Dit kan verklaard worden door een aanzienlijke toename van het aantal goedgekeurde investeringsdossiers in verhouding tot het voorgaande jaar. De VLIF-steun bestaat uit kapitaalpremies en uit nog lopende rentesubsidies (sinds 2013 zijn er geen nieuwe aanvragen voor rentesubsidies meer ingediend). De in kalenderjaar 2020 toegekende VLIF-kapitaalpremies ten gunste van de biologische sector werden volledig aangewend voor investeringen in de dierlijke sector: 64% ging naar de biologische pluimveehouderij, 33% naar de biovarkenshouderij en 4% naar de biomelkveehouderij.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 24 van 43

De biologische landbouw in 2020

Via de verzamelaanvraag kunnen biologische landbouwers hectaresteun aanvragen om de biologische productiemethode toe te passen op hun percelen. Het steunbedrag is berekend op basis van de meerkosten om de teelt biologisch te produceren en is afhankelijk van het type verbintenis (omschakeling naar bio of voortzetting van bio). In het kalenderjaar 2020 maken de betalingen voor biohectaresteun 31% uit van de totale overheidsuitgaven specifiek voor de biologische sector: er werd anderhalf miljoen euro aan biohectaresteun uitgekeerd aan 488 landbouwers voor een totaal van 6.927 subsidiabele hectare. Dit betekent dat 87% van de biolandbouwers die in 2019 onder biocontrole stonden biohectaresteun hebben verkregen voor 80% van het totale biologisch areaal. Figuur 12: bio-areaal onder controle, areaal met hectaresteun (linkeras, in hectare), uitbetaalde hectaresteun (rechteras, in 1.000 euro) en het totale aantal biologische producenten, Vlaanderen, campagnejaren 2005-2019

Bron: Departement Landbouw en Visserij

Het groeiend aantal landbouwers die bij een erkend controleorgaan onder toezicht staan voor toepassing van de biologische productiemethode zorgt ook in 2020 voor een stijging van de overheidsbijdrage in de controlekosten tot bijna 149.000 euro (+10%). De uitgaven voor ‘promotie en draagvlakverbreding richting brede publiek’ zijn gedaald ten opzichte van 2019 omdat er geen betalingen verricht werden aan VLAM voor projectsubsidies. Er is wel een EUbiocampagne gestart in 2020, maar deze verleent enkel financiering vanuit Europa.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 25 van 43

De biologische landbouw in 2020

3.2 GEMIDDELD TOEGEKENDE STEUN NIET SPECIFIEK VOOR BIO GEEFT EEN DIVERS BEELD Bovenop de in paragraaf 3.1 beschreven overheidsuitgaven die specifiek gericht zijn op de biologische productiemethode hebben biolandbouwers, net als hun gangbare collega’s, recht op rechtstreekse steun in het kader van de eerste pijler van het Europese gemeenschappelijke landbouwbeleid (inkomensondersteuning). Biolandbouwers kunnen voor hun bioareaal onder meer aanspraak maken op een vergroeningsbetaling zonder dat zij de verschillende vergroeningsverplichtingen moeten uitvoeren die gelden voor gangbare landbouwers. Daarenboven kunnen biolandbouwers, evenals andere landbouwers, steun aanvragen voor de toepassing van diverse maatregelen in het kader van plattelandsontwikkeling (pijler II van het Europese gemeenschappelijke landbouwbeleid). De cijfers in tabel 10 hebben betrekking op de uitbetaalde steunbedragen voor het campagnejaar 2019 (dit zijn betalingen uitgevoerd in kalenderjaren 2019 en 2020). De ontkoppelde directe steun omvat de betaalrechten, vergroeningspremie en eventuele premie voor jonge landbouwers. De gekoppelde directe steun slaat op de zoogkoeienpremie en de slachtpremie voor kalveren. Tabel 10: aantal bedrijven met steun niet specifiek gericht op bio, totaal uitbetaalde steun en steun per bedrijf, opgesplitst naar totale landbouw en biosector, Vlaanderen, campagne 2019

steunmaatregelen

pijler I: ontkoppelde directe steun pijler I: gekoppelde directe steun pijler II: agromilieu- en klimaatmaatregelen pijler II: agroforestry andere steun (Vlaams): zorgboerderijen

