Issuu

Ons patent boekje Een handige gids voor kmo-bedrijfsleiders over intellectuele eigendom

Bernard Gravez

Eind 2006 kende het toenmalige Agentschap voor

Stuurgroepleden (1 ste uitgave):

Innovatie door Wetenschap en Technologie (IWT) en

Maka De Lameillieure & An Cosaert (Innovatiecentrum

ondertussen overgegaan in het Agentschap Innoveren

West-Vlaanderen)

& Ondernemen aan het juridisch adviesbureau iFORi

Dominic De Groote (Interface UGent)

de opdracht toe om een sensibiliserende publicatie

Christa De Permentier (Interface VUB)

in verband met intellectuele eigendomsrechten voor

Wim De Clercq (LRD KULeuven)

innovatieve kmo’s te schrijven. iFORi, dat op dat vlak

Annemie Hautekiet (Agentschap Innoveren &

een uitgesproken ervaring heeft, en in concreto auteur

Ondernemen)

Bernard Gravez werd hierin ondersteund door een

Geert Huyghebaert (Innovatiecentrum Oost-Vlaanderen)

stuurgroep van innovatieadviseurs, stafmedewerkers

Dirk Iserentant (VIB)

van interfacediensten en Patlib-centra.

Bjorn Kiekens (Innotek) Michael Catrysse & Jan Laperre (Patlib Centexbel)

Naast de auteur dankt het IWT, ondertussen opgevolgd

Marc Sevenants (Innovatiecentrum Limburg)

door het Agentschap Innoveren & Ondernemen ook de

Bas Sturm (Innovatiecentrum Vlaams-Brabant)

leden van de stuurgroep voor hun actieve deelname.

Wim Van den Boeck (IMEC) Meredith Van Dooren (Patlib WTCB) Marie-Claire Vandevelde (iMinds) Kristel Allewijn (Agentschap Innoveren & Ondernemen) Tania De Roeck (Agentschap Innoveren & Ondernemen)

Wettelijk depot: D/2016/3241/080 Na de tweede (2011) en de derde (2016) is ook deze vierde uitgave (2020) een actualisering en verdere aanpassing van de vorige uitgaven, voorbereid en afgewerkt door het Agentschap Innoveren & Ondernemen met ondersteuning door de leden van de overleggroep voor publieke dienstverleners op het vlak van intellectuele eigendomsrechten (o.a. bedrijfsadviseurs, stafmedewerkers van interfacediensten, Patlib-centra en de officiële registratiediensten (Dienst voor de Intellectuele Eigendom van de FOD Economie, Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom). Auteur (oorspronkelijke versie 2007): Bernard Gravez Opmaak: Agentschap Innoveren & Ondernemen Copyright © 2007 (Bernard Gravez), 2011 (IWT), 2020 (Agentschap Innoveren & Ondernemen) – Lic. Agentschap Innoveren & Ondernemen Mits bronvermelding is reproductie toegelaten doch enkel voor persoonlijke en niet-commerciële doeleinden. Dit is een uitgave van: Agentschap Innoveren & Ondernemen Koning Albert II-laan, 35 bus 12 BE-1030 Brussel T 0800 20 555 info@vlaio.be www.vlaio.be Hoewel met de grootste zorg samengesteld, kunnen de uitgevers noch de auteur instaan voor de juistheid en de volledigheid van de hierin opgenomen informatie. Zij aanvaarden dan ook geen enkele aansprakelijkheid voor schade die hieruit zou kunnen ontstaan. Aan deze uitgave kunnen geen rechten worden ontleend. De vermelding van bedrijven, producten, websites of andere informatiebronnen van derden in deze uitgave is alleen ter informatie bedoeld en betekent niet dat de uitgevers of de auteur deze bedrijven, hun producten, website of andere informatiebronnen steunt of aanbeveelt, of enige aansprakelijkheid terzake aanvaardt. Hoewel gebaseerd op gebeurtenissen uit de realiteit, zijn de cases opgenomen in deze uitgave fictief en enige gelijkenis met bestaande personen en bedrijven berust dan ook op louter toeval. Alle in deze publicatie genoemde merknamen, productnamen of logo’s zijn handelsnamen of geregistreerde merken van de respectievelijke bedrijven en eigendom van hun respectievelijke eigenaars.

Voorafje

Koken als uitgangspunt om intellectuele eigendom aan te prijzen?! Als kok is dit niet onmiddellijk het eerste waar je aan denkt, ook niet als ondernemer. En toch leer je na een tijd dat je beschermen ook een deel is van je mogelijk succes, je zakelijk bestaan. Je knowhow, je bedrijfsnaam, je merk, je product, je logo, enz. vormen wie je bent, waarvoor je staat, wat je creëert of wat je onderscheidt. Gelukkig kreeg ik deze boodschap al vroeg mee van een professional met heel wat ervaring in deze materie. Je investeringen in (familie)tijd, (doorgedreven) energie en (spaar)geld worden door intellectuele bescherming voor een stuk op veilig gesteld. De Smaakbom® - de explosieve snack -, Légumaise® - de mayonaise van de toekomst - of Follade® - de culinaire “Fol” gezondheidsfilosofie om uit te lepelen -, zijn o.a. allen voorbeelden van merken die samen met mijn keukengeheimen een onderdeel vormen van het creatief patrimonium dat ik als ondernemer aan het opbouwen ben. Laat “Ons patent boekje” jouw professionele aanzet worden om de stap te zetten om jouw ideeën en creativiteit te laten beschermen. Ik wens je als ondernemer dan ook alle succes toe.

Frank Fol – De Groentekok®

www.degroentekok.com Future Food bvba Culinary Pea-oneer bvba The Veggie Painter nv

Inleiding Vandaag de dag stellen we vast dat je als

Deze smaakmaker wil zeker geen allesomvat-

Vlaamse kmo mooie innovaties weet te realise-

tend vademecum zijn, eerder een teaser met

ren en heel wat inspanningen levert om nieuwe

focus op de technologische en industriële

producten en diensten te lanceren. Vaak echter

innovaties binnen jouw kmo. Ons hoofdge-

ontbreekt het nog aan de nodige basiskennis

recht bestaat dan ook vooral uit octrooien en

om een gedegen beleid op te zetten rond de

octrooi-informatie. Andere ‘ingrediënten’ zoals

bescherming en de valorisatie van de knowhow

bijvoorbeeld modellenbescherming worden

die je hier insteekt en de intellectuele rechten

eerder in een klein tussengerechtje verwerkt.

die je hierop geniet of kan genieten.

Verder is een hoofdstuk gewijd aan de juridische aspecten van de samenwerking tussen

Met “Ons patent boekje” hebben wij de ambitie

bedrijven onderling en bedrijven en onderzoek-

om je een reeks suggesties, wenken en inlichtin-

sorganisaties.

gen te verschaffen, die een nuttige handleiding vormen bij de bescherming en het dagelijk-

Wij willen ook vooral aandacht besteden aan

se beheer van je knowhow en intellectuele

snelle en eenvoudige ‘bereidingen’, noem het

rechten. Vat de titel van dit boekje dus gerust

tips, die je als Vlaamse kmo-bedrijfsleider in

figuurlijk op. Ons opzet was om je een voortref-

staat stellen om zelf al een beetje jouw pot-

felijk, dus patent boekje aan te bieden waarin

je te koken. Wij durven er op wedden dat dit

een nochtans niet-evidente materie op een hel-

naar meer zal smaken en dat wij jou, na dit

dere manier wordt uitgewerkt, in de hoop dat

voorsmaakje, aan de kook hebben gekregen om

je er als kmo knappe innovatieprojecten weet

jouw knowhow en intellectuele rechten daad-

mee ‘klaar te stomen’.

werkelijk de aandacht te geven die ze verdienen.

Heb je bij het lezen van “Ons patent boekje”

Maar laten we niet vergeten dat Vlaanderen een

nog vragen, dan staat een heel team ‘hulp-

land is van ondernemers, van kmo-bedrijfslei-

koks’ voor je klaar. Lokale bedrijfsadviseurs van

ders met beide voeten op de grond en gezond

VLAIO kan je steeds vrijblijvend contacteren

boerenverstand. Dus laten we beginnen bij

voor een eerste advies of een gesprek. In hoofd-

het begin en een goede voorbereiding maken.

stuk 9 over de Hulpkoks lees je er alles over.

Blader dus snel verder naar hoofdstuk 1 en bekijk zorgvuldig alle ingrediënten. In de verdere

Weet dat het menu dat wij jou vandaag voorschotelen in de toekomst ook steeds verder aangevuld en herwerkt zal worden. Zoals elke goede chef zullen

hoofdstukken ontdek je hoe de vork echt in de steel zit. Je zal merken, het zijn niet alleen koks die lange messen dragen, of met andere woorden schijn kan soms bedriegen.

we blijvend aandacht hebben voor nieuwe trends en nieuwe producten en diensten die op de markt komen.

Inhoudstafel 1. Koken: de ingrediënten In een overzichtelijke tabel leer je in een oogopslag wat en hoe je kan beschermen.

2. Koken kost geld Hier ontdek je meteen de lacunes binnen jouw eigen kmo en wij leggen je uit wat je meteen zelf al kan doen.

3. Koken: de bereiding Tips bij het nemen van de juiste beslissingen rond de bescherming van jouw intellectuele eigendom.

4. Vastgekookt Ontdek wat de meest efficiënte manier is om het bestaan van jouw intellectuele eigendom te bewijzen.

5. Samen koken Ontdek hoe je kan samenwerken met anderen.

6. Kant-en-klare bereidingen Leer snel waar je zeker aandacht moet voor hebben als je een contract wil onderhandelen.

7. Mee-eters Hoe vermijd je best dat anderen met ‘jouw’ intellectuele rechten gaan lopen?

8. Keukengeheimen & onthullingen Leer hier een aantal alternatieve beschermingsmogelijkheden kennen.

9. Hulpkoks Wanneer doe je best een beroep op derden?

10. Keukenlatijn Hoe maak je zelf een correcte copyright notice op?

1. Koken: de ingrediënten

Weet alvast dat: • een ‘patent’ hetzelfde is als een octrooi (of brevet). Een merk wordt niet ‘gepatenteerd’, maar geregistreerd (ingeschreven in een register) nadat het gede-

Hieronder vind je een overzicht van alle ingrediënten die toelaten jouw vindingen en creaties te beschermen om - zo mogelijk - een monopolie te verwerven op de exploitatie van die vinding of creatie.

poneerd of aangevraagd werd; er zelden een ideaal beschermingsmiddel is, maar wel een meest aangewezen bescher-

CASE

mingsmiddel of combinatie van middelen. Elk ingrediënt heeft zijn specifiek doel en zijn spe-

De bescherming van een glas

cifieke kenmerken met elk hun

Een model, merk en/of octrooi?

voor- en nadelen;

Bescherming als model kan, maar:

• een cumul van verschillende

• de louter conische vorm van het glas is

ingrediënten best mogelijk is en

mogelijk niet meer nieuw en dus niet meer

soms aangewezen, om een vol-

beschermbaar als model. Wel kan voor

ledige afscherming te bekomen.

het glas mogelijk een merk aangevraagd

Zo is jouw logo misschien al be-

worden. Dit niet alleen voor de naam op het

schermd door het auteursrecht,

glas, maar ook voor het glas zelf, als drie-

maar je kan het daarbovenop

dimensionaal merk. Een merk moet immers

ook nog eens laten registreren

op zich niet nieuw zijn.

als merk;

• de ribbels onderaan in het glas zijn niet beschermbaar onder een modelregistratie,

• een ingrediënt nooit gewoon-

want ze zijn noodzakelijk om een technisch

weg in de plaats kan gesteld

effect te verkrijgen. Ze zorgen er namelijk

worden van een ander duurder

voor dat, bij het vastnemen van het glas,

ingrediënt, in de verwachting

het bier niet opwarmt door de lichaams-

dat men dan dezelfde bescher-

warmte van je hand. Mocht het nieuw zijn

ming geniet, maar aan een

en voldoende uitvinderswerkzaamheid

voordeligere prijs. Zo kan een

hebben, dan zou hier eventueel een octrooi

model nooit een goedkope

kunnen voor aangevraagd worden.

vervanging zijn van een octrooi. Iets wat louter nodig is om een

Alles hangt dus af van wat je precies wil

technisch effect te verkrijgen,

beschermen en van wat je nog kan bescher-

is namelijk net uitgesloten van

men, rekening houdend met de beschermings-

bescherming als model.

voorwaarden van elk ingrediënt.

In de overzichtstabel hierna onderscheiden we een 8-tal rubrieken van wat je wil beschermen en waar; telkens zijn dan meerdere beschermingsvormen mogelijk. Daarna volgt alfabetisch de opsomming van alle beschermingsvormen met enige verdere toelichting. Wat wil je beschermen? Waar wil je bescherming?

Bescherming via

De naam op zich van je handelszaak of vennootschap

Lokaal of regionaal waar je actief bent

Handelsnaam

België

Vennootschapsnaam

België/Benelux

Benelux-woordmerk

Benelux en nog 1 of 2 andere landen

Benelux-woordmerk + uitbreiding nationaal merk in de andere landen

Buiten de Benelux nog meerdere landen uit de Europese Unie en/of daarbuiten

Benelux-woordmerk + uitbreiding internationaal via de World Intellectual Property Organization (WIPO)

Europese Unie

Uniemerk Domeinnnaam

De naam voor jouw product of dienst

België/Benelux

Benelux-merk

Buiten de Benelux nog 1 of 2 andere landen

Benelux-merk + uitbreiding nationaal merk in de andere landen

Europese Unie

Uniemerk

Buiten de Benelux nog meerdere landen uit de Europese Unie en/of daarbuiten

Benelux-merk + uitbreiding internationaal via de World Intellectual Property Organization (WIPO) Domeinnaam

Jouw logo, los of in combinatie met je naam Dit betreft een specifieke grafische vormgeving, zoals een logo, het lettertype, de kleur (en combinatie), enz.

Uiterlijke kenmerken van je product zelf en/of zijn verpakking Zoals een specifieke vorm (industriële vormgeving), grafische vormgeving, geluid, kleur, enz.

België/Benelux

Benelux-merk

Buiten de Benelux nog 1 of 2 andere landen

Benelux-merk + uitbreiding nationaal merk in de andere landen

Europese Unie

Uniemerk

Buiten de Benelux nog meerdere landen uit de Europese Unie en/of daarbuiten

Benelux-merk + uitbreiding internationaal via de World Intellectual Property Organization (WIPO)

Wereldwijd

Auteursrecht

België

Belgisch octrooi

België/Benelux

• Benelux-merk (vormmerk, beeldmerk, kleurmerk) • Benelux-tekening of model

Buiten de Benelux nog 1 of 2 andere landen

Benelux-merk + uitbreiding nationaal merk in de andere landen

Europese Unie

• Uniemerk • Gemeenschapsmodel • Niet-geregistreerd gemeenschapsmodel

Buiten de Benelux nog 3 of meer landen uit de Europese Unie en/of daarbuiten

Internationale modelbescherming via de World Intellectual Property Organization (WIPO)

Buiten de Benelux nog meerdere landen uit de Europese Unie en/of daarbuiten

Benelux-merk + uitbreiding internationaal via de World Intellectual Property Organization (WIPO)

Buiten België in meerdere landen van de Europese Octrooiorganisatie (European Patent Office, EPO)

EP octrooi

Alle deelnemende Europese lidstaten

Europees octrooi met eenheidswerking 1

Buiten Europese landen ook nog andere landen

Nationale octrooi(en) via PCT-procedure bij de World Intellectual Property Organization (WIPO)

Wereldwijd

Auteursrecht

1 Nog niet in werking bij publicatie (januari 2020) 8

Wat wil je beschermen? Waar wil je bescherming?

Bescherming via

Een technische uitvinding

België

Belgisch octrooi

Buiten België in meerdere landen van de Europese Octrooiorganisatie (European Patent Office, EPO)

EP octrooi

Alle deelnemende Europese lidstaten

Europees octrooi met eenheidswerking

Buiten Europese landen ook andere landen

Nationale octrooi(en) via PCT-procedure bij de World Intellectual Property Organization (WIPO)

Wereldwijd

Bedrijfsgeheim

België

Belgisch octrooi

Buiten België in meerdere landen van de Europese Octrooiorganisatie (European Patent Office, EPO)

EP octrooi

Alle deelnemende Europese lidstaten

Europees octrooi met eenheidswerking

Buiten Europese landen ook andere landen

Nationale octrooi(en) via PCT-procedure bij de World Intellectual Property Organization (WIPO)

Wereldwijd

Auteursrecht

Handleidingen, brochures, websites, databanken

België

‘Sui generis’ databankenrecht

Wereldwijd

Auteursrecht

Ideeën

Wereldwijd

Bedrijfsgeheim

Software2

2 Software wordt beschermd als auteurswerk. Wanneer de software ook een technisch effect creëert, kan mogelijks ook octrooibescherming verkregen worden.

Auteursrecht

Duurtijd bescherming Vanaf het moment dat het werk op enige

Waar geldig?

wijze veruitwendigd (tastbaar, hoorbaar

Wereldwijd.

of waarneembaar) werd tot 70 jaar na

Voorwaarden Het werk moet origineel zijn, het moet de uitdrukking zijn van de intellectuele inspanning van diegene die het gecreëerd heeft. Let op: het moet niet gaan om ‘kunst’. Kunstzinnigheid is geen voorwaarde! Een logo of een ontwerp dat voldoende origineel is kan dus bescherming genieten onder het auteursrecht. Opmerking Enkel hetgeen veruiterlijkt wordt, wordt beschermd door het auteursrecht, niet het achterliggende idee, theorie, methode of principe! Er is geen gebruiksplicht van het werk. Zorg voor de correcte overdracht van de auteursrechten indien de auteur een werknemer of een onderaannemer is.

de dood van de auteur te rekenen vanaf 1 januari volgend op het jaar van zijn of haar overlijden. Bij medewerking tussen verschillende auteurs is dit 70 jaar na de dood van de langstlevende auteur. Bij anonieme werken waarop de naam van de auteur niet voorkomt (vaak het geval bij logo’s) bedraagt de duur van de bescherming 70 jaar na 1 januari van het jaar waarin het werk voor het eerst publiek toegankelijk is gemaakt. Aanvragen Vormloze bescherming: er moet dus geen enkele formaliteit vervuld worden of geen enkele titel uitgereikt worden door een officiële instantie om de bescherming te genieten.4

Voor software en databanken - in de

Wanneer aanvragen?

niet-culturele sector gecreëerd door werk-

Hoeft niet aangevraagd te worden, het

nemers binnen een arbeidsovereenkomst

recht ontstaat automatisch door de creatie

- geldt het vermoeden van de overdracht

en vanaf het moment dat het werk veruit-

van de vermogensrechten aan de werkgever

wendigd (tastbaar, hoorbaar of waarneem-

tenzij andere afspraken. Wordt de software

baar) werd.

of databank gecreëerd door een freelancer, dan liggen de rechten bij de freelancer. 3

4 Zie evenwel hoofdstuk 4 Vastgekookt in ver-

band met de bewijslast en de voordelen van 3 Zie hierover meer in hoofdstuk 7 Mee-eters.

een vaste datumregistratie.

Bedrijfsgeheim

Opmerking In België worden octrooiaanvragen au-

Waar geldig?

tomatisch verleend, zonder rekening te

Wereldwijd.

houden met de resultaten van het nieuw-

Voorwaarden

heidsonderzoek.

Om voor bescherming als bedrijfsgeheim in

Duurtijd bescherming

aanmerking te komen moeten 3 voorwaar-

Na verlening retroactief vanaf de indie-

den vervuld zijn:

ningsdatum en dit 20 jaar mits betaling

van de jaartaksen.

het moet gaan om geheime informatie

2. die een bepaalde handelswaarde heeft 3. er moeten maatregelen genomen zijn om de informatie geheim te houden.

Aanvragen De Dienst Intellectuele Eigendom (DIE) van de FOD Economie.

Duurtijd bescherming Onbeperkt tot vrijgave.

Wanneer aanvragen? Zo snel mogelijk na het doen van de vin-

Aanvragen

ding en voor enige publiekmaking.

Geen aanvraag op zich.

Benelux-(woord)merk Belgisch octrooi Waar geldig? Waar geldig?

België, Nederland en Luxemburg.

België . 5

Voorwaarden Voorwaarden

De naam:

Een technische vinding of uiterlijke vorm van

moet voldoende onderscheidend

een product en/of zijn verpakking moet:

vermogen hebben, de naam mag niet

beschrijvend zijn;

nieuw6 zijn;

2. voldoende uitvinderswerkzaamheid (inventiviteit) tonen; 3. een technisch effect genereren en dus industrieel toepasbaar zijn.

2. moet nog beschikbaar zijn7; 3. mag geen aanleiding geven tot verwarring of associatie met een ouder merk dat voor dezelfde of soortgelijke waren of diensten is gedeponeerd;

5 Zie hoofdstuk 3 De bereiding voor meer informatie in verband met territoria en procedures. 6 Zie hoofdstuk 2 Koken kost geld, onder punt 4 rond onderzoek octrooidatabanken en achteraan het boek in de bijlage bij hoofdstuk 2 voor een link naar de gratis online te consulteren octrooidatabanken.

7 Zie hoofdstuk 2 Koken kost geld, onder punt 3 rond merkenonderzoek en achteraan het boek in de bijlage bij hoofdstuk 2 voor een link naar de gratis online te consulteren merkenregisters.

4. mag niet ter kwader trouw gedeponeerd zijn; 5. mag het publiek niet misleiden omtrent

Wanneer aanvragen? Best zo snel mogelijk eens de naam van je zaak, product of dienst gekend is, zelfs nog

de aard, hoedanigheid of geografi-

voor de eigenlijke opstart van je handels-

sche herkomst van jouw producten of

zaak of lancering van jouw logo, product

diensten;

of dienst. Je hebt 5 jaar de tijd om je merk

6. mag geen aanleiding geven tot verwar-

ook effectief te gebruiken.

ring met een algemeen bekend merk; 7. mag niet strijdig zijn met de goede zeden of openbare orde. Voor een vormmerk geldt bovendien dat de vorm: 1.

niet bepaald is door de aard van de waar;

2. geen wezenlijke waarde geeft aan de waar; 3. niet noodzakelijk is om een technisch effect te bekomen. Deze voorwaarden gelden trouwens ook voor andere kenmerken van producten zoals kleur of geur. Opmerking Je kan geen merk laten registreren voor België alleen maar telkens voor de 3 Benelux-landen samen. Duurtijd bescherming Na registratie retroactief vanaf de depotdatum en dit voor 10 jaar. Telkens na betaling van de taksen is de beschermduur onbeperkt verlengbaar voor nieuwe periodes van 10 jaar. Aanvragen Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom (BOIP).

Benelux-(woord)merk + uitbreiding nationaal merk in de andere landen Waar geldig? Buiten de Benelux nog 1 of 2 andere landen. Voorwaarden Idem Benelux-(woord)merk. Opmerking Je kan eerst het merk in de Benelux deponeren en dan uitbreiden naar die andere landen, eventueel binnen een prioriteitstermijn van 6 maanden, waardoor de depotdatum van de Benelux ook juridisch geldt in die andere landen. Duurtijd bescherming Idem Benelux-(woord)merk. Aanvragen Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom (BOIP) en de bevoegde merkendienst van elk van die andere landen. Wanneer aanvragen? Binnen de Benelux best zo snel mogelijk eens je naam gekend is, zelfs nog voor de eigenlijke opstart van jouw handelszaak of

lancering van jouw logo, product of dienst. Je hebt 5 jaar de tijd om je merk ook effectief te gebruiken. Uitbreiding naar de andere landen best binnen de 6 maanden na het Benelux-depot zodat je kan genieten van de prioriteitstermijn.

Benelux-(woord)merk + uitbreiding internationaal via de World Intellectual Property Organization (WIPO) Waar geldig? Buiten de Benelux nog meerdere landen uit de Europese Unie en/of daarbuiten. Voorwaarden Idem Benelux-(woord)merk. Opmerking Na een basisdepot in de Benelux kan je uitbreiden naar die andere landen via 1 depot, waarna het een nationale procedure doorloopt in elk van de door jou gekozen landen. Deze uitbreiding kan eventueel binnen een prioriteitstermijn van 6 maanden. Duurtijd bescherming Idem Benelux-(woord)merk. Aanvragen Basisdepot via Benelux-Bureau voor de

Zie achteraan in het boek in de bijlage bij hoofdstuk 10

Intellectuele Eigendom (BOIP) / Interna-

voor informatie onder derubriek Keukenjargon en in

tionale uitbreiding via World Intellectual Property Organization (WIPO).

de bijlage bij hoofdstuk 9 voor de adresgegevens van de officiële instanties.

Wanneer aanvragen? Binnen de Benelux best zo snel mogelijk eens de naam van jouw zaak en/of logo,

product of dienst gekend is, zelfs nog voor

termijn van 12 maanden na bekendmaking

de eigenlijke opstart van jouw handelszaak

waarin de creatie alsnog kan geregistreerd

of lancering van jouw logo, product of

worden).

dienst. Je hebt 5 jaar de tijd om jouw merk ook effectief te gebruiken. Uitbreiding naar de andere landen best binnen de 6 maanden na het depot binnen de Benelux zodat je kan genieten van de prioriteitstermijn.

Domeinnaam Voorwaarden De naam moet nog beschikbaar zijn en voldoen aan de algemene voorwaarden van

Benelux-tekening of model

de betrokken domeinnaamorganisatie. Een domeinnaam moet uniek zijn. Een domein-

Waar geldig? Benelux. Voorwaarden De tekening of het model: 1.

moet nieuw zijn en een eigen karakter bezitten;

2. mag niet noodzakelijk zijn om een technisch effect te verkrijgen; 3. mag niet strijdig zijn met de goede zeden of openbare orde. Duurtijd bescherming Na registratie retroactief vanaf de depotdatum en dit voor 5 jaar. Telkens na betaling van de taksen is de beschermduur verlengbaar voor nieuwe periodes van 5 jaar tot een maximum van 25 jaar. Aanvragen Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom (BOIP). Wanneer aanvragen? Best zo snel mogelijk na creatie van de tekening of het model en bij voorkeur voor enige publiekmaking (er is wel een respijt-

naam mag geen inbreuk vormen op oudere handels- of merknamen. Opmerking Denk aan de preventieve bescherming van zowel .be-, .eu- als .com-domeinnaam. Hou rekening met de beschikbaarheid van de domeinnamen bij de keuze van je vennootschaps- en handelsnaam of naam van jouw product of dienst. Duurtijd bescherming Zolang de registratietaksen betaald worden (in principe jaarlijks). Aanvragen Verplicht via een agent bij: DNS Belgium voor .be-domeinnamen / EURid voor .eu-domeinnamen. Wanneer aanvragen? Best zo snel mogelijk eens de naam van jouw zaak, product of dienst gekend is, zelfs nog voor de eigenlijke opstart van jouw activiteiten. Je hebt helemaal geen plicht om jouw domeinnaam ook effectief te gebruiken.

EP octrooi (European Patent)8

Duurtijd bescherming Idem Belgisch octrooi.

Waar geldig? Buiten België in meerdere landen van de

Aanvragen

Europese Octrooiorganisatie (European

Het European Patent Office.

Patent Office, EPO). Wanneer aanvragen? Voorwaarden

Zo snel mogelijk na het doen van de vin-

Idem Belgisch octrooi.

ding en voor enige publiekmaking.

Opmerking Buiten rechtstreekse opstart van een EP-procedure kan men ook na een nationale indiening binnen de prioriteitstermijn van 12 maanden uitbreiden naar de EP-procedure.

Europees octrooi met eenheidswerking Waar geldig? Alle deelnemende Europese lidstaten. Voorwaarden Idem Belgisch octrooi. Opmerking Het Europees octrooi met eenheidswerking is op datum van publicatie (januari 2020)

8 De belangrijkste verschillen tussen het Europees octrooi met eenheidswerking (ook wel unitair octrooi genoemd) en het EP-octrooi liggen hierin dat het unitair octrooi leidt tot één octrooi waarvan de geografische beschermingsomvang zich uitstrekt over het geheel van het grondgebied van de deelnemende lidstaten van de Europese Unie en dat het EP-octrooi in zijn geografisch meest maximale beschermingsomvang leidt tot een verzameling van nationale octrooititels in de 38 lidstaten van het European Patent Office (EPO). Naast de territoriale beschermingsomvang is ook de al dan niet automatische uitwerking een verschilpunt tussen de twee types octrooien in die zin dat het unitair octrooi eenmaal verleend, automatisch gelding zal hebben over het genoemde gebied van de (op dat moment) deelnemende lidstaten van de Europese Unie. Het EP-octrooi zal na verlening slechts gelding hebben in die landen waar de octrooihouder de octrooititel ook effectief valideert, met name waar hij de nodige vertalingen indient en de taksen betaalt.

nog niet van kracht! Duurtijd bescherming Idem Belgisch octrooi. Aanvragen Het European Patent Office. Wanneer aanvragen? Zo snel mogelijk na het doen van de vinding en voor enige publiekmaking.

Gemeenschapsmodel

Handelsnaam

Waar geldig?

Europese Unie.

Enkel lokaal of regionaal in België waar je echt actief bent.

Voorwaarden De tekening of het model:

Voorwaarden

moet nieuw zijn en een eigen karakter

Je moet de naam publiek, zichtbaar en

bezitten;

blijvend gebruiken.

2. mag niet noodzakelijk zijn om een technisch effect te verkrijgen; 3. mag niet strijdig zijn met de goede zeden of openbare orde.

Opmerking Je kan je handelsnaam laten registreren bij de inschrijving in de Kruispuntbank van Ondernemingen (KBO).

Opmerking Eén procedure voor meteen alle lidstaten

Duurtijd bescherming

van de EU.

Vanaf het eerste gebruik in de handel en dit zolang je het gebruikt.

Duurtijd bescherming Na registratie retroactief vanaf de depotda-

Aanvragen

tum en dit voor 5 jaar. Telkens na betaling

Automatisch vanaf het eerste gebruik in de

van de taksen is de beschermduur verleng-

handel.

baar voor nieuwe periodes van 5 jaar tot een maximum van 25 jaar. Aanvragen Bureau voor Intellectuele Eigendom van de Europese Unie (EUIPO). Wanneer aanvragen? Best zo snel mogelijk na creatie van de tekening of het model en bij voorkeur voor enige publiekmaking (er is wel een respijttermijn van 12 maanden na bekendmaking waarin de creatie alsnog kan geregistreerd worden).

Internationale modelbescherming via de

Nationale octrooi(en) via PCT-procedure

World Intellectual Property Organizati-

bij de World Intellectual Property Orga-

on (WIPO)

nization (WIPO)

Waar geldig?

Buiten de Benelux nog 3 of meer landen

Buiten Europese landen die aangesloten

uit de Europese Unie en daarbuiten.

zijn bij het Patent Cooperation Treaty.

Voorwaarden

Idem Gemeenschapsmodel.

Idem Belgisch octrooi.

Opmerking

Anders dan voor merken is voor een

Buiten de rechtstreekse opstart van een

modelaanvraag via WIPO geen vooraf-

PCT-procedure kan men ook na een nati-

gaand nationaal basisdepot nodig en hoef

onale indiening binnen de prioriteitster-

je dus niet eerst een depotaanvraag in

mijn van 12 maanden uitbreiden naar de

de Benelux te verrichten. Voor een aantal

PCT-procedure. Uiteindelijk zal een EP-oc-

landen binnen de EU en daarbuiten kan via

trooi en de nationale octrooien verleend

deze procedure een aanvraag ingediend

worden.

worden. Duurtijd bescherming Na registratie retroactief vanaf de depotda-

Duurtijd bescherming Idem Belgisch octrooi.

tum en dit voor 5 jaar. Telkens na betaling

Aanvragen

van de taksen is de beschermduur ver-

World Intellectual Property Organization

lengbaar voor nieuwe periodes van 5 jaar

(WIPO).

tot de maximum duurtijd van het land in kwestie.

Wanneer aanvragen? Zo snel mogelijk na het doen van de vin-

Aanvragen

ding en voor enige publiekmaking.

World Intellectual Property Organization (WIPO). Wanneer aanvragen? Zo snel mogelijk na creatie van de tekening of het model en bij voorkeur voor enige publiekmaking (er is een respijttermijn van 12 maanden na bekendmaking waarin de creatie alsnog kan geregistreerd worden).

Niet-geregistreerd gemeenschapsmodel

‘Sui Generis’ databankenrecht

Waar geldig?

Europese unie. Voorwaarden Idem Gemeenschapsmodel. Opmerking

België. Voorwaarden Een databank is een systematisch of methodisch geordende verzameling van gegevens met een gestructureerde opzet (alle

Enkel bescherming tegen opzettelijke kopie.

onderdelen zijn afzonderlijk op te vragen).

Duurtijd bescherming

de productie van de databank (verkrijgen,

3 jaar vanaf beschikbaarstelling aan het

controleren en presenteren van de inhoud).

publiek.

De maker moet substantieel investeren in

Opmerking

Aanvragen

De producent van de databank is de recht-

Vormloze bescherming: er moet dus geen

hebbende. Bij een databank gemaakt in

enkele formaliteit vervuld worden of geen

opdracht wordt de opdrachtgever aanzien

enkele titel uitgereikt worden door een

als de producent.

officiële instantie om de bescherming te genieten.9

Duurtijd bescherming

Wanneer aanvragen?

ductie van de databank.

Hoeft niet aangevraagd te worden. Het recht ontstaat automatisch vanaf het moment dat het werk publiek bekend werd gemaakt.

Tot 15 jaar vanaf de voltooiing van de pro-

Aanvragen Vormloze bescherming: er moet dus geen enkele formaliteit vervuld worden of geen enkele titel uitgereikt worden door een officiële instantie om de bescherming te genieten. Wanneer aanvragen? Hoeft niet aangevraagd te worden, het recht ontstaat automatisch door de creatie.

9 Zie evenwel hoofdstuk 4 Vastgekookt in verband met de bewijslast en de voordelen van een vaste datumregistratie.

Uniemerk

Vennootschapsnaam

Waar geldig?

Europese Unie.

België.

Voorwaarden

Idem Benelux-(woord)merk.

Dat die naam zo gepubliceerd staat in het Belgisch Staatsblad. Ook al gebruik je

Opmerking

een andere handelsnaam of merk voor je

Eén procedure voor meteen alle lidstaten

handelsactiviteiten, je vennootschapsnaam

van de EU. Is wel alles-of-niets procedure:

blijft beschermd.

wordt de registratie bijvoorbeeld geweigerd omdat het woord beschrijvend is in één

Duurtijd bescherming

van de EU-landen, dan wordt de gehele

Vanaf de publicatie van de oprichtingsakte

aanvraag geweigerd voor registratie. De

(of wijzigingsakte) in het Belgisch Staats-

mogelijkheid bestaat het depot vervol-

blad en zolang de vennootschap bestaat.

gens om te zetten in nationale aanvragen met uitzondering van de landen waar het

Aanvragen

beschrijvend is.

Automatisch bij publicatie.

Duurtijd bescherming Idem Benelux-(woord)merk. Aanvragen Bureau voor Intellectuele Eigendom van de Europese Unie (EUIPO). Wanneer aanvragen? Best zo snel mogelijk eens je naam gekend is, zelfs nog voor de eigenlijke opstart van jouw handelszaak of lancering van jouw logo, product of dienst. Je hebt 5 jaar de tijd om je merk ook effectief te gebruiken.

2. Koken kost geld Maar het sop is de kolen wel degelijk waard!

Waarom zou je er als kmo geen aandacht aan besteden: • als het je geld kan opbrengen; • als het heel wat kosten kan

Misschien denk je dat de bescherming van jouw intellectuele eigendom een dure zaak is, eerder iets voor grote ondernemingen, maar zeker niets voor een kmo zoals de jouwe.

besparen; • als je er fiscaal voordeel uit kan halen; • als je van steunmaatregelen van de overheid kan genieten; • als het je helpt vroegtijdig opportuniteiten te ontdekken; • als het je helpt vroegtijdig

Wist je dat er een fundamentele VRIJHEID VAN KOPIE geldt? Dacht je dat kopiëren verboden was? Verkeerd gedacht! Het recht op kopiëren is een fundamen-

marktbedreigingen of nieuwe

teel recht in het verlengde van de vrijheid van

concurrenten op te sporen?

handel. Dit staat in het zogenaamde “decreet d’Allarde” tot afschaffing van het gildenwezen. Dit decreet dateert uit 1791, maar leeft door tot op vandaag! In 2013 werd de vrijheid van ondernemen immers opgenomen in het nieuwe Wetboek van Economisch Recht. Intellectuele rechten vormen dus een uitzondering op de regel. Kan je geen intellectueel recht inroepen, dan kan je ook geen monopolie claimen. Het staat iedereen dan vrij om jouw vinding na te maken en te verhandelen, uiteraard rekening houdend met de eerlijke handelsgebruiken.

