Vlaanderen is milieu
Duurzaam gebruik van pesticiden 2018
VLAAMSE MILIEUMAATSCHAPPIJ
www.vmm.be
DOCUMENTBESCHRIJVING Titel Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018 Samenstellers Afdeling Operationeel Waterbeheer, VMM Dienst Lokaal Waterbeheer, Team Watervoorziening en -gebruik Inhoud Dit rapport brengt een overzicht van de afbouw van het gebruik van pesticiden door openbare besturen. Het rapport bespreekt de gebruikscijfers van 2018 en schetst evoluties van het gebruik van verschillende openbare besturen. Wijze van refereren Vlaamse Milieumaatschappij (2020), Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018 Verantwoordelijke uitgever Bernard De Potter, Vlaamse Milieumaatschappij Vragen in verband met dit rapport Vlaamse Milieumaatschappij Dokter De Moorstraat 24-26 9300 Aalst Tel: 053 72 62 10 info@vmm.be Depotnummer D/2020/6871/001
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 2
Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
SAMENVATTING Dit rapport geeft een overzicht van het pesticidegebruik door openbare besturen in 2018, ondertussen het vierde jaar sinds het invoeren van een principieel verbod op het gebruik van pesticiden voor alle openbare diensten. Dat er nu nog pesticiden gebruikt worden, is omdat er onder bepaalde voorwaarden en in specifieke omstandigheden kan worden afgeweken van het verbod. Deze afwijkingen kunnen generieke afwijkingen zijn waarvoor geen expliciete aanvraag ingediend moet worden. Andere afwijkingen van het verbod moeten aangevraagd worden bij de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM). De VMM evalueert de ingediende afwijkingsaanvragen en neemt een beslissing die positief, gedeeltelijk positief of negatief kan zijn. Bij goedkeuring worden altijd voorwaarden opgenomen. Met deze beslissing kan het pesticidegebruik bijgestuurd worden en is het mogelijk om maximaal in te zetten op preventie van het voorkomend probleem. Naast het afwijkingskader is er de rapporteringsplicht waarbij de openbare besturen in Vlaanderen voor 1 april van het jaar volgend op gebruik, moeten doorgeven welke pesticiden ze gebruikten, welke hoeveelheid en onder welke afwijking. Dit geeft een extra controle op het al dan niet naleven van de bepalingen in de afwijkingsbesluiten en laat toe de evolutie van het pesticidegebruik op te volgen. In 2018 stellen we een stijging van het gebruik vast. Het totaal gebruikte werkzame stof stijgt van 4,1 ton (2017) naar 5,6 ton (2018). De gevoelige stijging in 2018 met 1,5 ton is de eerste stijging sinds de dalende trend van 2010 tot 2017. De stijging ligt aan het stijgend gebruik bij Infrabel. De significante daling van 2015 naar 2016 en 2016 naar 2017 kwam ook door het gebruik bij Infrabel. Het aandeel van Infrabel op het totale verbruik van de openbare besturen bedraagt 88 %. Het leeuwendeel van de gebruikte pesticiden is nog steeds herbiciden. Die vertegenwoordigen 95 % van de gebruikte hoeveelheid pesticiden. Het herbicide glyfosaat is het meest gebruikt en maakt 77 % uit van het herbicidegebruik. Glyfosaat wordt gevolgd door 2,4-D, triclopyr, Bacillus thuringiensis en MCPA. Het gemiddelde gebruik per gemeente blijft dalen van 2,6 kilogram werkzame stof in 2017 naar 1,9 kilogram werkzame stof in 2018. Zonder het moeilijk te vermijden pesticidegebruik tegen wespen, ratten en bepaalde invasieve exoten (procedure 1 – generieke afwijking) mee te rekenen daalt het gemiddelde gebruik naar 1 kilogram werkzame stof per gemeente. Die wordt dan louter ingezet voor groenonderhoud en wordt verwacht nog verder te dalen. Dit omdat de afwijking voor omvorming van bepaalde terreinen naar een pesticidevrije beheer ten laatste in 2020 afloopt.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
3
INHOUD 1 Inleiding ......................................................................................................................................................... 7 1.1 Situering ................................................................................................................................................. 7 1.2 Belangrijke begrippen ............................................................................................................................ 7 1.3 Afwijkingsprocedures ............................................................................................................................. 9 2 Verwerken van de gebruiksgegevens..........................................................................................................11 2.1 Rapporteringsverplichting ....................................................................................................................11 2.2 Volledigheid en verificatie....................................................................................................................11 2.2.1 Ruwe data ....................................................................................................................................11 2.2.2 Hiaten bij aanlevering pesticidegebruik.......................................................................................12 2.2.3 Uitschieters en niet (langer) toegelaten producten ....................................................................12 2.3 Nulgebruik in 2018 ...............................................................................................................................13 2.4 Omrekening ..........................................................................................................................................14 2.4.1 Van product naar soort pesticide ................................................................................................14 2.4.2 Van product naar werkzame stof.................................................................................................14 2.5 Gebruikers en gebruikersgroepen .......................................................................................................15 2.6 Trends en evoluties ..............................................................................................................................15 3 Gebruikscijfers van pesticiden in 2018 ........................................................................................................17 3.1 Totaal gebruik.......................................................................................................................................17 3.2 Gebruik per type pesticide ...................................................................................................................18 3.3 Gebruik per werkzame stof ..................................................................................................................19 4 Evolutie van het pesticidegebruik ...............................................................................................................22 4.1 Totaal gebruik 2010 - 2018 ..................................................................................................................22 4.2 Gemeenten...........................................................................................................................................23 4.2.1 Vergelijking van de gemeenten onderling – 2010 tot 2018 – totaal pesticidegebruik................23 4.2.2 Vergelijking van de gemeenten onderling – zonder generieke afwijkingen................................28 4.2.3 Evolutie van het gemiddeld pesticidegebruik bij gemeenten .....................................................30 4.3 Andere openbare besturen ..................................................................................................................31 4.3.1 Provincies .....................................................................................................................................32 4.3.2 Vlaamse instanties .......................................................................................................................32 4.3.3 Federale instanties .......................................................................................................................36 5 Besluit ..........................................................................................................................................................39 Pesticidegebruik van gemeenten in 2018 ....................................................................................40
LIJST VAN TABELLEN tabel 1: belangrijke begrippen gebruikt in dit rapport alfabetisch geordend .................................................... 7 tabel 2: drie voorbeelden van de samenstelling van een pesticide .................................................................14 tabel 3: totaal pesticidegebruik in werkzame stof (in kilogram en procentueel) opgedeeld per instantie voor 2018 ..................................................................................................................................................................17 tabel 4: pesticidegebruik opgedeeld naar type pesticide gerapporteerd door de openbare besturen voor het jaar 2018 uitgedrukt in kilogram werkzame stof .............................................................................................18 tabel 5: gebruik van de openbare besturen per werkzame stof in kilogram en in percentage voor 2018 ......19 tabel 6: gemiddeld pesticidegebruik van de gemeenten voor de periode 2010 tot 2018 in werkzame stof (kilogram en procentueel) ................................................................................................................................30 tabel 7: pesticidegebruik van de provincies in werkzame stof (kilogram ) tussen 2010 en 2018 ....................32 tabel 8: overzichtstabel gebruik van pesticiden in kilogram werkzame stof bij Vlaamse instanties in 2018 ..33
LIJST VAN FIGUREN figuur 1: procentueel aandeel van de verschillende werkzame stoffen in 2018 .............................................20 figuur 2: procentueel aandeel van de werkzame stof glyfosaat t.o.v. het totaal gebruik gerapporteerd door de openbare besturen voor de gebruiksjaren 2010 tot en met 2018 ..............................................................21 figuur 3: evolutie van het totale pesticidegebruik door openbare besturen in Vlaanderen voor het gebruiksjaar 2010 – 2018 .................................................................................................................................23 figuur 4: evolutie van het pesticidegebruik per klasse voor de gemeenten tussen 2010 en 2018 ..................24 figuur 5: spreiding van het pesticidegebruik (in kilogram werkzame stof) van de gemeenten in 2018 ..........25 figuur 6: inkleuring van de gebruiksgegevens van de gemeenten in klassen werkzame stof voor het gebruiksjaar 2018 met ter vergelijking ook 2010 en 2017 ...............................................................................27 figuur 7: pesticidegebruik van de gemeenten (uitgezonderd generieke afwijkingen) per klasse voor 2018 ..28 figuur 8: vergelijking tussen gemeenten onderling op basis van gebruiksklasse (uitgezonderd gebruik volgens generieke afwijkingen) ........................................................................................................................29 figuur 9: evolutie van het gemiddeld pesticidegebruik in kilogram werkzame stof per gemeente tussen 2010 en 2018. In blauw staat vanaf 2017 ook het gemiddelde zonder generieke afwijkingen afgebeeld...............31 figuur 10: evolutie van het pesticidegebruik (zowel voor beheer van uitheemse soorten als voor bescherming van de collecties) in kilogram werkzame stof bij het Agentschap Natuur en Bos in de periode 2009-2018.........................................................................................................................................................34 figuur 11: evolutie van het pesticidegebruik in kilogram werkzame stof bij Agentschap Wegen en Verkeer in de periode 2010 tot 2018. ................................................................................................................................34 figuur 12: evolutie van het pesticidegebruik in kilogram werkzame stof bij de Vlaamse vervoersmaatschappij De Lijn in de periode 2010-2018 ..................................................................................35 figuur 13: evolutie van het pesticidegebruik in kilogram werkzame stof bij nv De Scheepvaart en Waterwegen en Zeekanaal nv, vanaf 2017 de gegevens voor De Vlaamse Waterweg nv in de periode 20102018. .................................................................................................................................................................35 figuur 14: evolutie gebruik van pesticiden voor de bestrijding van de bruine rat door de VMM in de periode 2009-2018.........................................................................................................................................................36 figuur 15: evolutie van het pesticidegebruik door Infrabel in de periode 2009-2018 .....................................37
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
5
figuur 16: evolutie van het pesticidegebruik bij NMBS in de periode 2015-2018 opgedeeld in het gebruik op de spoorbedding en het andere gebruik ..........................................................................................................38
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 6
Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
1 INLEIDING 1.1 Situering Al sinds 2004 wordt het pesticidegebruik in Vlaanderen afgebouwd met als doel een nulgebruik vanaf 2015. De overheid geeft zelf het goede voorbeeld. In 2013 werden het decreet duurzaam gebruik van pesticiden en het bijhorende besluit gepubliceerd. Deze wetgeving zorgt voor de omzetting van de Europese richtlijn Duurzaam Gebruik van Pesticiden van 2009 en paste het bestaande pesticidereductiedecreet aan, zodat de Europese regelgeving daarin duidelijk werd omgezet. Tegelijkertijd werd de doelgroep die onder beperkingen valt ruimer: alle openbare diensten en alle commerciÍle activiteiten met uitzondering van de land- en tuinbouwactiviteiten vallen onder de regelgeving. Op deze manier is de wetgeving meer sluitend en is er meer aandacht voor het beschermen van kwetsbare groepen voor de risico’s van het gebruik van pesticiden. Sinds 2015 geldt een verbod op het gebruik van pesticiden voor terreinen gebruikt voor openbare diensten. Ook in bepaalde kwetsbare zones zoals langs waterlopen, in drinkwaterbeschermingszones en op terreinen die toegankelijk zijn voor kwetsbare groepen geldt een verbod op het gebruik van pesticiden dat zich niet beperkt tot de openbare diensten. Voor alle andere terreinen die opgenomen zijn in de regelgeving geldt een minimumgebruik. Het rapport bundelt alle gegevens over het pesticidegebruik van openbare besturen in 2018 in hoofdstuk 3. Hoofdstuk 4 volgt de evoluties op van het gebruik van de openbare besturen. Alleen de openbare besturen hebben een rapporteringsverplichting (via het decreet en besluit duurzaam gebruik van pesticiden of via een afwijkingsbesluit van de VMM). Bij de andere doelgroepen kan de VMM de gebruiksgegevens opvragen. Bijlage 1 bevat een overzicht van de gemeenten en hun gebruiksgegevens voor 2018.