aantal bedrijven met steun totaal landbouw

aantal bedrijven met steun biosector

totaal uitbetaalde steun (in duizend euro) - landbouw totaal

totaal uitbetaalde steun (in duizend euro) - biosector

steun per bedrijf (in euro per bedrijf) landbouw totaal

steun per bedrijf (in euro per bedrijf) biosector

20.894

313

187.378

2.789

8.968

8.912

3.256

22.453

6.896

5.358

5.823

200

23.598

1.068

4.052

5.342

2.503

2.118

394

1.677

116

4.256

3.507

Bron: Departement Landbouw en Visserij

Het aantal biologische landbouwbedrijven die ontkoppelde directe steun ontvangen, stijgt met 13% ten opzichte van het campagnejaar 2018, terwijl dat voor de totale landbouw lichtjes is afgenomen. Het ontvangen steunbedrag per biolandbouwbedrijf is nu ongeveer gelijk aan de ontvangen steun per bedrijf in de totale landbouw. Wat de gekoppelde directe steun betreft, valt op dat de gemiddeld uitbetaalde steun per biobedrijf aanzienlijk lager ligt dan in de totale landbouw het geval is. Anderzijds kregen biolandbouwers voor campagne 2019 gemiddeld gesproken hogere steunbedragen toegekend voor de toepassing van agromilieu- en klimaatmaatregelen. Zowel het aantal biolandbouwers als het aantal bedrijven in de totale landbouw die hiervan gebruik maken, is fors toegenomen t.o.v. het voorgaande jaar (respectievelijk +16% en +21%). Het aantal bedrijven die agroforestrysteun ontvangen hebben, is stabiel gebleven tegenover het voorgaande jaar.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 26 van 43

De biologische landbouw in 2020

3.3 OVERHEIDSUITGAVEN VOOR BIO-ONDERZOEK, VOORLICHTING EN KENNISUITWISSELING BLIJVEN OP HOOG NIVEAU De financiering van onderzoeksprojecten gebeurt via diverse kanalen. Het Departement Landbouw en Visserij betaalt subsidies aan onderzoeksinstellingen om hun werking te bekostigen. Het Coördinatiecentrum praktijkgericht onderzoek en voorlichting voor de biologische teelt (CCBT) ontvangt jaarlijks steun voor zijn coördinerende werking van het praktijkonderzoek en voor het financieren van onderzoeksprojecten door de erkende praktijkcentra. Ook demonstratieprojecten gericht op de biologische landbouw worden financieel ondersteund via het Vlaams Programma voor Plattelandsontwikkeling (PDPO). Daarnaast organiseert het Departement Landbouw en Visserij oproepen aan alle onderzoeksinstellingen om projecten in te dienen, al dan niet met Europese cofinanciering. Het Instituut voor Landbouw-, Visserij- en Voedingsonderzoek (ILVO) wendt een deel van zijn middelen aan om onderzoek in de biolandbouw en de coördinatie van het Netwerk Onderzoek Biologische Landbouw & Voeding (NOBL) te financieren. Daarnaast bouwt ILVO een living lab agro-ecologie en biologische landbouw uit dat fungeert als een ontmoetingsplaats, experimenteerruimte en onlineplatform. Het Living Lab werkt hierbij nauw samen met het Vlaamse BioKennisNetwerk en stemt zijn activiteiten af met NOBL en CCBT. Het Vlaams Agentschap Innoveren en Ondernemen (VLAIO) cofinanciert jaarlijks Landbouw-trajecten die ook een bijdrage leveren aan de ontwikkeling van de biologische sector. Voor dit biorapport houden we enkel rekening met de ‘biorelevante’ LA-trajecten, waarbij de doelgroep bio opgenomen is in het projectvoorstel en betrokken wordt bij het onderzoek. De overheidsuitgaven voor onderzoek en ontwikkeling, voorlichting en kennisuitwisseling gericht op de biosector bedragen in het kalenderjaar 2020 bijna 1,28 miljoen euro. Tabel 11: raming overheidsuitgaven voor onderzoek en ontwikkeling, voorlichting en kennisuitwisseling, in euro, 2016-2020 thema onderzoek en ontwikkeling door het departement LV gefinancierde projecten (excl. CCBT) door VLAIO gefinancierde LA-trajecten met bijdrage aan biosector toelage Inagro vzw (afdeling bio) door ILVO gefinancierd onderzoek met bijdrage aan biosector subsidie CCBT (werking + projecten) subsidies onderzoekscoördinatie (o.a. NOBL) voorlichting en kennisuitwisseling TOTAAL