Ontdek verder in dit hoofdstuk hoe je ook zelf de bedreigingen voor jouw activiteiten vroegtijdig kan opsporen! Niet overtuigd? Lees dan zeker

Stel, jouw kmo ontwikkelt en produceert grasmachi-

verder!

nes. Zou je geweten hebben dat er bijvoorbeeld al octrooien bestaan voor genetisch gemanipuleerd gras, dat stopt met groeien op 2 cm? Waarschijnlijk niet, maar wanneer zou je het dan wel gemerkt hebben? Eens het op de markt kwam en het dus eigenlijk te laat was? Was het dan niet beter geweest om hierop te kunnen anticiperen? Dan kon je met deze kennis jouw bedrijfsactiviteit aanpassen aan deze bedreiging.

2.1. Bescherming van je intellectuele eigendom is soms gewoon gratis Heb je er geen aandacht voor, ook al is het gratis, dan kan het je veel geld kosten. Inderdaad, van sommige intellectuele rechten kan je, ook als kmo, genieten zonder dat het je ook maar iets hoeft te kosten en zonder dat je er veel moeite voor moet doen. Je bent dus beschermd zonder het misschien goed en wel te beseffen. Alleen moet je er even aandacht aan besteden want, zelfs al is het gratis, het wordt toch al te vaak verwaarloosd. We geven 3 concrete voorbeelden: de bescherming van jouw vennootschaps- en handelsnaam en het auteursrecht.

• Jouw vennootschapsnaam en jouw handels-

• Auteursrechten moeten niet geregistreerd

naam zijn wel degelijk beschermd, zelfs al

worden. Je geniet dus automatisch en koste-

heb je geen geregistreerd merk. Je geniet

loos van deze bescherming.

kosteloos van deze bescherming. • Zelfs zonder een geregistreerd merk te

• Onderaannemers die voor jou iets creëren, behouden de auteursrechten op hun werk

hebben, kan je effectief optreden tegen

ook al heb je betaald voor dat werk.

vennootschappen die plots dezelfde ven-

• Om dit te vermijden volstaat het om de

nootschapsnaam gebruiken. • Zelfs zonder een geregistreerd merk te hebben, kan je effectief optreden tegen

overdracht van die auteursrechten naar jouw kmo op papier overeen te komen met je onderaannemer.

handelaars die plots dezelfde handelsnaam gebruiken binnen dezelfde regio voor eenzelfde soort activiteiten. • Je handelsnaam is soms zelfs sterker dan

Surf naar de website van de KBO:

een geregistreerd merk. Zo kan iemand die

kbopub.economie.fgov.be/kbopub.

een overeenkomstig merk later registreert,

Het duurt geen 2 minuten om er via een

jou niet altijd verbieden om jouw handels-

nieuwe opzoeking op naam zelf achter te

naam nog verder te gebruiken.

komen of: • jouw vennootschapsnaam (en eventueel

Elke onderneming wordt met zijn vennootschaps-

handelsnaam) wel degelijk (correct en

naam opgenomen in de Kruispuntbank van

volledig) is opgenomen in de KBO.

Ondernemingen (KBO). Het kan nuttig zijn om ook je handelsnaam te laten opnemen in de KBO.

• anderen eenzelfde vennootschapsnaam of handelsnaam geregistreerd hebben.

• Een Vlaamse kmo contacteerde een grafisch bureau om etiketten voor hun producten te ontwerpen. Eens de offerte ontvangen, werd deze door de kmo gewoon ondertekend voor akkoord en kon het bureau onmiddellijk aan de slag. Het etiket werd een origineel geheel van productfoto’s, genomen door het bureau, gecombineerd met grafische elementen. Jaren later ontving onze Vlaamse kmo een factuur van enkele tienduizenden euro. De factuur bleek afkomstig van het grafisch bureau. Ze had uitgerekend hoeveel miljoenen stuks van de door hen ontwikkelde etiketten, de afgelopen 10 jaar door de kmo werden gereproduceerd en hierop wou het bureau nu auteursrechten innen. Dat het grafisch bureau intussen in zware financiële problemen zat, speelde natuurlijk een rol, maar feit bleef dat zij volkomen gerechtigd waren om deze auteursrechten te claimen. De kmo kon hiertegen niets inbrengen, omdat zij destijds nergens contractueel de overdracht van de intellectuele rechten op de foto’s en het ontwerp van het etiket schriftelijk was overeengekomen. Integendeel, in de algemene verkoopsvoorwaarden op de ondertekende offerte stond expliciet gestipuleerd dat alle intellectuele rechten aan het bureau voorbehouden bleven. Het feit dat de kmo destijds voor het ontwerp betaald had, betekent niet dat het grafisch bureau later geen auteursrechten meer mag vorderen. Een gespecialiseerde jurist werd er bijgehaald. Hoewel er eigenlijk geen enkele grond bestond, werd de factuur door de kmo geprotesteerd. Nu was het aan het grafisch bureau om de kmo te dagvaarden, maar zover kwam het gelukkig niet. De kmo was zich terdege bewust van de aanzienlijke som geld die ze verloren kon hebben, louter door onvoldoende aandacht te hebben voor haar intellectuele rechten. Meteen werd dan ook besloten met een deel van het uitgespaarde geld een screening van de intellectuele eigendom uit te voeren.

Ga snel naar hoofdstuk 7 Mee-eters, en ontdek of jouw intellectuele rechten wel degelijk bij jou liggen.

2.2. Bescherming van je intellectuele eigendom kost soms niet veel Inderdaad, van sommige intellectuele rechten kan je genieten mits een relatief kleine investering. Toch bevestigen de cijfers dat Vlaamse kmo’s en Belgen hier in het algemeen weinig aandacht aan besteden. Als je er geen aandacht aan besteedt, kan het je nochtans wel veel geld kosten! Twee concrete voorbeelden om dat te illustreren: de domeinnaam en de bescherming van jouw merk.

Wist je dat: • er eind 2018 ongeveer 1.603.000 .be domeinnamen geregistreerd waren (bron: dns.be). Ter vergelijking: in NL waren er eind 2018 5.832.000 .nl domeinnamen geregistreerd (bron: sidn.nl). • er eind 2018 ongeveer 3.685.000 .eu domeinnamen geregistreerd waren (bron eurid.eu) waarvan:

Het gevaar is reëel dat je als Vlaamse kmo steeds vaker zal stoten tegen de exclusieve rechten van buitenlandse bedrijven.

- 4% door Belgen - 13% door Nederlanders

Dit betekent dat de kans alsmaar groter wordt

- 27% door Duitsers

dat:

Wist je dat:

• je door een buitenlandse firma, die over een ouder geregistreerd merk beschikt, ver-

• 59% van alle merken die in de Benelux gere-

plicht wordt om elk gebruik van jouw naam

gistreerd worden, aangevraagd worden door

meteen stop te zetten;

Nederlanders?

• je het alsmaar moeilijker zal krijgen om een naam te vinden en te gebruiken die nog beschikbaar is, en ook beschikbaar zal blijven in de toekomst. Jouw bewegingsruimte, ook in eigen land, dreigt hierdoor aanzienlijk ingeperkt te worden. Het is dus essentieel dat ook jij, als Vlaamse kmo,

Lees ook verder in dit hoofdstuk dat hetzelfde gevaar schuilt in het toenemend aantal Europese octrooien en het beperkt aantal octrooien dat door Belgische bedrijven ingediend wordt.

zoveel mogelijk je merken registreert. De relatief lage kostprijs, zeker voor een domeinnaam, maakt het economisch haalbaar om preventief te werken bij de bescherming van je intellectuele rechten.

Stel, je bent een Vlaamse kmo, een kwekerij van anjers, die handel drijft onder de naam KANJERS. Je registreert de domeinnaam “KANJERS.COM”. De .be-domeinnaam was ook nog beschikbaar. De registratie ervan zou je maar zo’n €20,00/jaar gekost hebben, maar wat ben je nu met 2 domeinnamen? Niet veel later registreert iemand effectief de domeinnaam “KANJERS.BE” en hij plaatst hierop weinig verhullende foto’s van kanjers van vrouwen in de fleur van hun leven … je lacht? Het zal je maar overkomen en zo’n dingen komen vaker voor dan je zou vermoeden. De preventieve afscherming van die domeinnaam had maar een paar tientallen euro’s per jaar gekost, een peulschil in vergelijking met de schade die je als kmo in dergelijk geval lijdt!

Besteed je geen aandacht aan preventieve bescherming, ook al kost het niet veel, dan kan het je veel geld kosten.

Bij een domeinnaam is het zo dat diegene die hem eerst registreert, hem verkrijgt. De kostprijs van een registratie van een domeinnaam is vrij beperkt, terwijl het recupereren van een domeinnaam die ingenomen werd door een concurrent een procedure is die in de duizenden euro’s kan lopen. Bijvoorbeeld de prijs voor de registratie van een .eu-domeinnaam varieert, maar €15 is realistisch. Een .eu-domeinnaam proberen recupereren van iemand die onrechtmatig ‘jouw’ .eu-domeinnaam registreerde, kost via de alternatieve geschillenbeslechting (ADR – Alternative Dispute Resolution) van EURid reeds €300 tot €4.000. En dit alleen al om de zaak voor te brengen! Reken daar nog eens erelonen van advocaten bij en je komt al gauw aan gemiddeld €3.000 tot €6.000 kosten. Met dit geld kan je gedurende 20 jaar dus 10 domeinnamen preventief registreren en betalen! In een internationale context kan het aangewezen zijn om verschillende domeinnaamextensies in te nemen, al is het maar om concurrenten te snel af te zijn. Regelmatig worden ook nieuwe extensies gelanceerd, denk maar aan .vlaanderen. Het blijft dus belangrijk om deze op te volgen.

Heb je geen: • .be-domeinnaam? Surf dan meteen al eens naar de website van DNS Belgium: www.dnsbelgium.be. In enkele minuten kan

of ‘jouw’ domeinnaam nog beschikbaar is en zo niet, wie deze geregistreerd heeft. • .eu-domeinnaam? Surf dan meteen al eens

je er zelf opzoeken of ‘jouw’ domeinnaam

naar de website van het EURid: eurid.eu/en/.

nog beschikbaar is en zo niet, wie deze gere-

Hier kan je zelf ontdekken of ‘jouw’ domein-

gistreerd heeft.

naam nog beschikbaar is en zo niet, wie

• .com, .net of .int-domeinnaam? Surf dan

deze geregistreerd heeft.

meteen al eens naar WHOIS service van ICANN: whois.icann.org. Hier kan je opzoeken

2.3. Preventief merkenonderzoek kan gratis. Je kan er bovendien veel kosten mee besparen Je kan zelf volledig gratis de merkenregisters

vraagd werd.

consulteren en nagaan of ‘jouw’ merk nog beschikbaar is en of er al identieke of gelijkaar-

Je kan voor het onderzoek ook een beroep

dige merken bestaan voor dezelfde of gelijkaar-

doen op een merkengemachtigde of op een

dige producten en diensten als de jouwe.

jurist gespecialiseerd in intellectuele eigendom (zie voor meer informatie in het hoofdstuk 9:

Surf dus meteen al eens naar het online mer-

Hulpkoks). Hij of zij heeft de vereiste kennis en

kenregister van het Benelux-Bureau voor de

expertise om de onderzoeksresultaten correct

Intellectuele Eigendom (BOIP): www.boip.int (via

te interpreteren en de risico’s juist in te schat-

‘Merken’ en vervolgens ‘Merk zoeken’). Het duurt

ten. Zo ben je gerust dat je niet de verkeerde

maar even om er zelf achter te komen of ‘jouw’

conclusies trekt uit de onderzoeksresultaten en

merknaam nog beschikbaar is en zo niet, wie

weet je hoe best te reageren.

deze gedeponeerd of geregistreerd heeft. Is jouw merknaam nog beschikbaar, dan kan Het merkenregister bevat niet alleen alle

het aangewezen zijn om deze ook effectief

geregistreerde merken, maar ook alle merk-

te registreren. De kostprijs van een merkre-

aanvragen (gedeponeerde merken waarvan

gistratie is immers vrij beperkt. Wil je jouw

de procedure nog loopt en die dus nog niet

merk beschermen in de Benelux, dat vind je de

geregistreerd werden) die geldig zijn of even-

tarieven op www.boip.int, onder ‘Registratie &

tueel zullen worden in de Benelux. Dit zijn

Onderhoud’.

niet alleen de Benelux-merken zelf, maar ook de Uniemerken (merken die via 1 procedure in

gans de Europese Unie, en dus ook de Benelux,

In de bijlage achteraan bij dit hoofdstuk

aangevraagd werden) en internationale merken

vind je onder A.1. een aantal gratis online

waarbij ook de registratie in de Benelux aange-

merkendatabanken.

Besteed je er geen aandacht aan, ook al is het gratis, dan kan het je veel geld kosten.

Een Vlaamse kmo actief in de reclamesector ontwikkelt in opdracht van haar belangrijkste klant een grootse reclamecampagne voor de pan-Europese lancering van een nieuw autoaccessoire. Deze klant is een multinational en één van de belangrijkste wereldspelers binnen haar sector, waardoor de opdracht immens is, evenals de belangen die ermee gepaard gaan. Een mislukte lancering is gewoon geen optie, niets mag aan het toeval overgelaten worden. De hele campagne wordt opgehangen aan een baseline die het reclamebureau voor het product heeft bedacht. De advertenties worden aangemaakt, de reclamefilmpjes ingeblikt, radiospots opgenomen, de pers ingelicht, … En dan loopt er iets fout, waardoor de hele campagne noodgedwongen meteen wordt ingetrokken. Frappant is dat dit alles perfect kon vermeden worden. Door een eenvoudige zoektocht in de merkendatabanken (overigens volledig gratis online beschikbaar!) had men al na 15 minuten beseft dat de betreffende baseline niet mogelijk was, omdat die reeds geregistreerd was als merk door een andere multinational actief in de automobielsector. Een kwartiertje aandacht voor de intellectuele rechten en het belang van een preventieve en proactieve omgang, had kunnen vermijden dat: • een dure campagne voortijdig diende stopgezet te worden; • de naam en faam van de kmo zwaar geschaad was; • de kmo haar belangrijkste klant verloor.

Ben je op zoek naar een nieuw sterk merk dat niet alleen goed klinkt, maar ook nog eens juridisch volledig onderzocht is, weet dan dat er bureaus bestaan die zich gespecialiseerd hebben in naamcreatie. Bovendien combineren zij marketingstrategische ervaring met juridische merkenrechtelijke kennis.

2.4. Pro-actief onderzoek van octrooidatabanken kan gratis. Het kan je bovendien veel kosten besparen of opportuniteiten opleveren Wist je dat: • jaarlijks ± 3 MILJOEN octrooidocumenten gepubliceerd worden? • deze documenten gratis online beschikbaar zijn? Volgens een studie in opdracht van het Europees Octrooibureau van 2016 maken 70% van de innovatieve bedrijven (met activiteiten op het vlak van onderzoek & ontwikkeling) gebruik van octrooi-informatie. De octrooi-informatie wordt vooral gebruikt als ondersteuning bij productontwikkeling, voor het opvolgen van markt/technologie/concurrenten en voor technische idee generatie. (Bron: The role of (patent) information in the innovation proces, EPO) Octrooien zijn de meest ruime bron van technische informatie. Voor veel ondernemingen is dit zelfs de enige weg waarlangs zij hun O&O-activiteiten kenbaar maken. Het opzoeken van octrooien is daarom een efficiënte manier om dubbel onderzoek te vermijden: tot 30% van alle R&D-uitgaven wordt verspild aan het opnieuw ontwikkelen van bestaande uitvindingen. Uitgaande van het gegeven dat het merendeel van alle octrooien – rond 85% - niet meer aangehouden worden, kunnen we stellen dat een belangrijk aandeel uitvindingen gratis ter beschikking staat. (bron: ec.europa.eu/invest-in-research/pdf/download_en/patents_for_researchers.pdf) Het wiel opnieuw uitvinden Een kmo actief in de milieusector, meende dat de toekomst van de waterzuivering in membraantechnologie lag. De mensen binnen deze kmo kenden de markt door en door en zagen dat wereldwijd geen enkele van hun concurrenten al een dergelijk systeem op de markt had gebracht. Vastberaden over de opportuniteit van deze technologie, werd binnen de kmo een ambitieus O&O-programma opgestart, waarvoor topspecialisten werden aangetrokken. Na twee jaren intensief onderzoek, met het vooruitzicht op een eerste prototype het daaropvolgende jaar, werd een internationale vakbeurs bezocht. Zo konden ze alvast hun deelname het jaar daarop voorbereiden en intussen, overtuigd van hun gelijk, even meewarig kijken naar de weldra verouderde systemen van de concurrenten. Tot hun grote consternatie zagen ze op die beurs plots een stand met een systeem zoals zij er nu al twee jaar één aan het ontwikkelen waren, maar dan wel volledig operationeel en eigenlijk nog beter dan datgene wat zij finaal zouden gelanceerd hebben. Niet alleen was hun systeem al verouderd nog voordat het op de markt kwam, er werd bovendien jarenlang geïnvesteerd in een project dat totaal zinloos bleek te zijn. De fabrikant, hen tot dan toe totaal onbekend, was immers al jaren in het bezit van meerdere octrooien rond de toepassing van de membraantechnologie in de waterzuivering. Een eenvoudige controle van de octrooidatabank had volstaan om in te zien dat het systeem al bestond en hun onderzoek weggesmeten geld zou zijn geweest.

Het zal je maar overkomen: uren zitten zwoegen in de keuken aan de bereiding van een lekkere waterzooi, om dan de koelkast te openen en vast te stellen dat er al een klaargemaakte waterzooi in stond. Frustrerend, want alle moeite is voor niets geweest! Het komt er dus op aan om eerst al eens in de koelkast te kijken en te zien wat er al klaargemaakt is, alvorens zelf aan de bereiding te beginnen.

Jij ook niet? Als kmo volg je ongetwijfeld met argusogen de nieuwe producten en technologieën die concurrenten op de markt brengen. Als bedrijfsleider weet je waarschijnlijk perfect wat er allemaal in de winkelrekken verschijnt. Je bezoekt misschien jaarlijks enkele internationale vakbeurzen en je leest hoogstwaarschijnlijk vaktijdschriften om op de hoogte te blijven van de innovaties die op de markt verschijnen. Je bent alert, en dit kan alleen maar positief genoemd worden. Wat als je nu eens wist wat jouw concurrenten ontwikkelen nog voor het op de markt komt? Waarom niet gewoon eens op geregelde tijdstippen systematisch alle nieuwe octrooien van je concurrenten opvragen? Als je iets breder zoekt en ook je technologiedomein opvolgt, kan je bovendien vroegtijdig (potentiële) concurrenten ontdekken waarvan je het bestaan nog niet kende. Deze nieuwe speler zal immers alvorens de markt op te gaan misschien zijn vernieuwend product of proces geoctrooieerd hebben. Een octrooidatabank is een onuitputtelijke bron van gratis beschikbare technologie en business opportuniteiten! Beschikbare technologie? Ja, inderdaad: • Een octrooi is namelijk steeds territoriaal beperkt. Concreet houdt dit in dat een octrooi, eens verleend, enkel een monopolie toekent in die landen waar het octrooi ook effectief werd aangevraagd, is verleend en in stand wordt gehouden. In alle andere landen is de technologie die beschermd wordt door het octrooi dus VRIJ TE GEBRUIKEN. Wist je dat een groot aantal octrooien enkel ingediend worden in de Verenigde Staten maar niet in Europa? Als Vlaamse kmo kan je deze technologie perfect zelf gebruiken en zelfs commercialiseren in België en de rest van Europa, zonder een inbreuk te plegen op dit octrooi. • Een octrooi wordt al snel aangevraagd maar wordt finaal vaak niet toegekend. Dat maakt dat de technologie in de octrooiaanvraag publiek domein wordt en dus VRIJ TE GEBRUIKEN is. Zo wordt via de PCT procedure (zie hoofdstuk 1 De ingrediënten) vaak een octrooi aangevraagd in tientallen landen maar wordt het octrooi finaal, als het überhaupt al wordt toegekend, slechts toegekend in een paar landen. Reden hiervoor is vaak dat de aanvrager niet (meer) in staat of bereid is, in elk van de landen waar hij het octrooi wou indienen, de nodige taksen te betalen. LET OP: wordt een octrooi finaal niet verleend omwille van het feit dat er reeds prior art was die vervat zat in eerdere octrooien of octrooiaanvragen dan is de technologie misschien toch niet vrij te gebruiken en dient men eerst de status van deze eerdere octrooien of octrooiaanvragen te checken.

Ben je vertrouwd met het Five Forces Model van Michael E. Porter (1979) dan kan het belang van pro-actief onderzoek van de octrooidatabanken als volgt schematisch voorgesteld worden1: Waarom octrooi-informatie? Vroege detectie van …

NIEUWE TOETREDERS

LEVERANCIERS

CONCURRENTEN

KLANTEN

•

Voorwaartse integratie van leverancier - eigen achterwaartse integratie - substituten voor producten van leveranciers

•

Handelingsvrijheid en vrij gebruik van producten Vergelijking van patent-portfolio’s (bv. licensing) - nieuwheidsonderzoek (beroep) - O&O-patentering en marketingstrategie van concurrent

SUBSTITUTEN

Waardeketen Inkomend > activiteiten > uitgaand

Achterwaartse integratie van klant - eigen voorwaartse integratie - andere gebruiksmogelijkheden voor eigen technologie

Vet: bedreigingen ‘Niet vet’: opportuniteiten

- technologische voordelen. - bepaling van overschakelingskosten.

Het Agentschap Innoveren & Ondernemen (VLAIO) organiseert op geregelde tijdstippen workshops waar je leert zoeken in gratis online octrooidatabanken. Je vindt deze via vlaio.be/events (filter de events op ‘Intellectuele Eigendom’).

In de bijlage achteraan bij dit hoofdstuk vind je onder A.5. een overzicht van een aantal online octrooidatabanken.

In een octrooidatabank kan je onder meer zoeken op: > naam van de octrooiaanvrager, bijvoorbeeld de naam van jouw concurrent. Let op: de octrooiaanvrager is de (rechts)persoon die het octrooi heeft aangevraagd. Misschien is jouw concurrent niet de aanvrager van het octrooi maar heeft hij het octrooi naderhand gekocht of in licentie genomen en staat hij geregistreerd als octrooihouder of licentienemer. Hou er ook rekening mee dat jouw concurrent misschien een andere vennootschap gebruikt dan zijn exploitatievennootschap voor het aanvragen of houden van octrooien. Een eigen zoektocht levert je alvast een eerste resultaat op maar aarzel zeker niet een beroep te doen op een specialist voor een diepgaander onderzoek alvorens je beleid hierop af te stemmen; • De Dienst Intellectuele Eigendom (DIE) van de FOD Economie helpt je, net als de PATLIB centra, bij het doorzoeken van de octrooidatabanken (zie hoofdstuk 9 Hulpkoks). • Voor een volledig onderzoek en/of deskundig advies bij de interpretatie van de zoekresultaten kan je ook terecht bij een octrooigemachtigde (zie hoofdstuk 9 Hulpkoks).

> een of meerdere trefwoorden over het geoctrooieerde of zelf te ontwikkelen onderwerp. Let op: levert een bepaalde zoekterm geen of weinig octrooidocumenten op, trek hieruit dan geen voorbarige conclusies! Maak bij je zoektocht ook gebruik van synoniemen of schrijf afkortingen ook voluit (bv. In Mould Labeling voor IML) en aarzel vooral niet een beroep te doen op een specialist als second opinion (zie Goed om weten). Hou ook in gedachte dat opzoekingen op basis van een merknaam van een product of een technologie niet mogelijk zijn. > octrooiklasse(n). Om de grote massa aan octrooidocumenten overzichtelijk en doorzoekbaar te houden, is het volledige technologiedomein opgedeeld volgens fijn vertakte classificatiesystemen. De octrooidatabank Espacenet toont zowel het IPC (International Patent Classification) als het CPC (Cooperative Patent Classification) systeem. Elk octrooidocument wordt ingedeeld in één of meerdere klassen. Dit laat je toe gerichte opzoekingen te doen binnen een bepaald domein. De CPC code is opgebouwd uit een combinatie van letters en cijfers. Inmiddels zijn er meer dan 250.000 CPC klassen en onderklassen. De CPC code voor bijvoorbeeld rubberen schoeisel is A43B1/10: A

SECTIE

Human necessities

KLASSE

Footwear

ONDERKLASSE

Characteristic features of footwear; parts of footwear

HOOFDGROEP

Footwear characterized by the material

ONDERGROEP

Footwear made of rubber

“HELP! Mijn concurrent heeft een nieuw product op de markt gebracht dat hij heeft geoctrooieerd.” MAAK VAN JE PROBLEEM EEN OPPORTUNITEIT!

voor het zoeken in octrooidatabanken bieden

De hele filosofie achter een octrooi is dat je

je de mogelijkheid de stand van de techniek in

als concurrent via de publicatie van het octrooi

jouw technologisch domein te onderzoeken. In

perfect kan achterhalen welke technologie er

octrooiregisters kom je dan weer meer te weten

nu achter dit nieuwe product zit, zodat je het

over de juridische status van specifieke octrooi-

kan:

documenten: zo kan je zien of de octrooiaanvraag al dan niet wordt voortgezet, de instand-

• trachten te omzeilen (door bijvoorbeeld

houdingstaksen jaarlijks worden betaald en of

hetzelfde resultaat te bereiken maar via een

er eventueel oppositie is gevoerd. Een aantal

andere weg) of zelfs;

van deze octrooiregisters (bvb. Europees register

• trachten te verbeteren. Opzet van de publicatie van octrooidocumen-

en Belgisch register) geven we jou ook in de bijlage van dit hoofdstuk mee.

ten is het versnellen van de technologische vooruitgang, alleen kan je concurrent nu wel

TIP

een monopolie hebben van maximaal 20 jaar

Een octrooigemachtigde kan samen met

op zijn technologie. Maar je hoeft intussen

jou analyseren wat de grenzen zijn van

helemaal niet stil te zitten. Met het octrooi

het octrooi van je concurrent, zodat je

van je concurrent als gegeven, kan je op jouw

weet of en hoe je ernaast kan werken

beurt innoveren en een nog betere technologie

zonder in aanvaring te komen met de

ontwikkelen of eenzelfde resultaat bereiken via

rechten van je concurrent.

een andere weg. Bovenstaande opzoekingstips

2.5. Een octrooi: de kostprijs Eén ding staat vast: voor veel kmo’s is de kost-

kennis van zaken neemt. Opzet van dit en ande-

prijs van een octrooi geen evidente zaak. Dit

re hoofdstukken, is alle elementen aanreiken die

moet er net voor zorgen dat je als kmo wel-

voor jou van belang zijn bij je keuze om al dan

doordacht omgaat met een octrooi. Het moet

niet een octrooi aan te vragen.

een bewuste keuze zijn, een beslissing die je met

Voor de opmaak en de indiening van een octrooiaanvraag ben je wettelijk niet verplicht om een octrooigemachtigde in te schakelen. Strikt genomen kan je dit perfect zelf doen. Lees in hoofdstuk 9 Hulpkoks, wat de meerwaarde is van een octrooigemachtigde.

Essentieel element is natuurlijk de kostprijs.

De nationale taksen verschillen van land tot

Die is onder te verdelen in 3 groepen:

land en de uiteindelijke kostprijs van zo’n PCT-procedure hangt dus in ruime mate af van

• de initiële aanvraagkosten, bestaande uit

welke landen je specifiek kiest.

het ereloon van de octrooigemachtigde voor de opmaak van de octrooiaanvraag en de

Hierbij willen we ook nog de bijkomende kos-

officiële indieningstaksen;

ten - vaak vergeten of onderschat - plaatsen:

• de procedurekosten, waaronder ook de vaak hoge vertaalkosten; • de kosten voor de instandhouding van het octrooi (officiële jaartaksen). Als we al deze kosten samentellen voor een typisch octrooidocument bestaande uit 8.000 woorden, 15 conclusies en 3 figuren, dan komen we ruwweg uit op: - €6.500 voor een Belgisch octrooi in stand gehouden gedurende 10 jaar (BE); - €39.000 voor een octrooi aangevraagd

• de bewakingskosten: want wie investeert in een octrooi, wil toch weten wanneer iemand een inbreuk pleegt op zijn octrooi; • de kosten voor de handhaving van het octrooi en de namaakbestrijding. Misschien doet dit je meteen besluiten af te zien van enig octrooi. Toch moet je beseffen dat de kost wel een belangrijke, maar zeker geen doorslaggevende reden mag zijn.

via de Europese procedure in 6 landen en in stand gehouden gedurende 10 jaar (EP->DE, FR, BE, NL, GB & IT); - €44.000 voor een octrooi aangevraagd via de PCT-procedure in diezelfde 6 landen en in stand gehouden gedurende 10 jaar (PCT->EP ->DE, FR, BE, NL, GB & IT). Deze PCT-procedure (ingevoerd door de

TIP Afhankelijk van de keuze van de octrooiprocedure, kan je het tijdstip van betaling van belangrijke uitgaven zoals vertaalkosten en instandhoudingstaksen strategisch inplannen.

Patent Cooperation Treaty die beheerd wordt door WIPO, de World Intellectual Property Organization) maakt het mogelijk om via 1 centrale aanvraag een octrooiaanvraag in te dienen in verschillende landen tegelijkertijd. Na deze centrale aanvraag volgt dan een nationale of regionale verleningsprocedure waarbij de procedure niet langer centraal wordt

In hoofdstuk 3 De bereiding, vind je meer

verdergezet maar in elk van deze landen

informatie over deze strategische aanpak.

(of groep van landen) afzonderlijk.

2.6. Een octrooi: jouw noodzakelijke freedom-to-operate Een octrooi is niet goedkoop, maar je wil als

Als we het aantal Europese octrooiaanvragen

kmo-bedrijfsleider toch de vrijheid om met je

per miljoen inwoners bekijken in het jaar 2018

product of technologie naar de markt te gaan

dan hebben Nederlanders met 416 octrooien 2

wanneer je wil, naar de markten die je zelf

keer zoveel octrooien aangevraagd als Belgen

verkiest, waarbij je niet wil vasthangen aan

(204).

monopolies van anderen. Van alle internationale octrooiaanvragen (via We moeten je echter waarschuwen dat je als

de PCT-procedure) worden er maar 0,5% door

Vlaamse kmo alsmaar meer het risico loopt in je

Belgen aangevraagd. (meer info: www.wipo.int/

bewegingsvrijheid belemmerd te worden, door

edocs/pubdocs/en/wipo_pub_901_2018.pdf).

de grote toevloed van octrooien die in België toegekend werden aan buitenlandse octrooi-

Ook de overheid beseft dit en moedigt, via een

houders!

aantal voor jou interessante maatregelen, de kmo’s aan om octrooiaanvragen in te dienen.

Als we jouw markt voorstellen als een bord tomatensoep, waarbij de balletjes octrooien weergeven die in handen zijn van concurrenten, en waar je dus als Vlaamse kmo niet aan mag raken, dan moet je eens trachten om met je lepel een deel te verorberen zonder ook maar tegen 1 balletje aan te botsen. Ook al ben je de gelukkige eigenaar van dat ene octrooi, dan nog is het heel moeilijk om te manoeuvreren tussen alle andere balletjes.

2.7. Een octrooi: van cost naar profit Tegenover de kosten staan de inkomsten: je

zoveel mogelijk toepassingen. Voor toepassin-

wil jouw octrooi immers vermarkten en zoveel

gen of markten waar je het octrooi niet zelf

mogelijk valoriseren.

exploiteert, kan je het octrooi in licentie geven aan anderen en zo extra inkomsten verwerven.

Om een maximale return te halen uit jouw

Vraag je enkel een octrooi aan voor die speci-

octrooi, moet je reeds van bij de octrooiaan-

fieke toepassing die voor je eigen kmo interes-

vraag aandacht hebben voor de valorisatiemo-

sant is, dan laat je mogelijk heel wat inkomsten

gelijkheden en de beschermingsomvang. Tracht

liggen.

binnen je budget het octrooi zo ruim mogelijk te nemen, zodat je een monopolie verkrijgt op

2.8. Subsidies en fiscale maatregelen voor intellectuele eigendom Kmo-portefeuille

geschil). Het steunpercentage is afhankelijk

Via de kmo-portefeuille kunnen kmo’s subsidie

van het type dossier en van de grootte van de

aanvragen voor bepaalde opleidingen en advie-

onderneming.

zen, verstrekt door geregistreerde dienstverleners. Dit kan ook voor opleidingen en advies

Fiscale regeling inzake auteursrechten en

met betrekking tot intellectuele eigendom. Kos-

naburige rechten

ten voor het opmaken en indienen van merk/

Inkomsten uit auteursrechten voor zelfstandi-

model, octrooiaanvraag komen echter niet in

gen worden tot een (bruto) bedrag van €37.500

aanmerking voor de kmo-portefeuille.

beschouwd als roerend inkomen (geïndexeerd bedrag voor inkomstenjaar 2020 €62.090) en zo

In het kader van de kmo-portefeuille kunnen

onderworpen aan een fiscaal gunstig tarief van

kleine ondernemingen 30% en middelgrote

15%. Bovendien geldt ook nog een vrij belang-

ondernemingen 20% steun genieten. Het maxi-

rijk kostenforfait.

male steunplafond is €7.500 steun per jaar. Investeringsaftrek en belastingkrediet voor Onderzoeks- en ontwikkelingsproject

onderzoek en ontwikkeling

Ondernemingen die innoveren kunnen een

Ondernemingen die investeren in octrooien,

subsidie aanvragen bij Agentschap Innoveren &

kunnen onder bepaalde voorwaarden een ver-

Ondernemen. In deze subsidieaanvraag kunnen

hoogde investeringsaftrek krijgen. Via dit fiscaal

ook de kosten voor IE opgenomen worden.

voordeel kan de onderneming een bepaald

Het gaat dan over kosten voor activiteiten ter

percentage van de aanschaffings- of beleg-

oriëntering van het project of ter vrijwaring van

gingswaarde van investeringen aftrekken van de

de exploitatie van de tijdens het project opge-

belastbare winst.

bouwde kennis. Typisch betreft dit opzoekingen in de databanken van intellectuele eigendoms-

Naast de investeringsaftrek is er ook het

rechten en de analyse van de opzoekingsresul-

systeem van belastingkrediet voor onderzoek,

taten. Zowel personeelskosten als kosten van

waarbij het fiscaal voordeel bestaat uit een

externen (factuur) zijn aanvaardbare kosten

belastingvermindering op de verschuldigde

binnen de subsidieaanvraag. Voor kmo’s, en

vennootschapsbelasting.

enkel in ontwikkelingsprojecten, worden ook de kosten voor de bescherming van de projectresultaten tot €20.000 aanvaard als kosten. Het gaat dan over de kosten van externen voor het aanvragen van een merk, model en/of octrooi

Meer informatie over de subsidiemogelijkheden en fiscale maatregelen voor intellectuele eigendom vind je in de subsidiedatabank. Zie: www.vlaio.be/subsidiedatabank.

(met uitzondering van de instandhoudingstaksen en kosten in het kader van een juridisch

• Voor eerstelijnsadvies rond subsidiemogelijkheden of andere bijkomende financiële ondersteuning, kan je je richten tot de VLAIO bedrijfsadviseurs en subsidieadviseurs van de verschillende intermediaire organisaties. Ga hiervoor naar hoofdstuk 9 Hulpkoks. Hun contactgegevens vind je achteraan in de bijlagen terug; • Je kan je ook steeds wenden tot VLAIO of al eens een kijkje nemen op www.vlaio.be met informatie over de verschillende steunprogramma’s die door hen worden aangeboden.

2.9. De innovatieaftrek: een mooi financieel cadeau Via de innovatieaftrek (of aftrek voor innovatie-

onderzoeks- of ontwikkelingsproject of -pro-

inkomsten) kunnen vanaf 1 juli 2016 netto-

gramma.

inkomsten voortvloeiend uit een aantal intellectuele eigendomsrechten voor 85% vrijge-

Om de netto-inkomsten te berekenen, moet

steld worden van vennootschapsbelasting.

je de kosten voor onderzoek en ontwikkeling (O&O) om het intellectuele eigendom tot stand

De intellectuele eigendomsrechten die hiervoor

te brengen aftrekken van de inkomsten uit het

in aanmerking komen zijn:

intellectuele eigendomsrecht. Verder is er nog een correctiefactor, de zogenaamde nexusbreuk,

• octrooien;

die berekend wordt op basis van de verhouding

• aanvullende beschermingscertificaten;

van de eigen O&O-uitgaven t.o.v. het geheel van

• kwekersrechten;

alle O&O-uitgaven voor die intellectuele eigen-

• auteursrechtelijk beschermde software;

dom.