1.2 Belangrijke begrippen In dit rapport worden een aantal begrippen gebruikt die in tabel 1 omschreven worden. tabel 1: belangrijke begrippen gebruikt in dit rapport alfabetisch geordend
Term
Omschrijving
Besluit beschermingszones grondwaterwingebieden
Besluit van de Vlaamse Regering van 27 maart 1985 houdende reglementering van de handeling binnen de waterwingebieden en de beschermingszones en het besluit van de
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
7
Vlaamse Regering van 27 maart 1985 houdende reglementering van de handelingen die het grondwater kunnen verontreiniging, wat pesticidegebruik betreft Besluit duurzaam gebruik pesticiden
Besluit van de Vlaamse Regering van 15 maart 2013 houdende nadere regels inzake duurzaam gebruik van pesticiden in het Vlaamse Gewest voor niet-land- en tuinbouwactiviteiten en de opmaak van het Vlaams Actieplan Duurzaam Pesticidegebruik
Biocide
Een bestrijdingsmiddel voor gebruik buiten de landbouw anders dan gewasbeschermingsmiddelen, bv. rattenvergif, algendodende middelen, houtbeschermingsmiddelen ... De toegelaten biociden vind je op www.biocide.be.
Commerciële activiteit
Een commerciële activiteit verwijst naar de (objectieve en subjectieve) daden van koophandel opgesomd in de artikelen 2 en 3 van het Wetboek van Koophandel.
Decreet duurzaam gebruik pesticiden
Decreet van 8 februari 2013 houdende duurzaam gebruik van pesticiden in het Vlaamse Gewest
Fytolicentie
Een fytolicentie is een certificaat van de federale overheid dat aangeeft dat je als professionele gebruiker, distributeur of voorlichter op een correcte manier met gewasbeschermingsmiddelen en toevoegingsstoffen kunt omgaan.
Gewasbeschermingsmiddel
Een werkzame stof en preparaat ter bescherming en/of bewaring van planten en plantaardige producten tegen schadelijke organismen, ter beïnvloeding van de levensprocessen van planten of om ongewenste planten of plantendelen te doden. Deze omvatten bestrijdingsmiddelen gebruikt in de landbouw, voor de bescherming van kamerplanten, in tuinen, in openbaar groen en op sportterreinen. De toegelaten gewasbeschermingsmiddelen zijn te raadplegen via Fytoweb of www.fytoweb.be.
Nulgebruik
Onder nulgebruik wordt verstaan dat er geen pesticiden gebruikt worden.
Omvormingsprogramma
Een vorm van afwijken van het verbod waarbij de aanvrager één of meerdere terreinen opsomt die in de huidige situatie niet pesticidevrij te beheren zijn, maar waarvoor hij het engagement aangaat om deze structureel aan te passen om een pesticidevrij beheer mogelijk te maken.
Openbare dienst
Alle diensten uitgevoerd door een rechtspersoon in het kader van een taak van algemeen belang.
Oppervlaktewater
Al het permanent of op geregelde tijdstippen stilstaande of stromende water op het landoppervlak, aan de landzijde van de basislijn vanaf waar de breedte van de territoriale zee wordt gemeten.
Pesticiden
Overkoepelende term die gewasbeschermingsmiddelen en biociden omvat.
Pesticidenreductiebesluit
Besluit van de Vlaamse Regering van 19 december 2008 houdende nadere regels inzake de reductieprogramma’s ter vermindering van het gebruik van bestrijdingsmiddelen door openbare diensten in het Vlaamse Gewest.
Pesticidenreductiedecreet
Decreet van 21 december 2001 houdende vermindering van het gebruik van bestrijdingsmiddelen door openbare diensten in het Vlaamse Gewest.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 8
Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
Rapporteringsverplichting
De bepaling waarbij het doorgeven van het pesticidegebruik opgelegd wordt.
Reductieprogramma
Een programma tot vermindering van het gebruik van bestrijdingsmiddelen of tot wijziging van het soort bestrijdingsmiddel dat wordt gebruikt, opgemaakt door een openbare dienst, met het oog op de bescherming van mens en milieu met als doel tot een nulgebruik te komen op 1 januari 2015.
Terrein
Alle vlakke oppervlakken die geen onderdeel van een kunstwerk of gebouw zijn.
Werkzame stof
De chemische component die instaat voor de werking van het pesticide
N.B. Alleen de gewasbeschermingsmiddelen en de biociden die in België toegelaten zijn, mogen in België op de markt komen en volgens de toelatingsvoorschriften gebruikt worden. De federale overheid is verantwoordelijk voor deze productnormering.
1.3 Afwijkingsprocedures Op de terreinen waar een verbod geldt, mogen vanaf 1 januari 2015 in principe geen pesticiden gebruikt worden. In specifieke omstandigheden kan er afgeweken worden van dit verbod. Deze afwijkingen kunnen generieke afwijkingen zijn waarvoor geen expliciete aanvraag ingediend moet worden. Andere afwijkingen van het verbod moeten aangevraagd worden bij de VMM. De VMM evalueert de ingediende afwijkingsaanvragen en neemt een beslissing die positief, gedeeltelijk positief of negatief kan zijn. Bij goedkeuring worden altijd voorwaarden opgenomen. Met deze beslissing kan het pesticidegebruik bijgestuurd worden en is het mogelijk om maximaal in te zetten op preventie van het probleem. Om af te wijken van het verbod zijn twee types afwijkingen mogelijk. Deze onderscheiden zich op basis van de redenen die worden aangehaald om pesticidegebruik nog te verantwoorden. Alle informatie wordt ontsloten via www.vmm.be/zonderisgezonder. Onder type 1-afwijkingen vallen volgende situaties, waarvoor nog geen afdoende, niet-chemische bestrijdingswijze is bij a) plagen die een gevaar inhouden voor de mens inzake volksgezondheid of hygiëne b) plagen die een gevaar inhouden voor het milieu, de biodiversiteit of het vee c) situaties die een ernstige bedreiging vormen of kunnen vormen voor de veiligheid van de mens In het besluit duurzaam gebruik van pesticiden zijn in artikel 5 drie procedures opgenomen om af te wijken van het verbod om bovenstaande redenen. Dit zijn: – lijst met generieke afwijkingen: Procedure 1 – acuut gevaar: Procedure 2 – andere: Procedure 3 - Probleemsoort of veiligheidsprobleem
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
9
Elk jaar wordt de lijst met de generieke afwijkingen geëvalueerd op basis van input van stakeholders en van ingediende afwijkingsaanvragen. Een aangepaste lijst wordt ten laatste in januari bekendgemaakt. De bestrijdingsvoorwaarden op de lijst met generieke afwijkingen van 2018 werden genuanceerd t.o.v. deze van 2017. Daarnaast is Amerikaanse vogelkers niet meer opgenomen op de lijst. De lijst van 2018 bevat één uitheemse invasieve plant, vier dieren en een schimmel: – bruine rat – kolonievormende wespen – Japanse duizendknoop en andere uitheemse duizendknopen – eikenprocessierups – zwarte rat – preventie van chytridiomycose Een type 2-afwijking geldt als een probleemterrein wél pesticidevrij kan beheerd worden, maar, dit onevenredig hoge kosten met zich meebrengt. Het spreekt voor zich dat de kosten moeten aangetoond worden en moeten vergeleken worden met de kosten voor een alternatief beheer. Twee procedures zijn hiervoor uitgewerkt: – via Procedure 4 – Omvormingsprogramma – via Procedure 5 - Specifiek probleemterrein Voor terreinen die gelegen zijn in beschermingszones voor grondwaterwingebieden voor drinkwaterproductie of voor terreinen die gelegen zijn in oeverzones is een type 2– afwijking onevenredig hoge kost niet mogelijk. Het inschrijven voor de omvormingsprogramma’s is niet meer mogelijk.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 10
Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
2 VERWERKEN VAN DE GEBRUIKSGEGEVENS 2.1 Rapporteringsverplichting Het rapporteren van pesticidegebruik is verplicht voor het Vlaamse Gewest, de Vlaamse Gemeenschap en alle diensten en agentschappen die er van afhangen, de provinciale overheden, de gemeenten, de autonome gemeentebedrijven en de polders en wateringen. Voor de federale overheden, zoals Infrabel en de NMBS, werd in de beslissing met de goedkeuring van de afwijkingsaanvraag, de rapportering van het pesticidegebruik als voorwaarde opgenomen. Ook zijn de commerciÍle activiteiten en instanties die openbare diensten leveren, maar geen openbaar bestuur zijn, gevat door de bepalingen uit het decreet en het besluit duurzaam gebruik van pesticiden. De wetgeving voorziet geen rapporteringsplicht voor deze groep. Zij moeten de gebruiksgegevens bijhouden en ter inzage kunnen voorleggen aan de VMM tot 5 jaar na gebruik. Deze gegevens werden niet opgevraagd. Ze maken dan ook geen deel uit van dit rapport. De openbare besturen moeten hun gegevens voor 1 april na het jaar van gebruik aan de VMM rapporteren. De gegevens van 2018 moesten dus vóór 1 april 2019 gerapporteerd worden.