uitgaven 2016

uitgaven 2017

uitgaven 2018

uitgaven 2019

uitgaven 2020

996.071

763.250

1.088.125

1.248.823

1.227.989

202.900

123.752

149.166

254.173

65.100

351.013

276.424

355.126

472.754

596.945

99.524

93.553

60.617

73.800

128.047

86.236

108.287

222.517

127.750

267.542

262.831

299.774

59.500

62.000

88.720

73.305

64.330

55.420

2.000

164.874

112.817

49.474

1.051.491

765.250

1.252.999

1.361.640

1.277.463

Bron: Departement Landbouw en Visserij

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 27 van 43

De biologische landbouw in 2020

De totale uitgaven voor ‘onderzoek en ontwikkeling’ zijn nagenoeg gelijk gebleven tegenover het voorgaande jaar. Er heeft zich wel een interne verschuiving voorgedaan waarbij er meer budget ging naar LA-trajecten gefinancierd door VLAIO en naar onderzoeksprojecten gefinancierd door ILVO, terwijl de uitgaven van het Departement Landbouw en Visserij voor onderzoeksprojecten dalen. Aangezien het merendeel van de onderzoeksprojecten een looptijd heeft die gespreid is over meerdere jaren en ook de betalingen over verschillende kalenderjaren lopen, is het niet mogelijk om uit deze cijfers inhoudelijke conclusies te trekken over de evolutie van de overheidsuitgaven voor bio-onderzoek. De daling van de overheidsuitgaven voor ‘voorlichting en kennisuitwisseling’ is vooral een gevolg van het feit dat er in kalenderjaar 2020 geen betalingen gebeurden voor demonstratieprojecten gericht op de biologische sector. Bekijken we in detail hoe de middelen voor onderzoeksprojecten gericht op de biologische sector thematisch verdeeld zijn, dan blijkt dat meer dan een derde van de uitgaven in het kalenderjaar 2020 besteed werd aan projecten gericht op gewasbescherming (dit omvat zowel bescherming tegen ziekten en plagen als onkruidbeheersing). Het merendeel van deze projecten werd vanuit VLAIO gefinancierd en focust slechts deels op de biologische sector. De strengere wetgeving in de gangbare landbouw rond het gebruik van chemische gewasbeschermingsmiddelen draagt ertoe bij dat men op zoek gaat naar alternatieve niet-chemische methodes die soms ook kunnen ingezet worden in de biolandbouw. 17% van de middelen werd toegekend aan onderzoek naar teelttechnieken en -systemen, terwijl 15% van de overheidsuitgaven voor bio-onderzoek werd aangewend voor onderzoeksprojecten naar innovatieve teelten, strategieën, processen en technologieën. In tegenstelling tot 2019 ging er ook een aanzienlijk deel van de middelen naar bio-onderzoek gericht op de dierlijke sector: in totaal is bijna 30% besteed aan projecten met betrekking tot diervoeder, dierenwelzijn en -gezondheid en dierlijke productiesystemen. Figuur 13: thematische verdeling van de middelen voor biorelevant onderzoek, in percentage, Vlaanderen, 2020

Bron: Departement Landbouw en Visserij

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 28 van 43

De biologische landbouw in 2020

4 BIOLOGISCHE BESTEDINGEN IN VLAANDEREN EN BELGIË De cijfers in dit hoofdstuk werden opgetekend door GfK Belgium in opdracht van VLAM. Hiervoor worden de aankopen voor thuisverbruik van 6.000 Belgische gezinnen continu opgevolgd.

4.1 STERKE GROEI VAN DE BIOBESTEDINGEN IN 2020 In 2020 bedragen de totale biobestedingen aan ‘fast moving consumer goods’ (FMCG = voeding, dranken, drogmetica en non-food) in Vlaanderen 350 miljoen euro tegenover 892 miljoen euro voor heel België. Dat is voor beide 14% meer dan in 2019. Vlaanderen heeft hiermee een aandeel van 39% in de totale Belgische biobestedingen. Sinds 2011 groeiden de biobestedingen in België gemiddeld met 11% per jaar tegenover met 7% in Vlaanderen. Figuur 14: totale besteding aan biologische producten* in België en Vlaanderen, in miljoen euro, 2011-2020

Bron: GfK Belgium voor VLAM * totaal bioproducten: voeding (vers, diepvries en kruidenierswaren), dranken, drogmetica en non-food

Door de coronacrisis is 2020 een atypisch jaar. We moesten met zijn allen in ons kot blijven en zelf ons potje koken. Hierdoor groeien de globale voedingsbestedingen in de retail met ruim 12%. De stijging met 14% bij biologische producten is te danken aan meer kopers, een hogere aankoopfrequentie (+1 aankoophandeling/jaar) en een hoger bedrag per aankoop. Het totaal aantal Belgische biokopers stijgt tot boven de 96 op 100 en het gemiddeld bestede bedrag per aankoop neemt toe van 7,81 naar 8,37 euro.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 29 van 43

De biologische landbouw in 2020

4.2 BIOLOGISCH ASSORTIMENT BREIDT VERDER UIT EN HET MARKTAANDEEL BLIJFT STABIEL Het aantal bioreferenties (EAN-codes) die door GfK binnen het panel gemeten worden, stijgt jaarlijks en bedraagt in 2020 14.600 (+2%). Dit hoge aantal referenties wijst op een verbreding van het biogamma. In de winkelrekken liggen alsmaar meer verwerkte en voorverpakte bioproducten. Het totale marktaandeel van bioproducten in het FMCG-assortiment stijgt in België lichtjes van 3,1 naar 3,2%, terwijl het in Vlaanderen ongeveer stabiel blijft op 2,2%. In Wallonië is het bioaandeel met 4,5% beduidend hoger dan in Vlaanderen. Wallonië maakte vooral in 2018 een stevige sprong door de opening van een aantal nieuwe gespecialiseerde biowinkels, waardoor de kloof met Vlaanderen groter werd. Figuur 15: marktaandeel bio totaal (= FMCG), per regio, in percent van totale besteding aan FMCG, 2012-2020