• weesgeneesmiddelen; • data- en/of marktexclusiviteit voor gewas-

Inkomsten uit een intellectueel eigendomsrecht

beschermingsmiddelen en geneesmiddelen

kunnen zowel licentievergoedingen zijn, als

voor menselijk of dierlijk gebruik.

(fictieve) royalties inbegrepen in de verkoopprijs van beschermde goederen of diensten, (fictieve)

De aftrek bedraagt 85% van de netto-inkomsten

royalties voor beschermde producten of werk-

uit het intellectuele eigendomsrecht en is toe-

wijzen aangewend in het ‘productieproces’ van

pasbaar vanaf de aanvraag van het betreffende

de vennootschap, inkomsten uit de verkoop van

intellectuele eigendomsrecht. Voor auteursrech-

het intellectuele eigendomsrecht en schadever-

telijk beschermde software geldt de bijkomende

goedingen naar aanleiding van inbreuk op het

voorwaarde dat deze moet voortvloeien uit een

intellectuele eigendomsrecht.

Bijlage: online databanken A.1. MERKENREGISTERS • BOIP: http://register.boip.int/bmbonline/intro/show.do • TMview: https://www.tmdn.org/tmview/welcome • WIPO: https://www.wipo.int/branddb/en/ • Nice classificatie: http://tmclass.tmdn.org/ec2/ A.2. DATABANK VENNOOTSCHAPSNAMEN • http://www.ejustice.just.fgov.be/tsv_pub/index_n.htm A.3. KRUISPUNTBANK VAN ONDERNEMINGEN (KBO) • https://kbopub.economie.fgov.be/kbopub/zoeknaamfonetischform.html A.4. TEKENINGEN- EN MODELLENDATABANKEN • BOIP: https://register.boip.int/designsOnlineWeb/?l=nl • Designview: https://www.tmdn.org/tmdsview-web/welcome • WIPO: http://www.wipo.int/designdb/hague/en/ • Locarno classificatie: http://euipo.europa.eu/designclass/ A.5. OCTROOIDATABANKEN EN OCTROOIREGISTERS • ESPACENET: https://worldwide.espacenet.com/ • Deutsches Patent- und Markenamt (DPMA): http://www.dpma.de/english/index.html • United States Patent and Trademark Office: https://www.uspto.gov/ • WIPO - Patentscope: https://www.wipo.int/patentscope/en/ - IPC: https://www.wipo.int/classifications/ipc/en/ • Belgisch octrooiregister: https://bpp.economie.fgov.be/bpp-portal/home • Europees octrooiregister: https://register.epo.org/advancedSearch?lng=en A.6. SUBSIDIEDATABANK Via de subsidiedatabank van Agentschap Innoveren & Ondernemen vind je een overzicht van alle subsidies en financieringsmaatregelen voor ondernemers: vlaio.be/subsidiedatabank. Deze databank bevat de belangrijkste steunmaatregelen van de provinciale, Vlaamse, federale en Europese overheden voor ondernemers actief in het Vlaamse Gewest.

3. Koken: de bereiding Maar het sop is de kolen wel degelijk waard!

De ingrediënten zijn gekend. Nu is het een kwestie van de beste beschermingsmix te bereiden, de juiste ingrediënten te kiezen en slimme combinaties te maken, waarbij de duurste combinatie niet per definitie de beste is. De juiste timing en dosering zijn daarentegen essentieel.

3.1. De juiste ingrediënten kiezen a.

Heb ik wel een octrooi nodig?

Een octrooi is vaak een basisingrediënt voor een geslaagde beschermingsmix. Zonder octrooi zouden zelfs de beste technologieën maar flauw beschermd zijn. Nochtans heeft een octrooi een aantal inherente nadelen. Deze nadelen zorgen ervoor dat het in jouw specifieke geval misschien net niet aangewezen is om een octrooi aan te vragen. Zelfs al is jouw uitvinding perfect octrooieerbaar, kunnen er toch argumenten zijn om hier van af te zien.

Zie tabel op de volgende pagina.

KENMERKEN

NADEEL

STRATEGISCHE AFWEGINGEN DIE JE MOET MAKEN

Na de octrooiaanvraag (in principe na 18 maanden) wordt jouw uitvinding PUBLIEK gemaakt.

Anderen kunnen jouw uitvinding dus zien, bestuderen, verbeteren en/of namaken. Ook de procedure die je gekozen hebt voor de bescherming van jouw octrooi wordt dan zichtbaar voor iedereen. Dit is strategische informatie die je concurrenten kunnen gebruiken: • je concurrent zal kunnen nagaan of jouw octrooiaanvraag al dan niet veel kans maakt op verlening; • je commerciële strategie: men kan zien in welke landen jij het octrooi hebt aangevraagd en hieruit afleiden in welke landen je plant te produceren en/of commercialiseren; • jouw financiële strategie: men weet perfect wanneer jij welke taksen moet betalen en hoe omvangrijk die zijn (zie infra: case Overdaad schaadt).

> Is er een afdoende hoeveelheid knowhow nodig die niet is opgenomen in de octrooiaanvraag? Dit zorgt er immers voor dat de geïnteresseerde lezer, zelfs al is de octrooiaanvraag gepubliceerd, de uitvinding moeilijk zelfstandig zal kunnen realiseren bij gebrek aan deze knowhow. > Hoelang zou het duren om op basis van de gepubliceerde octrooiaanvraag de uitvinding na te maken en heb ik dan voldoende middelen om deze namaak te bestrijden? > Hoelang zou het duren om op basis van de gepubliceerde octrooiaanvraag tot verbeteringen te komen? > Hoe snel zal jouw uitvinding verouderd zijn en hoe snel zal ze marktpotentieel verliezen?

Het octrooi verleent jou een monopolie maar dit is maar tijdelijk en van beperkte DUUR: 20 jaar + eventueel bijkomend 5 jaar via een aanvullend beschermingscertificaat voor gewasbeschermingsmiddelen en voor bepaalde geneesmiddelen kan nog een pediatrische verlenging van 6 maanden toegekend worden.

Je hebt maar een beperkte periode om je octrooi te vermarkten.

> Eens je technologie ontwikkeld is, is het raadzaam om zo snel mogelijk een octrooi aan te vragen om onnodige risico’s te vermijden. Maar wat als je dan nog moet starten met al de rest? > Zie ook verder onder punt 3 en in hoofdstuk 5 Samen koken over het belang van een multidisciplinaire aanpak vanaf de start van het ontwikkelingsproject. > Zie ook hoofdstuk 2 Koken kost geld onder punt 7 over het belang van de vermarkting van jouw octrooi. • Hoe lang is jouw time-to-market? • Is jouw product of technologie al marktklaar of nog in ontwikkeling? • Heb je meteen toegang tot de markt of heb je nog vergunningen nodig en hoelang duurt deze aanvraagprocedure? • Heb je financieel voldoende middelen voor de vermarkting of moet je nog op zoek gaan naar financiële middelen of partners? • Hoever staat jouw interne organisatie? Is er voldoende gekwalificeerd personeel of moet je nog aanwervingen doen? En hoe snel kan je dan de gewenste profielen vinden en aanwerven? • Staat jouw verkoopsnetwerk op punt of moet je nog op zoek gaan naar handelsvertegenwoordigers, licentienemers, agenten, distributeurs, enz..? • Is de markt nu al rijp voor jouw product of technologie? Is er al een marktbehoefte of moet deze nog bewerkt worden?

KENMERKEN

NADEEL

STRATEGISCHE AFWEGINGEN DIE JE MOET MAKEN

Wat je geoctrooieerd wil zien, moet in de octrooiaanvraag duidelijk afgebakend worden.

De beschermingsomvang van het octrooi is steeds beperkt tot de geformuleerde toepassingsgebieden. (Zie ook in hoofdstuk 2 Koken kost geld, onder punt 7 het belang van een ruime beschermingsomvang). Een octrooi is tegelijkertijd een momentopname.

> Is de uiteindelijke beschermingsomvang voldoende om de investering te verantwoorden? > Is jouw monopolie dusdanig ruim dat je afdoende exploitatiemogelijkheden hebt? > Ben je verplicht om nog een licentie te verkrijgen op een ander octrooi om naar de markt te kunnen stappen? > Is jouw technologie of product af of nog in ontwikkeling? > Wat als je constant verder ontwikkelt en verbeteringen aanbrengt of nieuwe varianten ontwikkelt? > Kan je een basisoctrooi nemen? Heb je voldoende middelen om fencing, surrounding of blanketing 1 te doen (octrooistrategieën om via meerdere octrooien een heel technologiedomein voor jezelf af te bakenen).

De bescherming van een octrooi is steeds territoriaal beperkt.

In alle landen waar je geen octrooi hebt aangevraagd of de aanvraag hebt laten vallen, behoort jouw vinding tot het publiek domein en geldt terug de vrije concurrentie (in hoofdstuk 2 Koken kost geld wordt dit principe verder uitgelegd).

> Kan je alle relevante afzetmarkten en idealiter ook alle mogelijke productielanden afdekken? > Heb je in deze landen dan ook al commercialiseringmogelijkheden via licentienemers, agenten, distributeurs, etc. of kan je een louter preventieve bescherming in die landen (financieel) verantwoorden?

De kostprijs

Duur

> Heb je nog voldoende middelen om na de aanvraag ook de kosten voor de verdere procedure, de vertalingskosten (sinds 01/01/2017 is het niet meer nodig om een Europees octrooi in het Engels te vertalen in België) en de nationale instandhoudingstaksen te (blijven) betalen? (Zie hoofdstuk 2 Koken kost geld voor een inschatting van de kosten.)

Opvolging namaak: je moet zelf actie ondernemen om je rechten te kunnen afdwingen.

> Je moet de namaak nog kunnen opsporen. Kan je jouw eigen geoctrooieerde product makkelijk onderscheiden van namaakproducten? Zo niet, kan je terugvallen op traceringstechnieken (bijvoorbeeld door middel van onzichtbare inkt of tags, codenummers, softwaresleutels, enz.)? Heb je naast een beschermingsstrategie ook een bewakingsstrategie om namaak op te sporen in die landen waar je het octrooi verleend gekregen hebt? Kan je in elk van deze landen meteen juridische actie ondernemen of moet je dan nog eerst op zoek naar lokale advocaten en andere specialisten die jou ter plaatse kunnen bijstaan? > Je moet de namaak nog bewijzen en gelijk hebben is niet altijd gelijk krijgen. > Kan je de dure procedurekosten dragen en dit voor de volledige duur ervan? > Is jouw octrooi sterk genoeg, want voor de tegenpartij is de beste verdediging nog altijd de aanval. Ook de geldigheid van jouw eigen octrooi zal in het geding naar voren komen.

1. Zie voor een definitie in de bijlage achteraan bij hoofdstuk 10 Keukenlatijn.

Strategisch kan het aangewezen zijn om op zoek te gaan naar alternatieven: • Mogelijk via geheimhouding.

voorbeeld binnen een commerciële samen-

• Mogelijk door te trachten zo veel moge-

werking.

lijk de bescherming van jouw vinding en

• Mogelijk door een combinatie van beiden.

jouw monopolie op de exploitatie ervan

Dat maakt een gecontroleerde vrijgave

contractueel af te dwingen. In principe kan

mogelijk.

je, rekening houdend met de (Europese)

• Mogelijk omgekeerd via een preventieve of

verbodsbepalingen inzake mededingings-

defensieve publicatie of onthulling. Hierdoor

beperkende afspraken, met andere partijen

wordt blokkering van jouw exploitatievrij-

verplichtingen contractueel vastleggen. Zo

heid vermeden omdat daarna een octrooi-

kan je overeenkomen dat bepaalde acties

name door derden, maar ook voor jezelf

niet verricht mogen worden. Concreet erkent

niet meer mogelijk is.

en aanvaardt de contractpartij dat de vinding jouw eigendom is en dat hij hierop geen enkel recht heeft, afziet van het recht jouw vinding te exploiteren en belooft deze geheim te houden. Deze aanpak kadert bij-

Lees hierover ook meer in hoofdstuk 8 Keukengeheimen & onthullingen.

De heer Dyson had een revolutionaire stofzuiger ontwikkeld. Hij dacht dat de eerste de beste grote fabrikant van stofzuigers, aan wie hij zijn ontwerp toonde, meteen zijn uitvinding op de markt zou willen brengen. Tot zijn grote verbazing draaide het even anders uit. Hoewel de interesse in zijn ontwikkeling groot was, wou geen van zijn gesprekspartners zijn stofzuiger zonder stofzuigzak produceren en op de markt brengen. Het enige wat ze wilden horen was of zijn uitvinding al dan niet geoctrooieerd was en, indien dit niet zo was, hoeveel het zou kosten om zijn uitvinding te kopen. Wat Dyson over het hoofd zag? Wij kopen met z’n allen jaarlijks voor meer dan €200 miljoen aan stofzuigzakken! De beste beschermingsstrategie voor een grote fabrikant van stofzuigers was dus om de uitvinding niet te octrooieren, maar deze in zijn kluis te bewaren om zo zijn eigen markt te beschermen.

De black box-strategie Voor de bescherming van bepaalde productieprocessen of samenstellingen van producten is het aangewezen de opgebouwde knowhow niet te octrooieren. Het meest legendarische voorbeeld is natuurlijk de Coca-Cola formule. Voorbeelden die in dezelfde lijn liggen, zijn samenstellingen van verven of polymeren. Het typische aan elk van deze samenstellingen is dat een octrooiname de bekendmaking kan impliceren van elk van de componenten van de samenstelling en hun bereidingswijze, terwijl het opsporen van namaak niet evident is.

Ook al is jouw vinding op het eerste zicht niet octrooieerbaar dan kan het toch interessant zijn om een (Belgische) octrooiaanvraag in te dienen louter omwille van strategische doeleinden. Een octrooiaanvraag heeft op zich weinig juridische waarde. Het geeft de aanvrager wel het voordeel dat er eventueel nog een octrooi bekomen kan worden en dat dit naar de buitenwereld gecommuniceerd kan worden. Op een internationale vakbeurs of bij klanten uitpakken met een product waarop ‘patent pending’ is aangegeven, maakt deel uit van een marketingstrategie, zelfs als het patent weinig juridische waarde heeft. Concreet wordt er dan een octrooiaanvraag ingediend, worden de indieningstaksen en het onderzoeksrapport betaald en zal een octrooi automatisch verleend worden of worden de taksen niet betaald en zal er geen verlening, noch publicatie plaatsvinden.

Heb ik wel een merk nodig?

Naast de innovatie op zich, geeft ook de naam of het logo een onderscheidend vermogen aan jouw vennootschap, haar producten en diensten. Het merk onderscheidt jouw producten en/of diensten van die van concurrenten en is in tegenstelling tot een octrooi onbeperkt geldig als je maar tijdig hernieuwt. Nochtans zijn er afhankelijk van je commerciële politiek, situaties waarbij de uitbouw van een eigen merkenportefeuille onnodig is: • Ben je bewust een lokale speler dan biedt jouw handelsnaam op zich al voldoende bescherming. Ben je de eerste in de regio die producten onder die handelsnaam verkoopt dan is jouw ‘freedom to operate’ veiliggesteld en kunnen toekomstige merkhouders je niet verhinderen blijvend die naam te gebruiken, weliswaar beperkt tot die kleine regio.

Lees hierover meer in hoofdstuk 2 Koken kost geld onder punt 1 en in hoofdstuk 1 De ingrediënten.

• Je kan ervoor kiezen om je product of dienst te laten vermarkten door een derde onder zijn eigen (distributie)merk: private labeling. • Je kan ervoor opteren om je product of dienst te promoten onder een collectief merk of een certificeringsmerk (bijvoorbeeld Keurslager of Woolmark). • Je kan ervoor kiezen om niet alleen te werken onder het merk van een derde, maar ook zijn volledig concept en knowhow gebruiken: franchising.

Lees hierover meer in hoofdstuk 6 Kant-en-klare bereidingen.

3.2. De juiste timing Hou er rekening mee dat het toch enige tijd kan duren alvorens je jouw octrooi toegekend krijgt: • Voor een Belgisch octrooi in principe 18 maanden na de indiening van de octrooiaanvraag; • Voor een Europees octrooi gemiddeld 5 jaar.

De lange looptijd tussen de octrooiaanvraag en de uiteindelijke definitieve toekenning van het octrooi betekent niet dat je al die tijd niet naar buiten kan komen met jouw uitvinding. Belangrijk is de datum van de octrooiaanvraag. Is dit bijvoorbeeld 1 juni 2012, dan zal je vermoedelijk pas in 2017 je Europees octrooi verkrijgen, maar je bent wel retroactief beschermd vanaf 1 juni 2012. Hetzelfde geldt voor een merk of model: je bent potentieel retroactief beschermd vanaf de depotdatum en niet vanaf de registratiedatum. Het octrooi dat je indient, is niet altijd het octrooi dat je op het einde van de rit eventueel verleend krijgt! Zo kan je verplicht worden bepaalde conclusies uit jouw octrooiaanvraag te laten varen of in te perken, om alsnog het octrooi verleend te krijgen. Hou hier dus rekening mee bij de valorisatie van je octrooiaanvraag. Ken geen rechten toe of geef geen garanties, waarvan je niet zeker bent dat je ze wel kan geven. Maak in je contracten desnoods voorbehoud voor een mogelijke inperking van de beschermingsomvang van je octrooi. Een alternatief is het invoeren van milestones in het contract waarbij bepaalde clausules gelden op het moment dat een bepaalde kaap in de procedure succesvol doorlopen werd of op voorwaarde dat bepaalde claims al dan niet dienden ingeperkt te worden.

Strategisch is het mogelijk om bij een octrooiaanvraag de voor jou meest geschikte timing uit te werken via: De voorrangstermijn: een moeilijk begrip voor een logische oplossing. • Vroeger kon een uitvinder met paard en kar naar Brussel rijden om zijn octrooiaanvraag in te dienen. Reed hij vervolgens naar Parijs, dan kon hij strikt genomen zijn octrooiaanvraag niet meer indienen, want de uitvinding was niet meer nieuw. Ze was immers al ingediend in Brussel. Om dit euvel te verhelpen kreeg de indiener van een octrooi de kans om gedurende 1 jaar overal (met paard en kar) zijn octrooi in te dienen. In Parijs zou onze uitvinder dan een fictieve datum op zijn aanvraag krijgen, met name de datum van zijn eerste indiening, in dit geval in Brussel. • Voordeel is dat dit recht jou de kans biedt om bijvoorbeeld eerst enkel een octrooi in te dienen in België en dan, afhankelijk van het succes, alsnog te beslissen om binnen de voorrangstermijn van 1 jaar deze octrooiaanvraag uit te breiden naar andere landen.

Er zijn een aantal essentiële verschillen die maken dat er voor merken of modellen andere wetmatigheden gelden bij de strategische invulling van de tijdsfactor: MERKEN:

MODELLEN:

Er bestaat ook een prioriteitstermijn van 6

Voor modellen geldt wel een nieuwheidsvereis-

maanden voor merken. Voor merken geldt

te. Maar anders dan voor octrooien is er ook

echter geen nieuwheidsvereiste. Het merk moet

een respijttermijn (grace period) van 12 maan-

enkel nog beschikbaar zijn en dan nog is het

den voor de ontwerper van het model. Concreet

aan de betreffende merkhouder om op te tre-

houdt dit in dat de ontwerper tot 12 maanden

den. De dienst waar je het merk gedeponeerd

na de eerste bekendmaking van zijn model een

hebt, zal jouw registratie niet weigeren omdat

modeldepot kan verrichten zonder dat deze

het merk niet meer beschikbaar is. Wél als je

eerdere bekendmakingen nieuwheidsschadelijk

merk niet onderscheidend is. Anders dan bij

zijn en dus zouden verhinderen dat zijn model

octrooien, kan je ook na de prioriteitstermijn

nog registreerbaar is.

nog steeds je merk indienen in een ander land, maar dan zal de depotdatum de echte datum zijn waarop het merk werd ingediend in dat land. De keuze van de aanvraagprocedure Ook op dit vlak kunnen een aantal strategische afwegingen worden gemaakt. Bij de aanvraag in België van een nationaal octrooi voor 20 jaar wordt er automatisch een officieel verslag van nieuwheidsonderzoek en een schriftelijke opinie met betrekking tot de octrooieerbaarheid van de uitvinding opgesteld. OPTIE 1: financieel efficiënte weg + maximalise-

Met andere woorden laat deze procedure je toe

ren van je kansen op verlening van het aange-

1) tijdig te stoppen met de hele octrooiaanvraag

vraagde octrooi.

en zelfs te verhinderen dat één en ander in de openbaarheid komt en 2) tijdig te stoppen en

Buiten het feit dat je best zelf een goede voor-

geen dure Europese procedure op te starten.

bereiding kan maken met opzoekingen naar de stand van de techniek in de octrooidatabank en

OPTIE 2: je wil een octrooi aanvragen in meer-

hierover voorafgaand aan de indiening extern

dere (ook niet-Europese) landen? Dan kan je

een second opinion in te winnen, bestaat de

strategisch opteren voor de PCT-procedure.

eerste route uit een nationale indiening met

de aflevering van het internationaal nieuw-

Deze procedure heeft het grote voordeel dat je

heidsrapport en de schriftelijke opinie inzake

bij de indiening van het octrooi in de PCT-pro-

octrooieerbaarheid. Je kan dan de resultaten

cedure een maximum aan landen kan aandui-

ervan meenemen om een beslissing te nemen

den, maar dat je de nationale (of regionale) fase

om de procedure al dan niet verder te zetten en

waarin jouw octrooi wordt overgemaakt aan

om dus eventueel uit te breiden naar Europa.

de nationale of regionale octrooi-instanties kan

uitstellen tot 30 (en soms 31) maanden na de

ANDERE OPTIES houden bijvoorbeeld

(voorrangs)datum van jouw octrooiaanvraag.

rekening met: • De taal van de indiening om latere hoge

Concreet heb je dus 30 maanden de tijd om

vertalingskosten te verminderen: zo kan men

met jouw uitvinding naar die landen te gaan en

bijvoorbeeld opteren om eerst in het Engels

te kijken of het interessant kan zijn om effectief

in te dienen in België. De actuele Belgische

in dat land een octrooi aan te vragen.

octrooiwetgeving laat dit toe mits een verta-

Ben je overtuigd van het commercieel potentieel van jouw uitvinding in die landen, dan betaal je de taksen voor de nationale (of regionale) fase binnen de 30 maanden na jouw octrooiaanvraag.

ling in 1 van de 3 erkende Belgische landstalen. Dit geldt bovendien ook voor Nederland. Men combineert dan het voordeel van een financieel doenbare indiening in een nationale procedure met een beperking van de latere vertalingskosten in het geval men

Het aanduiden van een maximaal aantal landen maakt ook dat je minder in je kaarten laat kijken.

beslist de octrooiaanvraag uit te breiden naar andere – lees: Engelstalige – landen. • Verlaagde taksen van het nieuwheidsonderzoek: zo kent de Belgische overheid (automatisch) een korting toe op de taksen te betalen voor het nieuwheidsonderzoek.

Toch deze nuancering: wil je jouw octrooiaanvraag uiteindelijk enkel uitbreiden naar 3 Europese landen of meer, dan is de PCT-procedure veel duurder dan een gewone Europese octrooiaanvraag.

3.3. De juiste aanpak De noodzaak van een multidisciplinaire aanpak ‘ab initio’ Voor de bereiding is het essentieel dat iedereen in dezelfde richting in de mayonaise draait. Anders riskeert ze te schiften. Alle lijnverantwoordelijken en disciplines (ook externe expertise zoals juridisch advies) worden best van meet af aan betrokken bij een geplande innovatie, productontwikkeling of creatie. Zo vermijd je dat er producten of systemen worden ontwikkeld waarvan de sales- of marketingmensen aanvoelen dat hier (nog) geen markt voor bestaat. Lees hierover meer in hoofdstuk 5 Samen koken.

First things first De bescherming van jouw innovaties tegenover derden is essentieel. Nochtans mag je ook andere partijen niet over het hoofd zien: • je eigen werknemers of onderaannemers;

Lees hierover meer in hoofdstuk 5

• je R&D partners;

Samen koken en hoofdstuk 7 Mee-eters.

• je licentiegevers: is jouw vinding een verbetering van of een combinatie met een bestaand product, creatie of technologie waarop je als licentienemer bepaalde gebruiksrechten hebt dan is het verstandig dit contract na te lezen en te kijken: - of je daartoe het recht hebt: soms kunnen jou dergelijke gebruiksrechten contractueel ontzegd zijn; - of je geen informatieplicht hebt: vaak is het zo dat je contractueel verplicht wordt verbeteringen of combinaties schriftelijk te melden; - of je überhaupt het (exclusieve) eigendomsrecht hebt op deze verbetering of combinatie en of je derhalve het recht hebt hiervoor intellectuele eigendomstitels zoals een octrooi aan te vragen: de kans is reëel dat de licentiegever automatisch (mede-)eigenaar wordt van deze vinding en je dus niet eigenhandig een octrooiaanvraag kan indienen. Bescherming is nooit een doel op zich, maar wel een middel Essentieel is dus de vraag wat je met het resultaat zou willen EN KUNNEN doen. Wat zijn met andere woorden de valorisatiemogelijkheden en intenties. Realisme met kennis van jouw mogelijkheden Kijk ook altijd eerst eens hoe je tot het gewenste resultaat wil komen. Realiseer je het hele project zelf, intern binnen de eigen onderneming of is hulp van buitenaf noodzakelijk of wenselijk?

3.4. De juiste dosering Koken kost geld. Voor vele kmo’s is het geen en/en-verhaal, maar een of/of-verhaal. Bij de juridische bescherming van je creaties en vindingen is het in de eerste plaats belangrijk steeds oog te hebben voor de realiteit binnen jouw onderneming. Een ideale bescherming is niet de beste bescherming maar de meest haalbare bescherming! Hierbij wordt rekening gehouden met: • financiële beperkingen; • operationele en organisatorische beperkingen; • de technologie zelf.

Overdaad schaadt!

Een kmo, actief als distributeur van machines voor de assemblage, werd in haar dagelijkse contacten met klanten als bevoorrechte getuige geconfronteerd met de noden van die klanten en de beperkingen van de op de markt beschikbare machines. Dit gegeven bracht de onderneming tot de strategische keuze om additioneel ook zelf tijd en middelen te investeren in de ontwikkeling van een innovatieve machine die zou beantwoorden aan de verzuchtingen van de klanten. En zo geschiedde. Een eerste machine werd ontwikkeld en een eerste octrooi aangevraagd. Al gauw stond een grote wereldspeler (voor wie deze kmo ook als distributeur optrad) aan haar deur, met het verzoek gesprekken op te starten rond een overname. Strategisch werd echter de beslissing genomen om de kandidaat-overnemers nog even op hun honger te laten zitten en om alle mensen en middelen in te zetten voor de verdere ontwikkeling van de machine, zodat de waarde van de vennootschap nog hoger zou worden. Intussen werden de distributieactiviteiten gewoon stopgezet aangezien de kandidaat-overnemers toch enkel interesse hadden in de octrooien en de knowhow. Nieuwe octrooien werden ingediend en de kmo achtte het moment rijp om rond de onderhandelingstafel te gaan zitten. Haar verbazing was groot toen er geen interesse meer bleek voor een overname. Punt was dat de wereldspeler begreep dat deze kmo geen inkomsten meer had en tegelijkertijd aankeek tegen een enorme schuldenlast als gevolg van de gedane investeringen in de ontwikkeling. Ook wist hij dat de octrooien snel in de nationale fase kwamen en dat daarvoor aanzienlijke sommen aan taksen betaald moesten worden. De kans was dus reëel dat deze kmo ofwel failliet zou gaan, ofwel de octrooiaanvragen voor een appel en ei zou verkopen.

Als toetje, het verhaal van de Fisher Space Pen, een klassieker uit de innovatieliteratuur. We spreken midden jaren ’60. De strijd om het heelal en de planeten kende zijn hoogtepunt. De ruimtevaart werd de motor achter heel wat innovaties. De uitzonderlijke omstandigheden in de ruimte vroegen om veeleisende producten. Van uiterst gesofisticeerde tot heel basic producten als een pen. Ook in de ruimte moest men kunnen schrijven. Het probleem was duidelijk: men had nood aan schrijfmateriaal dat kon functioneren in gewichtloze toestand en onder grote temperatuurschommelingen. En bestaande balpennen voldeden niet omdat er door de gewichtloosheid geen inkt naar de pen vloeide. Na jaren onderzoek en ontwikkeling kwam het Amerikaanse bedrijf Fisher met een sterk staaltje technologie op de markt: de Fisher Space Pen (www.spacepen.com). Een pen die in gewichtloze toestand kon schrijven omdat de inkt door middel van een gas naar de punt gestuwd werd. Ook onder extreme temperaturen van –50° tot +200° Celsius bleef de pen functioneren. Interessant is dat de Russen dezelfde uitdaging kenden. We kunnen dus vergelijken hoe zij dit probleem op een innovatieve manier opgelost hebben. Hun oplossing bestond uit een cilinder van grafiet die in een houten staafje werd gestoken... Een potlood dus! De les die hieruit te trekken valt? Wanneer zich een probleem voordoet, doe dan niet enkel een beroep op de meest voor de hand liggende resources, vaak R&D personeel, maar ook op mensen die nauw betrokken zijn bij het probleem. Mogelijk was een eenvoudige arbeider van Fisher met het nodige gezond verstand tot dezelfde oplossing gekomen als de Russen.

4. Vastgekookt Laat het je niet ontglippen, simpelweg omdat je het niet kan bewijzen.

Los van de bescherming van jouw intellectuele rechten, is het vaak ook raadzaam de creatie of het bestaan zelf van je vinding, auteurswerk, ontwerp, concept, enz. of die van je werknemers of partners te (laten) documenteren en vast te (laten) leggen.

Binnen een onthullingsstrategie wordt het bestaan van de creatie gedocumenteerd en vastgelegd via een elektronische publicatie of een uitgave op papier zoals een tijdschrift.

Je leest hierover ook meer in hoofdstuk 8 Keukengeheimen & onthullingen.

Binnen een geheimhoudingsstrategie is de zogenaamde ‘vaste datumregistratie’ of ‘vaste dagtekening’ het meest aangewezen middel om het bestaan van jouw vinding of creatie te bewijzen. De wet voorziet dat een bevoegd registratiekantoor een ‘vaste datum’ kan verlenen aan documenten, waardoor de datum op deze akten tegenstelbaar wordt aan derden. Daarnaast bestaan er ook nog andere middelen die je toelaten de datum te bewijzen waarop jouw creatie of vinding bestond, om het aan een rechter voor te leggen. Wij sommen ze in dit hoofdstuk even op.

Wanneer kan een vaste dagtekening nuttig zijn als bewijs? • Bij de ontwikkeling van een technologie die je (nog) niet wil of kan octrooieren. Bijvoor-

auteursrecht ontstaat automatisch en de

beeld: tijdens de ontwerpfase kan het moge-

bescherming is niet onderworpen aan enige

lijk nog te vroeg zijn om al een octrooi aan

registratie. Wordt de creatie niet meteen

te vragen. Je loopt intussen wel het risico

publiek gemaakt, dan zorgt een vaste

dat anderen zelfstandig dezelfde technolo-

datumregistratie ervoor dat de bestaansda-

gie ontwikkelen en wel (al) een octrooiaan-

tum van die creatie eenvoudig kan bewezen

vraag indienen. Aan de hand van een vaste

worden.

dagtekening kan je eventueel voorgebruik

• Bij de onthulling van confidentiële informa-

bewijzen waardoor je, ondanks het octrooi

tie aan derden. Vaak is het niet makkelijk om

van die andere, de technologie zelf nog ten

duidelijk af te bakenen wie op een gegeven

persoonlijke titel mag gebruiken, weliswaar

moment welke informatie heeft vrijgegeven.

in beperkte mate.

Vaste datumregistratie kan het eenvoudiger

• Bij de ontwikkeling van een model dat je

maken om te bewijzen welke informatie op

(nog) niet wil of kan registreren. Ook hier

een bepaald tijdstip aanwezig was en dat zo

kan je via een vaste dagtekening eventueel

aan te tonen bij de onthulling van een merk

voorgebruik bewijzen, wanneer anderen

of een naam. Heb je de naam nog niet als

eenzelfde model registreren. Ook wanneer

merk geregistreerd, maar wil je de naam al

je beroep wil doen op de bescherming van

onthullen aan anderen, dan kan het soms

niet-geregistreerde modellen is een bewijs

aangewezen zijn die naam te laten vastleg-

van datum nuttig.

gen, zodat een eventueel depot te kwader

• Bij R&D-personeel of partners en softwareontwikkelaars. Om de knowhow of software door hen ontwikkeld of door jouw bedrijf aan hen ter beschikking gesteld, gedocumenteerd vast te leggen. Zo kan, bijvoorbeeld bij het verlaten van de firma, een eventuele schending van het bedrijfsgeheim gemakkelijker bewezen worden. Of er kan bij een stopzetting van de samenwerking geen discussie ontstaan over de vraag welke intellectuele eigendom precies overgedragen werd.

• Bij de creatie van een auteurswerk. Het

trouw makkelijker kan aangetoond worden.

VOORDELEN •

Indien je een geschil hebt, vergemakkelijkt dit je bewijslast aanzienlijk.

•

Het legt de datum vast waarop jouw creatie al bestond.

•

Het legt de identiteit van de ontwerper of de rechthebbende vast.

•

Het legt de inhoud van jouw creatie vast.

•

Vermelding van de vaste datumregistratie kan preventief werken en mogelijke namakers ontmoedigen.

•

Relatief lage kostprijs.

•

Snelle en eenvoudige procedures.

•

In sommige gevallen beschik je meteen ook over een back-up van je creatie die veilig bewaard wordt buiten jouw bedrijfsgebouwen.

NADEEL •

GEEN bescherming op zich!

Je leest hierover ook meer in hoofdstuk 5 Samen koken en in hoofdstuk 7 Mee-eters.

De datum die geregistreerd wordt, is de datum waarop je de creatie laat vastleggen en niet de creatiedatum! Het is dus essentieel om zo snel mogelijk na de creatiedatum tot vaste datumregistratie over te gaan!

CASE

Een jonge ondernemer heeft een uniek winkelconcept en dito naam bedacht en wil hierrond een bedrijf opstarten. Aan een merkendepot had hij nog niet gedacht. Hij knoopt verkennende gesprekken aan met mogelijke partners, die eventueel geld willen investeren in zijn nog op te richten vennootschap.

In deze prille fase ligt het heel moeilijk om die mensen een geheimhoudingsovereenkomst te laten ondertekenen. Hij waagt het erop zijn concept en de originele naam te onthullen. Het duurt echter niet lang of deze potentiële partners haken af. Onze jonge ondernemer gaat alleen van start en opent een eerste winkel onder de naam die hij bedacht had. Groot is zijn verwondering wanneer hij een aangetekend schrijven ontvangt van een advocaat. Daarin wordt hij dringend aangemaand elk gebruik van die naam te staken, aangezien deze naam als merk geregistreerd werd door zijn cliënten. Die cliënten bleken de mensen te zijn aan wie hij alles had onthuld. In het geschil gaven ze toe dat er een ontmoeting was geweest, maar dat net zij diegenen waren die de naam bedacht en onthuld hadden aan de jonge ondernemer. Had onze ondernemer de datum van het bestaan van deze naam laten vastleggen voor de datum van die ontmoeting, dan had hij eenvoudigweg kunnen aantonen dat het depot van de naam door die mensen te kwader trouw en dus nietig was.

4.1. Het i-DEPOT Je kan via een i-DEPOT jouw vinding, auteurs-

Je kan er ook voor kiezen dit bewijs pas te

werk, ontwerp, concept, enz. laten vastleggen

downloaden op het moment dat je het wil

bij het Benelux-Bureau voor de Intellectuele

gebruiken, bijvoorbeeld bij een juridisch geschil

Eigendom (BOIP, zie www.boip.int).

of conflict. Het BOIP houdt jouw i-DEPOT geheim door het versleuteld op te slaan. De

Via het elektronische i-DEPOT

bewaartermijn voor een online i-DEPOT is 5 jaar

Via de website van het BOIP kan je direct een

(€37) of 10 jaar (€53), maar deze termijn kan

i-DEPOT indienen. In vier stappen wordt jou

een onbeperkt aantal keren verlengd worden

gevraagd om gegevens in te vullen en een

(€26 voor 5 jaar).

omschrijving of weergave van jouw concept of idee toe te voegen (maximum 100 MB). Na

Via de i-DEPOT envelop

de elektronische betaling van €37 kan je jouw

De i-DEPOT envelop kan je gebruiken wanneer

i-DEPOT bewijs meteen downloaden.

je jouw concept of idee niet in een elektronisch formaat wil vastleggen, of wanneer je

Het i-DEPOT bewijs is ondertekend door het

niet elektronisch wil of kan betalen. Je vindt

BOIP met behulp van een digitaal certificaat.

het bestelformulier voor de i-DEPOT envelop

Hierdoor is de integriteit van het document

op de website van het BOIP (zie www.boip.int).

gewaarborgd. Elke wijziging maakt het i-DEPOT

Deze gekartonneerde envelop bestaat uit twee

certificaat meteen ongeldig.

compartimenten. In elk van de beide compartimenten stop je identiek hetzelfde materiaal

(papieren documenten, cd-roms, enz.) waarin

Compartiment 1 wordt naar jou teruggestuurd

jouw creatie zo helder mogelijk omschreven of

om zelf te bewaren. Je mag dit niet openen.

afgebeeld wordt. Je plakt de envelop dicht en

Compartiment 2 wordt ongeopend bewaard in

stuurt hem (bij voorkeur aangetekend) terug

de archieven van het BOIP. De bewaartermijn

naar het BOIP.

is 5 of 10 jaar (kost voor envelop respectievelijk €47 en €68), maar kan onbeperkt verlengd wor-

Bij ontvangst wordt jouw envelop door het

den met bijkomende periodes van 5 jaar (€47).