2.2 Volledigheid en verificatie 2.2.1 Ruwe data Uit de online inventaris komt een bestand dat alle ingevoerde gegevens bevat. Per pesticide of alternatieve methode die werd gerapporteerd bevat dit bestand een aparte lijn. Deze gegevens bevatten nog fouten en vragen een uitgebreide verwerking. De te rapporteren gegevens voor pesticiden zijn: 1. terreineenheid: het type terrein waarop pesticiden toegepast zijn 2. de productnaam (automatisch aangevuld wanneer toelatingsnummer wordt ingevuld) 3. het toelatingsnummer van het product op de Belgische markt (automatisch aangevuld wanneer productnaam wordt ingevuld) 4. hoeveelheid gebruikt product in kilogram of liter 5. oppervlakte waarop het product toegepast werd 6. afwijkingsnummer waaronder een goedkeuring voor het gebruik verleend werd 7. opmerking waarin bijkomende informatie gegeven kan worden Verplicht in te vullen vakken zijn de nummers 1, 2, 3, 4 en 6. Oppervlakte en opmerkingen zijn geen verplichte velden omdat deze niet voor elke rapportering relevant zijn. Het toepassingsgebied is opgedeeld in: - Verhardingen: o open verharding o halfopen verharding
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
11
-
-
-
o gesloten verharding Groenzone: o gras o houtige vegetatie o kruidige vegetatie o onbedekte grond Ziekten en plagen: o ziekten o plagen o ratten (buiten) Specifiek terrein: o sportvelden o begraafplaatsen
2.2.2 Hiaten bij aanlevering pesticidegebruik Via de online rapporteringstool wordt de rapportering zoveel mogelijk gestandaardiseerd. Waar mogelijk worden keuzemenu’s gebruikt. Sommige invulvakken blijven vrije velden waar weinig controle bestaat over de invulling. Zo is het vak afwijkingsnummer bedoeld om een enkel afwijkingsnummer in op te nemen zodat gebruiksgegevens eenvoudig aan een bepaald terrein of een bepaalde probleemsoort gekoppeld kunnen worden. Helaas worden de afwijkingsnummers vaak niet correct opgenomen wat het bij de verwerking vrijwel onmogelijk maakt om een bepaald pesticidegebruik aan een bepaalde afwijking te koppelen. Oppervlakte is een belangrijke parameter om o.a. correct productgebruik na te gaan en om een inschatting te krijgen op welke oppervlakte er in Vlaanderen nog effectief pesticiden toegepast worden. Dit vak is niet verplicht en wordt zelden ingevuld. Bepaalde openbare besturen rapporteren niet ondanks verschillende oproepen hiertoe. De bestrijding van de wespen gebeurt door de brandweer. De brandweer is gemeente-overschrijdend georganiseerd in brandweerzones. De gebruikscijfers van deze bestrijding worden bij de groep gemeenten gerekend.
2.2.3 Uitschieters en niet (langer) toegelaten producten De aangeleverde ruwe data zijn door de VMM gescreend op uitschieters. Elke rapportering van meer dan 75 kilogram (ruw product, op dit punt gebeurde nog geen omrekening naar werkzame stof) van eenzelfde pesticide wordt gecontroleerd. Waar het gaat om rodenticiden of om de bestrijding van wespen wordt er vanuit gegaan dat dit gebruik klopt. Rodenticiden worden vaak in grote hoeveelheden uitgelegd en wespenbestrijding gebeurt meestal door de brandweer in een grote regio. Waar het hoge gebruik gelijkaardig is aan dat van een eerdere, bevestigde rapportering wordt er vanuit gegaan dat deze hoeveelheid klopt.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 12
Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
In andere gevallen is hiervoor contact opgenomen met degene die rapporteerden en zijn de gegevens door hen gevalideerd of gecorrigeerd waar nodig. Bij uitblijven van een reactie wordt er van uitgegaan dat de cijfers kloppen zoals ze gerapporteerd zijn. Een gelijkaardige aanpak is er wanneer er producten worden gerapporteerd die niet meer gebruikt mogen worden. Helaas is het een jaarlijks terugkerende vaststelling dat verschillende openbare besturen verboden producten rapporteren. In de meeste gevallen is het betrokken product recent vervangen door een nieuwe versie van hetzelfde product. Het toelatingsnummer is aangepast maar de productnaam en samenstelling niet of nauwelijks. In sommige andere gevallen gaat het wel degelijk over gedateerde producten die soms al tientallen jaren van de Belgische markt gehaald zijn en nog ergens in voorraad stonden. In alle bovenstaande gevallen is contact opgenomen met de gebruiker voor verduidelijking. Dit zorgt ervoor dat verkeerde rapportering nog kan aangepast worden en dat wie wel een fout product toepaste op de hoogte is van de intrekking van de erkenning van het betrokken product en dit op een gepaste manier kan afvoeren. Betrouwbaarheid van de data De betrouwbaarheid van de data hangt af van de precisie en de volledigheid waarmee een openbaar bestuur rapporteert. Waar gewerkt wordt met verschillende aanbestedingen voor onderhoud of waar veel verschillende diensten instaan voor het onderhoud, is het niet altijd evident om een correct overzicht van de gebruikte middelen bij te houden. De brandweer is georganiseerd in zones. De rapportering van de bestrijding van de wespen is onvolledig. Ook voor de chemische bestrijding van de eikenprocessierups is de rapportering onvolledig. De provincies Antwerpen en Limburg bieden ondersteuning aan de gemeenten. Ook zij vragen een rapportering. Daaruit blijkt dat de rapportering via de online inventaris onvolledig is.
2.3 Nulgebruik in 2018 Onder nulgebruik wordt verstaan dat er geen pesticiden gebruikt worden. In elke communicatie met de openbare besturen, voor zover dat in verband stond met rapportering, werd sinds 2014 gevraagd om ook door te geven wanneer er geen pesticiden meer gebruikt werden. Sommigen vroegen een afwijking aan, maar gebruikten ze toch niet. Anderen gaven door geen pesticiden meer te gebruiken voor het onderhoud in de gemeente, maar treden nog wel op bij plagen (bv. bruine rattenbestrijding). Wie een officieel nulgebruik heeft doorgegeven en dus geen pesticiden meer gebruikt, hoeft niet te rapporteren. Wie een afwijking aanvroeg, maar deze niet nodig had, werd gevraagd om een hoeveelheid van 0 kilogram in te geven in de online inventaris met vermelding van het afwijkingsnummer. Sinds de gebruik gegevens van 2017 maakt de VMM een onderscheid tussen pesticidegebruik volgens de voorwaarden op de generieke lijst en al het andere pesticidegebruik. Er komen twee soorten nulgebruik voor in dit rapport: - het absolute nulgebruik (Er worden geen pesticiden gebruikt bij groenonderhoud en bestrijding van exoten, ratten, wespen ‌) en
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
13
-
het relatieve nulgebruik (waar geen pesticiden gebruikt werden voor het onderhoud behalve volgens de generieke afwijkingen voor ratten, wespen …).
2.4 Omrekening 2.4.1 Van product naar soort pesticide De openbare besturen rapporteren de hoeveelheid gebruikte producten via de naam en het toelatingsnummer (zie 2.1.). De verschillende pesticiden op de markt hebben een gebruikstoelating voor een bepaald doelwitorganisme (bv. knaagdieren, mossen, insecten …). Op basis van dit doelwitorganisme kunnen de pesticiden opgedeeld worden in verschillende groepen. Voorbeelden zijn: - herbiciden: tegen planten - fungiciden: tegen schimmels - insecticiden: tegen insecten - acariciden: tegen spinachtigen - rodenticiden: tegen knaagdieren - mollusciciden: tegen weekdieren algiciden: tegen algen - bryociden: tegen mossen Verschillende producten zijn werkzaam tegen meerdere soortgroepen. Een heel aantal pesticiden heeft een gecombineerde werking zoals tegen insecten en mijten (insecticide/acaricide) of tegen schimmels en bacteriën (fungicide/bactericide). Deze producten werden in dit rapport opgenomen als een afzonderlijk type. Zo is er bv. het type ‘fungicide/bactericide’. Het product wordt in dit geval dus niet apart opgenomen onder zowel het type fungicide als het type bactericide.
2.4.2 Van product naar werkzame stof De gerapporteerde gegevens komen toe als hoeveelheid gebruikt product. Deze hoeveelheden worden omgezet naar werkzame stof (de chemische component die instaat voor de werking van het pesticide). Van elk product is de samenstelling gekend. Een pesticide kan één enkele werkzame stof bevatten of kan bestaan uit een combinatie van verschillende werkzame stoffen. Naast de werkzame stoffen bevatten de meeste pesticiden ook één of meerdere hulpstoffen die de werking ervan beïnvloeden. Deze stoffen worden in dit rapport buiten beschouwing gelaten. tabel 2: drie voorbeelden van de samenstelling van een pesticide
Handelsmiddel
Toelatingsnummer
Samenstelling
Roundup Ultra
8504P/B
360 g/l GLYFOSAAT
Bromabo Blok
BE2013-0021
Bofix
8171P/B
0,005% (0,05 g/kg) BROMADIOLONE 20 g/l CLOPYRALID 40 g/l FLUROXYPYR 200 g/l MCPA
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 14
Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
Ter verduidelijking is de samenstelling van enkele producten (Roundup Ultra, Bromabo Blok en Bofix) opgenomen in tabel 2. De meest gebruikte rodenticiden bevatten een erg lage concentratie werkzame stof. Hoewel ze in de praktijk veel worden toegepast, blijft de hoeveelheid werkzame stof die wordt gebruikt zeer beperkt.
2.5 Gebruikers en gebruikersgroepen Een eenvoudige weergave van gegevens zorgt voor een goed overzicht. We hanteren hiervoor een opdeling in groepen: – gemeenten – provincies – Vlaamse overheid – federale overheid – andere Onder deze laatste categorie vallen de openbare besturen die een klein aandeel hebben in het pesticidegebruik en niet thuishoren onder een van de overige groepen. Het gaat o.a. over polders en wateringen, OCMW’s, havenbedrijven, universiteiten, ziekenhuizen … Deze opdeling geeft weer hoe het pesticidegebruik verdeeld is over de verschillende bestuurlijke niveaus.