Bron: GfK Belgium voor VLAM

4.3 STEVIGE TOENAME IN BESTEDINGEN AAN BIOLOGISCHE VERSPRODUCTEN, MAAR VLAANDEREN HEEFT ACHTERSTAND VLAM volgt, binnen de overeenkomst met GfK Belgium, het thuisverbruik van de verse voeding (incl. diepvries- en kruidenierswaren zoals rijst, droge deegwaren, wijnen en bier) in detail op. De cijfers verder in dit hoofdstuk hebben enkel betrekking op deze uitgebreide verscategorie (= selectie VLAM). In 2020 groeien de biobestedingen in deze verscategorie in België tot 608 miljoen euro (+14%). In Vlaanderen zien we eveneens een stijging met 14% tot 229 miljoen euro en in Wallonië met 15% tot 295 miljoen euro. In de Brusselse regio is de toename wat bescheidener (+11% tot 83 miljoen euro). Vlaanderen heeft dus zowel in absolute als in relatieve cijfers een duidelijke achterstand op Wallonië wat bestedingen aan biologische versproducten betreft.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 30 van 43

De biologische landbouw in 2020

Figuur 16: bestedingen aan verse biovoeding en -dranken (selectie VLAM) per gewest, in miljoen euro, 2011-2020

Bron: GfK Belgium voor VLAM

In tien jaar tijd verdubbelden de biologische bestedingen in deze verscategorie in Vlaanderen. De stijging op lange termijn is echter heel wat groter in Wallonië. Daar zien we een verdrievoudiging van de biobestedingen sinds 2011. In 2020 zijn de belangrijke groeiers in Vlaanderen op productniveau de typische kookproducten zoals eieren, vis, week- en schaaldieren, verse aardappelen en verse groenten, maar ook diepvriesgroenten. Bij de verwerkte bioproducten doen de kant-en-klaarmaaltijden en de visbereidingen het uitstekend. Ook biorijst, biobier en biowijn kennen een zeer goed jaar. Bij de grootste dalers vinden we biologische boter, verse platte kaas en natuurlijke fruitsappen. Op lange termijn is de categorie ‘vis, week- en schaaldieren’ een grote winnaar.

4.4 AARDAPPELEN, GROENTEN EN FRUIT (AGF) BLIJFT DE BELANGRIJKSTE BIOLOGISCHE VERSCATEGORIE De biobestedingen aan versproducten in Vlaanderen bestaan voor 42% uit aardappelen, groenten en fruit. Bij de gangbare producten is het aandeel van deze AGF-producten slechts 22%. De categorie ‘vlees, vis en ei’ neemt ongeveer een vijfde van de biobestedingen voor haar rekening. Deze categorie is voor de gangbare producten echter veel omvangrijker (42%). Het zuivelaandeel heeft bij de biobestedingen wat terrein verloren tegenover vorig jaar en schommelt nu zowel bij bio als in het gangbare segment rond de 20%. Ook de biologische graanproducten zijn wat weggezakt: zij nemen 11% in van de biobestedingen. Bij de gangbare producten blijft hun aandeel stabiel op 9%. Wijn en bier zijn bij bio goed voor 4% van de uitgaven tegenover 9% in het gangbare circuit.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 31 van 43

De biologische landbouw in 2020

Figuur 17: gekocht assortiment versproducten gangbaar versus biologisch (op basis van besteding), Vlaanderen, 2020