BOIP verzegeld en op beide compartimenten

Zonder betaling wordt de envelop vernietigd.

wordt een vignet gekleefd waarop de ontvangstdatum en -tijd duidelijk vermeld staan.

NADEEL Compartiment 2 van de envelop kan je maar 1 keer als bewijsmiddel opvragen. Bij het elektronisch i-DEPOT kan je het bewijs een onbeperkt aantal keer opvragen.

4.2. De notaris Je kan een notaris verzoeken een authentieke akte op te stellen omtrent het bestaan van je vinding, auteurswerk, ontwerp, concept, enz. De notaris zal het origineel van de notariële akte (de minuut) bewaren. De documenten en materialen (waaronder ook diverse gegevensdragers) zal hij onder de minuten bewaren en van een vaste dagtekening voorzien. Concreet worden deze dan onder een gesloten omslag aan het origineel van de notariële akte gehecht. De notaris kan je een voor eensluidend verklaard afschrift van de originele akte bezorgen voor jouw bewijsvoering. Dit is een zogenaamde expeditie of uitgifte die door de notaris ondertekend en van zijn zegel voorzien wordt. De kosten van het depot hangen in ruime mate af van de omvang van de akte. Neem hiervoor gerust contact op met een notaris. Je vindt contactgegevens van notarissen ook op www.notaris.be.

•

De kluizen van een notariskantoor zijn vaak niet specifiek uitgerust voor de bewaring van magnetische dragers met zodoende een risico op verlies van gegevens.

•

Een notaris verifieert nooit de inhoud van wat neergelegd wordt. Zeker bij het deponeren van broncodes, kan je best bijkomend een expert inschakelen, die nagaat of het gedeponeerde materiaal leesbaar, compleet en bijgevolg bruikbaar is (zie verder 4.5. Escrow).

VOORDELEN •

Geen beperkingen qua omvang en aard van de stukken die de notaris onder de minuten kan bewaren.

•

Geen beperkte bewaartijd en dus ook geen bijkomende kosten en administratie voor het verlengen van de bewaring.

•

Je beschikt meteen ook over een back-up die bewaard wordt buiten jouw onderneming.

•

Het origineel blijft steeds bewaard bij de notaris en wordt nooit afgegeven.

•

Je kan de voorwaarden voor de uitgifte van een expeditie vastleggen en moduleren: je kan bepalen wie onder welke voorwaarden zo’n kopie kan opvragen. Zo ben je zeker dat enkel daartoe bevoegde personen dit opvragen en dit alleen voor een heel specifiek doel.

•

Het wettelijk gereglementeerde ambt van de notaris biedt je zekerheid over de continuïteit van de bewaring. Dit in tegenstelling tot privéondernemingen die gelijkaardige diensten aanbieden.

NADEEL •

Een notaris is niet altijd vertrouwd met dit soort aktes.

4.3. Het registratiekantoor Op het registratiekantoor (lokale kantoren te

wordt je meteen terugbezorgd. Dit nadat hierop

vinden via de FOD Financiën) kan je documen-

een stempel werd aangebracht met vermelding

ten met betrekking tot jouw vinding, auteurs-

van onder meer het aantal pagina’s van je

werk, ontwerp, concept, enz. laten voorzien van

document, de datum van de registratie en het

een vaste dagtekening. Het document wordt

boek, blad en vak van het register waarin jouw

niet bewaard op het registratiekantoor, maar

registratie genoteerd werd bij de administratie.

•

Geef geen documenten onder omslag af, want zo wordt enkel de omslag geregistreerd en niet de inhoud!

•

Geef geen cd, usb-stick of een andere herschrijfbare gegevensdrager af.

In voorkomend geval heb je geen bewijs van vaste dagtekening van de inhoud en kan er dus aangevoerd worden dat je de inhoud na registratie gewijzigd hebt.

4.4. De gerechtsdeurwaarder Je kan aan een gerechtsdeurwaarder vragen om een vaststelling te doen van het feit dat je op een bepaalde dag in het bezit bent van een vinding of een creatie. Je kan hem vragen om deze te beschrijven en te documenteren met door hem genomen foto’s en eventueel ander materiaal, dat je hem overhandigt. Van zijn vaststellingen maakt hij een proces-verbaal op. Dit PV, met de daarin opgenomen documenten of de daaraan gehechte extra documenten, wordt je toegestuurd, nadat het eerst door hem geregistreerd werd op het registratiekantoor. De kostprijs hangt in ruime mate af van de omvang van de vaststellingen en het proces-verbaal, maar je moet rekening houden met een gemiddelde kost van zo’n €250. Je kan een deurwaarder zoeken via de website www.gerechtsdeurwaarders.be.

De tot hiertoe beschreven kanalen voor het bekomen van een vaste datumregistratie kunnen enkel zuiver materiële feiten vaststellen en kunnen geen uitspraak doen over de gevolgen. Concreet zal bijvoorbeeld een deurwaarder vaststellen dat je hem zaken toont en dat je beweert dat deze door jou werden ontwikkeld. Hij kan niet in zijn proces-verbaal vastleggen dat hij op basis van de getoonde stukken, vaststelt dat jij de eigenaar bent van deze vinding of creatie. Dergelijke gevolgtrekkingen kan een deurwaarder niet maken.

Een gerechtsdeurwaarder kan voorwerpen verzegelen. Zo kan een omslag met inhoud, bijvoorbeeld een cd-rom, verzegeld worden en mee gehecht aan het proces-verbaal, zodat ook deze cd-rom vaste dagtekening krijgt.

4.5. Escrow Escrow is een systeem waarbij softwarebroncodes, data en/of technische documentatie gedeponeerd worden bij een onafhankelijke commerciële dienstverlener, een escrow-agent genoemd.

VOORDELEN •

Escrow-agenten bieden abonnementsformules aan waarbij je periodiek updates van de broncode elektronisch kan doorsturen en laten deponeren, zodat gedurende het hele ontwikkelingsproces de gedeponeerde broncodes steeds up-to-date blijven.

•

Escrow-agenten verifiëren daarnaast ook de compleetheid en leesbaarheid van het gedeponeerde materiaal, zodat je zeker bent dat deze achteraf ook daadwerkelijk bruikbaar zijn als bewijsmateriaal of als back-up.

•

Uit cijfers van escrow-agenten blijkt dat 90% van de gedeponeerde broncodes bij verificatie niet bruikbaar blijken wegens onleesbaar en/of onvolledig!

•

Tegelijkertijd kan je als softwareleverancier ook jouw eigen licentienemers opnemen als begunstigde van de gedeponeerde broncodes. Zo hebben zij toegang tot de broncodes in het geval je failliet gaat of niet langer jouw onderhoudsverplichting kan of wil naleven.

•

Ben je voor de continuïteit van je onderneming afhankelijk van bijvoorbeeld software, besturingsprogrammatuur of een industriële formule van anderen en heb je zelf geen toegang tot de broncodes of de noodzakelijke data en/of technische documentatie, dan kan je jouw partner vragen deze bij een escrow-agent te deponeren. De voorwaarden waaronder een escrow-agent verplicht is je deze te overhandigen, zodat de continuïteit van jouw onderneming niet in het gedrang wordt gebracht, worden dan vastgelegd.

4.6. Een aan zichzelf gerichte aangetekende brief

Heel wat mensen zoeken nog steeds hun heil in

de inhoud van deze brief. In een rechtsgeding

dit eenvoudig en goedkoop middel. Toch moe-

wordt dan ook vaak als tegenargument opge-

ten wij waarschuwen voor de juridische risico’s

worpen dat niet kan uitgesloten worden dat

bij dit zogenaamde ‘poor man’s patent’. Een der-

je de omslag na ontvangst opnieuw geopend

gelijke aan jezelf verstuurde aangetekende brief,

en nieuw materiaal toegevoegd hebt. Vandaar

bewijst alleen dat je op die dag de omslag hebt

dat het valt aan te bevelen om geen gebruik te

verstuurd, maar levert op zich geen bewijs van

maken van deze methode tenzij als volgt:

• steek in de omslag slechts 1 vel briefpapier en maak naast de postzegel een uitsparing,

of • vouw enkel 1 vel briefpapier dusdanig dicht

zodat de datumstempel van de post ook

dat het een gesloten omslag wordt die je

gedeeltelijk op dit vel papier staat. Zo kan je

aan jezelf aangetekend verstuurt.

aantonen dat die brief ook daadwerkelijk in de omslag zat op de dag van de verzending;

4.7. De beheersvennootschappen Beheersvennootschappen, ook auteurs(rechten)

verlenging (na 5 jaar) kost €10. Het opvragen

verenigingen genoemd, zijn verenigingen die

van een certificaat ingeval van rechtspraak of

wettelijk erkend zijn om voor hun leden in te

dispuut kost €30.

staan voor het collectief beheer en het innen van hun auteursrechten.

Het Huis van de Auteurs is een vzw die een aantal beheersvennootschappen groepeert (SACD

Ook een aantal van deze beheersvennootschap-

België, Sofam en deAuteurs). Ook zij bieden een

pen hebben binnen hun organisatie een depot-

gezamenlijke depotdienst aan voor alle mogelij-

dienstverlening opgezet en zodoende kan je

ke vormen van auteurswerken. Denk hierbij dus

hen, soms ook als niet-aangesloten lid, verzoe-

niet alleen aan muziek of literatuur, maar net zo

ken het bestaan van jouw werk te registreren

goed aan software, websites, grafische werken,

en het betreffende werk bij hen deponeren.

foto’s, enz. Ook voor dergelijke werken kan een vaste datumregistratie in de ontwikkelingsfase

Voor alle soorten auteurswerken kan je terecht

immers nuttig zijn.

bij SABAM. Het initiële depot is gratis. Een

In de bijlage bij hoofdstuk 9 onder punt A.6. vind je een overzicht van alle beheersvennootschappen, hun activiteiten en de contactgegevens alsook de gegevens van de nationale Controledienst voor de Beheersvennootschappen.

Een werk deponeren bij SABAM kan via: sabam.depotonline.eu. Op www.e-dpo.com vind je meer informatie betreffende een depot en de tarieven van een depot.

Beheersvennootschappen hebben personeelsleden die bij ministerieel besluit beëdigd werden als agent voor de registratie van auteursrechten. Daardoor kunnen zij de ontvangst van een werk op een bepaalde datum officieel bevestigen en zoals een gerechtsdeurwaarder een overtreding op de auteursrechten vaststellen en vastleggen in een proces-verbaal.

Wij willen je tot slot waarschuwen voor meestal buitenlandse privéondernemingen die via hun website diensten aanbieden rond online depot en registratie. Wees kritisch en stel jezelf de vraag of deze ondernemingen voldoende garanties bieden omtrent de continuïteit van de dienstverlening en een correcte en vertrouwelijke bewaring van je depot.

5. Samen koken

Samen koken kan een prachtig resultaat opleveren omdat iedere partij vanuit zijn eigen kennis en expertise een meerwaarde geeft aan de bereiding van het gerecht.

Als het er op aankomt om samen een potje te koken is het echter belangrijk iedere partij in zijn ‘stiel’ te erkennen. Een keuken kan pas draaien en een gerecht maar lukken als elke Chef de Partie perfect weet wat zijn rol of functie is en wanneer wat van de ander mag verwacht worden. Een Chef Saucier staat in voor de bereiding van de saus, een Chef Entremetier voor de bereiding van de groenten, een Chef Poissonnier voor de bereiding van de vis. Wie een Chef Poissonnier in zijn keuken binnenhaalt en verwacht dat hij ook wel een sausje zal bereiden voor bij zijn vis, komt bedrogen uit. Er zijn verschillende scenario’s denkbaar om samen te koken. Hebben beide partijen kennis van bepaalde kooktechnieken en/ of recepten (“achtergrond”), dan kunnen ze samenwerken om een hele menu te bereiden (“voorgrond”). Je kan anderzijds ook tot een uitgebreid menu komen zonder nauwe samenwerking maar door afzonderlijke inbreng van complementaire expertise en kennis. De ene partij zorgt voor het hoofdgerecht en een andere partij zorgt voor het nagerecht. Misschien heeft de partij die voor het hoofdgerecht moet zorgen, geen tijd of kennis en besluit deze een kant-en-klaargerecht bij een traiteur te kopen (“verkoop”). Je kan ook iemand vragen of je zijn recept mag lenen (“licentie” of “gebruiksrecht” verkrijgen) om een gerecht te maken. Misschien heb je zelf wel een excellent recept en zie je wel een opportuniteit om je recept uit te lenen aan een bakker aan de andere kant van het land (“licentie” of “gebruiksrecht” geven). Net zoals bij de mayonaise is het essentieel dat iedereen in dezelfde richting draait of ze gaat schiften. Van in het begin duidelijke afspraken maken is dus essentieel en wie mayonaise wil maken weet dat hij eieren moet breken.

Welk het scenario voor samenwerking of contractonderhandeling ook is, dit kan maar lukken als elk van de partijen perfect weet wat zijn rol of functie is en wanneer hij wat van de andere partij mag verwachten. Deze principes zijn zowel van toepassing op samenwerkingen tussen een of meerdere bedrijven als met een onderzoeksorganisatie. Laat ons eerst een aantal begrippen introduceren: Achtergrond kan zowel vertrouwelijke kennis en/of informatie als octrooien en andere intellectuele eigendomsrechten omvatten die eigendom zijn van of gecontroleerd worden door een partij en die voorafgaand aan of buiten het kader van de samenwerking tot stand zijn gebracht. Voorgrond kan zowel vertrouwelijke kennis en/of informatie als octrooien en andere intellectuele eigendomsrechten omvatten die gegenereerd worden onder een samenwerkingsovereenkomst. Basisingrediënten om tot een goed samenwerkingsakkoord te komen: Voorbereidend werk

(onderzoeks)resultaten en de intellectuele rech-

Welke kennis en expertise heb je zelf (ach-

ten hierop. Bekijk ook al het juridisch kader van

tergrondkennis)? Is deze kennis en expertise

de vermarkting (distributie, franchise, licenties,

voldoende beschermd (achtergrondoctrooien)?

enz.). Ook tussentijds en bij de afwerking van

Wat is de reden om samen te werken met een

een samenwerking is zo’n interdisciplinair over-

andere partij? Bekijk daarom intern het hele

leg aanbevolen.

(innovatie)project met alle lijnverantwoordelijken: O&O, sales, marketing, HR, juridisch departement, enz. Bekijk dus niet enkel met je eigen technici wat concreet de inhoud moet zijn van een mogelijke samenwerking. Ook nu al moet je oog hebben voor de valorisatie van de resultaten van deze samenwerking en

In geval van softwareontwikkeling dient

daarom moet je ook oog hebben voor de nodi-

vooraf bepaald of er gebruik gemaakt

ge afspraken rond eigendom en gebruik van

wordt van ‘opensourcesoftware’ (dit is

achtergrond en voorgrond. Bekijk met je sales

software waarvan de broncode publiek

& marketingteam ook al de vermarkting ervan

ter beschikking gesteld wordt voor even-

en hun inzichten over de ontwikkeling van het

tueel gebruik, aanpassingen, verspreiding

uiteindelijke product of dienst.

…). Want dit gebruik is gebonden aan specifieke voorwaarden en bepalingen

Ga met je personeelsverantwoordelijke na of je

(opensourcesoftwarelicenties) die op

voor het hele project intern voldoende geschikt

voorhand bekeken moeten worden.

personeel beschikbaar hebt. Bespreek met je juristen de bescherming van de mogelijke

De geschikte partner vinden

houden van deze informatie kan wantrou-

Bepaal duidelijk naar wie of wat je op zoek

wen creëren, afbreuk doen aan de bereidwil-

bent: een onderzoekspartner binnen een

lige inzet en tijdsopslorpende misverstanden

bepaald domein, bepaalde kennis of expertise

teweegbrengen. Verder hebben de betrok-

of een specifieke infrastructuur? Wil je effectief

kenen er ook belang bij elkaar de win-win-

samenwerken of heb je enkel toegang nodig

punten mee te delen die ze bij het project

tot bepaalde kennis (via een gebruiksrecht)? Of

hebben. Ook indien je enkel een gebruiks-

wil je zelf je kennis en expertise exploiteren? In

recht wil verkrijgen of verlenen, is het van

jouw zoektocht kan je ook gebruik maken van

belang om duidelijke afspraken te maken.

de kennis die aanwezig is in octrooien. Gebruik hiervoor octrooidatabanken (zie hiervoor Hoofdstuk 2 Koken kost geld onder rubriek 4 over proactief onderzoek van octrooidatabanken). Weet ook dat je contact kan opnemen met de interfacedienst van een universitaire kennisinstelling, hogeschool of met een strategisch onderzoekscentrum. In de bijlage achteraan dit hoofdstuk vind je de contactgegevens van de Vlaamse interfacediensten en de strategische onderzoekscentra. Concrete vragen kunnen ook aan VLAIO bedrijfsadviseurs voorgelegd worden. Zij adviseren jou op maat van je onderneming en zijn bereikbaar telefonisch of via WhatsApp op 0800 20 555. Zie ook vlaio.be/afspraak.

In hoofdstuk 6 Kant-en-klare bereidingen, vind je meer tips over onderhandelen en precontractuele afspraken.

• Tijdens de samenwerking Voorzie periodiek overleg op operationeel niveau, eventueel met een mogelijkheid om het overleg op managementniveau te brengen in het geval er zich bepaalde situaties zouden voordoen of in geval van een meningsverschil. Dergelijke aanpak is aanbevolen in situaties waarin er veel onbekende parameters zijn. Rapporteer en documenteer dit overleg, de uitwisseling van informatie en stukken en de stand van het O&O-project met de reeds behaalde onder-

Je leest hier alles over in hoofdstuk 9

zoeksresultaten zodat hierover naderhand

Hulpkoks.

geen discussie of misverstanden ontstaan.

Goede en open communicatie met de partner

Zie ook hoofdstuk 4 Vastgekookt i.v.m. het

• Voorafgaand aan het samenwerkingsak-

documenteren en vastleggen van onder-

koord (precontractuele fase)

zoeksresultaten en vindingen.

Voor een samenwerking is het van belang dat beide partijen bereid zijn om inzage te verlenen in elkaars opgedane expertise, ambities en de voorwaarden om deze in te zetten voor nieuwe projecten. Het achter-

Het komt er dus op aan de verwachtingen van elke partij scherp te stellen, zowel op het vlak van het onderzoek en de ontwikkeling als op het vlak van de verdere exploitatie.

Maak dit op gezette tijdstippen kenbaar aan

Een uitgebreide checklist en meer achtergrond-

elkaar. Dit zal de onderhandelingen over de

informatie bij de opstelling van samenwer-

juridische aspecten van samenwerking (geheim-

kingsovereenkomsten tussen ondernemingen

houding, intellectuele eigendomsrechten, enz.)

en onderzoeksorganisaties is te vinden in de

vergemakkelijken.

bijlagen bij dit hoofdstuk. Zie de checklist louter als een eerste kennismaking met een moge-

Hieronder lichten we toe waarom: Geheimhouding

lijke opbouw en inhoud van de verschillende bestanddelen van een dergelijk contract.

Wat verwachten samenwerkende partijen? Hou

Om de noodzaak en het belang van elk van

er rekening mee dat sommige partijen (zoals

deze bestanddelen goed te kunnen inschat-

onderzoeksorganisaties) willen of zelfs moeten

ten en de concrete invulling ervan voor jouw

publiceren. Dit kan ook een strategische keuze

project te kunnen doen is het steeds raadzaam

zijn: publiceren in plaats van octrooieren.

een beroep te doen op het deskundig advies

Intellectuele rechten op de samenwerkingsresultaten Wie krijgt de eigendom? Worden alle eigen-

van een jurist of advocaat gespecialiseerd in intellectuele eigendomsrechten. (Zie hiervoor hoofdstuk 9 Hulpkoks onder punten 5 en 6.)

domsrechten overgedragen aan de opdrachtge-

Ook een O&O-project waarin een onderne-

ver? Of wordt de partij die de voorgrond heeft

ming een onderzoeksorganisatie onder de arm

gegenereerd, de eigenaar? Is eigendom nodig of

neemt, is een specifiek te bekijken situatie (meer

is een gebruiksrecht voldoende? Is het mogelijk

hierover in de bijlagen bij dit hoofdstuk). Een

om alle intellectuele rechten over te dragen?

onderzoeksorganisatie kan een instelling van

Let op met copyright en software (zie hoofd-

het hoger onderwijs1 (universiteit, hogeschool)

stuk 7 onder punt 2). Welke partij kan of mag

zijn of één van de strategische of collectieve

deze resultaten valoriseren? Met of zonder een

onderzoekscentra.

billijke vergoeding naar de andere partij? Met of zonder toestemming van de andere partij? Maar

Samenwerking tussen een kmo en een onder-

vergeet ook de achtergrond niet: welke achter-

zoeksorganisatie levert een evidente meerwaar-

grond wordt door wie ingebracht?

de op: het kan een positief effect hebben op de duur van het ontwikkelingstraject en dus

Gebruiksrecht of licentie

op de kosten en op de time-to-market. Boven-

Wat is het onderwerp van de licentie? Omvat

dien krijgt men toegang tot bepaalde kennis en

dit enkel een octrooi of een technologiepakket

technologieën.

waaronder ook kennis vervat zit? Is dit recht beperkt in de tijd, tot een geografisch gebied of een specifiek domein? Is het een exclusief of niet-exclusief recht? Wordt er een financiële compensatie voorzien of kan een gratis licentie op de achtergrond voor uitvoering van de samenwerking en dient er enkel na de samenwerking betaald te worden bij exploitatie?

1 Voor de samenwerking met Vlaamse universiteiten en hogescholen wordt één en ander geregeld in Hoofdstuk 4 Titel 2 Deel 4 van de Codex Hoger Onderwijs van 11 oktober 2013.

Tussen een kmo en een onderzoeksorganisa-

door de kennisinstelling laten uitvoeren van

tie zijn verschillende samenwerkingsvormen

een onderzoeksproject om tot een innovatieve

mogelijk gaande van routinematig onderzoek

oplossing te komen tot een onderzoekssamen-

(Jij vraagt, wij koken) zijnde dienstverlening op

werking waarbij beide partijen een evenredige

basis van expertise en infrastructuur, over het

financiële en innovatieve bijdrage leveren.

Wil je een onderzoek laten uitvoeren door een universitaire kennisinstelling of een hogeschool, hou er dan rekening mee dat een dergelijke instelling van oorsprong een drieledige missie heeft: •

Onderwijs

•

(Vrij) onderzoek

•

Wetenschappelijke en maatschappelijke dienstverlening

In het kader van hun WETENSCHAPPELIJKE EN MAATSCHAPPELIJKE DIENSTVERLENING verrichten zij voor bedrijven contractonderzoek. Maar deze missie is steeds ondergeschikt aan hun hoofdmissie: ONDERWIJS EN (VRIJ) ONDERZOEK. Dit houdt concreet in dat een kennisinstelling haar diensten maar zal aanbieden op voorwaarde dat hiermee voor haar de mogelijkheid om onderwijs te geven en (vrij) onderzoek te verrichten niet beperkt wordt en idealiter haar dienstverlening hier zelfs ten dienste van staat. Hou dit in het achterhoofd bij het aangaan van de onderhandelingen over een onderzoekscontract en je zal begrijpen waarom zij zich contractueel niet kunnen verbinden tot: •

een absolute en onbeperkte geheimhouding van het onderzoeksproject of van het geheel van de onderzoeksresultaten aangezien er steeds een mogelijkheid moet zijn om hierover te doceren en te publiceren;

•

een absolute en onbeperkte overdracht van alle intellectuele rechten op de onderzoeksresultaten aangezien er in principe steeds een mogelijkheid moet zijn om hierop verder onderzoek te verrichten.

Nuancering De soep wordt echter nooit zo heet gegeten als ze wordt opgediend. Immers: •

soms wil de kmo slechts een deel van de onderzoeksresultaten, namelijk die met betrekking tot het toepassingsdomein waarin zij haar activiteiten uitoefent (zie evenwel hoofdstuk 2 onder punt 7 over het belang van een ruime beschermingsomvang);

•

geheimhouding van de commerciële gegevens van de onderneming of van de knowhow van het bedrijf hoeft niet per se een probleem te vormen voor een kennisinstelling. Bovendien kunnen contractueel bepaalde afspraken gemaakt worden inzake publicaties waarbij de kmo bijvoorbeeld de mogelijkheid heeft om voorafgaand aan de publicatie deze te kunnen inkijken en bezwaar te maken tegen de opname van bepaalde passages.

•

soms zal de kennisinstelling zelf ook vragende partij zijn om een zekere geheimhouding in acht te nemen totdat een beslissing is genomen om al dan niet een octrooiaanvraag in te dienen.

Voor samenwerking met andere types van onderzoeksorganisaties – bijvoorbeeld die louter onderzoeksactiviteiten verrichten en geen onderwijsopdracht hebben - gelden analoge voorschriften als deze die hiervoor beschreven staan. Deze voorschriften vanuit de Europese regelgeving op de staatssteun zijn in de onderling op te maken samenwerkingsafspraken tussen onderneming en onderzoeksorganisatie steeds na te leven (zie ook verder in de bijlage bij dit hoofdstuk). Naast de specifieke aspecten rond geheimhouding en intellectuele eigendom moet bij de onderhandeling van een samenwerkingsovereenkomst met een onderzoeksorganisatie ook rekening gehouden worden met volgende principes: • Het principe van de billijke return wat maakt dat er voor de kennisinstelling contractueel steeds een return dient voorzien te worden die billijk is in functie van de kennis die zij ter beschikking heeft gesteld van het onderzoek en waarvan zij rechten op de valorisatie van de resultaten heeft overgelaten aan de kmo. Eén en ander heeft te maken met het gegeven dat prestaties verricht door een onderzoeksorganisatie aan marktprijs dienen te worden vergoed. • Het principe van de middelenverbintenis wat maakt dat je geen garantie met betrekking tot het resultaat van het onderzoek mag verwachten. Een onderzoeksorganisatie zal in de regel nooit een resultaatsverbintenis aangaan, enkel een middelenverbintenis waarbij zij zich er contractueel toe verbindt het onderzoek te verrichten volgens de regels van de kunst en alle nodige inspanningen te leveren die redelijkerwijze van haar mogen verwacht worden om het project te realiseren.

Bijlage A: Formulieren en documenten A.1. CHECKLIST BIJ HET OPSTELLEN VAN EEN SAMENWERKINGSOVEREENKOMST2 Een samenwerkingsovereenkomst bestaat idealiter uit: 1. de juridische regeling van een aantal specifieke onderwerpen en gemaakte afspraken (zie verder Rubrieken van de samenwerkingsovereenkomst) én 2. de concrete invulling hiervan opgenomen in de bijlagen aan de overeenkomst. Voorbeelden van dergelijke bijlagen zijn: a. de omschrijving van het project (technische bijlage); b. de data van het onderling operationeel overleg; c. een oplijsting van gegevens die onder de regeling van geheimhouding vallen, … Belangrijkste doelstelling van dergelijke bijlagen is dat het voor beide partijen duidelijk is op welke concrete gegevens/informatie de juridische regelingen betrekking hebben. Indien vereist kunnen dergelijke bijlagen tijdens de uitvoering van het project of na de afwerking ervan aangepast worden. RUBRIEKEN IN DE SAMENWERKINGSOVEREENKOMST Hierna vind je een overzicht van de rubrieken in de samenwerkingsovereenkomst aangevuld met een toelichting en achtergrondinformatie. Meteen weet je dus ook welke onderwerpen dienen uitgeklaard te worden en waarover eventueel moet worden onderhandeld. Dit overzicht kan je gebruiken als leidraad of hulpmiddel bij de voorbereiding van de onderhandelingen en het opstellen van een voorstel van samenwerkingsovereenkomst. De checklist is in algemene termen opgesteld en is bruikbaar voor verschillende types van O&O-samenwerking. In het geval het voorwerp van de samenwerkingsovereenkomst de O&O-samenwerking betreft tussen een onderneming en een onderzoeksorganisatie is het toepasselijke staatssteunrechtelijk kader belangrijk voor de regeling van een aantal rubrieken in de O&O-samenwerkingsovereenkomst. Meer toelichting hierover is te vinden in het deel A.2. Achtergrondinformatie bij de opstelling van samenwerkingsovereenkomsten tussen ondernemingen en onderzoeksorganisaties. Voor de effectieve uitwerking van een overeenkomst is het verder steeds raadzaam om juridisch advies in te winnen.

Aanhef > Titel Aanduiding van het type overeenkomst, bijvoorbeeld samenwerkings-, licentie-, valorisatieovereenkomst of gewoon overeenkomst > Voorwerp van de samenwerkingsovereenkomst Titel van het project of van de opdracht > Aanduiding van de partijen Identificatie aan de hand van naam, rechtsvorm, ondernemingsnummer, adres (maatschappelijke zetel), rechtsgeldige vertegenwoordiger (naam en functie waarin deze tekent). Eventueel ook nog aanduiding van betrokken personen bijvoorbeeld uitvoerders indien bepaalde specifieke bepalingen op hen rechtstreeks van toepassing zijn. > Preliminaire bepalingen

Dit omvat onder andere: > De doelstellingen en scope van het project De technische bijdrage van elke partij in de uitvoering van het project in termen van te leveren diensten en/of producten. Indien dit reeds in verbonden overeenkomsten is geregeld kan best daarnaar verwezen worden. > De aanduiding van personen en technische middelen die ter beschikking worden gesteld voor uitvoering van het project • Mogelijkheid tot onderaanneming Wanneer is dit toegelaten en onder welke voorwaarden? Wie heeft de rechten op de resultaten? Heb hierbij aandacht voor mogelijke voorwaarden of beperkingen van bepaalde subsidieregelingen. • Het uitvoeringsschema met het oog op

• Hierin kan men achtergrondinformatie opne-

afstemming van taken die met elkaar ver-

men om het kader van de samenwerkings-

bonden zijn en planning van deze taken.

overeenkomst beter te begrijpen en om de

• De verwachte medewerking, maximaal ver-

overeenkomst te interpreteren. • Aanduiding van het kader waarin deze over-

wachte prestaties.

eenkomst past, bijvoorbeeld samenwerkings-

> De procedure in geval van aanpassingen

overeenkomst in uitvoering van een bedrijfs-

> Bepalingen indien wanprestatie

project met steun van Agentschap Innoveren & Ondernemen (aanduiding dossiernummer en titel). • Aanduiding van de aangezochte expertise van één of beide partijen en explicitering van de inzet en van het belang van dit project voor beide partijen. > Definities Nadere verklaring van termen of begrippen die een speciale betekenis hebben en in de rest van de overeenkomst verder gebruikt worden en dus voor het gemak met één enkel woord of begrip worden aangeduid. Je kunt de lijst zo uitgebreid maken als je zelf wil.

Technische bepalingen – beschrijving van het project

Dit kan ook in de rubriek “Wettelijke bepalingen” geregeld worden.

Bepalingen betreffende geheimhouding, bescherming en gebruik van kennis, exploitatie van de projectresultaten > Geheimhouding Bepaal in welke mate de projectinformatie vertrouwelijk is.

> Omschrijf zo concreet mogelijk welke informatie onder deze geheimhouding valt

Publicatie

Dergelijke informatie kan zowel wetenschap-

Naast kennisbescherming is het verstandig om

pelijk-technologisch zijn, gegevens omtrent de

afspraken over publicatie vast te leggen. Hierbij

samenwerking of commerciële bedrijfsgegevens.

kan onder andere worden gedacht aan:

> Bescherming en gebruik van kennis, exploitatie van de projectresultaten • Bepaal hoe de kennis wordt beschermd en hoe de projectresultaten worden gedeeld. Hou hierbij wel rekening met mogelijke voorwaarden of beperkingen van specifieke subsidieregelingen. • De volgende aspecten kunnen hieronder geregeld worden: - Eigenaarschap van de verschillende partijen van reeds voor het project aanwezige kennis (achtergrondkennis – zie definitie), evenals de gebruiksrechten voor de verschillende partijen van deze achtergrondkennis tijdens en/of na afloop van het project. - Eigenaarschap van de verschillende partijen van kennis die voortkomt uit het onderzoek (voorgrondkennis – zie definitie). Wordt deze kennis eigendom van één partij, bijvoorbeeld de partij die ze gecreëerd heeft, wordt de eigendom gedeeld tussen de partijen of zijn de resultaten openbaar? - Hoe wordt de kennis beschermd en voor welke termijn, wie is hiervoor verantwoordelijk?

• het moment waarop projectresultaten bekend gemaakt worden; • afspraken over de werkwijze bij tussentijdse publicatie van resultaten; • embargo’s.

Organisatorische bepalingen > Projectorganisatie Beschrijf de projectorganisatie of verwijs naar het project waarin deze beschreven staat: • de leden van de projectgroep (en op welk niveau de deelnemers daarin zijn vertegenwoordigd); • de taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden van de projectgroep (op elk niveau: sturing, management, technisch, kwesties van intellectuele eigendom, financieel, enz.); • werkafspraken, zoals afspraken omtrent terugkoppeling (rapportage, monitoring en evaluatie), vergaderfrequenties en besluitvormingsprocessen. Hierin wordt best rekening gehouden met de multidisciplinaire aanpak van technologische innovatieprojecten. > Wijzigingen

- Hoe worden de kosten voor de kennisbe-

Beschrijf de procedure voor het wijzigen van

scherming verdeeld over de partijen?

afspraken over projectorganisatie, de inhoud

- De exploitatie van de voorgrondkennis (individueel of gezamenlijk).

van het project en de condities waaronder nieuwe deelnemers aan het samenwerkingsverband

- De verdeling van de (netto)-opbrengsten

kunnen deelnemen. Hou hierbij steeds rekening

uit exploitatie van de ontwikkelde kennis

met extra voorwaarden en/of beperkingen van

(voorgrondkennis).

specifieke subsidieregelingen.

- De verkoop/exploitatie van de kennis en voorwaarden hierbij (bijvoorbeeld licenties).

> Afloop samenwerking Regel de hoofdlijnen van de samenwerking na afronding van het project.

Financiële bepalingen

nemer en zijn vermogen om aan zijn contractuele verplichtingen te voldoen.

Beschrijf de bijdrage van de deelnemers (personeel, faciliteiten, materiaal, enz.) gerelateerd

Slotbepalingen

aan het projectplan en geef aan in welke mate deelnemers elkaar assistentie verlenen (financie-

Hier kunnen zaken geregeld worden die elders

ringsplan). Bespreek:

niet opgenomen zijn zoals:

• budgetwijzigingen (wat te doen wanneer

> Machtiging penvoerder

extra budget nodig is?); • kostenposten en –soorten (bijvoorbeeld toegestane tarieven); • projectadministratie; • de werving en verdeling van (overheids-) subsidies; • regeling omtrent het omgaan met de financiële collectieve verantwoordelijkheid; • bepalingen met betrekking tot wanprestatie.

deelnemers wordt gemachtigd als vertegenwoordiger van alle deelnemers om op te treden ten opzichte van de subsidieverstrekker. > Duur van de overeenkomst Met overleving van specifieke regelingen na het einde van de overeenkomst bijvoorbeeld met betrekking tot geheimhouding.

Dit kan ook in de rubriek “Wettelijke bepalin-

> Wet- en regelgeving

gen” geregeld worden.

Die van toepassing is (toepasselijk recht).