2.6 Trends en evoluties Om een beter zicht te krijgen op de afbouw van het pesticidegebruik bij gemeenten is een klasse-indeling gemaakt op basis van de hoeveelheid gebruikte werkzame stof (in kilogram) per gemeente. Deze klasseindeling van de gebruikscijfers van gemeenten is toegepast sinds het gebruiksjaar 2010. Het gaat daarbij om het absolute gebruik van de gemeente in kwestie. Dit cijfer houdt geen rekening met de oppervlakte die de gemeente in beheer heeft. De te onderhouden oppervlakte door de gemeente kan niet nauwkeurig genoeg achterhaald worden. De klassen zijn: - geen gebruik van pesticiden - minder dan 10 kg werkzame stof - tussen 10 en 25 kg - tussen 25 en 50 kg - tussen de 50 en 100 kg - meer dan 100 kg - geen gegevens (wegens geen rapportering) Doordat het pesticidegebruik doorheen de jaren daalt, is de hierboven vermelde opdeling niet meer voldoende genuanceerd. Bijna alle gemeenten vallen nu in de laagste klassen. Om de vergelijking met voorgaande rapporten te kunnen maken, wordt de opdeling nog gebruikt. Daarnaast maken we ook een meer gedetailleerde opdeling in klassen van 1 kilogram.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
15
Het gemiddelde gebruik per gemeente is een goede indicator om te evalueren of het pesticidegebruik daalt en in welke mate dat daalt. Dit wordt per jaar berekend door het pesticidegebruik van alle gemeenten die dat jaar rapporteerden op te tellen. Dit cijfer wordt gedeeld door het aantal gemeentes dat in het betreffende jaar rapporteerde, inclusief de gemeenten die een officieel nulgebruik doorgaven (en bijgevolg niet moesten rapporteren). Om de evolutie van het gebruik te evalueren, start de cijferreeks bij de gebruikscijfers van het jaar 2010. Sinds 2009 gebeurt de rapportering via een online-inventaris. Vanaf 2010 zijn de gegevens relatief volledig. Als de gegevens niet gevalideerd of niet gerapporteerd zijn, is dit aangegeven bij de tabel of de figuur.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 16
Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
3 GEBRUIKSCIJFERS VAN PESTICIDEN IN 2018 Dit hoofdstuk bevat een overzicht van het totale pesticidegebruik in Vlaanderen door de openbare besturen met een rapporteringsverplichting (2.1) voor het jaar 2018. Eerst komt het totaal gebruik per gebruiksgroep aan bod, gevolgd door het gebruik opgedeeld per type pesticiden en per type werkzame stof. Meer informatie over hoe de gegevens verzameld en verwerkt zijn, staat in hoofdstuk 2.2. NOOT De aangeleverde cijfers voor de wespenbestrijding en bestrijding van de eikenprocessierups zijn onderschattingen.
3.1 Totaal gebruik In totaal werd 5,6 ton werkzame stof gerapporteerd, een stijging van 1,5 ton werkzame stof tegenover 2017. De tabel 3 geeft het overzicht opgedeeld in de verschillende gebruikersgroepen (2.5). Het pesticidegebruik situeert zich in 2018, zoals in voorgaande jaren, vooral binnen de instanties van de federale overheid. Zij staan in voor 87,7 % van de hoeveelheid pesticiden die gerapporteerd werd in Vlaanderen. De toename van het pesticidegebruik t.o.v. 2017 ligt bij de federale instanties. De sterke daling van 2016 en 2017 komt op conto van de federale overheid (zie 4.3.3.). De gemeenten stonden in voor 10,0 % van het pesticidegebruik. Een aandeel van 2,0 % komt van beheer binnen de Vlaamse overheid. Het aandeel van de provincies in het totale pesticidegebruik is verwaarloosbaar. Bij de groep ‘andere’ is het gebruik erg beperkt. tabel 3: totaal pesticidegebruik in werkzame stof (in kilogram en procentueel) opgedeeld per instantie voor 2018
Instantie
Pesticidegebruik Werkzame stof (kilogram)
Percentage van totaal gebruik
Gemeente Provincie Vlaamse overheid Federale overheid Andere
557,4 17,0 145,8 4.890,5 0,0
10,0 % 0,3 % 2,6 % 87,7 % 0,0 %
Totaal
5.610,8
100,0 %
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
17
3.2 Gebruik per type pesticide Pesticiden kunnen ingedeeld worden op basis van hun werking. Bv. tegen ongewenste planten, ongewenste insecten ‌ (2.4.1). Het bestrijden van ongewenste planten, onkruiden, is veruit de meest voorkomende reden voor het gebruik van pesticiden. Herbicidegebruik maakt 95 % uit (tabel 4) van de totale hoeveelheid werkzame stof die in Vlaanderen gebruikt werd door de openbare besturen. Het zijn hier vooral verhardingen en sportvelden die het voorwerp zijn van de bespuiting. Insecticidegebruik vertegenwoordigt 5,12 % van het totale gebruik. Buiten de bestrijding van wespen en eikenprocessierups werden nauwelijks insecticiden gebruikt. De populatie van eikenprocessierups fluctueert en dus ook het gebruik van insecticiden ter bestrijding van deze soort. De gebruikscijfers van insecticiden voor de bestrijding van de eikenprocessierups zijn een onderschatting. Voor de rattenbestrijding werd 1,8 kilogram werkzame stof gebruikt, ongeveer een derde van wat in 2017 werd toegepast. In de meest gebruikte rodenticiden zit maar 0,005 % werkzame stof. Dat wil zeggen dat er per kilogram rattenvergif 0,00005 kilogram werkzame stof te vinden is. Hoewel er dus maar 1,8 kilogram werkzame stof werd gebruikt over heel Vlaanderen gaat het hier om 36 ton graantjes, blokjes en pasta’s die werden uitgelegd. De fungiciden, acariciden en andere soorten pesticiden die weinig gebruikt worden, zijn klassieke gewasbeschermingsmiddelen uit de sierteelt die in plantencollecties van botanische tuinen en arboreta werden ingezet en niet op doorsnee beplanting in het openbaar domein. tabel 4: pesticidegebruik opgedeeld naar type pesticide gerapporteerd door de openbare besturen voor het jaar 2018 uitgedrukt in kilogram werkzame stof
Type pesticide
Herbicide Insecticide Fungicide Rodenticide Acaricide Molluscicide Algicide Totaal *afronding op 2 cijfers na de komma
Pesticidegebruik Werkzame stof (kilogram)
Percentage van totaal werkzame stof*
5.305,5 251,7 16,0 1,8 0,1 0,1 0,0
94,56 % 5,12 % 0,29 % 0,03 % 0,00 % 0,00 % 0,00 %
5.610,8
100 %
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 18
Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
3.3 Gebruik per werkzame stof In tabel 5 zijn de meest gebruikte werkzame stoffen weergegeven en het corresponderende pesticidegebruik (2.4.2). Uitsluitend stoffen die een bijdrage van 0,5 % of meer leverden aan het totale gebruik zijn weergegeven. In 2018 stonden er 102 producten in de rapportering van de openbare besturen en kwamen er 51 verschillende werkzame stoffen in voor. Daarmee ligt de diversiteit aan producten en stoffen heel wat lager dan in 2017 (133 producten en 69 werkzame stoffen). 99,1 % van de totale hoeveelheid werkzame stof is afkomstig van 9 verschillende stoffen. De overige 42 stoffen die gebruikt werden in 2018, maken maar 0,9 % uit van het totale pesticidegebruik. De tabel 5 geeft het overzicht van de gebruikte werkzame stoffen. Glyfosaat is duidelijk koploper. Glyfosaat wordt gevolgd door: 1. 2,4-D 5. flazasulfuron 2. triclopyr 6. fluroxypyr 3. Bacillus thuringiensis 7. geësterde koolzaadolie 4. MCPA Op de stof “Bacillus thuringiensis” (Bt) na zijn alle weergegeven stoffen actieve bestanddelen van herbiciden. Bacillus thuringiensis is een insectendodende bacteriesoort die buiten land- en tuinbouw vooral gebruikt wordt voor het bestrijden van eikenprocessierups. tabel 5: gebruik van de openbare besturen per werkzame stof in kilogram en in percentage voor 2018
Werkzame stof
Pesticidegebruik Kilogram
Percentage van totaal
GLYFOSAAT 2,4-D TRICLOPYR BACILLUS-THURINGIENSIS-KURSTAKI MCPA FLAZASULFURON FLUROXYPYR GEESTERDE KOOLZAADOLIE OVERIGE
4317,8 422,4 348,8 253,49 124,3 40,3 27,0 25,3 51,3
77,0 % 7,5 % 6,2 % 4,5 % 2,2 % 0,7 % 0,5 % 0,5 % 0,9 %
Totaal
5610,8
100,0 %
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
19
figuur 1: procentueel aandeel van de verschillende werkzame stoffen in 2018 MCPA 2%
FLAZASULFURON 1%
BACILLUSTHURINGIENSISKURSTAKI 5%
FLUROXYPYR 0%
GEESTERDE KOOLZAADOLIE 0% overige 1%
TRICLOPYR 6%
2,4-D 8%
GLYFOSAAT 77%
De laatste jaren schommelt het aandeel van glyfosaat in deze rapportering. In 2015 kende glyfosaat een procentuele terugval t.o.v. 2014: van 76,2 % naar 66 %. In 2016 stijgt het aandeel weer naar 78 %, maar in 2017 wordt er opnieuw minder glyfosaatgebruik gerapporteerd (71,9 %), in 2018 gaat het gebruik van glyfosaat zowel in absolute cijfers als relatief weer naar boven tot 77,4 %. De figuur 2 geeft de cijfers weer van de gebruiksjaren 2010 t.e.m. 2018.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 20
Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
figuur 2: procentueel aandeel van de werkzame stof glyfosaat t.o.v. het totaal gebruik gerapporteerd door de openbare besturen voor de gebruiksjaren 2010 tot en met 2018
Aandeel glyfosaat in totaal gebruik (%)
100% 90% 79%
80% 70%
78%
76%
78%
76%
77% 72%
66% 60%
60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
21
4 EVOLUTIE VAN HET PESTICIDEGEBRUIK In 2009 werd het rapporteren van het pesticidengebruik vereenvoudigd met een online toepassing op www.zonderisgezonder.be . De openbare besturen kunnen daar hun gegevens gestructureerd doorgeven. Het eerste jaar van de invoering verliep nog stroef. Daarna gebeurde de rapportering heel vlot en waren er jaarlijks maar weinig openbare besturen die niet rapporteerden. Om die reden wordt in dit hoofdstuk vaak teruggegrepen naar de gebruiksgegevens vanaf 2010.
4.1 Totaal gebruik 2010 - 2018 De evolutie van het totaal pesticidegebruik in werkzame stof tussen 2010 en 2018 is opgenomen in figuur 2. In deze periode daalt het gebruik van 15,7 ton werkzame stof naar 4,1 ton werkzame stof in 2017 om daarna weer te stijgen naar 5,6 ton. De daling was niet gelijkmatig gespreid over de verschillende jaren. Opvallend is de eerste sterke daling van het gebruik in 2013. Ook in 2015 was er een sterke daling verwacht door de strengere regelgeving. Deze daling bleef uit in de aan de Vlaamse overheid gerapporteerde gegevens. De reden hiervoor is dat Infrabel vanaf het werkjaar 2015, op vraag van de VMM en gekoppeld aan het goedkeuring van het afwijkingsdossier, naast de gegevens van de sproeitrein (hoofdsporen), ook de gegevens van de aannemers (bijsporen) doorgeeft. Meer over het pesticidegebruik van Infrabel in 4.3.3. In 2016 daalt het gebruik verder, een trend die zich in 2017 nog doorzet met opnieuw een daling van meer dan 2 ton werkzame stof. De daling is zoals in 2016 vooral een gevolg van het lagere pesticidegebruik van Infrabel. In 2018 stijgt het verbruik van pesticiden opnieuw gevoelig met 1,5 ton tot 5,6 ton in totaal. Ook die stijging vloeit voort uit het pesticidegebruik bij Infrabel.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 22
Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
figuur 3: evolutie van het totale pesticidegebruik door openbare besturen in Vlaanderen voor het gebruiksjaar 2010 – 2018
18.000 16.000
15.752
15.369 13.203
Werkzame stof (kg)
14.000 12.000
9.331
10.000
9.300
8.816
8.000
6.444 5.611
6.000 4.118
4.000
2.000 0 2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
4.2 Gemeenten De evolutie van het pesticidegebruik van de gemeenten kan op twee manieren bekeken worden: - door de gemeenten onderling te vergelijken via een klasse-indeling - door het gemiddelde gebruik van de gemeenten te vergelijken In 2016 kwamen er reacties vanuit de gemeentebesturen die pleitten voor een opdeling van het pesticidegebruik tussen generieke afwijkingen (voor plaagsoorten waar volgens experts nog geen goede pesticidevrije bestrijdingsmethoden voor bestaan) en andere afwijkingen. In onderstaande vergelijking van de gemeenten hanteren we eerst de totale gebruikscijfers. Daarna wordt hetzelfde hoofdstuk hernomen waarbij het gebruik van pesticiden volgens een generieke afwijking buiten beschouwing wordt gelaten.