Bron: GfK Belgium voor VLAM

4.5 PRIJSKLOOF TUSSEN BIOLOGISCHE VERSPRODUCTEN EN HUN GANGBARE VARIANT VERBREEDT Biologische versproducten zijn in 2020 gemiddeld 45% duurder dan hun gangbare variant (in 2019 was dit gemiddeld 40%). Dat kan deels verklaard worden door de groei van de harddiscount, waar vaker gangbare productvarianten verkocht worden en er dikwijls geen biovariant te vinden is. Een verschuiving binnen het gekochte productassortiment kan ook een invloed hebben op de berekende prijskloof. Daarom is het moeilijk om conclusies te formuleren over de prijsevolutie. Algemeen gesteld is het prijsverschil tussen gangbaar en bio in 2020 voor de meeste bioproducten gelijk gebleven of groter geworden. Er zijn wel aanzienlijke variaties tussen producten. Het grootste prijsverschil vinden we nog altijd bij de eieren: een bio-eitje is dubbel zo duur als een standaard scharrelei. Toch heeft dit geen negatief effect op de verkoop, want het marktaandeel van bio-eieren blijft heel wat hoger dan gemiddeld en neemt zelfs nog toe. Het kleinste prijsverschil is er bij de vleesvervangers. Hier is de biovariant slechts 6% duurder dan het gangbare product en het verschil krimpt nog. Ook de evolutie in de tijd van het prijsverschil tussen bio en gangbaar verschilt van product tot product. Voor een biobraadkip betalen we in 2020 70% meer dan voor een gangbare braadkip, terwijl een biobraadkip in 2019 slechts de helft duurder was. Ook bij aardappelen is de prijskloof tussen bio en gangbaar in vergelijking met 2019 vergroot. Bij halfvolle melk en brood is het prijsverschil tussen gangbaar en bio daarentegen stabiel gebleven.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 32 van 43

De biologische landbouw in 2020

Figuur 18: prijsverschil biologische producten versus gangbare producten in België (index: gangbaar = 100), 2018-2020

Bron: GfK Belgium voor VLAM * productkorf: melk, karnemelk, room, boter, yoghurt, harde kaas, zuivelsubstituten, vleesvervangers, eieren, AGF en brood

4.6 MARKTAANDEEL VAN BIOLOGISCHE VERSPRODUCTEN VARIEERT Het marktaandeel van biologische verse voeding in Vlaanderen stabiliseert op 2,6%. Vlaanderen loopt hiermee achter op Wallonië, waar de bioversproducten een gemiddeld marktaandeel hebben van 5,9%. Figuur 19: marktaandeel biologische verse voeding per regio, in percent van totale besteding aan verse voeding, 2011-2020

Bron: GfK Belgium voor VLAM

Bekijken we de marktaandelen van biologische versproducten in Vlaanderen wat meer in detail, dan zien we dat deze sterk variëren van product tot product.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 33 van 43

De biologische landbouw in 2020

De vleesvervangers hebben met 17% nog steeds het grootste marktaandeel onder de biologische versproducten, maar dit aandeel neemt gestaag af. Het slinkende prijsverschil tussen biovleesvervangers en hun gangbare variant heeft dus geen positieve invloed op hun marktaandeel. Een andere categorie met een hoog bioaandeel zijn de eieren. In Vlaanderen bedraagt het marktaandeel van bio-eieren 11%. Dit is fors hoger dan in 2019, maar het blijft beduidend lager dan in Wallonië (23%). De AGF-categorie heeft eveneens een hoger bioaandeel dan gemiddeld: 6% voor groenten, bijna 5% voor aardappelen, ruim 3% voor fruit. Niettegenstaande het groeiende prijsverschil tussen biologische en gangbare aardappelen neemt het marktaandeel van bioaardappelen dus toe ten opzichte van 2019. Zuivel verliest licht terrein en heeft, net als brood, een gemiddeld bioaandeel (2,9% en 2,7%). Gevogelte en vlees presteren met 1,4% onder het gemiddelde. Vleeswaren bengelen achteraan met het laagste bioaandeel van minder dan 1%. Figuur 20: evolutie marktaandelen bio vers per productcategorie in % van de bestedingen, Vlaanderen, 2016-2020

Bron: GfK Belgium voor VLAM

4.7 AANTAL BIOKOPERS STIJGT VOOR DE MEESTE PRODUCTCATEGORIEËN Het percentage Vlaamse consumenten die op jaarbasis minstens eenmaal een vers bioproduct kopen, blijft hoog met 90%. De biobestedingen worden wel voor drie vierde gerealiseerd door de frequente biokopers die minstens wekelijks bioproducten kopen. Deze groep maakt 19% van de totale biokopers uit (tegenover 14% in 2019).

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 34 van 43

De biologische landbouw in 2020

Het aantal biokopers was vorig jaar stabiel of stijgend voor het merendeel van de productcategorieën, maar binnen de diverse productgroepen zijn er wel grote verschillen in kopersaantallen. De kopers van biogroenten vormen veruit de grootste groep: 74% van de Vlaamse gezinnen koopt wel eens biogroenten en dit aandeel is nog gegroeid tegenover 2019. Op de tweede plaats komt fruit met 55 kopers op 100 en op de derde plaats volgt zuivel (50 kopers). Op plek vier vinden we de kopers van bio-eieren: hun aantal is in tien jaar tijd bijna verdrievoudigd tot 31 kopers op 100. Op de vijfde plaats staan de bioaardappelen waar het aantal kopers sinds 2011 toenam van 7 naar 21. Net als vlees schommelt biobrood rond de 15 kopers op 100. De biovleesvervangers blijven stabiel (12 kopers). Onderaan het lijstje staat de gevogeltecategorie met slechts 8 kopers op 100. Figuur 21: kopers van een aantal biologische verscategorieën, in percent, Vlaanderen, 2011-2020