Wettelijke bepalingen > Schade aan goederen of personen Bepaal in welke mate een deelnemer verantwoordelijk moet worden gehouden wanneer schade of letsel is aangebracht aan goederen of personen van een andere deelnemer als gevolg van het uitvoeren van het project. > Sancties • Bepaal welke sancties van toepassing zullen zijn wanneer een partner zijn deel van het project niet goed uitvoert of anderszins in gebreke is. • Bepaal wat er gebeurt bij faillissement of wanneer een deelnemer zich ‘onrechtmatig’ terugtrekt. > Overmacht Het is verstandig een clausule op te nemen die regelt wat er gebeurt bij veranderende of onvoorziene omstandigheden, die mogelijk gevolgen hebben voor de bijdrage van een deel-

In geval van een subsidieaanvraag. Eén van de

> Geschillenbeslechting Deze bepaling bestaat het best uit één of meerdere verschillende types van geschillenbeslechting die partijen moeten uitproberen alvorens naar de rechtbank te kunnen stappen. Voorbeelden van alternatieve geschillenbeslechting zijn: • onderlinge minnelijke regeling; • arbitrage (bijvoorbeeld CEPINA, International Chamber of Commerce, WIPO Arbitration and Mediation Center); • Mediatie (bijvoorbeeld WIPO Arbitration and Mediation Center).

A.2. ACHTERGRONDINFORMATIE BIJ DE OPSTELLING VAN SAMENWERKINGSOVEREENKOMSTEN TUSSEN ONDERNEMINGEN EN ONDERZOEKSORGANISATIES3 Zoals hoger aangegeven is het ingeval van O&O-samenwerking tussen een onderneming en een onderzoeksorganisatie belangrijk te weten welke het toepasselijke staatssteunrechtelijk kader is. Dit kader speelt een rol voor de wijze van regeling van een aantal rubrieken in de O&O-samenwerkingsovereenkomst zoals bijvoorbeeld de eindverantwoordelijkheid voor uitvoering van het project en de valorisatie ervan, de eventuele cofinanciering, de vestiging van eigendomsrechten en de toekenning van toegangsrechten op nodige en gegenereerde kennis, publicatieregeling. Dit onderdeel bevat een toelichting omtrent twee rubrieken eigen aan samenwerkingsovereenkomsten waarin onderzoeksorganisaties samenwerken met een onderneming in het kader van een door de onderneming gefinancierd O&O-project. De twee rubrieken betreffen volgende topics: • de vergoeding en regeling van de intellectuele eigendom, met inbegrip van het principe van billijke return4; • de regelingen van publicatie en geheimhouding. Voor beide principes behandelen we de wettelijke basis en geven we bijkomende verduidelijking van de begrippen. DE VERGOEDING EN IE-REGELING, MET INBEGRIP VAN HET PRINCIPE VAN BILLIJKE RETURN

Wettelijke basis De Europese staatssteunregelgeving5 bepaalt dat samenwerking met een onderzoeksorganisatie aan marktconforme condities dient te gebeuren. Indien dit niet zo gebeurt dan is er een risico dat de betrokken onderneming een voordeel geniet dat moet worden beschouwd als indirect ongeoorloofde staatssteun.

Verduidelijking van het begrip Concreet zijn er twee types van betrokkenheid van een onderzoeksorganisatie in een O&O-bedrijfsproject, met name via een uitbesteding of via medewerking als onderzoekspartner. In beide situaties blijft de eindverantwoordelijkheid voor uitvoering van het project en de valorisatie steeds bij de onderneming en dient de onderzoeksorganisatie steeds volledig vergoed te worden voor de geleverde prestaties. Het feit dat de onderneming een subsidie ontvangt voor het O&O-project, verandert niets aan deze situatie. De onderneming is subsidiegerechtigde en de onderzoeksorganisatie dient in elk geval te factureren om te worden vergoed. 3 © 2007-2020 Agentschap Innoveren & Ondernemen, rechtsopvolger van Agentschap voor Innovatie door Wetenschap en Technologie (IWT). 4 Billijke return is voorzien in Hoofdstuk 4 Titel 2 Deel 4 van de Codex Hoger Onderwijs van 11 oktober 2013 (vroegere Dienstverleningsdecreet van 22 februari 1995 betreffende de wetenschappelijke en maatschappelijke dienstverlening door de universiteiten of de hogescholen en betreffende de relaties van de universiteiten en de hogescholen met andere rechtspersonen, Artikel IV.75). 5 De Kaderregeling betreffende staatssteun voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie (EU Publicatieblad van 27 juni 2014, C 198/1) en alle latere wijzigingen; de Verordening (EU) nr. 651/2014 van de Commissie van 17 juni 2014 waarbij bepaalde categorieën steun op grond van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag met de interne markt verenigbaar worden verklaard, en alle latere wijzigingen (dit is de Algemene Groepsvrijstellingsverordening).

Uitbesteding naar een onderzoeksorganisatie voor uitvoering van specifieke diensten en/of contractonderzoek (zoals bijvoorbeeld uitvoeren van testen of meetopdrachten) is vergelijkbaar met de situatie bij uitbesteding naar een onderneming. Het gaat om duidelijk omlijnde opdrachten en/of diensten uitgevoerd in opdracht van de onderneming waarbij al de rechten maar ook het risico volledig bij de onderneming liggen. In zo’n situatie moet de dienst en/of het contractonderzoek aangeboden worden aan marktprijs. Zoals bij ondernemingen kan dat bij voorkeur berekend worden aan de hand van eenheidskosten. Indien geen marktprijs voorhanden is, dient de onderzoeksorganisatie haar diensten te leveren tegen een prijs die de volledige kosten dekt en daarenboven een redelijke marge omvat. Onderzoeksorganisaties kunnen ook bijdragen aan een bedrijfsproject als onderzoekspartner. In deze hoedanigheid zijn zij contractueel gezien ook onderaannemers, maar er zijn verschillen in de modaliteiten ten opzicht van een uitbesteding. De onderzoekspartner draagt, als onderaannemer, bij aan de uitvoering van het project en is actief betrokken in de uitbouw van het project. In deze situatie betreft het doorgaans onderzoek waarbij intellectuele eigendomsrechten kunnen opgebouwd worden en is een eenheidskost niet van toepassing. De kosten van de onderzoekspartner worden volledig vergoed door de onderneming op basis van de reële kost. Hiernaast is er een mogelijkheid voor participatie van de onderzoeksorganisatie in de eigendomsrechten op de projectresultaten die voortvloeien uit de activiteiten van de onderzoeksorganisatie. Dit kan volgende vormen aannemen: • eigendomsrechten bij de onderneming met een billijke vergoeding naar de onderzoeksorganisatie bij exploitatie van de projectresultaten; • opdeling van de eigendomsrechten waarbij de onderneming en de onderzoeksorganisatie elk eigendomsrechten heeft op een verschillende groep van deelresultaten met toekenning van domeinen voor (autonome) exploitatie. Ingeval van onmogelijkheid van opsplitsing van de projectresultaten kan deze toekenning van domeinen voor (autonome) exploitatie ook binnen een regime van gedeelde eigendomsrechten; • eigendomsrechten op de projectresultaten bij de onderzoeksinstelling met minstens een gebruiksrecht op de benodigde projectresultaten voor de onderneming; • regeling van onverdeelde gemeenschappelijke eigendomsrechten op de projectresultaten bij de onderneming en de onderzoeksorganisatie. Bovengenoemde opties zijn slechts voorbeelden. Diverse combinaties van de voorgestelde situaties en andere opties waar de eigendomsrechten op de projectresultaten uit activiteiten van de onderzoeksorganisatie gedeeld worden, zijn aanvaardbaar. Essentieel is dat de onderneming minstens over de nodige vrijheid beschikt om de geplande valorisatie waar te maken. Als de onderzoeksorganisatie als onderzoekspartner functioneert, dient ze op een correcte manier een vergoeding voor achtergrondkennis in rekening te brengen.

PUBLICATIE / GEHEIMHOUDING

Wettelijke basis De reeds vermelde Codex Hoger Onderwijs (het vroegere Dienstverleningsdecreet) bepaalt dat de samenwerkingsovereenkomst tussen onderzoeksorganisatie en bedrijf een regeling moet bevatten van het recht op publicatie van de dienstverlenende onderzoekers, het gebruik van de resultaten in colleges of wetenschappelijke bijeenkomsten en van de verdere valorisatie van het onderzoek (dus ook het onderzoek voor derden). Hierbij kan bepaald worden dat publicatie, gebruik of mededeling gedurende een redelijke termijn worden uitgesteld, om een partij de mogelijkheid te geven de resultaten van de wetenschappelijke of maatschappelijke dienstverlening te valoriseren. De invulling van de “redelijke termijn” varieert in de praktijk van 3 à 4 maanden tot maximum 6 maanden. Andere bronnen om het recht op publicatie binnen het academisch milieu te schragen, zijn het principe van de academische vrijheid, wetenschappelijke normen of nog het recht of veeleer de plicht tot publicatie in het kader van publiek gefinancierde onderzoeksorganisaties en de missie van universiteiten/hogescholen.

Verduidelijking van het begrip Wat de concrete regeling betreft, bevat deze materie verschillende onderdelen: • de publicatieregeling voor de betrokken onderzoekers; • de bekendmaking van de resultaten/het project tijdens de onderwijsopdracht (hoorcolleges); • de link met het verder gebruik van de resultaten voor het doen van (vrij) onderzoek of onderzoek voor derden (alhoewel deze materie eerder verband houdt met intellectuele eigendomsrechten (IER) dient men toch na te gaan hoe de regeling voor verder onderzoek met derden zich verhoudt met de voorschriften in verband met de geheimhouding); • publicaties door de onderneming: bijvoorbeeld jaarverslagen. Het principe is dus dat een totale (onbeperkte) geheimhouding van de onderzoeksresultaten uit een O&O-samenwerkingsproject met een publieke onderzoeksorganisatie niet realistisch is. Indien de mogelijke samenwerking toch resultaten beoogt die een nauw verband hebben met de kernactiviteiten van een bedrijf die voor een groot stuk onder vertrouwelijke knowhow vallen, moet de onderneming overwegen of samenwerking met een publieke instantie al dan niet opportuun is. Indien de samenwerking toch doorgaat, is het in deze situatie zeer belangrijk om duidelijk aan te duiden welke resultaten juist onder de vertrouwelijke behandeling vallen. Eventueel laat dergelijke analyse toch nog ruimte voor een wetenschappelijke publicatie. Door de onderneming verstrekte informatie kan wel onder een geheimhoudingsclausule vallen. Een tijdelijke en/of beperkte geheimhouding op de onderzoeksresultaten is wel onderhandelbaar, doch zal zoals exclusiviteitsbedingen zijn prijs hebben in de regeling van bijvoorbeeld de billijke return. Verder is het natuurlijk ook mogelijk dat de onderzoeksorganisatie zelf baat heeft bij geheimhouding namelijk deze die voorafgaat aan de indiening van een octrooiaanvraag.

Een goede geheimhoudingsregeling houdt minimaal volgende afspraken in (zie ook de bijlage bij hoofdstuk 8): • aanmerken van documenten als “vertrouwelijk”; • schriftelijke bevestiging van mondeling doorgegeven geheim te houden informatie; • mogelijkheid tot weigeren van documentatie/informatie indien deze niet nodig is; • geheimhoudingsregime beperken tot hetgeen echt nodig is; • doorwerking van de afspraken naar de direct betrokken personeelsleden/aangestelden (zie ook bij uitbesteding of onderaanneming); • eventueel ook geheimhouding afspreken in verband met het feit van de samenwerking en dit expliciteren in de overeenkomst (zowel in negatieve als in positieve zin); • beperking in duur; • vermelding van de uitzonderingen op de geheimhoudingsverplichtingen. Een goede publicatieregeling omvat onder meer: • eventueel een aanduiding van de beweegredenen tot publicatie (bijvoorbeeld betrokkenheid van een postdoconderzoeker die normalerwijze publiceert); • eventueel een regeling van inspraak/inzage in de te verrichten publicatie met de mogelijkheid om aanpassingen aan te brengen (+ voorzien dat de toestemming tot publicatie niet op onredelijke gronden zal worden onthouden of voorzien van stilzwijgende toestemming na verloop van 30 dagen); • eventueel een tijdelijk uitstel van publicatie. NUTTIGE REFERENTIEWERKEN BIJ DE OPSTELLING VAN SAMENWERKINGSOVEREENKOMSTEN TUSSEN BEDRIJVEN EN ONDERZOEKSORGANISATIES www.earto.eu/wp-content/uploads/EARTO-Note-on-EU-state-aid-rules-for-RDI-final.pdf

Bijlage B: Contactgegevens universitaire interfacediensten en strategische onderzoekscentra B.1. TTO Flanders TTO Flanders is een gezamenlijk initiatief van de diensten voor kennis- en technologietransfer (Technology Transfer Offices, TTO) van de vijf Vlaamse universiteiten: Universiteit Gent, Universiteit Antwerpen, Katholieke Universiteit Leuven, Vrije Universiteit Brussel en Universiteit Hasselt. Op www.ttoflanders.be, onder de rubriek “Leden TTO Flanders”, vind je de contactgegevens van alle leden. • Universiteit Antwerpen: www.uantwerpen.be/forcompanies • Vrije Universiteit Brussel: www.vubtechtransfer.be • Universiteit Gent: www.ugent.be/techtransfer • Universiteit Hasselt: www.uhasselt.be/techtransfer • Katholieke Universiteit Leuven: www.lrd.kuleuven.be B.2. IMEC www.imec.be B.3. VIB www.vib.be B.4. VITO www.vito.be B.5. Flanders Make www.flandersmake.be

6. Kant-en-klare bereidingen

Je staat voor het uitstalraam van de traiteur en ziet een kant-en-klare bereiding die je wel ziet zitten. Je wil het aankopen voor eigen gebruik of misschien zie je het commercieel potentieel van dit gerecht en heb je interesse om met die traiteur samen te werken. Mogelijk wil je gewoon zijn recept om het gerecht zelf klaar te maken en verkopen of je wil dat de traiteur instaat voor het klaarmaken ervan, zodat jij je kan concentreren op de verkoop.

Hier krijg je alvast een overzicht van de belangrijkste aandachtspunten bij de aankoop of het verwerven van een gebruiksrecht op de intellectuele eigendom van iemand anders. Dezelfde aandachtspunten moeten in het achterhoofd gehouden worden wanneer je zelf een octrooi wil licentiëren of verkopen. Zo kan het zijn dat je potentieel ziet om het gerecht te combineren met een eigen gerecht en wil je jouw recept aan de traiteur verkopen. Bekijk deze aandachtspunten dus zeker ook vanuit het perspectief van de licentiegever. Ook wanneer je samen wenst te koken (zie hoofdstuk 5) zijn deze aandachtspunten goede ingrediënten voor een vlotte samenwerking.

•

Je moet geen geschreven contract hebben om een overeenkomst en juridische rechten en plichten te hebben.

•

De titel van een contract heeft juridisch geen belang! Wat telt zijn de concrete afspraken die gemaakt zijn in het contract zelf. Ga er dus niet zomaar vanuit dat je een technologie koopt omdat de titel van het contract dat zegt.

6.1. Rond de onderhandelingstafel gaan zitten Geheimhoudingsovereenkomst

Los van het algemeen rechtsbeginsel dat par-

Intentieverklaring

tijen te goeder trouw dienen te onderhandelen

Letter of Intent (LOI)

en niet zomaar ontijdig de onderhandelingen

Memorandum of Understanding (MOU)

kunnen stopzetten, is zo’n document ook han-

Term Sheet

dig om een timing, een onderhandelingsagenda

Onderhandelingsovereenkomst

op te maken en een onderhandelingsteam te benoemen. Het is immers geen overbodige luxe

Allemaal verschillende benamingen voor over-

te weten of de persoon aan de andere kant van

eenkomsten waar men in een precontractuele

de tafel wel degelijk onderhandelingsbevoegd-

fase mee te maken kan krijgen.

heid heeft en voldoende gemandateerd is om

Het voordeel van dergelijke overeenkomsten is dat partijen verplicht worden het voorwerp van

knopen te kunnen doorhakken om alles efficiënt te laten verlopen.

de onderhandelingen en hun intenties duidelijk

We willen je wel waarschuwen voor een aantal

op papier te zetten. Dit is niet alleen goed om

gevaren:

de intenties van de andere partij te kennen. Ook voor jezelf is het een nuttige denkoefening. De

• Hoewel het opzet van dergelijke overeen-

ervaring leert dat het tijdens een onderhan-

komsten in de regel alleen is om een aantal

deling vaak nuttig is terug te grijpen naar dit

intenties (vrijblijvend) op papier te zetten,

document om de eigen oorspronkelijke intenties

leert de praktijk dat het merendeel van deze

opnieuw voor de geest te halen en te focussen.

intentieverklaringen eigenlijk, zonder dat

Is er geen afzonderlijke geheimhoudingsover-

de partijen het zelf beseffen, op zich reeds

eenkomst opgemaakt, dan kunnen deze clau-

volwaardige contracten zijn met rechten en

sules in zo’n voorafgaande overeenkomst mee

plichten voor elk van de partijen. Wil je je

opgenomen worden.

nog niet binden en is het enkel jouw bedoeling even het kader op papier te zetten waarrond je wil onderhandelen, dan is het

essentieel dat een dergelijke intentieverkla-

De partij die het recht verleend wil krijgen, de

ring juridisch correct wordt opgesteld! Er is

kandidaat-rechtsverkrijger, wordt in bescher-

niks mis mee om het even te laten nalezen

ming genomen. Zo zorgt de wetgever ervoor

door een gespecialiseerde advocaat of jurist.

dat deze partij, nog voor het ondertekenen van een dergelijk contract, zo juist en zo volledig

• Al te snel wordt een onvoorwaardelijke

mogelijk wordt ingelicht omtrent de partij met

exclusieve onderhandeling gevraagd of

wie zij de samenwerking aangaat en omtrent

gegund. Op zich is een exclusieve onder-

haar rechten en plichten.

handeling niet slecht, het biedt een comfortabele onderhandelingspositie. Anderzijds

De wet is van toepassing op commerciële

blokkeert en hypothekeert het ook mogelijke

samenwerkingsovereenkomsten: de overeen-

andere opportuniteiten voor de licentiege-

komsten gesloten tussen meerdere personen,

ver. Wordt een exclusiviteit bedongen, zorg

waarbij de ene persoon het recht verleent aan

dan als licentiegever in ieder geval voor een

de andere om bij de verkoop van producten of

korte duur en een duidelijke context waarin

de verstrekking van diensten een commerciële

de exclusiviteit van toepassing is. Zorg dat

formule te gebruiken onder één of meer van de

deze voldoende ingeperkt is, bijvoorbeeld

volgende vormen:

enkel met betrekking tot een bepaald geografisch gebied of een bepaald soort

• een gemeenschappelijk uithangbord;

product of technologie.

• een gemeenschappelijke handelsnaam; • een overdracht van knowhow;

Tijdens de onderhandelingsfase van een com-

• een commerciële of technische bijstand.

merciële samenwerkingsovereenkomst moet je rekening houden met de verplichtingen

Het toepassingsgebied van de wet is zeer breed!

inzake precontractuele informatie die de wet

Het omvat niet alleen franchiseovereenkomsten,

bij commerciële samenwerkingsovereenkom-

maar ook bepaalde distributieovereenkomsten,

sten oplegt1. Deze hebben immers een enorme

licentieovereenkomsten en andere vormen

impact op de manier waarop commerciële

van overeenkomsten waarbij een commerciële

samenwerkingsovereenkomsten dienen te wor-

formule ter beschikking wordt gesteld van een

den onderhandeld!

andere partij.

1 Zie hiervoor Titel 2 van het Boek X van het Wetboek van 28 februari 2013 van economisch recht.

Je krijgt een creatie of vinding spontaan aangeboden? Deze persoon wil met jou afspreken om zijn uitermate interessante creatie of vinding kort aan je voor te stellen? Hij vraagt om alvast even een geheimhoudingsovereenkomst te ondertekenen? Wees op je hoede! Het gevaar bestaat immers dat hij je iets komt voorstellen dat voor jou niet nieuw is of dat je in alle discretie toevallig zelf ook aan het ontwikkelen bent. Voorzie een clausule in de geheimhoudingsovereenkomst die je de mogelijkheid biedt om te weigeren bepaalde informatie te ontvangen. Anders kom je misschien ongevraagd in een conflictsituatie en ben je plots gedwongen te bewijzen dat die vinding of creatie voor jou niet nieuw is. Ook hier zal een gedocumenteerde aanpak zoals besproken in hoofdstuk 4 ervoor zorgen dat je sterker in je schoenen staat.

6.2. Je wil een octrooi(aanvraag) kopen Kopen betekent juridisch dat de andere partij

Onderzoek de juridische status van het octrooi

de eigendom (en niet alleen een gebruiks-

of de octrooiaanvraag en laat je idealiter bij-

recht) van een octrooi aan jou overdraagt

staan door een specialist. De juridische status

en dat je hiervoor een prijs in geld betaalt.

van het octrooi kan je nagaan in het nationaal

Wordt er geen prijs in geld betaald, dan is

octrooiregister.

er geen koop. Niets verplicht je echter deze prijs al meteen volledig vast te leggen en in

In het octrooiregister, en dus ook op een

één keer te betalen. Zo kan je de betaling

afschrift ervan, kan je ontdekken:

van bepaalde sommen afhankelijk stellen van bepaalde mijlpalen of voorwaarden (milestone payments), zoals bijvoorbeeld het feit dat

vrager was. Is dit niet het geval dan is het

het octrooi definitief verleend wordt.

verstandig te informeren naar de eerdere

Weet wat je koopt!

ten en plichten;

Gaat het om een octrooi of om een octrooiaanvraag? Vraag (aan de kandidaat-verkoper) een officieel afschrift van het octrooi of de

• of de kandidaat-verkoper wel de octrooiaan-

overdracht en de daaraan verbonden rech• of de kandidaat-verkoper wel degelijk (nog steeds) de eigenaar is; • of het octrooi of de octrooiaanvraag nog

octrooiaanvraag uitgereikt door een officiële

niet vervallen is en alle taksen tijdig betaald

octrooi-instantie.

zijn;

• in welke landen het octrooi werd aange-

Zonder knowhow ben je weinig. Zorg er dus

vraagd, in welke fase van de procedure men

effectief voor dat de modaliteiten over hoe

zich bevindt en voor welke landen eventueel

die knowhow zal overgedragen worden dui-

het octrooi is toegekend.

delijk worden afgesproken. Dit bijvoorbeeld via opleidingen, via het verlenen van advies

De contactgegevens van de Dienst voor de Intellectuele Eigendom (DIE) vind je in de bijlage bij hoofdstuk 9. In hoofdstuk 2 Koken kost geld en in de bijlage achteraan dat hoofdstuk vind je meer informatie over hoe je zelf de status van een octrooi kan opzoeken en krijg je een overzicht van de octrooidatabanken en de octrooiregisters. Je vindt meer informatie over de specialisten in hoofdstuk 9 Hulpkoks.

en ondersteuning gedurende een bepaalde periode, enz. Vergeet niet om de overdracht van het octrooi te laten registreren, want anders is het niet tegenstelbaar aan derden. Concreet houdt dit in dat voor derden de verkoper nog steeds de eigenaar is van het octrooi. Bij het kopen van andere intellectuele eigendomsrechten zoals geregistreerde merken en modellen gelden in grote mate dezelfde principes.

Koop nooit alleen een octrooi. Een octrooi is immers een tijdelijk verleend recht, dat na uiterlijk 20 jaar gewoon niet meer bestaat. Koop dus ook de uitvinding zelf, de knowhow en eventueel andere gerelateerde intellectuele eigendomsrechten (zoals merken, modellen) hierop. Baken heel duidelijk af wat in de koop zit en wat niet.

Informeer je over de fiscale voordelen alvorens een octrooi te kopen of in licentie te nemen. Zie hiervoor hoofdstuk 2 Koken kost geld.

6.3. Je wil een gebruiksrecht of licentie verwerven Er bestaan zowel publieke als private

Tracht van de licentiegever te bekomen dat hij

handelsplatformen voor intellectuele

contractueel volgende zaken waarborgt:

eigendomsrechten waarvoor licentienemers worden gezocht.

• dat hij wel degelijk gerechtigd is deze rechten te verlenen. Misschien verleent hij je een

Baken duidelijk het voorwerp van de licentie af.

recht waarover hijzelf niet beschikt of dat hij al exclusief heeft toegekend aan een andere

Weet wat je in licentie neemt en vraag een officieel afschrift aan van het intellectueel eigen-

partij; • dat de verleende rechten geen inbreuk

domsrecht (octrooi, merk, geregistreerd model

plegen op de rechten van derden of spreek

of tekening, enz.) dat je in licentie neemt. Voeg

onderling een haalbare procedure af in

dit in bijlage bij de licentieovereenkomst. Con-

verband met controle op aangevraagde of

troleer nadien ook geregeld zelf preventief het

verworven intellectuele eigendomsrechten.

juridisch statuut van het in licentie genomen

Het is aangewezen dat hij, in het geval van

intellectueel eigendomsrecht in het betrokken

een (vermeende) inbreuk, jou zal verdedigen

en vrijwaren voor alle kosten en schade. Het

contractueel overeenkomt dat de licentiegever,

is voor jou als licentienemer essentieel dat je

als onderdeel van zijn informatieplicht, zich

zoveel mogelijk de garantie krijgt dat jouw

ertoe verbindt jou er periodiek (bijvoorbeeld

eigen operationele continuïteit verzekerd

jaarlijks), of telkens als er zich een wijziging in

blijft en je niet verplicht wordt meteen alles

de registratie voordoet, een officieel afschrift

stop te zetten. Zorg er ook voor dat in der-

van te bezorgen.

gelijke gevallen jouw eigen aansprakelijkheid

De omvang van de licentie kan vrij overeengekomen worden tussen partijen. Bepaal duide-

ten aanzien van jouw eigen klanten en/of sublicentienemers voldoende ingedekt is.

lijk welke gebruiksrechten je als licentienemer

Vraag je exclusiviteit dan zal deze hoogstwaar-

hebt (mag je het gerecht maken en verkopen

schijnlijk verbonden zijn aan een gegarandeerde

of uitsluitend verkopen?), wat het geografisch

minimumomzet om er voor te zorgen dat je

gebied is waarvoor je een licentie verwerft en

licentiegever niet gebonden is aan een exclu-

voor welke doelgroep (sector, markt) en toe-

siviteit die hem niets opbrengt. Tracht hierbij

passingen je de licentie verleend krijgt. Spreek

te vermijden dat, bij het niet behalen van de

ook expliciet af of je het recht hebt om eventu-

minimumomzet, de licentiegever het recht heeft

eel sublicenties te verlenen. Bij overdracht van

het gebruiksrecht (al dan niet exclusief) of zelfs

auteursrechten is een gedetailleerde regeling

de overeenkomst in haar geheel te beëindigen.

van groot belang (zie hiervoor verder in puntje

Zorg voor een achterdeur via de betaling van

2 in hoofdstuk 7 Mee-eters).

een minimale royalty, indien de minimumomzet niet gehaald wordt in een bepaald jaar.

Een licentiegever zal in de regel nooit toelaten

Neem je een octrooi in licentie kijk dan ook

dat de royalty een percentage is dat berekend

naar het afgesproken regime inzake verbete-

wordt op de winst, want je winst heb je zelf

ringen op de geoctrooieerde vinding of nieuwe

in de hand en kan je via het maken van bijko-

vindingen op basis van of voortbouwend op

mende kosten artificieel laag houden. Vandaar

het in licentie genomen octrooi. Ben je verplicht

dat een royalty steeds berekend wordt op de

deze te melden aan de licentiegever en ben je

omzet. Alternatief: een vast bedrag per verkocht

er überhaupt wel (exclusief) eigenaar van?

product. Vergeet niet je licentie te laten registreren in het betrokken register (bijvoorbeeld in het octrooiregister) zodat deze tegenstelbaar is aan derden.

In hoofdstuk 5 Samen koken leer je waarom onderzoeksinstellingen dergelijke waarborgen niet kunnen geven.

Anders dan in de Verenigde Staten heb je in Europa geen licentie nodig om op geoctrooieerde materie onderzoek te kunnen uitvoeren op de technologie die vervat zit in het octrooi. Dit is de zogenaamde onderzoeksuitzondering of exemption of research.

6.4. Je wil commercieel samenwerken Zoals reeds gezegd in punt 6.1. van dit hoofdstuk bestaat er een specifieke informatieplicht bij het aangaan van commerciële samenwerkingsovereenkomsten2. Bij het maken van een commerciële samenwerkingsovereenkomst is juridisch daarnaast de belangrijkste vraag of je de technologie of de goederen wil: verkopen in eigen naam en voor eigen

verkopen in naam en voor rekening van de

rekening = distributie

principaal = agentuur

Concreet ontvangt de klant dan een offerte en

Concreet ontvangt de klant van jou dan een

een factuur van jouw firma, op naam van jouw

offerte, maar wordt deze offerte opgemaakt op

firma en te betalen aan jouw firma.

naam van jouw principaal waarvan je de producten verkoopt. Het is ook op naam van jouw principaal dat de factuur wordt opgemaakt en de betaling dient te gebeuren aan jouw principaal.

2 Zie hiervoor Titel 2 van het Boek X van het Wetboek van 28 februari 2013 van economisch recht.

7. Mee-eters Gasten aan tafel die hun (deel van de) taart kunnen opeisen

Je innoveert of laat iets creëren door je eigen mensen of door externe partners. Omdat jij voor alles betaalt, denk je dat jij ook de (enige) eigenaar van deze vindingen of creaties bent. Opgelet: dat is niet altijd het geval!

Op een dag stel je vast dat niet jij, maar iemand anders de eigenaar is, of dat je niet de enige rechthebbende bent op deze intellectuele eigendom. In de Belgische regelgeving ontbreekt het vaak aan een eenduidige expliciete regeling over wie titularis is van een intellectueel eigendomsrecht op vindingen of creaties1. Om verrassingen te vermijden regel je dit best voorafgaand en expliciet in een overeenkomst.

1 Daarnaast bestaat er wel een specifieke regeling voor de personeelsleden en bursalen werkzaam aan een Vlaamse universiteit opgenomen in de Codex Hoger onderwijs van 11 oktober 2013, Belgisch Staatsblad 27 februari 2014.

7.1. Het first-to-file principe Het principe van “first-to-file” geldt voor:

Hij die als eerste een octrooiaanvraag indient of een merk, model of domeinnaam laat registre-

• octrooien

ren, wordt vermoed de rechtmatige eigenaar

• merken

of rechthebbende te zijn en krijgt het octrooi,

• tekeningen of modellen

merk, model of domeinnaam verleend!

• domeinnamen Je kan dus beter preventief contractueel overeenkomen dat je medewerkers of partners niet gerechtigd zijn zelf een octrooiaanvraag in te dienen of een merk, model of domeinnaam te laten registreren.

7.2. Wie iets creëert, geniet hier persoonlijk auteursrechten op Dit principe geldt ook voor:

Bij deze uitzonderingen is er een weerlegbaar vermoeden van overdracht van de rechten van

• jouw eigen werknemers;

de auteur-werknemer aan de werkgever. Con-

• jouw leveranciers, onderaannemers of

creet houdt dit in dat je als werkgever geacht

partners. Het is niet omdat deze mensen voor jou werken en omdat jij betaald hebt voor de creatie, dat de auteursrechten automatisch voor jou zijn! Hierop bestaan, voor wat betreft jouw werknemers (voor alle duidelijkheid: enkel personen met wie je een arbeidsovereenkomst hebt), twee

wordt de auteursrechten te hebben op deze software of deze databanken, tenzij een overeenkomst (of statuten) dit uitdrukkelijk anders bepaalt. Zo kan er contractueel overeengekomen worden dat de werknemer de auteursrechten toch behoudt.

uitzonderingen: Lees in hoofdstuk 4 Vastgekookt hoe je kan 1. software ontwikkeld door je werknemers (niet door freelancers of vennoten!); 2. databanken die in de niet-culturele nijverheid tot stand zijn gekomen.

vastleggen wat jouw werknemer heeft ontwikkeld aan software of databanken, zodat daar achteraf geen discussie meer kan over bestaan.

In alle andere gevallen moet je de overdracht

Hierop bestaan 2 uitzonderingen:

van de auteursrechten uitdrukkelijk en schriftelijk overeenkomen met de persoon die de werken creëert.

1. Voor contracten met jouw eigen werknemers, doch enkel indien het werken betreft die binnen het toepassingsgebied van hun

Voor werknemers kan dit in de arbeidsover-

arbeidsovereenkomst worden gecreëerd.

eenkomst, in het arbeidsreglement, in een collectieve arbeidsovereenkomst (cao) of in

2. Voor werken op bestelling (in contracten

een afzonderlijke overeenkomst die specifiek

met jouw leveranciers, onderaannemers of

betrekking heeft op de auteursrechten of meer

partners), doch enkel indien:

algemeen op de intellectuele rechten van de

- je een activiteit uitoefent in de niet-cultu-

werknemer.

rele sector of in de reclamewereld en - het werk bestemd is voor die activiteit.

Ook voor samenwerkingen met leveranciers, onderaannemers of partners valt een schrif-

Voor deze 2 uitzonderingen gelden volgende

telijk en uitdrukkelijk akkoord aan te raden. Dit

minder strenge regels:

kan bepaald worden op de bestelbon, in jouw algemene inkoopvoorwaarden of in een afzonderlijke overeenkomst die specifiek betrekking heeft op de auteursrechten of meer algemeen op de intellectuele rechten van de leverancier, onderaannemer of partner.

• De overdracht kan in vrij algemene bewoordingen beschreven worden, al blijft een uitdrukkelijke vermelding vereist. • Je kan ook contractueel bedingen dat je de rechten op alle toekomstige werken verkrijgt. • Bij werknemers kan je ook bedingen dat je

Hoe gedetailleerd dit contractueel moet over-

de werken mag exploiteren op een wijze die

eengekomen worden, verschilt naargelang de

nog niet bestond op het moment dat het

partij met wie je de overdracht overeenkomt.

contract werd afgesloten. De voorwaarde is wel dat je uitdrukkelijk bepaalt wat het

Indien je een contract aangaat met de auteur

aandeel van de auteur zal zijn in de winst

is de regel dat dit heel gedetailleerd dient te

die je haalt uit deze nieuwe, nog onbekende

gebeuren:

exploitatievorm. Mocht het internet bijvoorbeeld nog niet bestaan, dan zou je nu wel

• de exploitatiewijzen dienen expliciet vermeld;

het recht verwerven om deze werken hierop

• evenals de vergoeding van de auteur voor

te exploiteren.

elk van die exploitatiewijzen; • alsook de reikwijdte (bijvoorbeeld territorium) en de duur ervan.

Nog dit: als werkgever of opdrachtgever heb je in deze gevallen geen verplichting om het werk ook daadwerkelijk te exploiteren. Je

In geval van twijfel of onduidelijke clausules zal

bent vrij om te bepalen welke werken van de

de overeenkomst in het voordeel van de auteur

werknemer jij al dan niet exploiteert.

worden geïnterpreteerd!

7.3. Namaak Geconfronteerd met namaak kan je als eige-

je de namaker (die niet altijd te kwader trouw

naar van de intellectuele eigendom tegen de

is) wijst op de inbreuk op jouw rechten en hem

inbreukmaker optreden.

aanmaant elke verdere namaak te staken.

Ben je licentienemer, dan is het van belang:

Hou ook dit in gedachten: stel je namaak vast, laat dit dan ook meteen vastleggen zodat je

• Dat je licentie geregistreerd werd, anders is

hiervan een bewijs kan voorleggen. Je kan hier-

ze niet tegenstelbaar aan derden en kan je

voor beroep doen op een gerechtsdeurwaarder

zelf niets ondernemen. Je bent dan verplicht

die (discreet) vaststellingen doet en hiervan een

de licentiegever aan te spreken om op te tre-

proces-verbaal opmaakt.

den tegen namaak. (links naar deze registers vind je in de bijlage bij hoofdstuk 2). • Dat je contractueel met je licentiegever

Indien je al aanwijzingen hebt van namaak en je enerzijds nog meer bewijsmateriaal wil

overeenkomt dat hij verplicht is te hande-

verzamelen en anderzijds ook de omvang ervan

len tegen deze namaak en niet kan blijven

wil laten vaststellen, kan je een beschrijvend

stilzitten.

beslag vragen voor de bevoegde Belgische beslagrechter. Dit gebeurt met een eenzijdig verzoekschrift, dus niet op tegenspraak, zonder dat de vermoedelijke namaker hiervan op de hoogte wordt gebracht. De rechtbank stelt vervolgens een deskundige aan die, vergezeld van een gerechtsdeurwaarder, jouw advocaat en

Namakers worden niet automatisch

eventueel politiediensten, onaangekondigd bij

opgespoord of vervolgd … het is JOUW

de namaker zal binnenvallen en de aangetrof-

plicht om hiervoor de nodige

fen namaakgoederen zal beschrijven (“beschrij-

(juridische) stappen te zetten!

vend beslag”). Documenten die hiermee verband houden (facturen, bestelbonnen, vervoerdo-

Het is van essentieel belang dat je bij namaak beredeneerde stappen zet en in het amalgaam van actiemogelijkheden die procedure kiest die jou het best dient. Aarzel dus niet om hiervoor het advies in te winnen van een gespecialiseerde

cumenten, enz.) worden net zo goed opgelijst. Op basis van deze bewijsstukken kan dan een procedure ten gronde opgestart worden. Het voordeel is dat je niet enkel een bewijs hebt van de namaak, maar ook van de omvang ervan.

advocaat of jurist. Lees in hoofdstuk 4 Vastgekookt meer over Misschien kan het in bepaalde gevallen al volstaan een ingebrekestelling te versturen, waarin

de gerechtsdeurwaarder.