4.2.1 Vergelijking van de gemeenten onderling – 2010 tot 2018 – totaal pesticidegebruik 4.2.1.1 Klasse-indeling Om een beter zicht te krijgen op de afbouw van het pesticidegebruik bij gemeenten is een klasse-indeling gemaakt. De klassen zijn: ‘geen gebruik van pesticiden’, ‘minder dan 10 kilogram werkzame stof’, ‘tussen 10 en 25 kilogram’, ‘tussen 25 en 50 kilogram’, ‘tussen de 50 en 100 kilogram’, ‘meer dan 100 kilogram’, ‘geen gegevens (wegens geen rapportering)’. (Meer info in 2.6). Het aantal gemeenten per klasse is opgenomen in figuur 4 voor de periode tussen 2010 en 2018. Om de algemene trend zichtbaar te maken werd ervoor gekozen om de klasse-indeling van voorgaande jaren (terug in de tijd tot 2010) te behouden.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
23
Het aantal nulgebruikers fluctueert licht: van 119 gemeenten in 2016 naar 112 in 2017 en 115 in 2018. Deze gemeenten hebben een jaar volledig zonder pesticiden beheerd. Nog duidelijk meer dan de helft van de gemeenten gebruikt nog pesticiden of geeft niets door. Een belangrijke nuance is dat van deze pesticidegebruikers 159 gemeenten in de laagste gebruikscategorie (0-10 kilogram werkzame stof) vallen. De trend waarbij de grootgebruikers in de hoogste categorieĂŤn afnemen is al verschillende jaren heel duidelijk te zien. Vanaf het verbod in 2015 gebruikt geen enkele gemeente nog meer dan 100 kilogram werkzame stof. In 2018 blijkt Maaseik de grootste gebruiker van pesticiden met respectievelijk 56 kilogram werkzame stof waarvan het merendeel ingezet werd tegen de eikenprocessierups. Dit is de enige gemeente die nog meer dan 50 kilogram toepaste. Het aantal gemeenten dat niet rapporteerde blijft ongeveer constant. In 2016 rapporteerden 21 gemeenten niet. In 2017 zijn dat er 17, in 2018 opnieuw 20. Wie ooit doorgaf een nulgebruik te hanteren wordt verondersteld zich daar nog steeds aan te houden. Het is opvallend dat een aantal van deze gemeenten de laatste jaren op geen enkele oproep reageren alhoewel ze werden aangeschreven via de nieuwsbrief van het Centraal Aanspreekpunt voor Lokale Overheden, via de milieudienst en via de gemeentesecretaris. Gemeenten die de laatste vier jaar niet rapporteerden en niet doorgaven of ze een nulgebruik haalden zijn: Alveringem, Berlare, Bever, Rijkevorsel en Sint-Genesius-Rode. figuur 4: evolutie van het pesticidegebruik per klasse voor de gemeenten tussen 2010 en 2018
180 160 160
Aantal gemeenten
140
2010 2011
115
120
2012
100
2013 2014
80
2015
60
2016
40
2017 20
20
7
5
2018
1
0 0 kg
0-10 kg
10-25 kg
25-50 kg
50-100 kg
>100 kg
NB
Gebruiksklasse
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 24
Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
De klassen opgenomen in figuur 5 zijn vrij ruim en tonen weinig detail. Het gebruik door gemeenten in 2018 situeert zich vooral in de heel lage klassen wat maakt dat er veel nuance verloren gaat. Daarom is het aantal gemeenten ook uitgezet tegenover het aantal kilogram werkzame stof. Voor elke kilogram is er een weergave. Nog duidelijker dan in figuur 5 blijkt uit figuur 6 dat het gros van de gemeenten zeer weinig pesticiden gebruikten in 2018. Zo gebruiken 224 gemeenten minder dan 1 kilogram werkzame stof waarvan 115 nulgebruikers (gemeenten die absoluut geen pesticiden toepasten) en 109 met minder dan 1 kilogram. In 2018 zijn er nog 6 gemeenten die meer dan 25 kilogram werkzame stof gebruiken. Dit zijn Ardooie, Bree, Kinrooi, Koksijde, Maaseik, Overpelt. Een van die zes, Maaseik, gebruikte meer dan 50 kg werkzame stof. Voor de volledigheid van de data is aan de rechterzijde van de grafiek weergegeven hoeveel gemeenten niet rapporteerden. De bijlage 1 geeft de gebruiksgegevens van alle Vlaamse gemeenten voor het gebruiksjaar 2018. figuur 5: spreiding van het pesticidegebruik (in kilogram werkzame stof) van de gemeenten in 2018 120 110
Aantal gemeenten per verbruiksklasse
100 90 80 70 60 50 40 30 20
10
NB
55-56 kg
53-54 kg
51-52 kg
49-50 kg
47-48 kg
45-46 kg
43-44 kg
41-42 kg
39-40 kg
37-38 kg
35-36 kg
33-34 kg
31-32 kg
29-30 kg
27-28 kg
25-26 kg
23-24 kg
21-22 kg
19-20 kg
17-18 kg
15-16 kg
13-14 kg
9-10 kg
11-12 kg
7-8 kg
5-6 kg
3-4 kg
0 kg
1-2 kg
0
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
25
4.2.1.2 Conclusie De figuur 6 geeft de weergave met de inkleuring (op basis van klassen) per gemeente voor de gebruikscijfers van 2018, met verkleinde weergaven van 2010 en 2017 ter vergelijking. Hieruit blijkt heel duidelijk de algemene daling in het pesticidegebruik van de gemeenten en de sterke terugval van het aantal gemeenten in hoge gebruiksklassen. We zien tegenover 2016 wel al opnieuw 1 oranje gemeente (met hoog gebruik) verschijnen. Een beperkt aantal gemeenten bouwde het pesticidegebruik in mindere mate af. Dit zijn daarom geen gemeenten die te pas en te onpas pesticiden inzetten. Vaak ligt het hogere gebruik aan bestrijding van plagen voor de volksgezondheid, zoals in het geval van de eikenprocessierups.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 26
Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
figuur 6: inkleuring van de gebruiksgegevens van de gemeenten in klassen werkzame stof voor het gebruiksjaar 2018 met ter vergelijking ook 2010 en 2017
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
27
4.2.2 Vergelijking van de gemeenten onderling – zonder generieke afwijkingen De cijfers die in dit deel besproken worden zijn de gebruikscijfers van de gemeenten uitgezonderd het pesticidegebruik dat toegepast werd binnen de generieke afwijkingen (1.3). Soorten die op de generieke afwijkingslijst staan, zijn niet gemakkelijk zonder pesticiden aan te pakken. Deze lijst wordt elk jaar geÍvalueerd. In principe is er dus een consensus dat voor de bestrijding van de soorten op de generieke lijst de alternatieve bestrijdingsmethodes moeilijk haalbaar zijn en het pesticidegebruik dus algemeen te verantwoorden is (weliswaar beperkt en onder bepaalde voorwaarden). De gebruikscijfers voor de soorten van de generieke lijst wordt afgetrokken van het totale gebruik. Het pesticidegebruik in dit hoofdstuk situeert zich dus hoofdzakelijk in het groenonderhoud van de gemeenten. Hiervoor geldt een uitdoofbeleid. Het totaal gebruik van gemeenten zonder de het gebruik voor de generieke afwijkingen is 296,98 kilogram. In figuur 7 is te zien dat - zonder het pesticidegebruik binnen de generieke afwijkingen - meer dan twee op drie gemeenten (248) een relatief nulgebruik hanteren. Zij vermijden op dit moment al het mogelijke gebruik van pesticiden. De twee gemeenten in de categorie 25-50 kilogram werkzame stof zijn Ardooie (33 kilogram) en Koksijde (31 kilogram). figuur 7: pesticidegebruik van de gemeenten (uitgezonderd generieke afwijkingen) per klasse voor 2018 250 227
Aantal gemeenten
200
150
100
53 50 20 1
5
2
0-10kg
10-25 kg
25-50 kg
0 0 kg
0-10 kg
NB
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 28
Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
figuur 8: vergelijking tussen gemeenten onderling op basis van gebruiksklasse (uitgezonderd gebruik volgens generieke afwijkingen)
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
29
4.2.3 Evolutie van het gemiddeld pesticidegebruik bij gemeenten Om de evolutie van het pesticidegebruik bij gemeenten te evalueren, is gewerkt met het gemiddelde pesticidegebruik per gemeente. Zowel het gemiddeld totaal gebruik (mĂŠt generieke afwijkingen) als het percentage is berekend. Vanaf het gebruiksjaar 2017 is ook het gemiddeld gebruik uitgezonderd gebruik voor generieke afwijkingen opgenomen . Dit gemiddelde pesticidegebruik per gemeente voor de jaren 2010 tot en met 2018, is uitgezet in tabel 6 en figuur 9. tabel 6: gemiddeld pesticidegebruik van de gemeenten voor de periode 2010 tot 2018 in werkzame stof (kilogram en procentueel)
Jaartal
2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018
Gemiddeld pesticidegebruik Werkzame stof totaal (in kilogram)
Percentage ten opzichte van 2010
Werkzame stof zonder generieke afwijkingen (in kilogram)
31,2 31,4 26,2 18,7 17,1 4,2 3,0 2,6 1,9
100 100 84 61 55 13 10 8 6
/ / / / / / / 1,7 1,0
In 2010 ligt het gemiddelde gebruik van een gemeente op 31,2 kilogram werkzame stof. Vanaf 2012 daalt de hoeveelheid gestaag tot 17,1 kilogram werkzame stof in 2014. In 2015 brengt het verbod op het gebruik van pesticiden - met afwijkingen - het gebruik sterk terug tot gemiddeld 4,2 kilogram werkzame stof per gemeente. Na 2015 is het gemiddelde gebruik procentueel nog steeds noemenswaardig aan het dalen maar de absolute daling is beperkt. 2015, 2016, 2017 en 2018 zijn goed voor respectievelijke gemiddeldes van 4,2 kilogram,3,1 kilogram, 2,6 kilogram en 1,9 kilogram werkzame stof. Vanaf 2017 is de opdeling gemaakt tussen het gebruik mĂŠt en zonder generieke afwijkingen. In het gemiddelde gebruik van een Vlaamse gemeente maken generieke afwijkingen zowel in 2017 als 2018 een 0,9 kilogram uit van het gebruik. In 2018 situeert de helft van het pesticidegebruik zich dus nog altijd in het groenonderhoud en wordt op termijn uit gefaseerd.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 30
Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
figuur 9: evolutie van het gemiddeld pesticidegebruik in kilogram werkzame stof per gemeente tussen 2010 en 2018. In blauw staat vanaf 2017 ook het gemiddelde zonder generieke afwijkingen afgebeeld.