Bron: GfK Belgium voor VLAM

4.8 WELGESTELDE GEPENSIONEERDEN EN WELGESTELDE GEZINNEN MET KINDEREN ZIJN DE BELANGRIJKSTE BIOKOPERS Welk profiel heeft de Belgische biokoper? De alleenstaanden ouder dan 40 jaar en de welgestelde gepensioneerden hebben met een bioaandeel van 5% het hoogste percentage biologische aankopen in hun totale bestedingen aan verse voeding (excl. dranken). De gezinnen met kinderen met een beperkt inkomen hebben nog steeds het laagste bioaandeel (1,6%). Deze bevolkingsgroep heeft zijn bioaandeel wel verdubbeld in tien jaar tijd. De introductie en de uitbouw van heel wat biocategorieën bij de harddiscounters liggen hier aan de basis. De welgestelde gezinnen met kinderen hebben met 4% bioaankopen in hun totale bestedingen aan verse voeding een gemiddeld bioaandeel. In absolute cijfers blijven de welgestelde gezinnen met kinderen en de welgestelde gepensioneerden de belangrijkste groep biokopers. Samen zijn zij immers verantwoordelijk voor ruim de helft van de biobestedingen, terwijl zij slechts 39% van de bevolking uitmaken.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 35 van 43

De biologische landbouw in 2020

De sterkste toename qua bioaandeel in de periode 2011-2020 vinden we bij de koppels met één kostwinner en bij de welgestelde gezinnen met kinderen. Ten opzichte van 2019 heeft het aandeel van bioproducten in de totale bestedingen aan verse voeding in 2020 bij de jongere alleenstaanden een stevige duik genomen (van 7,3 naar 3,5%). Zij vormen echter slechts een kleine groep binnen het panel, waardoor schommelingen voor deze groep statistisch minder significant zijn. Figuur 22: marktaandeel bio vers in totale besteding aan verse voeding (excl. dranken), in percentage per kopersprofiel, België, 2011-2020

Bron: GfK Belgium voor VLAM

4.9 BIOBESTEDINGEN PER CAPITA GROEIEN, MAAR VLAANDEREN HINKT NOG STEEDS ACHTEROP De biobestedingen aan verse voeding en dranken in België stijgen in 2020 tot 54 euro per hoofd van de bevolking, 7 euro meer dan in 2019. De Vlaming spendeert 35 euro (+12%) aan biologische versproducten, wat ruim minder dan de helft is van de Waal met 81 euro (+15%).

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 36 van 43

De biologische landbouw in 2020

Figuur 23: besteding aan biologische voeding en dranken per categorie en per regio, in euro per capita, 2011-2020

Bron: GfK Belgium voor VLAM * vóór 2014 inclusief gebak

Qua besteding per hoofd van de bevolking staat biozuivel zowel in Vlaanderen als in Wallonië op de eerste plaats. De Vlaming geeft 7,51 euro uit aan biozuivel, gevolgd door 7,05 euro aan biogroenten en 4,92 euro aan overige kruidenierswaren en dranken. Fruit staat op een vierde plek met 4,75 euro en vlees/gevogelte volgt met 3,93 euro. In Wallonië staat biofruit met 14,07 euro per capita op plaats twee en neemt dus een veel grotere hap uit de biobestedingen dan in Vlaanderen. Biogroenten daarentegen staan in Wallonië pas op een vierde plaats met 12,74 euro aan bestedingen. Verder in het rijtje staan biobrood met 1,53 euro aan bestedingen per Vlaming, bio-eieren met 1,44 euro, bioaardappelen met 1,32 euro, biovleesvervangers met 1,01 euro en biozuivelsubstituten met 0,86 euro. De biovleeswaren sluiten de rij met een besteding van 0,78 euro per Vlaming.

4.10 KLASSIEKE SUPERMARKT BLIJFT HET BELANGRIJKSTE BIOKANAAL De klassieke supermarkt blijft in België het grootste biokanaal met een marktaandeel van 38%. Het gespecialiseerde kanaal (dit zijn de speciaalzaken, waaronder bakker en slager, de natuurvoedingswinkel en overige algemene voeding, waaronder ook bv. de biologische supermarkt Bioplanet) komt op de tweede plaats met een aandeel van 34%. De buurtsupermarkt wint er een procent bij ten nadele van de klassieke supermarkt en is het derde belangrijkste kanaal voor biovoeding (14%). De harddiscount is het kleinere broertje wat bioverkoop betreft en blijft bovendien lichtjes terrein prijsgeven.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 37 van 43