Heb je een vermoeden dat namaakgoederen

Help! Ik word beticht van namaak!

zullen worden ingevoerd, dan kan je gratis de

Wat indien je zelf van namaak wordt beschul-

douaneautoriteiten schriftelijk verzoeken om op

digd? Welke stappen kan je dan nemen?

te treden. Wanneer zij deze goederen daadwerkelijk aantreffen kunnen zij tegen betaling van

Een beschuldiging van namaak wordt naar voor

een borgsom de vrijgave ervan opschorten of

gebracht door een rechthebbende op basis van

deze goederen tegenhouden.

een vermoeden van inbreuk op een intellectueel eigendomsrecht: een merk voor een naam of

Sinds 1 oktober 20072 is ook de FOD Economie,

logo; een octrooi voor een technisch concept

en meer bepaald de inspecteurs en controleurs

zoals een apparaat of een fabricatieproces; een

van de Algemene Directie Controle en Bemid-

model voor een specifieke esthetische vorm-

deling, bevoegd om namaak op te sporen en

geving; auteursrechten op een foto, schilderij,

vast te stellen. In geval van namaak op Belgisch

tekst, software …

grondgebied kan je bij deze dienst een klacht indienen via een klachtenformulier dat online

Een dergelijke beschuldiging kan naar voor

beschikbaar is op de website van de FOD Eco-

gebracht worden door concurrenten, zaken-

nomie.

partners, leveranciers, entiteiten die enkel intellectuele eigendomsrechten exploiteren (denk bijvoorbeeld aan SABAM), douanebeambten,

Je vindt achteraan in de bijlage de vereiste

inspecteurs en controleurs van de FOD Econo-

contactgegevens en links voor een verzoek

mie, enz. Het is van groot belang om de tegen-

aan de douaneautoriteiten en naar het klach-

partij duidelijk te identificeren. De reactie op

tenformulier van de FOD Economie.

korte en lange termijn zal grotendeels afhankelijk zijn van de tegenpartij die de beschuldiging van namaak uit. Ook de manier waarop de beschuldiging van namaak wordt geuit speelt een belangrijke rol. Betreft het een mondelinge of schriftelijke melding, dan betekent dit vaak dat er bereidheid is bij de tegenpartij om in eerste instantie te zoeken naar een onderhandelde oplossing. Betreft het een beslagprocedure of een dagvaarding, dan kan dit erop wijzen dat er weinig bereidheid is bij de tegenpartij om te onderhandelen over een oplossing. Zelfs bij acute situaties, zoals een beslagproce-

2 Boeken I, XV en XVII van het Wetboek van 28 februari 2013 van economisch recht.

dure, is het aan te raden om zo snel mogelijk hulp te zoeken bij experten, zoals een advocaat

die is gespecialiseerd in intellectuele eigen-

Op lange termijn kan het nuttig zijn om een

dom en/of een octrooigemachtigde. Gezien

strategie omtrent intellectuele eigendom op

het beperkt aantal rechtszaken rond namaak

te zetten die ook voldoende aandacht schenkt

in België, en zelfs op Europees niveau, is het

aan preventieve acties. Het kan bijvoorbeeld

raadzaam om na te gaan of jouw advocaat of

nuttig zijn om op regelmatige basis merken,

octrooigemachtigde referenties kan voorleggen

uitvindingsoctrooien, enz. van concurrenten te

van een zaak rond namaak die succesvol werd

monitoren. Een ‘Freedom-To-Operate’-onder-

afgerond. Een geschikt expert kan je adviseren

zoek vooraleer een product op de markt wordt

rond het commerciële risico dat je loopt, de

gebracht, een beschikbaarheidsonderzoek voor-

mogelijkheden om tot een oplossing te komen

aleer een naam of logo wordt gebruikt voor

en de juiste keuze uit het arsenaal aan strategi-

commerciële doeleinden, nazicht van licentie-

sche reacties.

voorwaarden vooraleer een foto wordt gebruikt op een website of vooraleer gebruik te maken

Op korte termijn loont het de moeite om duide-

van een bepaald stuk software, enz. kunnen

lijk vast te stellen wie de tegenpartij is en of de

het risico op een beschuldiging van namaak

tegenpartij wel degelijk eigenaar is of gebruik

reduceren.

kan maken van het intellectueel eigendomsrecht, en wat de status is van de ingeroepen

Beschrijvend of bewarend beslag

intellectuele eigendomsrechten. Hiervoor kan je

Wanneer je geconfronteerd wordt met een

terecht bij een merk- of octrooigemachtigde. Hij

beschrijvend of bewarend beslag dat werd

zal nagaan of het een verleend uitvindingsoc-

toegestaan door een beslagrechter, verleen

trooi betreft of slechts een octrooiaanvraag

je best je volledige medewerking om de door

die nog kan worden verworpen. Is het merk

de beslagrechter aangeduide personen infor-

nog steeds van kracht? Dekt het geregistreerde

matie te laten verzamelen. Bekijk daarbij wel

model het land of de regio waar de vermeende

nauwkeurig wie door de beslagrechter werd

inbreuk werd vastgesteld? Zijn er procedures

aangeduid en welke specifieke acties ze mogen

beschikbaar om de ingeroepen intellectuele

uitvoeren. Hoewel volledige medewerking moet

eigendomsrechten onderuit te halen?

worden verleend aan de gerechtsdeurwaarder en de onafhankelijke expert aangeduid door

Op middellange termijn kan een strategie en

de beslagrechter bij het uitvoeren van hun

een plan van aanpak bepaald worden, op basis

opdracht, betekent dit niet steeds dat ook aan-

van een risico-inschatting. Als het risico groot

wezige vertegenwoordigers van de tegenpartij

is dat er daadwerkelijk sprake is van namaak,

zich toegang kunnen verschaffen. Een advocaat

kan er bijvoorbeeld nagekeken worden of het

of andere vertegenwoordigers van de tegenpar-

mogelijk is om het intellectueel eigendomsrecht

tij zullen immers zelden toestemming krijgen

onderuit te halen, om een workaround-op-

om afgesloten ruimtes te betreden of confiden-

lossing uit te werken waarvoor het risico op

tiële informatie te verzamelen.

namaak kleiner is, om een licentie te verkrijgen, enz.

Authenticatie van jouw eigen product

De internationale norm ISO 12931:2012 werd

Bij de implementatie van een innovatie kan men

ontworpen om de prestatiecriteria te preciseren

er eigenlijk van meet af aan van uitgaan dat

van de oplossingen die worden gehanteerd in

succes gepaard gaat met namaak. In gevallen

de strijd tegen namaak van materiële goederen.

van namaak speelt bewijs een belangrijke rol. Ondernemingen maken steeds meer gebruik van

De norm verschaft een typologie van de mar-

authenticatieoplossingen om hun product te

keringsoplossingen die ondernemingen helpt

beschermen tegen namaak en verspreiding zon-

bij de inschatting van hun behoeften inzake

der toestemming. Tot de oplossingen behoren

authenticatie, de omschrijving van de mogelijke

zowel zichtbare markeersystemen als markeer-

strategieën en het aftasten van de grenzen van

systemen die enkel kunnen worden uitgelezen

de brede, beschikbare waaier.

met speciaal hiervoor ontwikkelde instrumenten.

Er bestaat geen universele regel inzake anti-

Enkele voorbeelden:

haar eigen systeem organiseren om namaak te

namaakmaatregelen. Elke onderneming moet bestrijden door een keuze te maken uit de ver-

• Namaak van plastic voorwerpen kan wor-

schillende oplossingsniveaus: de voor iedereen

den bestreden met opsporingsmiddelen.

toegankelijke markeringen, die moeten worden

Hierdoor wordt het mogelijk om de authen-

gecontroleerd met een toestel bij de douane

ticiteit van een product te herkennen aan

of de distributeurs en maatregelen die kunnen

de hand van opsporingsdeeltjes die in het

worden gedetecteerd in een laboratorium met

plastic worden verwerkt.

behulp van bijvoorbeeld een spectrometer. De

• Een antinamaakmarkering met transparante

norm somt de vragen op die gesteld moeten

inkt, gemengd met nanometrische fluoresce-

worden met het oog op een passende keuze.

rende deeltjes, is onzichtbaar met het blote oog en enkel op te sporen met ultraviolette stralen. • Ook op textiel kunnen onzichtbare motieven worden aangebracht die pas zichtbaar worden onder gepolariseerd licht. • Op het oppervlak van zeer kleine producten zoals micromechanische componenten kunnen diffractieve nanostructuren worden aangebracht. Door eenvoudigweg het gemarkeerd oppervlak aan een laserbundel bloot te stellen, wordt een vooraf bepaald motief geprojecteerd.

Ook het Bureau voor Intellectuele Eigendom van de Europese Unie heeft instrumenten gecreëerd om controle-instellingen in staat te stellen namaak gemakkelijker te identificeren. Het Europees Waarnemingscentrum voor inbreuken op intellectuele eigendomsrechten beschikt over een databank www.tmdn.org (zie ACIST) die een bijdrage kan leveren in de strijd tegen namaak van producten. Ondernemingen die beschikken over intellectuele eigendomsrechten kunnen zich gratis registreren in de databank, er informatie invoeren om hun producten en hun distributiekanalen te authenticeren en de EU-douanediensten selecteren die zich toegang tot deze gegevens mogen verschaffen. In verdachte gevallen kunnen douanediensten hiermee snel en eenvoudig jouw product en contactgegevens opzoeken. Het instrument biedt ook de mogelijkheid om officiële douane-interventieaanvragen in te vullen. De vertrouwelijkheid wordt gewaarborgd: alleen de onderneming beslist over de informatie die ze in de databank wil opnemen en over welke informatie voor wie toegankelijk is. Geen enkele precieze informatie wordt openbaar gemaakt om te voorkomen dat namakers hiervan gebruik zouden maken om hun technieken te verbeteren.

Bijlage: Contactgegevens en formulieren A.1. Douane De vereiste modelformulieren kan je samen met de Verordening3 downloaden op volgende website: eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX:32013R1352. Voor verdere inlichtingen kan je contact opnemen met: Algemene Administratie van Douane en Accijnzen North Galaxy – Koning Albert II-laan, 33, bus 37 BE 1030 Brussel E-mail: info.douane@minfin.fed.be Administratie van Douane en Accijnzen Dienst – Diverse regelingen Directie 1 “Namaak en Piraterij” Rijksadministratief Centrum – Financietoren bus 37 – Kruidtuinlaan 50 BE-1010 Brussel T +32 2 210 31 38 – F +32 2 210 32 13 E-mail: org.contr.reg.div@minfin.fed.be A.2. FOD Economie Klacht indienen per brief: FOD Economie, KMO, Middenstand en Energie Algemene Directie Economische Inspectie City Atrium - Vooruitgangstraat 50 BE-1210 Brussel Klacht indienen via het online meldpunt op de website van de FOD Economie: economie.fgov.be/nl/over-de-fod/waar-en-hoe-een-probleem Een klacht versturen per e-mail: eco.inspec.fo@economie.fgov.be Voor bijkomende inlichtingen kan je contact opnemen met: Algemene Directie Economische Inspectie – Centrale Diensten – Front Office City Atrium - Vooruitgangstraat 50 – BE-1210 Brussel T 0800 120 33 – E-mail: info.eco@economie.fgov.be 3 Uitvoeringsverordening (EU) nr. 1352/2013 van de Commissie van 4 december 2013 tot vaststelling van de formulieren waarin is voorzien in Verordening (EU) nr. 608/2013 van het Europees Parlement en de Raad inzake de handhaving van intellectuele-eigendomsrechten door de douane (PB, L 341 van 18.12.2013, blz. 10–31).

8. Keukengeheimen & onthullingen Hou het potje gesloten of je krijgt het deksel op de neus

8.1. Het belang van geheimhouding vóór een octrooiaanvraag Eén van de belangrijkste voorwaarden om een octrooi te kunnen verkrijgen, is dat jouw vinding nieuw is (de nieuwheidsvereiste). Door jouw uitvinding publiek te maken, is ze niet meer nieuw, maar behoort zij tot de stand van de techniek en is zij dus publiek domein geworden. In plaats van “wie schrijft die blijft” is de regel bij octrooien: “WIE ZWIJGT DIE BLIJFT”! Wie iets ontwikkeld heeft, is daar terecht enthousiast over en geneigd dit meteen te tonen aan iedereen. DE REGEL is echter: wil je een octrooi aanvragen, ga jouw uitvinding dan niet tonen op beurzen of tijdens opendeurdagen, ongeacht het commercieel belang ervan. Het commercieel potentieel van jouw uitvinding kan immers al snel in de kiem gesmoord worden door je eigen toedoen. Geheimhouding voor je een octrooi aanvraagt, kan opgenomen zijn in de overeenkomsten die besproken worden in punt 6.1. Niet alleen de inhoud van wat moet geheimgehouden worden, maar ook de duur van deze geheimhouding moet in de overeenkomst opgenomen zijn.

8.2. Het belang van geheimhouding van knowhow bovenop het otrooi We hebben enerzijds de kennis die vervat zit in het octrooi en anderzijds de knowhow (“know how to do it” of “savoir-faire”) die de informatie omvat over hoe men het best te werk kan gaan, hoe men moet omgaan met de kennis vervat in het octrooi. Nemen we als voorbeeld de uitvinding van de fiets. In het octrooi zal perfect beschreven staan hoe een fiets technisch in mekaar zit. Wie het octrooi leest, zou in principe perfect in staat moeten zijn een fiets na te maken. Wat evenwel niet in het octrooi beschreven zal staan, is bijvoorbeeld hoe hij de fiets moet afstellen. Wat is de ideale positie van het kader en wat is de juiste verhouding tussen het stuur, het zadel en de pedalen? Hoe strak moet de ketting aangespannen worden? In het octrooi zal bijvoorbeeld ook niet beschreven staan welk onderhoud zo’n fiets vraagt. Wie de fiets wil nabouwen op basis van de gegevens vervat in het octrooi zal bijvoorbeeld ook niet weten dat de ketting moet gesmeerd worden. Hij zal geconfronteerd worden met een fiets die stroef rijdt, waarvan de ketting niet gesmeerd loopt. Deze knowhow zal hij zelf nog moeten opbouwen. Dit vergt tijd, en het is net die tijd die jou een bijkomende bescherming biedt.

Knowhow = alle niet-geoctrooieerde of niet-octrooieerbare kennis waarover derden niet beschikken (= bedrijfsinterne informatie) en die daardoor een economisch voordeel kan opleveren (= strategische informatie). Zie ook hoofdstuk 6 onder punt 2.

Strikte geheimhouding is niet alleen essentieel

Een octrooi biedt slechts een tijdelijke bescher-

vóór het indienen van een octrooiaanvraag,

ming van 20 jaar en dan nog enkel op voor-

maar blijft ook nadien een belangrijk onderdeel

waarde dat je jaarlijks de instandhoudingstak-

van je beschermingsmix.

sen betaalt. Eens de octrooibescherming eindigt, behoort jouw uitvinding tot het publiek

• Het beschermt de knowhow die niet gepubliceerd werd in het octrooidocument. • Het zorgt voor een blijvende bescherming, ook na de octrooibescherming.

100

domein. Het is dus van essentieel belang om ernaar te streven dat je dan niet juridisch, maar eerder feitelijk beschermd blijft.

8.3. Geheimhouding “in plaats van” een octrooi In sommige gevallen kan een octrooiaanvraag niet mogelijk zijn, omdat jouw vinding of creatie

Lees in hoofdstuk 3 De bereiding wat de

niet voldoet aan de octrooieringsvoorwaarden.

nadelen zijn van een octrooi, waardoor het

Anderzijds kan het gebeuren dat voor een per-

voor jou soms interessanter kan zijn om geen

fect octrooieerbare uitvinding een octrooi een

octrooi aan te vragen.

minder interessante optie is.

VOORDELEN VAN GEHEIMHOUDING •

Je uitvinding wordt niet bekend gemaakt.

•

Onbeperkt in de tijd.

NADELEN VAN GEHEIMHOUDING •

Eens bekend geen bescherming meer.

•

Een ander kan zelfstandig tot eenzelfde uitvinding komen en hier een monopolie op verwerven via intellectuele eigendomsrechten.

Kies je voor geheimhouding als beschermingsstrategie, dan is het aangewezen om in te

Lees in hoofdstuk 2 Koken kost geld meer

schatten wat de kans is dat iemand anders zelf-

over opzoekingen in octrooidatabanken.

standig tot hetzelfde resultaat komt. Raadpleeg daarvoor alvast even de octrooidatabanken. Je kan er nagaan hoeveel octrooien er al zijn (kwantiteit) in hetzelfde technologiedomein en hoeveel hiervan het laatste jaar (actualiteit) dezelfde richting uitgaan als jouw oplossing.

101

Een aantal essentiële elementen in een geheimhoudingsstrategie zijn:

Lees hierover meer in hoofdstuk 4 Vastgekookt.

• Het organiseren, zowel intern als met externe R&D-partners, van een intern disclosuresysteem voor het documenteren en vastleggen van onderzoeksresultaten en vindingen.

In hoofdstuk 5 Samen koken wordt het aspect betreffende externe R&D-partners specifiek toegelicht. In hoofdstuk 6 punt 6.1. gaan we verder in op

• Het sluiten van geheimhoudingsovereenkom-

contracten tijdens de onderhandelingsfase.

sten (Non Disclosure Agreements of NDA’s)

Lees hierover meer in hoofdstuk 9 Hulpkoks.

met elke derde die in contact komt, in welke

In de bijlage bij dit hoofdstuk vind je een

hoedanigheid dan ook, met jouw R&D-pro-

model van een geheimhoudingsovereenkomst

ject. Dus niet alleen R&D-partners maar

verstrekt door Agentschap Innoveren &

ook bijvoorbeeld (potentiële) financiers,

Ondernemen.

leveranciers en adviseurs. Let op: bepaalde categorieën van personen zijn reeds gebonden door een beroepsgeheim of geheimhoudingsplicht.

WAARSCHUWING Gebruik nooit zomaar een modelcontract, maar zie het als een eerste kennismaking met een mogelijke opbouw en inhoud van een dergelijk contract. Om de draagwijdte van elk van de clausules goed te kunnen inschatten en het nut en de toepasbaarheid ervan voor jouw project te kunnen nagaan, is het steeds raadzaam een beroep te doen op het deskundig advies van een jurist of advocaat met specialisatie in intellectuele eigendomsrechten. In hoofdstuk 9 Hulpkoks vind je onder punt 5 en 6 meer informatie alsook een case rond de gevaren bij het gebruik van standaardgeheimhoudingsovereenkomsten.

• Het intern uitwerken van fysische bevei-

Geheimhouding kan je een feitelijke tijdsvoor-

ligingsmaatregelen: beveiliging en toe-

sprong geven, die je kan benutten om de markt

gangscontrole voor een gebouw, paswoor-

te penetreren en een marktpositie te verwerven.

den op computers, logboek in het lab, enz. • Het intern uitwerken van een safety policy en een controlesysteem hierop: uitloggen alvorens een computer te verlaten, niet onbeheerd achterlaten van laptops en ander materiaal, nemen van back-ups, gedragsregels inzake onlinecommunicatie (e-mail, enz.).

102

Lees hierover meer in dit hoofdstuk onder punt 5.

Toen Renault als eerste een volumewagen op de markt bracht, had zij in alle geheimhouding jaren onderzoek verricht naar de specifieke gewijzigde veiligheidsvereisten bij een dergelijke wagen. De concurrentie had dit nieuwe wagenconcept niet zien aankomen en was dus in snelheid genomen. Om hun time-to-market te verkorten en zo snel mogelijk met een eigen volumewagen op de markt te komen, hadden de constructeurs hun R&D noodgedwongen versneld. Uit crashtesten zou later blijken dat de volumewagen van Renault eigenlijk het enige veilige model op de markt was. De verklaring lag in het feit dat een volumewagen heel specifieke kreukzones nodig heeft, die niet vergelijkbaar zijn met andere modellen. De gevolgen voor de concurrenten zijn gekend en ze kregen er negatieve publiciteit bovenop.

8.4. Onthulling Omgekeerd kan ook een volledige onthulling

niet vereist dat er ook effectief iemand kennis

je de gewenste bescherming bieden. Naast het

van heeft genomen! Er zijn ook geen specifieke

feit dat je bij publicatie van je vinding of creatie

vereisten rond taal, plaats of vorm.

kan genieten van enig moreel recht als zijnde de uitvinder of ‘vader’ van deze vinding of

Strategisch kan je dus in principe je vinding of

creatie, vermijd je ook dat anderen, die zelfstan-

creatie op een zodanige manier publiceren, dat

dig tot dezelfde uitvinding zouden gekomen

het wel degelijk deel uitmaakt van de stand van

zijn, naderhand wel een octrooi aanvragen en

de techniek (en dus niet meer octrooieerbaar is),

hierdoor een monopolie verwerven op deze

maar dat de kans relatief klein wordt dat sec-

uitvinding. Jouw publicatie is dan bezwarende

torgenoten het ook daadwerkelijk zullen vinden

prior art voor latere octrooiaanvragen.

en lezen. Deze zogenaamde hidden publications worden nochtans niet zomaar aanvaard als

Naast een gewone algehele onthulling, kan je

bron van prior art die maakt dat een uitvinding

ook meer strategisch gecontroleerd en doelma-

niet meer nieuw is.

tig publiceren of bekendmaken, door te spelen met de nieuwheidsvereiste voor een octrooi.

Anderzijds hoeft het dus zeker geen publicatie

De regelgeving betreffende octrooien1 bepaalt

te zijn in een gereputeerd wetenschappelijk

dat de uitvinding “niet openbaar toegankelijk

tijdschrift of een vaktijdschrift binnen jouw

gemaakt” mag zijn. Het is hierbij voldoende dat

innovatie- of onderzoeksdomein.

de uitvinding toegankelijk gemaakt werd. Het is 1 Concreet: Titel 1 van het Boek XI van het Wetboek van 28 februari 2013 van economisch recht. Het Europees Octrooiverdrag van 5 oktober 1973 bevat een vergelijkbare bepaling.

Mogelijkheden van publicatiekanalen voor octrooieerbare vindingen zijn bijvoorbeeld www.researchdisclosure.com en www.ip.com.

103

Een defensieve publicatie kan ook een belang-

vermijdt dat anderen, die zelfstandig dezelf-

rijk onderdeel uitmaken van je beschermings-

de verbeteringen zouden hebben ontwikkeld,

mix voor de bescherming van verbeteringen die

wel een octrooi aanvragen en hierdoor een

je aan jouw uitvinding aangebracht hebt na de

monopolie krijgen op deze verbeteringen. Het

octrooiaanvraag. Vaak is het niet realistisch om

risico dat door de onthulling de verbetering zal

bijkomende octrooien te nemen op deze verbe-

nagemaakt kunnen worden, is ook relatief klein

tering(en). De combinatie van een octrooiaan-

aangezien er een octrooi bestaat op de basi-

vraag op de basisuitvinding en een defensieve

suitvinding.

publicatie voor de verdere verbeteringen erop,

8.5. Noodzaak van een intern beleid Wil je als kmo de tactiek van de geheimhouding

Zo waant men zich juridisch ingedekt, maar

hanteren bij je beschermingsbeleid, dan is het

komt men in de realiteit in een situatie terecht,

essentieel hier intern een beleid rond uit te wer-

waarbij de geheimhoudingsovereenkomst

ken en afspraken te maken met je medewerkers.

dode letter is geworden en de partner eigenlijk niet verplicht is om de vrijgegeven informatie

Dit is ook relevant bij de ondertekening van

geheim te houden.

geheimhoudingsovereenkomsten met partners. De ervaring leert immers dat hier vaak

Wat je dus best kan doen, is het geheimhou-

in overeengekomen wordt dat de geheimhou-

dingsbeleid van je kmo expliciet in het arbeids-

dingsplicht enkel geldt ten aanzien van informa-

reglement opnemen. Deze bevat dan heel

tie die gemarkeerd werd als zijnde vertrouwelijk,

concrete afspraken rond het geven van voor-

maar dat een kmo hierrond intern niet altijd

drachten, het meewerken aan publicaties, het

georganiseerd is. De medewerkers zijn hier niet

markeren en bewaren van geheime informatie,

altijd consequent over ingelicht, met als gevolg

het gebruik van e-mail, enz.

dat in de praktijk informatie vrijgegeven wordt zonder dat hierop expliciet vermeld staat dat deze geheim is.

Nikon merkte dat concurrenten er op een ongelofelijke manier in slaagden om telkens innovaties op de markt te brengen, die zij ontwikkeld hadden en nog geheim hielden. Al snel kwam men, na controle, uit bij een werknemer die systematisch geheime onderzoeksresultaten doorstuurde naar concurrenten. De betrokken werknemer was echter slim genoeg om al deze informatie op te slaan op zijn computer in een map genaamd “privé”. Dit vond de Franse rechtbank voldoende om te stellen dat, zelfs al stond ontegensprekelijk vast dat de betrokken werknemer geheime informatie lekte, de werkgever de privacy van de werknemer had geschonden door bestanden op zijn computer te controleren die aangemerkt stonden als privé. Het bewijs was dus onwettig. Deze uitspraak was rechtstreeks aanleiding voor de totstandkoming van cao nummer 81 in België.

104

Cao nummer 81 van 26 april 2002 tot bescherming van de persoonlijke levenssfeer van de werknemers ten opzichte van de controle op de elektronische online communicatiegegevens geeft een werkgever het recht bij zijn werknemers controle uit te oefenen op hun e-mailgebruik met het oog op het beschermen van de economische, handels- en financiële belangen van zijn onderneming die vertrouwelijk zijn, alsook het tegengaan van de hiermee in strijd zijnde praktijken.

Je idee beschermen met een i-DEPOT

ting van de intellectuele eigendom van jouw

Het i-DEPOT biedt je de mogelijkheid om al

vinding. Een zorgvuldig bijgehouden laboratory

vroeg in de ontwerpfase jouw vinding of creatie

notebook bevat een complete neerslag van alle

vast te leggen bij een officiële instantie. Een

experimenten, gevolgde procedures, meetresul-

i-DEPOT creëert geen intellectueel eigendoms-

taten, hypotheses, observaties, analyses, inter-

recht, maar kan je wel helpen om aan te tonen

pretaties en relevante gedachtegangen die tot

dat jouw vinding of creatie op een bepaalde

de vinding hebben geleid. Deze informatie dient

datum bestond. Hiermee is het i-DEPOT een

dagelijks te worden ingeschreven in onuitwisba-

goedkoop en betrouwbaar bewijsmiddel om

re inkt in een ingebonden boekwerk en voor-

bij mogelijke latere juridische geschillen aan te

zien van een gedagtekende handtekening van

tonen dat jij de vinding als eerste deed.

de betreffende medewerker en de laboverantwoordelijke. Een officieel laboratory notebook

Het indienen van een i-DEPOT gebeurt bij het

bevat op de eerste pagina’s duidelijke instructies

BOIP (Benelux-Bureau voor de Intellectuele

over de te volgen procedure. Tegenwoordig

Eigendom) en kan zowel online (www.boip.int)

wordt ook gebruik gemaakt van digitale labora-

als via de i-DEPOT envelop. Het BOIP zal jouw

tory notebooks.

i-DEPOT bewaren voor een periode van vijf jaar. De bewaartermijn is nadien telkens verlengbaar

Wanneer elke stap van het onderzoek correct

met vijf jaar. De inhoud van het i-DEPOT blijft

wordt bijgehouden, wordt niet enkel de opge-

geheim en is daardoor niet nieuwheidsscha-

bouwde wetenschappelijke kennis binnen je

delijk indien je later jouw idee nog wenst te

bedrijf geborgd. Het laboratory notebook kan

beschermen met bijvoorbeeld een octrooi.

dan tevens een rol spelen als juridisch bewijsstuk om voorgebruikrecht of uitvinderschap aan

Meer informatie over i-DEPOT vind je in hoofdstuk 4 Vastgekookt.

te tonen. De regelgeving hiervoor verschilt van land tot land. Zo verleent de huidige Amerikaanse octrooiwet een laboratory notebook bij sommige procedures ook bewijskracht.

Laboratory notebooks: wettelijk document met juridische bewijskracht Ook je laboratory notebooks kunnen een belangrijke rol vervullen in geval van betwis-

105

Bijlage A: Voorbeeld geheimhoudingsovereenkomst Een woordje uitleg bij het voorbeeld van geheimhoudingsovereenkomst De geheimhoudingsovereenkomst dient om knowhow en uitvindingen enigszins te beschermen wanneer men in onderhandelingen treedt met een ander bedrijf, onderzoekscentrum of particulier om samen aan een project te werken, financieringsmiddelen te vinden, allerhande adviezen in te winnen, enz. Ten aanzien van het eigen personeel is het echter raadzaam een geheimhoudingsregeling (met oplossing van eigendomsvragen in geval van uitvindingen) in de individuele arbeidsovereenkomst en/of arbeidsreglement op te nemen. Een geheimhoudingsovereenkomst kan best gecombineerd worden met een depot van een zo gedetailleerd mogelijk omschreven idee en de technische en commerciële realisatie ervan (depot bij notaris, het registratiekantoor of een i-DEPOT bij het BOIP). Indien men ervoor kiest zijn knowhow en vindingen niet met bijvoorbeeld octrooien te beschermen, dan maakt men best gebruik van geheimhoudingsovereenkomsten en depots ter bescherming van zijn intellectuele eigendom. Het is in dit geval van groot belang dat de geheimhoudingsovereenkomst sluitend is opgesteld, overweeg eventueel een dwangsom, en een depot wordt gedaan om de initiële geheime informatie een datum te geven. Wanneer men dan ook onmiddellijk begint met de productie, dan kan men deze veiligstellen (met aanspraak op het recht van voorgebruik) ten aanzien van iemand die na deze datum voor dezelfde uitvinding een octrooi heeft aangevraagd. Eventueel kan men zelfs het octrooi aanvallen omdat men zelf de techniek al bekendmaakte. Het komt er dan op aan te bewijzen dat men eerst was met de uitvinding (zie depot) en zijn idee verder heeft geconcretiseerd en in productie gebracht (in plaats van het in de kast te laten liggen). Het mogen voortzetten van zijn productie (zonder wijzigingen te mogen aanbrengen) is echter niet hetzelfde als de mogelijkheid een monopolie op te eisen waarvoor een geldig sterk octrooi nodig is. De geheimhoudingsovereenkomst betreft naast de geheimhouding van mondelinge of visuele zaken of feiten (bijvoorbeeld de gevoerde onderhandelingen) voornamelijk de geheimhouding van schriftelijke documenten. Het betreft meer bepaald de in bijlage toegevoegde documenten. Het is belangrijk dat de ondertekening van de geheimhoudingsovereenkomst VOORAFGAAT aan de overhandiging en ondertekening van de bijlagen (met de geheime informatie). De inhoud van de bijlagen kunnen verschillen naargelang de derde waarmee een overeenkomst zal worden afgesloten. Gaandeweg kunnen documenten aan de geheime informatie in bijlage worden toegevoegd (bijvoorbeeld verslaggevingen van vergaderingen met de derden). Zij moeten worden gedagtekend en tegengetekend door de andere partij. Zij dragen de vermelding “confidentieel”. Elke partij houdt er een exemplaar van bij. Voorliggende geheimhoudingsovereenkomst is een voorbeeld dat in principe ten aanzien van verschillende soorten derden (potentiële projectpartner, kapitaalverschaffer, adviesverlener …) kan gebruikt worden. In

106

het geval de derde zelf standaardmodellen hanteert en men moeilijk zijn eigen versie kan opleggen, kan voorliggende geheimhoudingsovereenkomst een inspiratiebron zijn om eventueel specifieke clausules toe te voegen. Mogelijk vormt de geheimhoudingsregeling een onderdeel van een specifieke overeenkomst zoals bijvoorbeeld een overeenkomst met afspraken inzake het opstarten en het houden van onderhandelingen voor een toekomstige samenwerking, een materiaaltransferovereenkomst of een samenwerkingsovereenkomst voor een O&O-project. Ook in deze gevallen kan het voorliggende voorbeeld als instrument ter aftoetsing van de gewenste geheimhoudingsregeling worden gebruikt. Een depot is echter altijd (maar zeker in die gevallen) aangewezen. Het voorliggende voorbeeld is ook een verregaand voorbeeld, niet elke bepaling is even cruciaal. Een aantal modaliteiten vernoemd onder artikel 2 zou men eventueel kunnen laten vallen. Het is evenwel van belang de behouden modaliteiten van het voorbeeld correct na te leven. Dit voorbeeld van geheimhoudingsovereenkomst werkt slechts in één richting: Y erkent de opgedane expertise van X en zal ten overstaan van X de geheimhouding ervan naleven. Eventueel moet de overeenkomst dus aangepast worden indien tweerichtingsverkeer gewenst is. Bijgaand voorbeeld dient als inspiratiebron. Voor een op maat gemaakt contract is het steeds aanbevolen deskundig advies in te winnen bij een jurist of een advocaat, gespecialiseerd in intellectuele eigendomsrechten.

107

GEHEIMHOUDINGSOVEREENKOMST TUSSEN PARTIJ X, gevestigd te

(adres maatschappelijke zetel)

vertegenwoordigd door

(zie statuten, naam en functie)

EN PARTIJ Y, gevestigd te

(adres maatschappelijke zetel)

vertegenwoordigd door

(zie statuten, naam en functie) en daar waar nodig

door (projectverantwoordelijke) WORDT VOORAFGAANDELIJK HET VOLGENDE UITEENGEZET: X is een bedrijf actief op het gebied van ……………………………………………………………………………………....................................................... Keuze: 1. Y is een bedrijf actief op het gebied van …………………………………………………………………………......................................................... 2. Y is een hogeschool/universiteit en meer bepaald het departement ………….…………………………...... onder leiding van ………………..……………………………………………………………………………… en beschikt over kennis en ervaring op het gebied van ………………………………………………………….............................................................................................................................................................. X verklaart een fabricageprocédé te hebben uitgewerkt om aan te wenden bij …………………………….........., hierna genoemd …………………………............. X bezit de eigendomsrechten over het fabricageprocédé, de toepassingen, de knowhow, de gegevens en de informatie inzake “……………………………………………..............................”. Y erkent dat X over de genoemde rechten beschikt; X is bereid onder de hierna volgende voorwaarden die informatie, data en knowhow betreffende “……………………………………………………………………………….................………..” aan Y te onthullen welke nodig is. Opties: 1. voor de evaluatie en de vaststelling van de interesse van Y om met X samen te werken; 2. voor de uitvoering van het project ……………………………………………………………………………………….; 3. voor de opstelling van een businessplan en de verdere boekhoudkundige begeleiding; 4. voor de bouw van een machine bestemd voor het “……………………..……………………………………………..................................”; 5. bij de aankoop van machines voor “……………………………………………………………………………………..................................................”; 6. .......................................................................................................................................................................................................................................

108

WORDT HET VOLGENDE OVEREENGEKOMEN: Artikel 1 Geheime informatie “Geheime informatie” betekent alle informatie, data, knowhow en ervaring betreffende “…………………………………… ……………………………………..………………………” onafhankelijk of ze van technische, commerciële of financiële aard is, verband houdt met de te voeren onderhandelingen, de vormgeving, tekeningen, formules, modellen, ideeën, testen en kwaliteitscontrole of met informatie betreffende octrooiaanvragen, octrooien en octrooitoepassingen, uitvindingen geoctrooieerd of niet, octrooieerbaar of niet, verbonden of niet met uitrusting, processen, procedures of andere onderdelen onafhankelijk of zij reeds in gebruik zijn of niet, dan wel of ze nog in de ontwikkelingsfase zijn, verbeteringen betreffen, geleverd of verkregen werden door X. Deze “geheime informatie” wordt in toepassing van de overeenkomst uitgewisseld op een schriftelijke, mondelinge of visuele manier. De “geheime informatie” omvat enerzijds de informatie beschreven in het hierbij gevoegde document (bijlage 1), dat na ondertekening van deze overeenkomst zal worden overhandigd en anderzijds enige andere informatie betreffende “……………………………” en die als zijnde vertrouwelijk wordt aangeduid. Er wordt overeengekomen dat met “geheime informatie” niet de informatie bedoeld wordt waarvan Y kan aantonen dat ze op een van de volgende wijzen bekomen werd: a. informatie die – op het moment van de bekendmaking – deel uitmaakt van de openbaarheid; b. informatie die, na bekendmaking, in de openbaarheid treedt, buiten het geval van contractbreuk; c. informatie die bekend was aan Y; d. informatie die aan Y wordt meegedeeld door derden, aan wie dat toegestaan werd en die aan Y geen verplichtingen van geheimhouding hebben opgelegd. Facultatief: Als informatie bekend aan Y zal datgene beschouwd worden dat betrekking heeft op de documenten die na ondertekening van deze overeenkomst overhandigd worden als bijlage 2. Artikel 2 Reden van bekendmaking Y erkent dat het noodzakelijk is de door X schriftelijk, mondeling of op visuele wijze ontvangen “geheime informatie” streng geheim te houden en als vertrouwelijk te behandelen. Y stemt in om zonder de voorafgaande schriftelijke toestemming van X zowel tijdens als na de duur van deze overeenkomst, de “geheime informatie” die haar bekendgemaakt werd niet openbaar te maken, te vermenigvuldigen, noch toe te laten dat ze voor andere doeleinden aangewend wordt dan die waarvoor ze bekendgemaakt werd en hierboven zijn aangegeven.