Gemiddeld gebruik van een gemeente (Kilogram werkzame stof)
35 31
31
30 26 25 19
20
17 15 10 4
5
3
2,6 1,9 1,0
1,6
0 2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
4.3 Andere openbare besturen Alle openbare besturen die gevestigd zijn op het grondgebied van het Vlaamse Gewest moeten de regelgeving van het decreet en het besluit duurzaam gebruik pesticiden naleven. Ook voor hen geldt het pesticideverbod vanaf 1 januari 2015. Alle openbare besturen, actief in het Vlaams Gewest moeten ook conform de wetgeving of conform hun afwijkingsbesluit, hun gebruiksgegevens rapporteren, tenzij ze kozen om geen pesticiden te gebruiken (zie 2.3) zoals bv. Sport Vlaanderen. In totaal gaat het voor alle openbare besturen (exclusief gemeenten) over 5.017,7 kilogram werkzame stof in 2018. Uit de gerapporteerde gegevens zijn een aantal instanties geselecteerd die meer in detail besproken worden in dit rapport. Dit zijn: - de vijf provincies - verschillende Vlaamse overheidsinstanties - Infrabel en NMBS Van de andere instanties zijn de gebruikte hoeveelheden pesticiden zeer beperkt, zijn er geen gerapporteerde gegevens of zijn die onvolledig.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
31
4.3.1 Provincies De provincies waren jarenlang de voortrekkers van het pesticidevrije beleid en coรถrdineerden en ondersteunden de gemeenten van hun provincie bij de afbouw. De gebruikscijfers voor 2018 zijn verzameld in de laatste kolom van tabel 7. De vijf provincies gebruikten in 2018 samen nog 17 kilogram werkzame stof of 0,3 % van het totale pesticidegebruik binnen openbare diensten in Vlaanderen. Dit verbruik ligt 1 kilogram lager dan in 2017 en is daarmee het laagste gebruikscijfer sinds de start van de rapportering. tabel 7: pesticidegebruik van de provincies in werkzame stof (kilogram ) tussen 2010 en 2018
Prov. Antwerpen Limburg OostVlaanderen VlaamsBrabant WestVlaanderen Totaal
Werkzame stof (kilogram) 2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
80,6 33,8
78,0 87,4
44,5 68,1
18,6 60,7
17,1 32,7
6,6 4,5
2,0 1,0
3,6 1,5
3,7 NB
3,7
3,2
9,6
5,4
4,4
22,8
45,3
8,6
12,9
31,6
40,0
63,6
19,2
27,6
6,3
11,0
4,3
0,4
0,4
0,4
0,0
0,9
7,9
0,9
0,0
0,0
150,0
208,9
185,8
104,9
89,6
41,0
59,3
18,0
0,0 17,0
4.3.2 Vlaamse instanties Het totale gebruik van de Vlaamse overheidsinstanties in 2018 (zie tabel 8) bedraagt 110,2 kilogram werkzame stof. Dit is verdeeld over volgende instanties: - Agentschap Natuur en Bos - Agentschap Wegen en Verkeer - De Lijn - Vlaamse Milieumaatschappij - De Vlaamse Waterweg - Internationale luchthaven van Antwerpen - Internationale luchthaven van Oostende De luchthavens vroegen een afwijking aan vanaf het jaar 2018 en staan nu voor het eerst in de overzichtstabel met gebruikscijfers.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 32
Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
tabel 8: overzichtstabel gebruik van pesticiden in kilogram werkzame stof bij Vlaamse instanties in 2018
Instantie
Pesticidegebruik Werkzame stof (kilogram)
ANB AWV De Lijn VMM De Vlaamse Waterweg LEM Antwerpen LEM Oostende
2,1 35,6 58,9 0,3 0,0 34,1 14,8
Totaal
145,8
Het beheer van uitheemse planten in de Vlaamse bos- en natuurreservaten door het Agentschap Natuur en Bos gebeurt nu zonder pesticiden (figuur 10). Het kleine aandeel van 2,1 kilogram werkzame stof wordt gebruikt in het kader van het beheer van de collecties voor het bestrijden van ziektes. Waterwegen en Zeekanaal NV fusioneerde met NV De Scheepvaart tot De Vlaamse Waterweg NV. Beide instanties kenden een laag pesticidegebruik voor de fusie (figuur 11). In 2018 werden geen pesticiden gebruikt. Het Agentschap Wegen en Verkeer rapporteerde in 2018 een gebruik van 35,58 kilogram in de provincie Limburg voor de bestrijding van de eikenprocessierups langs de gewestwegen. Voor het reguliere onderhoud werden geen pesticiden gebruikt (figuur 11). Het gebruik van pesticiden bij de Vlaamse Vervoersmaatschappij De Lijn beperkt zich in 2018 tot de ballastbeddingen van de kusttrams. Het gebruik in 2017 en 2018 ligt in dezelfde lijn (figuur 12). De Vlaamse Milieumaatschappij paste nog 0,3 kilogram werkzame stof toe voor de bestrijding van bruine ratten. Op plaatsen of in periodes met weinig of geen sporen van bruine ratten worden de buizen waarin de rodenticiden worden uitgelegd, niet meer maandelijks opgevuld (figuur 13). De LEM Antwerpen en LEM Oostende (beide luchthavens) gebruikten pesticiden in 2018 voor bepaalde terreintypes op het luchthaven domein. Het gaat daarbij om: - de runways, taxiwegen en aprons, die rechtstreeks gebruikt worden voor taxiĂŤn, opstijgen en landen en waarvoor de veiligheid gevrijwaard moet blijven - beperkte delen van de omheining van het luchthavendomein voor efficiĂŤntie van de camerabewaking, onder voorwaarde van gefaseerde vervanging naar een onderhoudsvriendelijker alternatief als afsluiting - bepaalde puntlocaties waar hoge vegetatie onwenselijk is en frequent maaien niet mogelijk is
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
33
figuur 10: evolutie van het pesticidegebruik (zowel voor beheer van uitheemse soorten als voor bescherming van de collecties) in kilogram werkzame stof bij het Agentschap Natuur en Bos in de periode 2009-2018
1200 1067 966
Werkzame stof in kilogram
1000
*
*
800 674
653
629
600 437
438
400 171
200
54
2
0 2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
(*) In de jaren 2010 en 2011 rapporteerde een provinciale instantie niet. Vanaf 2014 gebeurt de rapportering centraal en niet langer provinciaal. figuur 11: evolutie van het pesticidegebruik in kilogram werkzame stof bij Agentschap Wegen en Verkeer in de periode 2010 tot 2018.
350
322 286
Werkzame stof in kilogram
300 250 200 150 100
80
75
68 43
50
36 8
1 0 2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 34
Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
figuur 12: evolutie van het pesticidegebruik in kilogram werkzame stof bij de Vlaamse vervoersmaatschappij De Lijn in de periode 2010-2018
160
150
Werkzame stof in kilogram
140 120
120
114
110
100
91 81
80
67
60
58
59
2017
2018
40 20 0 2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
figuur 13: evolutie van het pesticidegebruik in kilogram werkzame stof bij nv De Scheepvaart en Waterwegen en Zeekanaal nv, vanaf 2017 de gegevens voor De Vlaamse Waterweg nv in de periode 2010-2018.
120
Werkzame stof in kilogram
100
94
94
94
96
80 De Vlaamse Waterweg 60
NV De Scheepvaart Waterwegen en Zeekanaal
40
20 5
5
2015
2016
0 2010
2011
2012
2013
2014
2017
2018
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
35
figuur 14: evolutie gebruik van pesticiden voor de bestrijding van de bruine rat door de VMM in de periode 2009-2018
1,2
Werkzame stof in kilogram
1
0,31 0,24
0,8
0,30 0,30
0,29
Wegen
0,6
Waterlopen
0,27
0,4 0,65
0,68
0,72
0,80 0,54
0,60
0,26
0,54
0,2
0,23
0,33 0,18
0 2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
0,07
2018
4.3.3 Federale instanties Als beheerder van de spoorweginfrastructuur staat Infrabel in voor de aanleg, het onderhoud, de modernisering en de vernieuwing van de sporen. Het bestaande patrimonium bestaat o.a. uit 6.515 kilometer sporen, 1.713 overwegen, 34 seinposten en 10.196 seinen langs het net1. Het gebruik van pesticiden bij Infrabel beperkt zich tot: - de spoorwegbedding en de naastliggende veiligheidspiste, dit zijn de oppervlakten die direct gerelateerd zijn aan de exploitatieveiligheid van het spoorwegverkeer (en waarvoor er momenteel geen alternatieven - zonder chemische bestrijdingsmiddelen - economisch rendabel zijn) via Procedure 3 - de terreinen gerelateerd aan installaties van de spoorwegexploitatie zoals seinposten – via Procedure 4 De bermen worden mechanisch onderhouden. De cijfers uit figuur 15 zijn de gegevens die Infrabel rapporteerde. In blauw zijn de cijfers weergegeven van de pesticiden die via de sproeitrein gebruikt zijn voor het chemisch bestrijden van ongewenste planten op de spoorwegbedding en de naastliggende strook van 1 meter. Tot 2014 waren enkel cijfers gerapporteerd voor het gebruik door de sproeitrein. Die rijdt enkel op de hoofdsporen. De bijsporen en installaties worden door aannemers onderhouden. Op vraag van de VMM worden, gerelateerd tot het indienen van de afwijkingsaanvraag, sinds 2015 ook de gegevens van de aannemers bijgehouden. Deze cijfers zijn in groen opgenomen in de figuur 15.