De biologische landbouw in 2020

De hoevewinkel en de boerenmarkt zijn de kanalen met het hoogste percentage aan biologische producten in het assortiment. Een kwart van de producten die er verkocht worden, is van biologische oorsprong. Bij de harddiscounter vinden we relatief het minste biologische producten terug in het assortiment: slechts 1,3% is hier van biokwaliteit. Figuur 24: distributiekanalen biologische voeding en dranken, aandelen op basis van besteding, België, 2011-2020

Bron: GfK Belgium voor VLAM

Qua distributie van biologische voeding en dranken zijn er enkele opmerkelijke verschillen tussen Vlaanderen en Wallonië. In Wallonië staat het gespecialiseerde kanaal sterker en is het zelfs marktleider met 41% marktaandeel, voor de klassieke supermarkt met 33%. In Vlaanderen is de rechtstreekse verkoop van bio op de hoeve en de boerenmarkt belangrijker dan in Wallonië (7% versus 3%). Verder heeft harddiscount in Vlaanderen een hoger marktaandeel dan in Wallonië (10% versus 6%).

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 38 van 43

De biologische landbouw in 2020

BIJLAGE 1: OPPERVLAKTEN PER TEELT TEELTEN 2020 Aardappelen, groenten en kruiden aardappelen (incl. zoete aardappel) andere groenten andere kolen artisjok asperge aubergine bladgroenten (vroeg) bloemkool boerenkool broccoli champignons Chinese kool courgette knolraap knolselder komkommer koolraap koolrabi kruiden (basilicum, bieslook, peterselie e.a.), geneeskrachtige kruiden paprika pastinaak peulvruchten (erwten, tuin- en veldbonen, snijbonen e.a.) pompoen prei rabarber radijs rammenas rode biet rode kool savooikool selder (groene, bleek- en bladselder) schorseneer sjalot slasoorten (kropsla, raketsla, veldsla e.a.) spinazie spruitkool tomaat tuinbouwgewassen tuinbouwgewassen onder glas of vaste bescherming tuinbouwgewassen volle grond tuinbouwgewassen volle grond - koolgewassen tuinbouwgewassen volle grond - stengelgewassen tuinbouwgewassen volle grond - vruchtgewassen

IN OMSCHAKELING (aantal ha) 119,66 25,52 0,57 0,26 0,20 33,18 1,17 0,63 0,83 0,23 3,50 0,10 0,97 1,56 45,45 5,11 -

BIOLOGISCH (aantal ha) 958,25 166,54 2,67 23,88 0,05 5,94 0,65 0,04 32,76 18,16 12,35 2,15 2,89 14,94 2,45 21,06 1,69 0,19 1,38 33,87 0,59 6,52 56.31 68,96 58,37 3,17 1,45 0,90 6,66 8,17 2,81 10,14 0,32 6,89 11,01 4,44 4,29 4,33 23,40 5,99 237,22 7,37 1,74

TOTAAL (aantal ha) 1.077,91 192,06 2,67 23,88 0,05 6,51 0,65 0,04 33,02 18,16 12,35 2,35 2,89 14,94 2,45 21,06 1,69 0,19 1,38 67,05 0,59 6,52 57,48 69,59 59,20 3,40 1,45 0,90 6,66 8,17 2,81 10,14 0,32 6,89 14,51 4,44 4,29 4,43 24,37 7,55 282,67 7,37 5,11 1,74

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 39 van 43

De biologische landbouw in 2020

IN OMSCHAKELING (aantal ha)

TEELTEN 2020 tuinbouwgewassen volle grond - wortelgewassen uien venkel witloof (incl. witloofwortel) witte kool wortel zaaizaad groenten Akkerbouw (excl. aardappelen) andere eiwithoudende gewassen andere granen en graanmengsel (bv. mengkoren) andere voedergewassen boekweit cichorei erwten (droog geoogst, ingekuild) faunamengsel gerst (winter, zomer) haver (winter, zomer) hennep (andere dan vezelhennep) hop mais (korrel, silo) miscanthus plantgoed van niet-vlinderbloemige groenten quinoa rogge sojabonen sorghum spelt suikerbiet tarwe (winter, zomer) triticale tuin- en veldbonen (droog geoogst) vezelhennep voederbiet zonnebloempitten Voedergewassen/groenbedekkers andere bedekking (bloemenmengsel e.a.) luzerne (eenjarig, meerjarig) klaver (eenjarig, meerjarig, grasklaver, rode klaver) (mengsel van) niet-vlinderbloemige groenbedekker (phacelia e.a.) (mengsel van) vlinderbloemige groenbedekker (lupinen, grasluzerne e.a.) Fruitteelt aardbei appel andere eenjarige fruitteelten andere meerjarige fruitteelten druiven (incl. wijnstokken) fruitteelt hoogstammig fruitteelt laagstammig