109

Y stemt in om: a. de toegang tot de “geheime informatie” enkel en alleen toe te laten aan diegenen waarvoor de bekendmaking en de toegang tot de “geheime informatie” absoluut noodzakelijk is om de verplichtingen tegenover X uit te voeren; b. haar werknemers en medewerkers alvorens de “geheime informatie” aan hen bekendgemaakt wordt, schriftelijk te laten bevestigen het vertrouwelijk en geheim karakter van de “geheime informatie” te erkennen en de “geheime informatie” vertrouwelijk te behandelen overeenkomstig de bepalingen in de voorliggende geheimhoudingsovereenkomst; c. een lijst bij te houden van haar werknemers en medewerkers die geheel of gedeeltelijk toegang hebben tot de “geheime informatie”. Deze lijst kan door X ingekeken worden. d. een logboek bij te houden dat door X steeds kan ingekeken worden en waarin minimaal de volgende gegevens worden genoteerd: - naam en functie van diegene die toegang heeft gehad tot de “geheime informatie”; - datum waarop de “geheime informatie” is meegedeeld, bekeken of ontleend; - datum waarop het document werd teruggebracht; - reden voor het gebruik van de “geheime informatie”; e. in onderling overleg met X alle andere maatregelen te nemen die redelijkerwijze nodig zijn om de geheimhouding en de vertrouwelijke behandeling van de “geheime informatie” in elk geval te verzekeren; f. X telkens als die daarom verzoekt te informeren op welke manier Y verzekert dat de “geheime informatie” ontoegankelijk is voor onbevoegden. Y aanvaardt de volledige aansprakelijkheid en zal X vrijwaren tegen elke verkeerde bekendmaking of gebruik van de “geheime informatie” vanwege haar werknemers. Y zal elke werknemer, inzonderheid de projectleider ……………………………………………………………… en elke medewerker een verklaring laten ondertekenen ter erkenning van hun verplichtingen in het kader van deze geheimhoudingsovereenkomst: onder meer (1) de erkenning van het karakter en de vertrouwelijke behandeling van de “geheime informatie” en (2) het invullen van het logboek zoals beschreven hierboven. De individuele verklaringen worden verzameld in bijlage 3 bij deze overeenkomst. Artikel 3 Eigendom Y erkent en aanvaardt dat de informatie die bekendgemaakt wordt eigendomskarakter heeft en in aanmerking zou kunnen komen voor intellectuele eigendomsrechten. Y ziet hierbij uitdrukkelijk af van de mogelijkheid om enig recht daaromtrent aan te voeren en de informatie aan te wenden om een aanvraag te doen voor een intellectueel beschermingsrecht.

110

Artikel 4 Teruggave van materiaal Op vraag van X verbindt Y zich ertoe al het materiaal terug te geven dat door X gegeven werd of diens eigendom is. Dit materiaal bevat onder meer alle documenten, plans, tekeningen, specificaties, nota’s, en elke andere vorm van document, alsmede alle kopieën, die verwijzen naar de “geheime informatie” of er deel van uitmaken (lijst van het materiaal, bijlage 4). Artikel 5 Duur Zonder afbreuk aan de gelding van wat onder artikel 1 bepaald werd, wordt deze overeenkomst aangegaan voor een onbepaalde duur. Artikel 6 Sancties Y erkent hierbij dat X het recht heeft om vergoeding te vorderen – zonder afbreuk te doen aan gelijk welke andere vordering – voor de schade onder toepassing van artikel 1382 van het Burgerlijk Wetboek. Artikel 7 Betwistingen Facultatief: In sommige gerechtelijke arrondissementen (Brussel, Antwerpen) bestaat reeds de mogelijkheid van de bemiddelingsprocedure: zeer interessant wanneer de betwiste materie best in discretie wordt opgelost. De partijen komen overeen geschillen in verband met voorliggende overeenkomst die zij niet onderling kunnen oplossen, voor te leggen aan de rechtbanken van .............………………………………… Artikel 8 Mededelingen Elke mededeling met betrekking tot deze overeenkomst geschiedt schriftelijk op het adres aangeduid door de partijen bij het begin van deze overeenkomst. Artikel 9 Toepasselijk recht Het Belgisch recht is toepasselijk op deze overeenkomst.

111

Opgesteld op ……………………. te ……………………….. in twee exemplaren waarvan elke partij erkent één origineel te hebben ontvangen. Gelezen en goedgekeurd Voor X Voor Y Naam Naam (functie) (functie) Handtekening Handtekening

Naam projectleider (functie) Handtekening Bijlage 1 Document met de geheime informatie van Partij X Bijlage 2 Document dat de kennis van partij Y aantoont bij de ondertekening van de overeenkomst Bijlage 3 Ik, ondergetekende, werknemer of medewerker aan de …………………………………………………….………… erken hierbij uitdrukkelijk dat ik de bepalingen uit de Geheimhoudingsovereenkomst tussen X en Y (hierna: “de overeenkomst”) heb gelezen en begrepen. Ik ga akkoord met volgende bepalingen: 1. de eigendomsrechten inzake aspecten van de “geheime informatie” zoals bepaald in de vermelde overeenkomst, of ze octrooieerbaar zijn of niet, behoren toe aan X; 2. de “geheime informatie” vertrouwelijk te behandelen overeenkomstig de bepalingen in de vermelde overeenkomst. Datum: Handtekening:

Naam van werknemer/medewerker:

112

113

9. Hulpkoks Omdat ‘geen tijd hebben’ vaak een feit is, maar NOOIT een argument.

Als kok heb je een hele keuken te runnen: de aankopen organiseren, de sauzen prepareren, de groenten kuisen, enz. Het mag al een wonder heten als je nog tijd vindt om creatief bezig te zijn, om innovatieve zaken te ontwikkelen. Laat staan dat je ook nog eens tijd moet vrijmaken voor de bescherming van die creativiteit en innovaties!

Geen tijd hebben is dus vaak de realiteit, maar het kan nooit een argument zijn om de bescherming van jouw intellectuele eigendom te verwaarlozen. Zowel de overheid als de privésector bieden uitgebreide ondersteuning aan; vaak gratis, soms betalend. Ze zorgen er in ieder geval voor dat je heel wat zaken (kosten)efficiënt kan uitbesteden zodat jij je op andere zaken kan focussen. Een belangrijk verschil tussen enerzijds de gesubsidieerde en de overheidssector en anderzijds de commerciële/private sector is dat de eersten als voornaamste opdracht hebben een overzicht te geven van diensten en ondersteuning die van pas kunnen komen. Zij kunnen je dus onder meer een eerste begeleiding geven inzake de aspecten van intellectuele eigendom voor jouw onderneming en doorverwijzen. Voor een volledig uitgewerkt advies op maat van jouw kmo moet je bij de private actoren zijn. ZE ZIJN ER OM JOU TE HELPEN. MAAK ER GEBRUIK VAN! Wat wij willen vermijden, is dat je nog langer tijd verliest met het zoeken van de juiste mensen. Vandaar deze praktische who-is-who en de snelste weg naar advies en ondersteuning.

115

9.1. De officiële instanties Onder deze noemer focussen we op overheden of openbare agentschappen met activiteiten op het vlak van intellectuele eigendomsrechten (zoals de Dienst voor de Intellectuele Eigendom (DIE) binnen de FOD Economie) of met andersoortige activiteiten waarbij aspecten van intellectuele eigendom of intellectuele eigendomsrechten aan bod komen, zoals op het terrein van innovatie en technologietransfer of

VOORDELEN • 1 centraal meldpunt voor jouw vragen; • persoonlijke opvolging; • GRATIS eerstelijnsadvies; • gerichte doorverwijzing; • engagement rond afgesproken antwoordtijd.

economie en ondernemerschap (Agentschap Innoveren & Ondernemen (VLAIO)) of internationaal ondernemen (Flanders Investment & Trade

In de bijlagen achteraan vind je een

(FIT)).

adressenlijst van de meest relevante officiële instanties.

Binnen VLAIO nemen de bedrijfsadviseurs een

• Surf nu al eens naar hun website en

bijzondere rol op. Als Vlaamse kmo kan je bij

ontdek de massa aan beschikbare

hen terecht voor eerstelijnsadvies op het vlak

informatie.

van innovatie en de ermee verbonden aspecten van intellectuele eigendom. Zij zijn het

rechtstreeks te contacteren

best geplaatst om je een eerstelijnsbasison-

en laat je verrassen door hun

dersteuning te geven. VLAIO bedrijfsadviseurs

klantvriendelijkheid.

moedigen bedrijven en ondernemers aan en

Geen kafka. Wel toegankelijk,

begeleiden hen om efficiënt en duurzaam te

drempelverlagend … en waar nodig word

innoveren. Zo bekijken ze samen met jou de

je gericht doorverwezen.

IE-gerelateerde aspecten van je businessstrategie.

116

• Aarzel zeker niet om hen ook

9.2. De PATLIB-centra PATLIB staat voor PATent LIBrary. Het zijn

Een aantal van deze diensten

octrooi-informatiecentra die erkend zijn door

bieden de PATLIB-centra gratis

de European Patent Office (EPO) en opgericht

aan, andere tegen betaling. Elk

door de nationale octrooidiensten van de

PATLIB-centrum hanteert op dit vlak zijn eigen

lidstaten van de EPO. België telt een aantal van

regels. Het schrijven en indienen van een

deze centra: het nationaal octrooibureau (de

octrooiaanvraag behoort evenwel niet tot de

Belgische Dienst voor de Intellectuele Eigen-

taken van een PATLIB-centrum.

dom), regionale informatiepunten en sectoriële PATLIB-centra, ook gekend als Octrooicellen. De meeste PATLIB-centra beperken hun dienstverlening niet tot octrooien, maar ondersteunen ook vragen over andere intellectuele eigendoms-

De sectoriële PATLIB-centra zijn geïntegreerd in grote expertisecentra, concreet SIRRIS, CENTEX-

rechten.

BEL en WTCB. Aanvullend op het verschaffen

Je kan aankloppen bij een PATLIB-centrum als

domsrechten, kunnen ze jouw kmo begeleiden

je volgende vragen hebt:

in allerlei domeinen als subsidieregelingen,

• algemene vragen over octrooien of de

technologische expertise of opzoeken van

van informatie betreffende intellectuele eigen-

bescherming van intellectuele eigendom. Zij

partners op een Europese schaal. Zij kunnen

bezorgen je gratis algemene informatie;

ook de weg openen naar een technische

• een heel concrete vraag rond de bescher-

ondersteuning vanuit het onderzoekscentrum.

ming van een specifiek innovatieproject. Je stelt je bijvoorbeeld de vraag of jouw vinding wel octrooieerbaar is? Tegen betaling geven zij je individueel advies; • is jouw uitvinding wel nieuw? Welke octrooien hebben je concurrenten of welke octrooien bestaan er al binnen een bepaald domein? Tegen betaling verrichten zij opzoe-

Leer in hoofdstuk 2 Koken kost geld waarom

kingen in de octrooidatabanken.

en hoe je zelf ook al de octrooidatabanken kan raadplegen.

117

9.3. De vrije octrooigemachtigden Een vrije octrooigemachtigde is een octrooige-

(DIE). Je kan hem/haar dus, via een volmacht,

machtigde die niet in dienst is bij een bedrijf

machtigen om voor jou op te treden.

(een zogenaamde ‘industriegemachtigde’), maar die zijn functie als vrij beroep uitoefent, vaak

Een Europees octrooigemachtigde (Engels: Euro-

binnen een zogenaamd octrooibureau.

pean patent attorney) is een officieel beëdigd persoon, die gekwalificeerd is om een octrooi-

Een Belgisch octrooigemachtigde is een officieel

aanvrager of -houder te vertegenwoordigen

beëdigd persoon, die gekwalificeerd is om een

voor het Europees Octrooibureau (EPO - Euro-

octrooiaanvrager of -houder te vertegenwoordi-

pean Patent Office).

gen voor de officiële nationale octrooiinstanties

Een octrooigemachtigde is • GEEN JURIST OF ADVOCAAT • WEL een exacte of toegepaste WETENSCHAPPER met een academische opleiding, zoals een burgerlijk of bio-ingenieur. Om de nodige beroepservaring op te doen, hebben ze eerst (tot 6 jaar) stage doorlopen bij een erkend octrooigemachtigde of een octrooidienst, aangevuld met een (juridische) studie. Tenslotte moeten zij slagen voor een kwalificatie-examen.

WAAROM EN WANNEER EEN BEROEP DOEN OP EEN OCTROOIGEMACHTIGDE? • Voor een voorafgaande adviesverlening

• Voor de bewaking van jouw octrooi(en).

over de octrooieerbaarheid van je uitvin-

Door op geregelde tijdstippen gericht te

ding, voor het verrichten van een informeel

zoeken en analyses te maken van nieuwe

nieuwheidsonderzoek en voor een analyse

gepubliceerde octrooiaanvragen worden

van de beste octrooistrategie (timing, pro-

inbreuken op jouw octrooi(en) opgespoord.

cedure) voorafgaand aan het opmaken en indienen van een octrooiaanvraag. • Voor de opmaak en de indiening van jouw

• Tijdens juridische procedures met betrekking tot de geldigheid of de namaak van een octrooi.

octrooiaanvraag, met best een zo groot mogelijke beschermingsomvang, zonder daarbij in aanvaring te komen met derden, en met een zo laag mogelijke kans op omzeiling van jouw eigen octrooi door derden. • Voor de strikte opvolging van de procedure na de indiening.

118

Lees in hoofdstuk 1 De ingrediënten alles over de verschillende octrooieerbaarheidsvoorwaarden. Lees in hoofdstuk 3 De bereiding alles over de belangrijkste strategische keuzes.

Jouw octrooi(aanvraag) kan publiek domein worden wanneer je de formaliteiten of de betalingen van de officiële taksen niet correct of niet tijdig verricht! Het is essentieel om zicht te krijgen op wat je als kmo echt wil en wat de visie van de octrooigemachtigde is op het vlak van beschermingsstrategie. • Door de conclusies (claims) nauw te formuleren, is de kans op een vlotte procedure groter en de afloop meer voorspelbaar. Maar finaal heb je dan een octrooi met een beperktere beschermingsomvang. • Door de conclusies (claims) ruimer te formuleren, krijg je een octrooiaanvraag met een grotere beschermingsomvang. Soms impliceert dit evenwel een minder vlot verloop, bijkomende kosten en een minder zekere afloop. Anderzijds heb je dan wel kans op een finaal sterk octrooi met ruimere valorisatiemogelijkheden en bijgevolg ruimere inkomsten.

WAAR KAN IK EEN OCTROOIGEMACHTIGDE

• Kies een gemachtigde uit het juiste VAKGE-

VINDEN?

BIED: een chemicus heeft misschien niet

De officiële lijst van alle erkende Belgische

de juiste achtergrond voor jouw uitvinding

octrooigemachtigden wordt in principe jaarlijks

binnen het domein van de elektronica.

gepubliceerd op de website van de Belgische

• Niet enkel DE PRIJS mag bepalend zijn: ga

Dienst voor de Intellectuele Eigendom:

op zoek naar de geknipte persoon met het

economie.fgov.be/sites/default/files/Files/

juiste profiel voor jouw project en onderne-

Intellectual-property/Liste_mandataires_brevets.

ming.

pdf.

• Grasduin zelf al even in de octrooidatabanken op zoek naar octrooien binnen je

Op de website van het Europees Octrooibureau

technologiedomein of sector. Kijk welke

www.epo.org vind je een databank met alle

octrooigemachtigden deze octrooien hebben

erkende Europees octrooigemachtigden.

ingediend, wat het resultaat was van het

HOE KIES JE EEN OCTROOIGEMACHTIGDE? • Het is misschien een boutade, maar praten helpt! Een eerste verkennend GESPREK, in de regel kosteloos, leert je de persoon achter de gemachtigde kennen en zijn aanpak te ontdekken. Je krijgt bovendien zicht op de

nieuwheidsrapport (search report), wie hun opdrachtgevers waren en wat het verschil is in hun aanpak: hoe goed is de aanvraag onderbouwd (bijvoorbeeld op 2 of 20 pagina’s), hoe ruim zijn de claims geformuleerd, enz.

kosten en de manier waarop deze aangerekend worden. Vraag gerust naar referenties en een kopie van de door hem of haar reeds ingediende octrooiaanvragen binnen hetzelfde technologiedomein.

119

9.4. De merken- en modellengemachtigden De procedure voor de aanvraag van een Bene-

WAAROM EN WANNEER EEN BEROEP DOEN OP

lux-merk of model is op zich niet zo moeilijk,

EEN GEMACHTIGDE?

zeker niet als je je even verdiept in de massa

• Voor een adviesverlening over de bescher-

informatie die onder andere het BOIP ter

ming van je merk of model, voorafgaand

beschikking stelt via: www.boip.int. Nochtans

aan de opmaak en indiening van je depot.

leert de ervaring dat de saus al gauw eens

Wat je merkenbescherming betreft, behan-

onverwachts begint te schiften en de vraag is of

delen zij concreet vragen als:

je dat risico wil lopen. Een saus maken is meer

- Welk aspect van je merk kan je het best

dan wat ingrediënten mengen.

beschermen? - Dien je je merk als woordmerk in of in

Daarom kan je steeds zo’n hulpkok machtigen

combinatie met je logo en wat biedt dan

om voor jou op te treden en het depot te ver-

de beste bescherming?

richten. Dit kan bijvoorbeeld een gespecialiseer-

- Heeft je merk wel voldoende onderschei-

de jurist, advocaat of octrooigemachtigde zijn,

dend vermogen? Is het niet te beschrij-

een zogenaamde Benelux-merken- of -model-

vend?

lengemachtigde. Hoewel deze titel op zich geen

- Is het nog wel beschikbaar? En wat is

erkenning of specifieke kwalificaties vereist,

nu, op basis van de resultaten van het

mag men er vanuit gaan dat deze gemachtig-

beschikbaarheidsonderzoek, de kans dat

den een bijzondere ervaring en kennis hebben

jij alsnog in aanvaring komt met andere

in deze materie. Je kan hun contactgegevens

merkhouders en hoe sterk sta je dan?

eenvoudig online terugvinden in de Gouden

- Welke diensten- en warenklassen moet je

Gids®. De gemachtigden die lid zijn van de

kiezen en hoeveel?

Beneluxvereniging voor Merken- en Modellenrecht (BMM), vind je terug op www.bmm.be.

• Voor de opmaak en de indiening van jouw depot en de strikte opvolging van de pro-

Een Europees merken- of modellengemachtigde (Engels: European trademark/design attorney)

cedure na het depot. • Voor de bewaking van jouw merk(en): zo

is een persoon die gekwalificeerd is om je

kan je tijdig een oppositieprocedure opstar-

als deposant te vertegenwoordigen voor het

ten tegen identieke of gelijkaardige merken

Bureau voor intellectuele eigendom van de

die gedeponeerd worden.

Europese Unie (EU IPO) bij onder andere het deponeren van een Uniemerk of gemeenschapsmodel. Op de website van EUIPO vind je een databank van de Europese modellengemachtigden: oami.europa.eu/eSearch/#advan-ced/ representatives.

120

Lees in hoofdstuk 2 Koken kost geld meer over de opzoeking in merkenregisters.

Vergeet niet: een depot zal niet door het BOIP of EUIPO geweigerd worden omdat het identiek of gelijkaardig is aan jouw geregistreerd merk. Als merkhouder dien je zelf je merken te bewaken en indien nodig op te treden!

9.5. De IP-consultants Intellectual Property-consultants zijn personen

Enkelen onder hen werken ook op vaste man-

met diverse achtergronden: zij kunnen een eco-

daatbasis als bedrijfsjurist binnen de kmo zelf.

nomische vorming hebben, kunnen het examen

Dit heeft als voordeel dat zij de onderneming,

voor octrooigemachtigde afgelegd hebben of

haar mensen en producten goed kennen en dus

kunnen een juridische achtergrond hebben of

een beschermingsbeleid kunnen uitstippelen op

nog maken zij een combinatie van voorgaande

maat van jouw onderneming. Het zijn genera-

disciplines. IP-consultants zorgen ervoor dat zij

listen die kennis hebben van alle domeinen en

intellectuele eigendom vanuit businessperspec-

aspecten van intellectuele eigendom, met vaak

tief benaderen. Deze bureaus zijn nog niet heel

ook een ruimere focus op andere zaken als

talrijk maar zijn een opkomende sector.

financiering, fiscale implicaties, subsidiemogelijkheden, enz.

IP-juristen zijn gespecialiseerde juristen die je toelaten om gestructureerd en van bij de aanvang van het project te waken over de optimale bescherming van jouw intellectuele eigendom en de valorisatie ervan via licenties, agentuur, distributie, franchising, enz. Zij staan in voor de redactie en de onderhandeling van de nodige contracten en dit vanuit een specifieke businessapproach.

121

9.6. De gespecialiseerde advocaten Anders dan juristen, ligt de eigenheid van de

Nochtans is het geen overbodige luxe om een

advocaat in het pleiten van geschillen voor de

advocaat te kiezen die, door bijkomende oplei-

bevoegde rechtbanken. Dit neemt niet weg dat

dingen en specialisaties, specifieke kennis en

hun dienstverlening ruimer is en zij ook kunnen

ervaring heeft verworven in de materie van de

adviseren, los van enig geschil. De keuze van de

intellectuele rechten en aanverwante rechtsdo-

advocaat is vrij en in principe kan iedere advo-

meinen.

caat alle soorten zaken behandelen.

Formeel gezien mogen advocaten ook octrooiaanvragen indienen en de ervaring leert dat sommigen het ook effectief doen. Hou evenwel in gedachten dat advocaten meestal geen wetenschappelijke of technische achtergrond hebben. Bijgevolg kunnen zij deze aspecten van de vinding moeilijk inschatten en vertalen in een correcte claim met een maximale beschermingsomvang.

HOE KIES JE ZO EEN ADVOCAAT?

‘handelsrecht’ voor geschillen rond handel-

• Ga te rade bij de advocaat of jurist op wie

sovereenkomsten (agentuur, verkoopscon-

je regelmatig beroep doet. Hij kent jouw

cessie, franchising, enz.), handelspraktijken

bedrijf en kan je gericht doorverwijzen naar

of mededingingsrecht. Zoek op ‘varia’ voor

een confrater die niet alleen over bijzondere

zaken over informaticarecht of farmaceu-

ervaring beschikt, maar bovendien een pro-

tisch en medisch recht.

fiel heeft dat past bij jouw onderneming. • Ga te rade bij collega-ondernemers die al met gelijkaardige problemen geconfronteerd

aangeduid welk soort recht, en dus welke soort

zijn geweest en je misschien een advocaat

zaak, hij bij voorkeur behandelt.

kunnen aanbevelen waarin zij reeds vertrouwen stelden. • Ga naar de website van de Orde van Vlaamse Balies (OVB) (www.advocaat.be) waar je via een zoekopdracht een advocaat kan opzoeken op regio én op voorkeurmaterie. Zoek op ‘intellectuele rechten’ of op

122

Let op: Het is de advocaat zelf die hier heeft

Een kmo uit de IT-sector, louter gespecialiseerd in het ontwikkelen van concepten voor de architectuur van software, had een nieuw dergelijk concept ontwikkeld (waarde: €+2.000.000). Dat concept was op zich niet octrooieerbaar en tegelijkertijd vrij snel en gemakkelijk kopieerbaar. Omdat zij met dit concept naar een geïnteresseerde klant wilden stappen, die meer toelichting wou over de inhoud van het concept, werd een advocaat gevraagd een geheimhoudingsovereenkomst op te maken. De standaardgeheimhoudingsovereenkomst werd ondertekend en het concept werd onthuld. Later moest het getekende contract terug bovengehaald worden om de betrokken contractpartij te wijzen op haar plichten. Na analyse bleek in het contract te zijn opgenomen dat de geheimhoudingsplicht niet gold ten aanzien van informatie die “concepten bevat die verband houden met informatieverwerking.”

Gevaar voor ad-hocdienstverlening: kennis van de specifieke rechtsmaterie is één zaak, kennis van de eigenheid van je bedrijf, haar producten en diensten is een andere zaak!

9.7. De beheersvennootschappen Iedereen kent wel SABAM. Jaarlijks krijgen we

Is je bedrijf auteursrechthebbende of houder

naast onze belastingbrief nu ook de stilaan

van een naburig recht dan kan je zelf instaan

gekende bruine omslag van REPROBEL voor de

voor het beheer van je rechten en deze rechten

aangifte van verschuldigde kopieerrechten.

zelf innen bij elkeen van de gebruikers. Je kan er echter ook voor kiezen om je aan te sluiten

Ja, beheersvennootschappen zijn in onze per-

bij een collectieve beheersvennootschap en

ceptie herleid tot een soort belastinginstanties

zodoende het beheer en de inning (van een

die er enkel op uit zijn allerlei middelen te ver-

deel) van je rechten overlaten aan deze ven-

zinnen om vergoedingen te kunnen innen.

nootschap.

Een mens zou haast vergeten dat deze beheersvennootschappen ook een belangrijke hulpfactor kunnen zijn. Misschien ben je vanuit jouw kmo actief als fotograaf, cameraman, graficus, designer, tekenaar, architect, uitgever of producent van audiovisuele werken.

Zie in de bijlagen hierna voor een volledig overzicht van alle erkende beheersvennootschappen en hun contactgegevens.

123

Bijlage A: Nuttige adressen en contactgegevens A.1. OFFICIËLE INSTANTIES A.1.1. ALGEMENE INFORMATIE BETREFFENDE INTELLECTUELE EIGENDOM > Nationale overheidsdienst FOD ECONOMIE, KMO, MIDDENSTAND EN ENERGIE DIENST VOOR DE INTELLECTUELE EIGENDOM (DIE) City Atrium – Vooruitgangstraat, 50 – BE-1210 Brussel T (gratis nr.): 0800 120 33 Vanuit het buitenland: +32 800 120 33 F (gratis nr.): 0800 120 57 Vanuit het buitenland: +32 800 120 57 E-mail: info.eco@economie.fgov.be economie.fgov.be/nl/themas/intellectuele-eigendom/instellingen-en-actoren/dienst-voor-de-intellectuele > Europese informatieverstrekking IPR HELPDESK (VOOR IER-VRAGEN BETREFFENDE PROJECTEN MET EU-STEUN) Algemeen: www.iprhelpdesk.eu INNOVACCESS (VOOR IER-VRAGEN BETREFFENDE PROJECTEN ZONDER EU-STEUN) Algemeen: www.innovaccess.eu/ > Internationale informatieverstrekking WIPO - WORLD INTELLECTUAL PROPERTY ORGANIZATION OMPI - ORGANISATION MONDIALE DE LA PROPRIETE INTELLECTUELLE 34, chemin des Colombettes – CH-1211 Genève 20 T +41 (0)22 338 91 11 – F +41 (0)22 733 54 28 Algemeen: www.wipo.int Specifieke link voor kmo‘s: www.wipo.int/sme WIPO GOLD as one-stop gateway to WIPO’s global collections of searchable IP data: www.wipo.int/wipogold/en/ WIPO Arbitration and Mediation Center: www.wipo.int/amc/en/

124

A.1.2. OCTROOIBUREAUS > Nationaal octrooibureau voor België FOD ECONOMIE, KMO, MIDDENSTAND EN ENERGIE DIENST VOOR DE INTELLECTUELE EIGENDOM (DIE) City Atrium – Vooruitgangstraat, 50 – BE-1210 Brussel T (gratis nr.): 0800 120 33 Vanuit het buitenland: +32 800 120 33 F (gratis nr.): 0800 120 57 Vanuit het buitenland: +32 800 120 57 Overzicht van de specifieke contactgegevens (voor opzoekingen, vragen van juridische aard, vragen met betrekking tot het gebruik van Benelux Patent Platform) op: economie.fgov.be/nl/themas/intellectueleeigendom/instellingen-en-actoren/dienst-voor-de-intellectuele > Adressen nationale octrooibureaus van de lidstaten van de Europese Octrooiorganisatie (EPO) zie www.epo.org/applying/national.html > Europees Octrooibureau EOB – EUROPEES OCTROOIBUREAU EPO - EUROPEAN PATENT OFFICE DE-80298 München T gratis: 00 800 80 20 20 20 www.epo.org A.1.3. MERKENBUREAUS EN BUREAUS VOOR TEKENINGEN EN MODELLEN > Regionaal merkenbureau voor de Benelux-landen en regionaal bureau voor tekeningen en modellen voor de Benelux-landen BOIP – BENELUX OFFICE FOR INTELLECTUAL PROPERTY (BENELUX-BUREAU VOOR DE INTELLECTUELE EIGENDOM) Bordewijklaan 15 – NL-2591 XR Den Haag – NL-2509 LK Den Haag T 078 052 242 (vanuit België) iedere werkdag tussen 8.30 en 17.00 uur Op de website is een contactformulier voor handen: www.boip.int > Europees merkenbureau en Europees bureau voor tekeningen en modellen EU-IPO – EUROPEAN UNION INTELLECTUAL PROPERTY OFFICE (VROEGER: OHIM) Avenida de Europa 4 – ES-03008 Alicante T +34 965 139 100 – E-mail: information@oami.europa.eu. oami.europa.eu

125

A.1.4. DOMEINNAAMREGISTRATIE > DNS.BE BELGISCHE VERENIGING VOOR INTERNET DOMEINNAAM REGISTRATIE DNS Belgium vzw Ubicenter – Philipssite 5 bus 13 – BE-3001 Leuven T +32 (0)16 28 49 70 – F +32 (0)16 28 49 71 Contactformulier op de website: www.dnsbelgium.be > EURid.EU THE EUROPEAN REGISTRY OF INTERNET DOMAIN NAMES EURid vzw Telecomlaan 9 – BE-1831 Diegem T +32 (0)2 401 27 50 E-mail: info@eurid.eu www.eurid.eu > ICANN.ORG INTERNET CORPORATION FOR ASSIGNED NAMES AND NUMBERS ICANN Rond Punt Schuman 6 bus 5 – BE-1040 Brussel T +32 (0)2 894 74 14 E-mail: icann@icann.org www.icann.org A.1.5. VLAAMSE OVERHEIDSINSTELLINGEN > AGENTSCHAP INNOVEREN & ONDERNEMEN Koning Albert II-laan 35 bus 12 – BE-1030 Brussel T 0800 20 555 E-mail: info@vlaio.be www.vlaio.be De contactgegevens van de vijf provinciale kantoren zijn te vinden op de website. > FLANDERS INVESTMENT & TRADE (FIT) VLAAMS AGENTSCHAP VOOR INTERNATIONAAL ONDERNEMEN Koning Albert-II-laan 37 – BE-1000 Brussel T 02 504 87 11 E-mail: info@fitagency.be www.flandersinvestmentandtrade.com/ De contactgegevens van de entiteiten van het binnenlands en buitenlands netwerk zijn te vinden op de website.

126

A.2. PATLIB-CENTRA > Nationaal PATLIB centrum (zie DIE ook al vermeld onder A.1.1.) > PATLIB-centra verbonden aan een universiteit KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN – KU LEUVEN KU Leuven Research & Development (LRD) Waaistraat 6 – BE-3000 Leuven T +32 (0)16 32 65 00 E-mail: lrd@kuleuven.ac.be www.lrd.kuleuven.be > Sectoriële PATLIB-centra WETENSCHAPPELIJK EN TECHNOLOGISCH ONDERZOEKSCENTRUM VOOR DE BELGISCHE TEXTIELNIJVERHEID CENTEXBEL Technologiepark 70 – BE-9052 Zwijnaarde T +32 (0)9 220 41 51 E-mail: info@centexbel.be Algemeen: www.centexbel.be WETENSCHAPPELIJK EN TECHNISCH CENTRUM VOOR HET BOUWBEDRIJF WTCB Lozenberg 7 – BE-1932 Sint-Stevens-Woluwe (Zaventem) T + 32 (0)2 655 77 11 E-mail: ocbc@bbri.be www.wtcb.be/go/patent KENNISCENTRUM VAN DE TECHNOLOGISCHE INDUSTRIE Sirris Gaston Geenslaan 8 – BE-3001 Heverlee T +32 (0) 16 36 02 70 E-mail: patent@sirris.be www.sirris.be

127

A.3. OCTROOICELLEN (zie informatie onder A.2.) WETENSCHAPPELIJK EN TECHNOLOGISCH ONDERZOEKSCENTRUM VOOR DE BELGISCHE TEXTIELNIJVERHEID CENTEXBEL WETENSCHAPPELIJK EN TECHNISCH CENTRUM VOOR HET BOUWBEDRIJF WTCB KENNISCENTRUM VAN DE TECHNOLOGISCHE INDUSTRIE Sirris BELGISCHE FEDERATIE VAN DE CHEMISCHE INDUSTRIE EN LIFE SCIENCES Essenscia BluePoint – A. Reyerslaan 80 – 1030 Brussel T + 32 (0)2 238 97 87 E-mail: info@essenscia.be www.essenscia.be A.4. OCTROOIGEMACHTIGDEN Je kan het volledige adressenbestand van alle erkende octrooigemachtigden terugvinden op: • de website van het Europees Octrooibureau (EPO) onder de rubriek “Applying for a Patent”, “Find a professional representative”: www.epo.org/applying/online-services/representatives.html • de website van de Dienst voor de Intellectuele Eigendom (DIE): economie.fgov.be/sites/default/files/ Files/Intellectual-property/Liste_mandataires_brevets.pdf A.5. MERKEN- EN MODELLENGEMACHTIGDEN > BENELUXVERENIGING VOOR MERKEN- EN MODELLENRECHT www.bmm.be > MERKEN- EN MODELLENGEMACHTIGDEN TE VINDEN OP DE WEBSITE VAN EU-IPO (VROEGERE OHIM) oami.europa.eu/eSearch/#advanced/representatives. A.6. BEHEERSVENNOOTSCHAPPEN VAN AUTEURSRECHTEN Het jaarverslag 2018 van de Controledienst van de vennootschappen voor het beheer van auteursrechten en naburige rechten (FOD Economie) bevat een oplijsting van de 26 beheersvennootschappen (met contactgegevens) die in 2017 beschikten over een vergunning om hun activiteiten uit te oefenen op het Belgische grondgebied. Deze lijst is opgenomen in bijlage bij genoemd jaarverslag en te consulteren op: economie.fgov.be/sites/default/files/Files/Intellectual-property/Voorsteling-beheersvennootschappenauteursrechten.pdf

128

FOD ECONOMIE, KMO, MIDDENSTAND EN ENERGIE Algemene Directie Economische Inspectie – Centrale Diensten – Front Office City Atrium - Vooruitgangstraat 50 – BE-1210 Brussel T 0800 120 33 E-mail: info.eco@economie.fgov.be economie.fgov.be/nl/over-de-fod/structuur-fod-economie/organigrammen/de-algemene-directie

129

10. Keukenlatijn Laat je niet meer onder tafel praten door anderen.

10.1. Keukenjargon In de bijlage hebben wij het belangrijkste keukenjargon voor jou verzameld in een handige verklarende begrippenlijst met verwijzing naar het hoofdstuk waar het betreffende begrip ter sprake komt.

10.2. Keukensymbolen Ook de pers raakt al eens van de kook bij zoveel symbolen. Zo bracht Vacature1 in 2006 een reportage over octrooien onder de titel “De patentenoorlog”, met als illustratie een symbool van een geregistreerd merk. Tijd om een aantal misverstanden uit de wereld te helpen!

1 Vacaturemagazine 10/11/06

131

WAT BETEKENT HET?