1
situatie 28.06.2019
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 36
Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
De sproeitrein rijdt in België vanaf 2002 en is sinds 2008 uitgerust met een infraroodsysteem. Wanneer de camera’s op de trein ‘groen’ detecteren, activeren ze het sproeisysteem alleen boven de opgemerkte plant. In het afwijkingsbesluit werd opgenomen dat de trein niet sproeit in kwetsbare drinkwaterbeschermingszones en in natura 2000 gebieden. De gerapporteerde gegevens voor de sproeitrein variëren tussen de 1,4 ton (2017) en 5,1 ton (2010) werkzame stof. Omdat de sproeitrein onkruid detecteert, zal hij meer pesticiden sproeien in een goed groeiseizoen waarin er meer planten in slagen zich op de spoorwegen te vestigen. In een minder goed groeiseizoen zijn er minder planten en daalt het gebruik. Sinds 2016 ligt het gebruik van de sproeitrein in dezelfde grootteorde. Bij de eerste rapportering in 2015 werd 4,4 ton pesticiden gebruikt door de aannemers. Door een betere opvolging van de aannemers, de opleiding van de ambtenaren die de bestekken opvolgen en het omvormingsprogramma daalde dit gebruik naar 3,6 ton in 2016. Het laagste cijfer werd gerapporteerd voor 2017. In 2018 ligt het gebruik door de aannemers rond de 3,2 ton. Bij de opvolging van de aannemers werd vastgesteld dat specifieke voorwaarden uit de bestekken niet altijd worden gerespecteerd. Dit kan leiden tot een stijging in het gebruik. De betrokken aannemers worden hierover aangeschreven. In de bestekken, van toepassing vanaf 2020, wordt de inzet van alternatieve technieken vooropgesteld en worden de voorwaarden voor het gebruik van pesticiden strikt omschreven. figuur 15: evolutie van het pesticidegebruik door Infrabel in de periode 2009-2018
6000 5.128
4.754 Werkzame stof (kg)
4.397 4000
3.605
3.662
3.440
3.658
3.224
sproeitrein
2.644
2.600 2000
1.560
1.764
1.406
aannemer 1.608
0 2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
De NMBS staat in voor de treinen en dienstverlening naar de burger toe. Alle terreinen die een rechtstreeks raakvlak hebben met de burger zijn eigendom van NMBS en worden door hen onderhouden. Het gaat hier bv. over perrons, stationsomgeving, stelposten voor treinonderhoud …Daarnaast beheert de NMBS ook een beperkt aantal spoorwegbeddingen.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
37
Er zijn geen cijfers gekend voor het pesticidegebruik voor het gebruiksjaar 2015. In figuur 16 zijn de cijfers van 2015 tot 2018 uitgezet. In 2015 rapporteerde de NMBS voor het onderhoud van de perrons, stationsomgeving, stelposten. Het onderhoud van de sporen gebeurde in 2015 door Infrabel. Vanaf 2016 staat NMBS zelf in voor het onderhoud van de spoorwegbedding (groene inkleuring). Dit gebruikscijfer blijft ongeveer gelijk en schommelt tussen de 50,7 kilogram en 58 kilogram. De cijfers voor het onderhoud liggen in dalende lijn: van 21 kilogram in 2015 tot 0,3 kilogram in 2018. figuur 16: evolutie van het pesticidegebruik bij NMBS in de periode 2015-2018 opgedeeld in het gebruik op de spoorbedding en het andere gebruik 70,0 9,3
werkzame stof (kg)
60,0
5,6
0,3
50,0
Ander gebruik
40,0 30,0 21,1
53,4
50,7
2016
2017
58,0
Spoorbedding en veiligheidspistes
20,0 10,0 0,0
NB 2015
2018
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 38
Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
5 BESLUIT Het totaalgebruik van de openbare besturen in 2018 bedraagt 5,6 ton werkzame stof. De federale instanties staan in voor 87,7 % van dit pesticidegebruik. Vlaanderen staat in voor 2% van het gebruik. De gemeenten staan in voor 10 procent van het gebruik en de provincie voor 0,3% van het gebruik. Ongeveer 95 % van de hoeveelheid werkzame stof die de openbare besturen gebruiken is afkomstig van herbiciden. Het aandeel van insecticiden is 5 %. Het aandeel van de overige types pesticiden is verwaarloosbaar. De meest gebruikte werkzame stoffen (meer dan 1 %) zijn glyfosaat, 2,4-D, triclopyr, Bacillus thuringiĂŤnsis, MCPA. Glyfosaat is goed voor 77 % van de totale hoeveelheid werkzame stof. Sinds 2010 is er een daling van het gebruik van 15,7 ton naar 5,6 ton werkzame stof. Het gebruik in 2018 is het tweede laagste van deze reeks. In 2017 werd het laagste gebruik gerealiseerd. Het stijgen of het dalen van het totale gebruik is sinds 2016 gerelateerd aan het gebruik van Infrabel voor het onderhoud van de spoorbedding en de veiligheidspiste. In 2018 steeg het gebruik door de aannemers die werken in opdracht van Infrabel gevoelig. Bij de Vlaamse instanties is een sterke daling te zien van het gebruik bij het Agentschap voor Natuur en Bos. Vooral het stopzetten van glyfosaatgebruik voor bestrijding van Amerikaanse vogelkers droeg daaraan bij. Op gemeenteniveau is het gros van de pesticidereductie gerealiseerd ondanks een aantal besturen die minder presteren. De daling van het pesticidegebruik bij gemeenten gaat gestaag door, in 2018 daalt dit verder tot 557 kilogram werkzame stof. Dit is nog maar 6 % van het gebruik van 2010. Het gemiddeld gebruik bij de gemeenten daalde van 31 kilogram tot 1,9 kilogram werkzame stof. Ongeveer de helft ervan wordt gebruikt voor het onderhoud. Ondanks een pesticideverbod voor openbare diensten worden er nog pesticides gebruikt. Het huidige gebruik is verantwoord binnen het bestaande afwijkingskader. Dat neemt niet weg dat de verschillende actoren hun leertraject verder blijven zetten en steeds meer inzetten op preventie en alternatieven. Het gevolg daarvan is dat het pesticidegebruik nog daalt.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
39
Pesticidegebruik van gemeenten in 2018 Overzicht van de gemeenten alfabetisch geordend, provincie waarin de gemeenten gelegen is en gebruikscijfers voor 2018 voor het totale gebruik van pesticiden en het gebruik van pesticiden zonder de generieke afwijking (zoals bestrijding van bruine rat, eikenprocessierups, wespen ..) uitgedrukt in GRAM.
Gemeente Aalst Aalter Aarschot Aartselaar Affligem Alken Alveringem Antwerpen Anzegem Ardooie Arendonk As Asse Assenede Avelgem Baarle-Hertog Balen Beernem Beerse Beersel Begijnendijk Bekkevoort Beringen Berlaar Berlare Bertem Bever Beveren Bierbeek Bilzen Blankenberge Bocholt Boechout Bonheiden Boom Boortmeerbeek Borgloon Bornem Borsbeek Boutersem
Provincie Oost-Vlaanderen Oost-Vlaanderen Vlaams-Brabant Antwerpen Vlaams-Brabant Limburg West-Vlaanderen Antwerpen West-Vlaanderen West-Vlaanderen Antwerpen Limburg Vlaams-Brabant Oost-Vlaanderen West-Vlaanderen Antwerpen Antwerpen West-Vlaanderen Antwerpen Vlaams-Brabant Vlaams-Brabant Vlaams-Brabant Limburg Antwerpen Oost-Vlaanderen Vlaams-Brabant Vlaams-Brabant Oost-Vlaanderen Vlaams-Brabant Limburg West-Vlaanderen Limburg Antwerpen Antwerpen Antwerpen Vlaams-Brabant Limburg Antwerpen Antwerpen Vlaams-Brabant
Totaal pesticidegebruik (g)
Pesticidegebruik zonder generieke afwijkingen (g)
7 6 24 1 niet beschikbaar 0 niet beschikbaar 2.860 0 32.920 0 6.860 0 4 8 0 15 8 0 8 13 7.200 8.346 0 niet beschikbaar 18 niet beschikbaar 16 0 0 0 0 0 5.985 646 556 6 4.420 0 0
0 0 0 0 niet beschikbaar 0 niet beschikbaar 2085 0 32.920 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 7.200 0 0 niet beschikbaar 0 niet beschikbaar 0 0 0 0 0 0 5.980 646 0 0 4.420 0 0
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 40
Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
Gemeente Brakel Brasschaat Brecht Bredene Bree Brugge Buggenhout Damme De Haan De Panne De Pinte Deerlijk Deinze Denderleeuw Dendermonde Dentergem Dessel Destelbergen Diepenbeek Diest Diksmuide Dilbeek Dilsen-Stokkem Drogenbos Duffel Edegem Eeklo Erpe-Mere Essen Evergem Galmaarden Gavere Geel Geetbets Genk Gent Geraardsbergen Gingelom Gistel Glabbeek Gooik Grimbergen Grobbendonk Haacht Haaltert Halen Halle
Provincie Oost-Vlaanderen Antwerpen Antwerpen West-Vlaanderen Limburg West-Vlaanderen Oost-Vlaanderen West-Vlaanderen West-Vlaanderen West-Vlaanderen Oost-Vlaanderen West-Vlaanderen Oost-Vlaanderen Oost-Vlaanderen Oost-Vlaanderen West-Vlaanderen Antwerpen Oost-Vlaanderen Limburg Vlaams-Brabant West-Vlaanderen Vlaams-Brabant Limburg Vlaams-Brabant Antwerpen Antwerpen Oost-Vlaanderen Oost-Vlaanderen Antwerpen Oost-Vlaanderen Vlaams-Brabant Oost-Vlaanderen Antwerpen Vlaams-Brabant Limburg Oost-Vlaanderen Oost-Vlaanderen Limburg West-Vlaanderen Vlaams-Brabant Vlaams-Brabant Vlaams-Brabant Antwerpen Vlaams-Brabant Oost-Vlaanderen Limburg Vlaams-Brabant