0,37 0,01 462,78 0,88 11,34 56,84 6,03 1,90 139,51 5,25 2,51 0,36 9,50 138,13 60,80 17,51 5,57 6,65 332,91 1,62 27,60 297,87 4,14 1,68 317,28 0,61 62,31 0,21 7,54 24,93 8,35 98,44

BIOLOGISCH (aantal ha) 10,73 5,91 9,44 26,76 6,59 23,50 0,61 1.100,15 25,44 87,27 3,79 7,14 5,08 29,52 2,97 107,50 39,21 15,33 256,86 10,09 2,26 5,67 27,40 1,95 14,27 66,06 1,67 67,87 173,31 127,42 21,81 0,26 1.925,44 0,57 44,40 1.818,11 20,47 41,89 511,36 10,40 205,81 0,07 58,90 1,63 40,70 17,36

TOTAAL (aantal ha) 10,73 5,91 9,44 27,13 6,59 23,50 0,62 1.562,93 25,44 88,15 3,79 7,14 5,08 40,86 2,97 164,34 45,24 1,90 15,33 396,37 15,34 2,26 5,67 29,91 1,95 14,63 75,56 1,67 206,00 234,11 144,93 5,57 28,46 0,26 2.258,35 2,19 72,00 2.115,98 24,61 43,57 828,64 11,01 268,12 0,28 66,44 26,56 49,05 115,80

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 40 van 43

De biologische landbouw in 2020

TEELTEN 2020 kers (zuur, zoet) kleinfruit (frambozen, rode bessen, stekelbessen, braambessen e.a.) noten peer perzik pruim Sierteelt (bloemisterij/boomkwekerij) niet-eetbare tuingewassen sierteelten (bloemen, bloembollen en –knollen, boomkweek e.a.) Grasland, weiden en bossen andere (graskruiden, met gras begroeide veldranden e.a.) bebossing begraasde niet-landbouwgrond gebieden in natuurbeheer grasland (niet gespecifieerd) permanent grasland tijdelijk grasland weiland met bomen (>50 bomen per ha) Braakliggend land TOTAAL

IN OMSCHAKELING (aantal ha) 10,84 2,90 11,15 89,00 1,00 11,13 0,39 10,74 884,02 9,81 0,14 140,39 509,86 179,11 30,02 14,69 14,58 2.142,36

BIOLOGISCH (aantal ha)

TOTAAL (aantal ha)

11,12 59,62 15,43 86,26 0,14 3,92 12,54 7,45 5,09 2.439,46 3,08 17,80 65,34 111,41 1.837,44 289,82 58,76 55,81 34,93

21,96 62,52 26,58 175,26 0,14 4,92 23,67 7,84 15,83 3.323,48 12,89 17,94 205,73 111,41 2.347,30 468,93 88,78 70,50 49,51

6.982,13

9.124,49

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 41 van 43

De biologische landbouw in 2020

BIJLAGE 2: BIOPRODUCTIE OP EUROPEES NIVEAU Op 25 maart 2021 heeft de Europese Commissie een actieplan (2021-2027) gepresenteerd om de productie van biologische producten te stimuleren. De drieëntwintig acties van het plan zijn opgebouwd rond drie assen: consumptie stimuleren, productie opvoeren en de sector verder verduurzamen. De Commissie heeft als doelstelling geformuleerd dat uiterlijk in 2030 ten minste een kwart van alle Europese landbouwgrond door biologische landbouw moet worden ingenomen. Volgens bepaalde prognoses zou het biologische aandeel in het huidige groeitempo tegen 2030 tussen 15% en 18% van het totale areaal bedragen. Het actieplan poogt een extra impuls aan de groei te geven om de beoogde 25% te bereiken. De cijfers in deze bijlage zijn gebaseerd op de statistieken van Eurostat en beschrijven de situatie van de biologische productie in de EU-27 in 2019. Figuur 25: biologisch areaal in de EU-27, miljoen hectare, 2012-2019

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Eurostat

Het bioareaal in de EU-27 bedraagt bijna 13,8 miljoen hectare en maakt ongeveer 8,5% uit van het totale landbouwareaal. Tussen de lidstaten bestaan er echter aanzienlijke verschillen in het areaal dat biologisch beteeld wordt, gaande van 0,5% tot meer dan 25% van het landbouwareaal. De lidstaten met het grootste aandeel bioareaal in verhouding tot hun totale landbouwareaal zijn Oostenrijk (25%), Estland (22%) en Zweden (20%). De kleinste aandelen bioareaal vinden we in Bulgarije (2,3%), Ierland (1,6%) en Malta (0,5%). Met een aandeel van net geen 6,9% biologisch areaal zit België onder het Europees gemiddelde.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 42 van 43

De biologische landbouw in 2020

Figuur 26: biologisch areaal en aandeel in het totale landbouwareaal, per EU-lidstaat, 2015-2019

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Eurostat

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 43 van 43

De biologische landbouw in 2020