WAAROM ZOU IK EEN COPYRIGHT NOTICE OP

MIJN PRODUCTEN ZETTEN?

andere woorden dat er “auteursrechten” worden

Het vraagt maar een kleine moeite om te ver-

melden en het heeft meteen een aantal belang-

vermeld staat. Staat er tevens een naam van

rijke voordelen. Een copyright notice creëert

een (rechts)persoon bij vermeld, dan zegt het

namelijk een zogenaamd wettelijk vermoeden

ook WIE deze auteursrechten claimt.

dat de vermelde (rechts)persoon de auteursrechthebbende is, wat maakt dat de bewijslast

Eigenlijk kan een zogenaamde copyright notice

omgedraaid wordt. Concreet betekent dit dat:

4 claims bevatten: 1. je niet meer hoeft te bewijzen dat jij de 1. dat er auteursrechten op het werk geclaimd worden;

auteursrechten claimt op het werk; 2. het dan eventueel aan de tegenpartij is om

2. wie die auteursrechten claimt;

te bewijzen dat niet jij maar hij die rechten

3. wat de datum van (eerste) publicatie is;

bezit.

4. wat de gebruiksrechten zijn. VERPLICHT? WIE HEEFT DE AUTEURSRECHTEN OP EEN

Neen, op zich ben je niet verplicht dit te ver-

WERK?

melden. Als je het niet vermeldt, kan je echter

Dit is in principe steeds de oorspronkelijke

geen beroep doen op de voordelen van het

auteur van het werk.

wettelijk vermoeden van auteurschap.

Let op: de oorspronkelijke auteur kan alleen

Trouwens, het is niet omdat er geen copy-

maar een natuurlijke persoon zijn, de persoon

right notice staat, dat er geen auteursrechten

die (eventueel in jouw opdracht) het werk

geclaimd worden of geen auteursrechten meer

gecreëerd heeft. Hij of zij kan dus nooit een

kunnen geclaimd worden. De auteur geniet

rechtspersoon zijn.

immers auteursrechten zonder dat hij verplicht

Maar: jouw vennootschap kan wel de auteursrechten op het werk krijgen door een geschre-

is hiervoor ook maar enige formaliteit te vervullen.

ven contract of via een vermoeden van overdracht, gecreëerd door de wet. Een rechts-

Concreet:

persoon kan zodoende wel rechthebbende

Auteursrechtelijke werken, ook zonder

worden op de auteursrechten.

Ontdek in hoofdstuk 7 Mee-eters hoe je de auteursrechten op een werk kan verwerven.

132

De oorspronkelijke auteur geniet als natuurlijke persoon wel een aantal morele rechten, waaronder het recht op vaderschap (het zogenaamde paterniteitsrecht). Dit betekent dat de oorspronkelijke auteur in principe het recht heeft om het vaderschap van zijn auteursrechtelijke creatie op te eisen. Zo kan hij eisen dat zijn naam expliciet op zijn werk of creatie wordt vermeld. Maar: hoewel de oorspronkelijke auteur nooit globaal afstand kan doen van zijn morele rechten, kan je wel onder bepaalde voorwaarden en via een geschreven contract, met hem (voorafgaand) bedingen dat hij afziet van het recht zijn naam vermeld te zien op het werk.

Leer hoe je in 4 stappen zelf een correcte copyright notice kan maken! Stap 1: Vermeld ofwel het ©-symbool ofwel voluit “COPYRIGHT” of combineer beiden: “© COPYRIGHT”. >© Stap 2: Vermeld de oudste datum van publicatie. LET OP: dit is niet de datum van de dag waarop je de copyright notice op het werk aanbrengt! Het is de datum waarop het werk voor het eerst gepubliceerd werd, los van eventuele latere aanpassingen. Als het gaat om een aangepaste versie, dan moeten de jaren van wijziging ook worden vermeld. > © 2004-2020 Stap 3: Vermeld jouw officiële vennootschapsnaam (zoals vermeld in de statuten en gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad) en rechtsvorm, eventueel gevolgd door je ondernemingsnummer. > © 2004-2020 Agentschap Innoveren & Ondernemen Stap 4: Vermeld de rechten die je toekent aan de gebruiker van het werk. Vermeld “alle rechten voorbehouden” wanneer je geen rechten toekent aan derden, met uitzondering van de eventueel door de wetgeving dwingend toegestane rechten. > © 2004-2020 Agentschap Innoveren & Ondernemen – alle rechten voorbehouden

Lees in hoofdstuk 1 De ingrediënten en in hoofdstuk 2 Koken kost geld alles over auteursrechten en de bescherming ervan.

133

WAT BETEKENT HET?

® staat symbool voor “registered”, het zegt met andere woorden dat het teken “geregistreerd” is als merk.

Het is een loutere bewering voor rekening van de (rechts)persoon die het symbool gebruikt. Het heeft op zich geen enkele juridische waarde of betekenis.

Leer hoe je dit gemakkelijk kan checken in hoofdstuk 2 Koken kost geld.

Het creëert dus ook geen wettelijk vermoeden of een omkering van de bewijslast zoals dat bij het ©-symbool wel het geval is.

WAAROM ZOU IK EEN ®-SYMBOOL OP MIJN MERK ZETTEN? Het vraagt maar een kleine moeite om te vermelden en het heeft een niet te onderschatten signaalfunctie. Het informeert derden dat jouw (handels)naam of logo geregistreerd is als merk en dus niet zomaar kan nagemaakt of gebruikt worden. Je onderscheidt duidelijk jouw merknaam van andere namen en vermeldingen op je product, waardoor deze naam als merk aan onderschei-

koksmuts: iedereen kan een koksmuts opzetten, zelfs de grootste keukennul. Het zegt op zich niets, maar zie je in een restaurant iemand met een koksmuts op dan herken je wel meteen de

dend vermogen kan winnen en uitgroeien tot

chef.

een sterk merk.

Het is een sterk statement en het

In de perceptie van je klanten komt het ongetwijfeld professioneel over.

134

Vergelijk het met een

onderscheidt de kok van de rest van het restaurantpersoneel.

VERPLICHT? Neen, op zich ben je niet verplicht dit te vermelden, ook al is jouw naam of logo daadwerkelijk geregistreerd als merk. Remember: het vermelden van het ®-symbool is geen voor-

Je gebruikt het ®-symbool best niet

waarde om te kunnen genieten van de merken-

wanneer je merk (nog) niet werd gere-

rechtelijke bescherming.

gistreerd. Zo zou je immers je klanten misleiden, wat in strijd is met de eerlijke

Dus:

handelspraktijken.

het is niet omdat er geen ®-symbool op een (handels)naam of logo staat, dat ze niet geregistreerd zijn als merk.

EN WAT BETEKENT DAN “TM”

Omgekeerd is het ook zo dat, als er wel een

pe zegt dat de naam of het logo een niet-gere-

®-symbool bij een teken staat, dit niet noodza-

gistreerd handelsmerk is dat gebruikt wordt ter

kelijk betekent dat dit teken als merk geregis-

onderscheiding van producten en diensten. Het

treerd is. De praktijk leert dat dit symbool soms

is een loutere bewering voor rekening van de

bij een (handels)naam of logo wordt vermeld

(rechts)persoon die het symbool gebruikt. Het

zonder een voorafgaande registratie.

heeft op zich geen enkele juridische waarde of

TM staat symbool voor trademark, wat in princi-

betekenis, maar kan net als bij het ®-symbool Als het merk al geregistreerd is, zegt het nog

handig zijn om te vermelden. Heb je een teken

niet voor welke landen dit is gebeurd. In de

als merk gedeponeerd dan kan je alvorens het

praktijk kan het voorvallen dat op een product

daadwerkelijk geregistreerd is al het TM-sym-

in België een ®-symbool wordt vermeld, terwijl

bool ernaast plaatsen.

het merk bijvoorbeeld enkel in Frankrijk geregistreerd is en in België dan ook geen merkbescherming geniet.

Lees in hoofdstuk 1 De ingrediënten en in hoofdstuk 2 Koken kost geld alles over merken en de bescherming ervan.

135

PATENTED WAT BETEKENT HET?

EN WAT BETEKENT DAN “PATENT PENDING”?

Wanneer op (de verpakking van) een product

Wanneer “patent pending” wordt vermeld op

“patented” wordt vermeld, dan geeft dit aan

een product of diens verpakking, dan geeft dit

dat het product door middel van een octrooi

aan dat er voor het product een octrooiaan-

beschermd wordt.

vraag werd ingediend, maar dat het octrooi nog niet werd verleend. In principe mag men “patent pending” niet meer gebruiken van zodra de octrooi-aanvraagprocedure wordt stopgezet.

Soms wordt “patented” op een misleidende manier gebruikt. Zo kan het voorkomen dat er helemaal geen octrooi verleend werd voor het product of dat

Je gebruikt “patent pending” en “paten-

het octrooi inmiddels vervallen is.

ted” best enkel wanneer je respectievelijk

Octrooien zijn nationale rechtstitels:

een octrooiaanvraag hebt ingediend

het is dus mogelijk dat een product in

waarvoor de aanvraagprocedure nog

bepaalde landen wel door een octrooi

loopt of het octrooi werd verleend. Bij

beschermd wordt en in andere landen

elk ander gebruik misleid je immers jouw

dan weer niet.

klanten, wat in strijd is met de eerlijke handelspraktijken.

WAAROM ZOU IK “PATENTED” OP MIJN PRODUCT ZETTEN? Het vraagt maar een kleine moeite om te vermelden en het heeft een niet te onderschatten signaalfunctie. Het informeert derden dat (een onderdeel van) jouw product beschermd wordt via een octrooi en dus niet gekopieerd mag worden. In de perceptie van je klanten komt het ongetwijfeld professioneel over.

136

Lees in hoofdstuk 1 De ingrediënten en in hoofdstuk 2 Koken kost geld alles over octrooien en de bescherming ervan.

Bijlage A: Keukenjargon AUTEURSRECHT

BENELUX-MERK

Een auteur van een werk dat creatief en ori-

Een Benelux-merk is een merk dat gedeponeerd

gineel is en een concrete vorm heeft, verkrijgt

en ingeschreven is bij het Benelux-Bureau voor

hier automatisch auteursrechten op waardoor

de Intellectuele Eigendom.

hij als enige het recht heeft dit werk te exploi-

Meer info > Hfdst. 1

teren. De auteur (fysieke persoon) verkrijgt twee types van auteursrechten: vermogensrechten en

BENELUX-MERKENREGISTER

morele rechten. De auteur kan derden toestem-

Alle Benelux-merken worden, samen met de

ming geven het werk te gebruiken, waarbij even-

Uniemerken en de internationale merken met

wel alle voorwaarden in acht moeten worden

geldigheid in de Benelux, opgenomen in het

genomen die door de auteur worden opgelegd.

Benelux-merkenregister.

De auteur kan eveneens de vermogensrechten

Meer info > Hfdst. 2

aan iemand anders overhevelen, verkopen of nalaten bij erfenis. De bescherming door het auteursrecht is niet verbonden aan formaliteiten en vereist geen registratie. Het auteursrecht beschermt ook software. Meer info > Hfdst. 1, 7 en 10 BEDRIJFSGEHEIM Een bedrijfsgeheim omvat alle knowhow en bedrijfsinformatie (zoals commerciële informatie, recepturen, klantenbestanden,...) die waardevol is omdat ze geheim is. Het is belangrijk te kunnen aantonen welke maatregelen genomen worden om de geheimhouding ervan te verzekeren. Meer info > Hfdst. 1 BENELUX-BUREAU VOOR DE INTELLECTUELE EIGENDOM (BOIP) De officiële instantie in de Benelux voor de registratie van merken en modellen. Bij BOIP kan ook een bewijs van vaste datum verkregen worden via het i-DEPOT. BOIP is onderdeel van de Benelux-organisatie voor de Intellectuele Eigendom. Meer info > Hfdst. 1

BENELUX TEKENING OF MODEL Een Benelux tekening of model is een model dat gedeponeerd en ingeschreven is bij het Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom. Meer info > Hfdst. 1 BENELUX-MODELLENREGISTER Register van alle geregistreerde Benelux-modellen. Meer info > Hfdst. 2 BESCHERMINGSOMVANG De beschermingsomvang van een octrooi wordt bepaald door de beschrijving van de uitvinding (uitgedrukt in claims). De claims vormen de juridische basis waarop de octrooihouder zijn exclusieve rechten uitoefent en ook kan afdwingen. Inbreuk wordt vastgesteld als het vermeende inbreukmakende product voorzien is van alle elementen van een (onafhankelijke) claim, of als het alle stappen doet die in de claim opgesomd staan. Het is niet vereist dat aan de definitie van alle claims wordt voldaan, eentje is al voldoende. Meer info > Hfdst. 3 en 9

137

BLANKETING

beeld een groep landbouwers uit een bepaalde

Een beschermingsstrategie bij octrooiering

streek) en dient om aan te duiden dat de pro-

waarbij getracht wordt een monopolie te ver-

ducten of diensten afkomstig zijn van leden van

werven op heel het (productie)proces via een

die vereniging. Een collectief merk mag gebruikt

reeks octrooien gespreid over de verschillende

worden om de geografische herkomst van de

aspecten van het proces.

producten of diensten aan te duiden.

Meer info > Hfdst. 3

BOIP

COOPERATIVE PATENT CLASSIFICATION (CPC)

Afkorting van Benelux-Bureau voor de Intellec-

De Cooperative Patent Classification wordt

tuele Eigendom (Benelux Office for Intellectual

sinds 2013 gebruikt om octrooien te ordenen.

Property).

De classificatie is opgebouwd uit een hiërar-

Meer info > Hfdst. 1

chisch systeem van letter-en-cijfercodes, ofwel de CPC-code. De code wordt onderverdeeld in

BREVET

een sectie, klasse, onderklasse, hoofdgroep en

De Franse benaming voor octrooi.

ondergroep. Op basis hiervan kan men doel-

Meer info > Hfdst. 1

gericht op zoek gaan naar octrooien in een

BRONCODE De tekst van het computerprogramma. Hier-

bepaald technologiedomein. Meer info > Hfdst. 2

in staan de verschillende opdrachten in een

bepaalde programmeertaal geschreven die door

Engelse term voor auteursrecht

het programma zullen worden uitgevoerd.

Meer info > Hfdst. 1, 7 en 10

Meer info > Hfdst. 4 CPC BUREAU VOOR INTELLECTUELE EIGENDOM VAN

Afkorting van Cooperative Patent Classification.

DE EUROPESE UNIE (EUIPO)

Meer info > Hfdst. 2

De officiële instantie die verantwoordelijk is voor de registratie van merken en modellen in

DEPOSANT

de Europese Unie.

Iedere natuurlijke persoon (particulier) of

Meer info > Hfdst. 1

rechtspersoon (zoals een bv, vzw, nv) die een merk of model deponeert. Er kunnen ook meer-

CERTIFICERINGSMERK EN COLLECTIEF MERK

dere deposanten zijn wanneer er een registratie

Bij een certificeringsmerk garandeert de houder

op naam van meerdere (rechts)personen wordt

van het merk dat de producten of diensten aan

gesteld.

bepaalde kenmerken voldoen, bijvoorbeeld dat deze op een bepaalde manier zijn geproduceerd

DEPOT

of aan specifieke kwaliteitseisen voldoen. De

Het indienen van een merk- of modelaanvraag

geografische herkomst mag echter niet aan-

bij de bevoegde instanties.

geduid worden via een certificeringsmerk. De

Meer info > Hfdst. 1

houder van dit type merk mag het merk niet

138

zelf gebruiken.

DESIGNVIEW

Een collectief merk is een merk dat wordt

Databank van nationale (zowel van Europese

gebruikt door leden van een vereniging (bijvoor-

landen als van landen buiten Europa) modellen-

registers, Gemeenschapsmodellen en internatio-

als enkelvoudig depot. Als algemene stelre-

nale modellen.

gel geldt dat het ontwerp als eenheid in het

Meer info > Hfdst. 2

handelsverkeer moet kunnen verkocht worden en met 1 benaming moet kunnen aangeduid

DIENSTEN- EN WARENKLASSEN

worden.

Bij een merkenregistratie moet aangeduid worden voor welke producten en diensten het merk

EPO

zal gebruikt worden. Producten en diensten zijn

Afkorting van European Patent Office.

momenteel ingedeeld in 45 klassen waarvan 34

Meer info > Hfdst. 1

gereserveerd zijn voor fysieke producten (= de warenklassen) en 11 voor diensten (= de dien-

ESCROW

stenklassen). Door deze NICE-classificatie is het

Een overeenkomst waarbij een leverancier van

mogelijk dat identieke merknamen naast elkaar

software zijn broncode in bewaring geeft bij

bestaan wanneer ze betrekking hebben op ver-

een onafhankelijke agent. Op die manier krijgt

schillende producten of diensten, zonder dat dit

de gebruiker van software meer zekerheid over

juridische problemen oplevert.

een voortdurend en ongestoord gebruik ervan,

Meer info > Hfdst. 2

bijvoorbeeld wanneer de leverancier er onverhoopt niet meer zou zijn.

DNS

Meer info > Hfdst. 4

Domeinnaamsysteem. Eenvoudig gesteld zorgt dit systeem voor gegevensopslag van domein-

ESPACENET

namen. Dit kunnen IP-adressen zijn, maar ook

Online databank met meer dan 120 miljoen

namen van mailservers en zelfs vrije tekst. Via

octrooidocumenten, meestal aanvragen. Daar-

DNS wordt een IP-adres omgezet in een domein,

naast biedt deze databank ook nog informatie

omdat dit meer betekenis heeft en bijgevolg

over de octrooifamilie, de juridische status, links

makkelijker kan onthouden worden. Meer

naar andere technische literatuur en citaties.

specifiek zorgt DNS er dus voor dat IP-adressen

Meer info > Hfdst. 2

worden omgezet in namen en namen weer in IP-adressen.

EUIPO

Meer info > Hfdst. 1

Afkorting van Bureau voor Intellectuele Eigen-

DOMEINNAAM

Intellectual Property Office).

Technisch gezien wordt verwezen naar een

Meer info > Hfdst. 1

stukje ruimte op een server bij een internethostingprovider waar de website is geplaatst. Een domeinnaam is dus met andere woorden het webadres van een website.

dom van de Europese Unie (European Union

EUROPEAN PATENT OFFICE (EPO) Het Europees Octrooibureau. Het beoogt een optimale samenwerking op Europees vlak wat

Meer info > Hfdst. 1

betreft octrooibescherming en octrooi-infor-

ENKELVOUDIG DEPOT

de gewenste lidstaten van de European Patent

Het indienen van 1 tekening of model. Een

Convention (EPC), op basis van één gecentrali-

model dat bestaat uit 1 onderdeel of uit meer-

seerde indienings- en verleningsprocedure.

dere onderdelen, die voor een goed gebruik niet

Meer info > Hfdst. 1

matie. Het EPO verstrekt octrooien, geldig in

zonder elkaar mogelijk zijn, worden ingediend

139

EP OCTROOI

creëren een verplichting voor de ontvangende

Europees Octrooi. Via deze procedure kan een

partij om de vertrouwelijke informatie enkel te

octrooi aangevraagd worden in de lidstaten die

gebruiken voor een specifiek doel, bijvoorbeeld

lid zijn van het Europees Octrooiverdrag. Het EP

nagaan of het interessant is om al dan niet een

octrooi wordt aangevraagd bij EPO.

samenwerking op te zetten. Hierdoor voorkomt

Meer info > Hfdst. 1

men bovendien dat de overdracht van vertrouwelijke informatie wordt beschouwd als een

EUROPEES OCTROOI MET EENHEIDSWERKING

publieke mededeling, wat zou impliceren dat

Dankzij het Europese octrooi met eenheidswer-

octrooi-name niet meer mogelijk is. Ook wel

king, ook wel het unitair octrooi genoemd, zal

Non Disclosure Agreement of NDA genoemd.

het in de toekomst – na inwerkingtreding van

Meer info > Hfdst. 8

dit systeem - mogelijk zijn om een Europees octrooi verleend te krijgen dat een eenvormige

GEMEENSCHAPSMODEL

bescherming zal bieden in alle deelnemende

Wanneer men een model in de Europese Unie

EU-lidstaten.

wil beschermen, kan dit door middel van één

Meer info > Hfdst. 1

depot, waarbij onmiddellijk alle landen van de Europese Unie zijn opgenomen. Deze proce-

FENCING

dure kan worden verricht bij het Bureau voor

Een beschermingsstrategie bij octrooiering met

Intellectuele Eigendom van de Europese Unie

als opzet om via een reeks van octrooien er

(EUIPO).

voor te zorgen dat een bepaalde onderzoeks- of

Meer info > Hfdst. 1

innovatiepiste niet meer kan bewandeld worden door de concurrentie. Gepoogd wordt die weg

HANDELSNAAM

letterlijk af te sluiten voor anderen.

De naam waaronder een onderneming handelt

Meer info > Hfdst. 3

in de markt. Het recht op een handelsnaam ontstaat automatisch van zodra men als eerste

FREEDOM TO OPERATE (FTO)

de naam publiek, zichtbaar en blijvend gebruikt.

Bij een onderzoek naar de freedom to operate

Het recht op een handelsnaam is beperkt tot

wordt nagegaan of een uitvinding geen inbreuk

enerzijds het territorium waarin de onderne-

maakt op eerdere octrooien van derden die in

ming activiteiten uitoefent en anderzijds de

een bepaald land worden aangehouden en dus

producten en diensten die aangeboden worden

van kracht zijn. Er wordt met andere woorden

door de onderneming.

onderzocht of en hoeveel vrijheid men heeft

Meer info > Hfdst. 1

om de uitvinding te commercialiseren. Meer info > Hfdst. 2

HOME REGISTRATION Alvorens een aanvrager kan overgaan tot een

FTO

internationale merkaanvraag, moet hij beschik-

Afkorting van freedom to operate.

ken over een merkinschrijving in zijn eigen land

Meer info > Hfdst. 2

of regio. Voor een Vlaams bedrijf is dit een

GEHEIMHOUDINGSOVEREENKOMST Een overeenkomst die wordt opgesteld om een situatie te creëren waarbij vertrouwelijke informatie kan gedeeld worden tussen partijen. Zij

140

Benelux-merk of een Uniemerk. Meer info > Hfdst. 1

ICANN

Madrid. Een internationaal merk wordt aange-

De Internet Corporation for Assigned Names

vraagd bij het WIPO.

and Numbers is de internationale instan-

Meer info > Hfdst. 1

tie die instaat voor de globale coördinatie en het beheer van het domeinnaamsysteem

INTERNATIONAAL MODEL

(DNS).

Door middel van één aanvraag kan men inter-

Meer info > Hfdst. 9

nationale modelbescherming verkrijgen in één of meerdere landen die aangesloten zijn bij

INDIVIDUEEL MERK

het Systeem van Den Haag. In tegenstelling tot

Een onderscheidingsteken voor producten

een internationaal merk moet men voor een

of diensten afkomstig van één of meerdere

internationaal model geen home registration

particulieren of ondernemingen en dat door de

hebben. Een internationaal model wordt aange-

merkhouder zelf wordt gebruikt.

vraagd bij het WIPO.

Meer info > Hfdst. 1

INTELLECTUELE EIGENDOM

INVENTIVE STEP

Het geheel aan intellectuele creaties die een

Engelse term voor inventiviteit.

(rechts)persoon in eigendom heeft, al dan

Meer info > Hfdst. 1

niet vervat in intellectuele eigendomsrechten (waaronder auteursrechten, octrooien, merken,

INVENTIVITEIT

tekeningen en modellen).

Een uitvinding moet aan de voorwaarde van inventiviteit voldoen om octrooibescherming te

INTELLECTUELE EIGENDOMSRECHTEN

genieten. Hiermee wordt bedoeld dat er sprake

De rechten die men kan verkrijgen op intellectu-

moet zijn van een uitvinderswerkzaamheid of

ele eigendom, al dan niet door middel van een

met andere woorden dat de uitvinding een

registratie. Deze rechten zijn verhandelbaar.

technisch probleem, eigen aan de stand van de techniek, oplost, en dit op een manier die door

INTERFACEDIENST

een gemiddelde vakman niet als vanzelfspre-

Heeft als doel onderzoekers te stimuleren en

kend wordt geacht.

te begeleiden in de commerciële vertaling van

Meer info > Hfdst. 1

nieuwe technologieën door kennis- en technologieoverdracht tussen een kennisinstelling

MATERIAALTRANSFEROVEREENKOMST

(universiteit of hogeschool) of een onderzoeks-

Een overeenkomst waarbij een materiaal door

centrum en de bedrijfswereld. Anderzijds is het

een partij aan een andere partij wordt ter

een aanspreekpunt voor bedrijven die willen

beschikking gesteld voor een bepaald doel en

samenwerken met onderzoekers vanuit zo’n

onder bepaalde voorwaarden. Enkel het bezit

kennisinstelling of onderzoekscentrum.

ervan wordt overgedragen, niet de eigendom

Meer info > Hfdst. 5

of de controle. Dit soort overeenkomsten wordt vaak aangewend in het kader van een opdracht

INTERNATIONAAL MERK

of samenwerking rond het uitvoeren van testen

Op basis van een home registration kan men

of onderzoek met betrekking tot het materiaal

door middel van één aanvraag (internationale)

of waarvoor dit materiaal nodig is. Ook wel

merkbescherming verkrijgen in één of meerdere

Material Transfer Agreement of MTA genoemd.

landen die lid zijn van de Overeenkomst van

Meer info > Hfdst. 8

141

MEERVOUDIG DEPOT

NIET GEREGISTREERD GEMEENSCHAPSMODEL

Gaat om het onderbrengen van meerdere ont-

Deze bescherming ontstaat automatisch voor

werpen die in het gebruik los van elkaar kunnen

3 jaar vanaf het moment waarop het model

worden gezien in een modeldepot. Ze zijn met

voor het publiek binnen de EU ter beschik-

andere woorden verschillend van aard. Bij een

king gesteld werd. Het beschermt enkel tegen

meervoudig depot geldt in de Benelux een

namaak van het beschermde model.

maximum van 50 ontwerpen per registratie

Meer info > Hfdst. 1

MERK

NIEUWHEID

Een teken waarmee een product of dienst

Een uitvinding mag niet bekend zijn voor de

onderscheiden wordt van die van de concur-

indieningsdatum van de octrooiaanvraag. Dit

rentie. Dit teken kan de naam zijn voor een

houdt in dat de techniek nog op geen enkele

product of dienst, maar kan ook een logo zijn,

wijze bekend mag zijn bij het publiek, bijvoor-

een kleur, een vorm, een klank of zelfs een holo-

beeld door middel van publicatie, deelname aan

gram of een bewegend teken zijn …

een beurs of commercialisering, ook niet door

Meer info > Hfdst. 2

de aanvrager zelf. De uitvinding mag dus geen deel uitmaken van de huidige stand van de

MERKHOUDER

technologie.

De bezitter van een geregistreerd merk die dit

Meer info > Hfdst. 1

merk als enige mag exploiteren in de landen waar het merk ingeschreven is voor de pro-

NIEUWHEIDSONDERZOEK

ducten en diensten die werden aangeduid bij

Bij een nieuwheidsonderzoek wordt nagegaan

inschrijving.

of een uitvinding voldoet aan de vereiste van

Meer info > Hfdst. 1

nieuwheid. Meer info > Hfdst. 1

MODEL Een model is de driedimensionale vorm van

OCTROOI

een voortbrengsel of een deel ervan. Wanneer

Een titel die wordt toegekend aan een uitvinder

in Ons Patent Boekje gesproken wordt over

van een bepaald stuk techniek, in ruil voor de

modellen worden daar ook de tekeningen

bekendmaking ervan. Het biedt de uitvinder een

(tweedimensionaal) onder begrepen.

tijdelijk exclusief recht op die uitvinding waar-

Meer info > Hfdst. 1

mee hij derden kan verbieden die uitvinding te gebruiken. Hij kan bijgevolg optreden tegen de

MTA

namaak, verkoop of invoering van zijn vinding.

Afkorting van Material Transfer Agreement,

Het octrooi geldt enkel in die landen waar het

Engelse term voor materiaaltransferovereen-

werd verleend. Een octrooi heeft een beperkte

komst.

tijdsduur, daarna is de techniek vrij te gebruiken

Meer info > Hfdst. 8

voor iedereen.

NDA Afkorting van Non Disclosure Agreement, Engelse term voor geheimhoudingsovereenkomst. Meer info > Hfdst. 8

142

Meer info > Hfdst. 1

OCTROOIAANVRAAG

Check altijd de voorwaarden van de licentie om

Aanvraag bij de bevoegde octrooiverlenende

na te gaan in welke mate de software gebruikt,

instantie om de toekenning van een octrooi te

aangepast en verder verspreid mag worden.

bekomen.

Meer info > Hfdst. 5

Meer info > Hfdst. 1 OPPOSITIE OCTROOIEERBAARHEID

Procedure die onder bepaalde voorwaarden

Een uitvinding is octrooieerbaar wanneer zij

kan ingesteld worden bij het octrooi- of mer-

cumulatief voldoet aan de gestelde voorwaar-

kenbureau zelf, nog voor het betrokken octrooi

den, met name nieuwheid, inventiviteit en

of merk definitief kan worden toegekend. Dit

industriële toepasbaarheid. Bovendien moet

kan door een andere (rechts)persoon die meent

de uitvinding geoorloofd zijn, wat betekent dat

dat het betrokken octrooi of merk niet mag

deze bijvoorbeeld niet in strijd mag zijn met de

worden verleend.

openbare orde en goede zeden.

Meer info > Hfdst. 9

Meer info > Hfdst. 1 OSS OMPI

Afkorting van Opensourcesoftware.

Afkorting van Organisation Mondiale de la Pro-

Meer info > Hfdst. 5

priété Intellectuelle, de Franse benaming voor de World Intellectual Property Organization

PATENT

(WIPO).

Engelse term voor een octrooi. Meer info > Hfdst. 1

ONDERSCHEIDEND VERMOGEN Een noodzakelijke voorwaarde om een teken

PATENT LIBRARY CENTRE (PATLIB)

als merk te kunnen registreren. Een merk moet

Instituut, erkend door het EPO, met experti-

immers in staat zijn het product of de dienst te

se op gebied van intellectuele eigendom. Zij

onderscheiden van andere producten of dien-

verrichten nieuwheidsonderzoeken en doen aan

sten op de markt.

adviesverlening.

Meer info > Hfdst. 1

Meer info > Hfdst. 9

ONTDEKKING

PATENT PENDING

Wanneer iets gevonden wordt dat reeds in de

Betekent dat het octrooi is aangevraagd, maar

natuur aanwezig was maar tot dan toe verbor-

nog niet is toegekend.

gen lag. Zo bijvoorbeeld de zwaartekracht die

Meer info > Hfdst. 3 en 10

door Newton werd ontdekt. Een ontdekking is geen uitvinding en kan niet geoctrooieerd worden. OPENSOURCESOFTWARE (OSS) Opensourcesoftware is software waarvan de broncode publiek wordt vrijgegeven. Dit betekent echter niet dat er geen auteursrechten rusten op deze software!

PATLIB Afkorting van Patent Library Centre. Meer info > Hfdst. 9 PCT Afkorting van Patent Cooperation Treaty. De PCT-procedure maakt het mogelijk om via de indiening van één octrooiaanvraag bij WIPO octrooibescherming te verkrijgen in één of

143

meerdere landen die lid zijn van de Patent Coo-

“SUI GENERIS” DATABANKENRECHT

peration Treaty.

Een databank wordt gedefinieerd als een syste-

Meer info > Hfdst. 1

matisch of methodisch geordende verzameling van gegevens waarin de bestanddelen zelf-

PRIORITEITSTERMIJN

standige elementen vormen en onafhankelijk

De termijn waarbinnen een octrooi, merk of

van elkaar geraadpleegd kunnen worden. Het

model kan uitgebreid worden naar één of meer-

‘sui generis’ databankenrecht ontstaat indien

dere andere landen met behoud van datum

de maker ervan een substantiële investering

van de eerste indiening. Concreet krijgen alle

gedaan heeft in de databank. Hierdoor verwerft

octrooien, merken of modellen die binnen de

hij het recht om het opvragen/hergebruik van

prioriteitstermijn worden ingediend dezelfde

(substantiële delen van de) databank te verbie-

indieningsdatum als de eerste indiening. De pri-

den

oriteitstermijn bedraagt 1 jaar in het geval van

Meer info > Hfdst. 1

octrooien en 6 maanden in het geval van merken of modellen. Let op: omdat er voor merken

STAKINGSVORDERING

geen nieuwheidsvereiste is, kan men merken na

Een vordering ingesteld voor de bevoegde

de prioriteitstermijn nog steeds uitbreiden naar

rechtbank met als doel de stopzetting van een

andere landen, maar dan zal de indieningsda-

inbreukmakende handeling te bevelen, eventu-

tum de datum zijn waarop het merk werd inge-

eel onder straffe van dwangsom.

diend in dat land. Een octrooi of model daar-

Meer info > Hfdst. 7

entegen kan na de prioriteitstermijn in principe niet meer ingediend worden in een ander land,

SURROUNDING

aangezien het dan niet meer nieuw is.

Een beschermingsstrategie bij octrooiering die

Meer info > Hfdst. 1 en 3

er in bestaat een centraal belangrijk octrooi te ‘omringen’ met andere, kleinere octrooien,

RECHT VAN VOORRANG

vaak concrete toepassingen van de technologie

Het recht dat men inroept om bij de indiening

vervat in het centraal octrooi.

van het octrooi, merk of model binnen de pri-

Meer info > Hfdst. 3

oriteitstermijn de indieningsdatum toegekend te krijgen van de eerste indiening van hetzelfde

TEKENING

octrooi, merk of model in een ander land.

Een tekening is de tweedimensionale vorm van

Meer info > Hfdst. 1 en 3

een voortbrengsel of een deel ervan, zoals bijvoorbeeld dessins en patronen op stoffen.

RESPIJTTERMIJN

Meer info > Hfdst. 1

Tot 1 jaar na de eerste openbaarmaking van het model, kan een ontwerper (of eigenaar van het

TERRITORIALITEITSBEGINSEL

model) nog overgaan tot een modeldepot.

Wijst erop dat intellectuele eigendomsrech-

Meer info > Hfdst. 1

ten een monopolie verschaffen dat beperkt is tot die landen waar het recht effectief werd

144

SOURCE CODE

toegekend. Een “wereldwijd” monopolie bestaat

De Engelse benaming voor broncode.

niet.

Meer info > Hfdst. 4

Meer info > Hfdst. 3

TMVIEW

VENNOOTSCHAPSNAAM

Databank van nationale (alle Europese landen

De officiële benaming van een rechtspersoon

en meerdere landen buiten Europa) merken-

zoals opgenomen in de statuten en gepubli-

registers, Uniemerken en internationale mer-

ceerd in het Belgisch Staatsblad. Elke vennoot-

ken.

schap moet een naam voeren die verschilt van

Meer info > Hfdst. 2

die van een andere vennootschap. De bescherming van de vennootschapsnaam geldt in

UITPUTTING

België.

Vrije verhandelbaarheid van een eenmaal recht-

Meer info > Hfdst. 1

matig op de markt gebracht product. VERVAL UITVINDERSWERKZAAMHEID

Indien een geregistreerd recht (merk, model of

Betekent hetzelfde als inventiviteit.

octrooi) eindigt, bijvoorbeeld omdat de maxi-

Meer info > Hfdst. 1

male geldigheidsduur verstreken is of de taksen

UITVINDING Een technische creatie, waardoor een tech-

niet tijdig werden betaald, spreken we van verval van het IE-recht.

nisch probleem opgelost wordt, en waarvan de

WIPO

oplossing noch bekend (dus nieuw), noch voor

Afkorting van World Intellectual Property Orga-

de hand liggend (dus inventief) was. Er wordt

nization.

met andere woorden iets aan het bestaande

Meer info > Hfdst. 1

toegevoegd. Meer info > Hfdst. 1

WORLD INTELLECTUAL PROPERTY ORGANIZATION (WIPO)

UNIEMERK

Een agentschap van de Verenigde Naties waar

Wanneer men een merk in de Europese Unie

internationale aanvragen voor merken (via het

wil beschermen, kan dit door middel van één

Systeem van Madrid), modellen (via het Systeem

depot, waarbij onmiddellijk alle landen van de

van Den Haag) en octrooien (via de PCT-pro-

Europese Unie zijn opgenomen. Deze proce-

cedure) kunnen worden ingediend. Daarnaast

dure kan worden verricht bij het Bureau voor

heeft deze organisatie als opdracht met de

Intellectuele Eigendom van de Europese Unie

lidstaten internationale afspraken te maken op

(EUIPO).

het vlak van intellectuele eigendomsrechten en

Meer info > Hfdst. 1

brede sensibilisering te doen.

USPTO

Meer info > Hfdst. 1

Afkorting van United States Patent and Trademark Office. De officiële instantie, onderdeel van de United States Department of Commerce, die instaat voor de registratie van octrooien (met inbegrip van design patents) en merken in de Verenigde Staten. Meer info > Hfdst. 2

145