Totaal pesticidegebruik (g)
Pesticidegebruik zonder generieke afwijkingen (g)
0 0 0 0 42.230 0 1.360 4.090 145 1.728 4 0 4.164 0 6.760 3 0 3 2 6 0 niet beschikbaar 7.110 0 7.850 0 0 3 1.580 0 87 3 39 2.231 16.905 3.069 0 3.003 0 0 0 1.043 0 3 0 0 10
0 0 0 0 0 0 1.350 4.090 0 1.728 0 0 4.160 0 6.760 0 0 0 0 0 0 niet beschikbaar 4.747 0 7.850 0 0 0 1.580 0 86 0 0 2.219 5.760 3.060 0 0 0 0 0 1.029 0 0 0 0 0
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
41
Gemeente Ham Hamme Hamont-Achel Harelbeke Hasselt Hechtel-Eksel Heers Heist-op-den-Berg Hemiksem Herent Herentals Herenthout Herk-de-Stad Herne Herselt Herstappe Herzele Heusden-Zolder Heuvelland Hoegaarden Hoeilaart Hoeselt Holsbeek Hooglede Hoogstraten Horebeke Houthalen-Helchteren Houthulst Hove Huldenberg Hulshout Ichtegem Ieper Ingelmunster Izegem Jabbeke Kalmthout Kampenhout Kapellen Kapelle-op-den-Bos Kaprijke Kasterlee Keerbergen Kinrooi Kluisbergen Knesselare Knokke-Heist
Provincie Limburg Oost-Vlaanderen Limburg West-Vlaanderen Limburg Limburg Limburg Antwerpen Antwerpen Vlaams-Brabant Antwerpen Antwerpen Limburg Vlaams-Brabant Antwerpen Limburg Oost-Vlaanderen Limburg West-Vlaanderen Vlaams-Brabant Vlaams-Brabant Limburg Vlaams-Brabant West-Vlaanderen Antwerpen Oost-Vlaanderen Limburg West-Vlaanderen Antwerpen Vlaams-Brabant Antwerpen West-Vlaanderen West-Vlaanderen West-Vlaanderen West-Vlaanderen West-Vlaanderen Antwerpen Vlaams-Brabant Antwerpen Vlaams-Brabant Oost-Vlaanderen Antwerpen Vlaams-Brabant Limburg Oost-Vlaanderen Oost-Vlaanderen West-Vlaanderen
Totaal pesticidegebruik (g)
Pesticidegebruik zonder generieke afwijkingen (g)
1.954 10.407 7.096 0 0 3.614 0 3.900 8.510 4 1 3.120 niet beschikbaar 0 12 0 4 2.023 0 200 1 5 niet beschikbaar 0 849 1 0 1.227 0 niet beschikbaar 4 4 0 8 0 0 5 9 4.501 0 3 1 0 39.237 45 0 0
0 10.400 2 0 0 0 0 3.900 8.510 0 0 3.120 niet beschikbaar 0 0 0 0 0 0 200 0 0 niet beschikbaar 0 0 0 0 1.227 0 niet beschikbaar 0 0 0 0 0 0 0 0 4.238 0 0 0 0 0 0 0 0
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 42
Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
Gemeente Koekelare Koksijde Kontich Kortemark Kortenaken Kortenberg Kortessem Kortrijk Kraainem Kruibeke Kruishoutem Kuurne Laakdal Laarne Lanaken Landen Langemark-Poelkapelle Lebbeke Lede Ledegem Lendelede Lennik Leopoldsburg Leuven Lichtervelde Liedekerke Lier Lierde Lille Linkebeek Lint Linter Lochristi Lokeren Lommel Londerzeel Lo-Reninge Lovendegem Lubbeek Lummen Maarkedal Maaseik Maasmechelen Machelen Maldegem Malle Mechelen
Provincie West-Vlaanderen West-Vlaanderen Antwerpen West-Vlaanderen Vlaams-Brabant Vlaams-Brabant Limburg West-Vlaanderen Vlaams-Brabant Oost-Vlaanderen Oost-Vlaanderen West-Vlaanderen Antwerpen Oost-Vlaanderen Limburg Vlaams-Brabant West-Vlaanderen Oost-Vlaanderen Oost-Vlaanderen West-Vlaanderen West-Vlaanderen Vlaams-Brabant Limburg Vlaams-Brabant West-Vlaanderen Vlaams-Brabant Antwerpen Oost-Vlaanderen Antwerpen Vlaams-Brabant Antwerpen Vlaams-Brabant Oost-Vlaanderen Oost-Vlaanderen Limburg Vlaams-Brabant West-Vlaanderen Oost-Vlaanderen Vlaams-Brabant Limburg Oost-Vlaanderen Limburg Limburg Vlaams-Brabant Oost-Vlaanderen Antwerpen Antwerpen
Totaal pesticidegebruik (g)
Pesticidegebruik zonder generieke afwijkingen (g)
0 30.591 5 7 0 2.910 0 0 0 3.985 0 2 933 3 0 niet beschikbaar 0 9 5.200 0 0 0 0 5.967 niet beschikbaar 0 17 0 0 3 2 10 niet beschikbaar 17 0 4.135 0 1.042 0 19 2 55.617 niet beschikbaar 0 3 5 338
0 30.525 0 0 0 2.905 0 0 0 3.656 0 0 0 0 0 niet beschikbaar 0 0 5.200 0 0 0 0 5.967 niet beschikbaar 0 0 0 0 0 0 0 niet beschikbaar 0 0 4.110 0 1.040 0 0 0 0 niet beschikbaar 0 0 0 330
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
43
Gemeente Meerhout Meeuwen-Gruitrode Meise Melle Menen Merchtem Merelbeke Merksplas Mesen Meulebeke Middelkerke Moerbeke Mol Moorslede Mortsel Nazareth Neerpelt Nevele Niel Nieuwerkerken Nieuwpoort Nijlen Ninove Olen Oostende Oosterzele Oostkamp Oostrozebeke Opglabbeek Opwijk Oudenaarde Oudenburg Oud-Heverlee Oud-Turnhout Overijse Overpelt Peer Pepingen Pittem Poperinge Putte Puurs Ranst Ravels Retie Riemst Rijkevorsel
Provincie Antwerpen Limburg Vlaams-Brabant Oost-Vlaanderen West-Vlaanderen Vlaams-Brabant Oost-Vlaanderen Antwerpen West-Vlaanderen West-Vlaanderen West-Vlaanderen Oost-Vlaanderen Antwerpen West-Vlaanderen Antwerpen Oost-Vlaanderen Limburg Oost-Vlaanderen Antwerpen Limburg West-Vlaanderen Antwerpen Oost-Vlaanderen Antwerpen West-Vlaanderen Oost-Vlaanderen West-Vlaanderen West-Vlaanderen Limburg Vlaams-Brabant Oost-Vlaanderen West-Vlaanderen Vlaams-Brabant Antwerpen Vlaams-Brabant Limburg Limburg Vlaams-Brabant West-Vlaanderen West-Vlaanderen Antwerpen Antwerpen Antwerpen Antwerpen Antwerpen Limburg Antwerpen
Totaal pesticidegebruik (g)
Pesticidegebruik zonder generieke afwijkingen (g)
20 16.917 3.707 3 0 41 0 1 0 2 2 niet beschikbaar 166 8 1 5 5.561 4 0 0 0 13 4 21 0 0 0 0 1.350 0 0 1.300 0 781 0 44.720 0 0 4.680 0 2.249 0 0 7.652 2 192 niet beschikbaar
0 3.016 3.689 0 0 11 0 0 0 0 0 niet beschikbaar 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1.300 0 780 0 0 0 0 4.680 0 2.248 0 0 0 0 0 niet beschikbaar
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 44
Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
Gemeente Roeselare Ronse Roosdaal Rotselaar Ruiselede Rumst Schelle Scherpenheuvel-Zichem Schilde Schoten Sint-Amands Sint-Genesius-Rode Sint-Gillis-Waas Sint-Katelijne-Waver Sint-Laureins Sint-Lievens-Houtem Sint-Martens-Latem Sint-Niklaas Sint-Pieters-Leeuw Sint-Truiden Spiere-Helkijn Stabroek Staden Steenokkerzeel Stekene Temse Ternat Tervuren Tessenderlo Tielt Tielt-Winge Tienen Tongeren Torhout Tremelo Turnhout Veurne Vilvoorde Vleteren Voeren Vorselaar Vosselaar Waarschoot Waasmunster Wachtebeke Waregem Wellen
Provincie West-Vlaanderen Oost-Vlaanderen Vlaams-Brabant Vlaams-Brabant West-Vlaanderen Antwerpen Antwerpen Vlaams-Brabant Antwerpen Antwerpen Antwerpen Vlaams-Brabant Oost-Vlaanderen Antwerpen Oost-Vlaanderen Oost-Vlaanderen Oost-Vlaanderen Oost-Vlaanderen Vlaams-Brabant Limburg West-Vlaanderen Antwerpen West-Vlaanderen Vlaams-Brabant Oost-Vlaanderen Oost-Vlaanderen Vlaams-Brabant Vlaams-Brabant Limburg West-Vlaanderen Vlaams-Brabant Vlaams-Brabant Limburg West-Vlaanderen Vlaams-Brabant Antwerpen West-Vlaanderen Vlaams-Brabant West-Vlaanderen Limburg Antwerpen Antwerpen Oost-Vlaanderen Oost-Vlaanderen Oost-Vlaanderen West-Vlaanderen Limburg
Totaal pesticidegebruik (g)
Pesticidegebruik zonder generieke afwijkingen (g)
11 5 14 4 0 1.040 0 13 5 0 niet beschikbaar niet beschikbaar 4.424 0 8 522 0 1.560 niet beschikbaar 62 0 0 0 0 565 5.980 0 0 0 9.700 0 niet beschikbaar 2 14.300 2 niet beschikbaar niet beschikbaar 1.668 0 722 1 9 0 5.806 0 5.590 10
0 0 0 0 0 1.040 0 0 0 0 niet beschikbaar niet beschikbaar 4.420 0 0 520 0 1.560 niet beschikbaar 0 0 0 0 0 540 5.980 0 0 0 9.698 0 niet beschikbaar 0 14.300 0 niet beschikbaar niet beschikbaar 0 0 720 0 0 0 5.800 0 5.590 0
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
45
Gemeente Wemmel Wervik Westerlo Wetteren Wevelgem Wezembeek-Oppem Wichelen Wielsbeke Wijnegem Willebroek Wingene Wommelgem Wortegem-Petegem Wuustwezel Zandhoven Zaventem Zedelgem Zele Zelzate Zemst Zingem Zoersel Zomergem Zonhoven Zonnebeke Zottegem Zoutleeuw Zuienkerke Zulte Zutendaal Zwalm Zwevegem Zwijndrecht
Provincie Vlaams-Brabant West-Vlaanderen Antwerpen Oost-Vlaanderen West-Vlaanderen Vlaams-Brabant Oost-Vlaanderen West-Vlaanderen Antwerpen Antwerpen West-Vlaanderen Antwerpen Oost-Vlaanderen Antwerpen Antwerpen Vlaams-Brabant West-Vlaanderen Oost-Vlaanderen Oost-Vlaanderen Vlaams-Brabant Oost-Vlaanderen Antwerpen Oost-Vlaanderen Limburg West-Vlaanderen Oost-Vlaanderen Vlaams-Brabant West-Vlaanderen Oost-Vlaanderen Limburg Oost-Vlaanderen West-Vlaanderen Antwerpen
Totaal pesticidegebruik (g)
Pesticidegebruik zonder generieke afwijkingen (g)
0 14.503 378 906 0 2 68 0 0 432 0 0 9 12 10.154 0 0 1.561 1.952 11.050 0 10 3 10 0 0 0 5 190 1.616 0 0 8
0 14.500 0 0 0 0 0 0 0 432 0 0 0 0 10.150 0 0 1.560 1.950 11.050 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1.616 0 0 0
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 46
Duurzaam gebruik van pesticiden - 2018
Vlaamse Milieumaatschappij Dokter De Moorstraat 24-26 9300 Aalst www.vmm.be