Betalingsbereidheid_Vlaming_behoud_bouwkundig_landschappelijk_erfgoed.pdf

Onderzoeksrapport De betalingsbereidheid van de Vlaming voor het behoud van bouwkundig en landschappelijk erfgoed Agentschap Onroerend Erfgoed

COLOFON TITEL De betalingsbereidheid van de Vlaming voor het behoud van bouwkundig en landschappelijk erfgoed REEKS Onderzoeksrapporten agentschap Onroerend Erfgoed nr. 145 AUTEURS Inge Liekens, Bie Plevoets, Sebastien Lizin, Kristof DhallĂŠ, Johan Patyn, Christine Vanhoutte JAAR VAN UITGAVE 2020 Een uitgave van agentschap Onroerend Erfgoed Wetenschappelijke instelling van de Vlaamse Overheid, Beleidsdomein Omgeving Published by the Flanders Heritage Agency Scientific Institution of the Flemish Government, policy area Environment VERANTWOORDELIJKE UITGEVER Sonja Vanblaere LEDEN STUURGROEP Eline Buyle, Inge De Backer, Koen Vandaele, Ingrid Vanhaevre, Nathalie Vernimme, Dries Van Den Broucke LEDEN KLANKBORDGROEP Rob Bartholomees (Histories vzw), Joke Buijs (Stad Leuven), An Digneffe (Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren), Geert Elshout (Departement Cultuur, Jeugd en Media), Hedwig Truyts (Vlaams Bouwmeester), Alexander Vander Stichele (FARO), Puck Verstraeten (Herita) OMSLAGILLUSTRATIE Maagdentoren Copyright Onroerend Erfgoed, foto: Kris Vandevorst agentschap Onroerend Erfgoed Havenlaan 88 bus 5 1000 Brussel T +32 2 553 16 50 info@onroerenderfgoed.be www.onroerenderfgoed.be Dit werk is beschikbaar onder de Modellicentie Gratis Hergebruik v1.0. This work is licensed under the Free Open Data Licence v.1.0. Dit werk is beschikbaar onder een Creative Commons Naamsvermelding 4.0 Internationaal-licentie. Bezoek http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ om een kopie te zien van de licentie. This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License. To view a copy of this license, visit http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/. ISSN 1371-4678 D/2020/3241/149 ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 2 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2020

/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

De betalingsbereidheid van de Vlaming voor het behoud van bouwkundig en landschappelijk erfgoed //////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

INGE LIEKENS1, BIE PLEVOETS², SEBASTIEN LIZIN², KRISTOF DHALLÉ1, JOHAN PATYN1 , CHRISTINE VANHOUTTE³

STUDIE UITGEVOERD DOOR VITO1 EN UHASSELT² IN OPDRACHT VAN HET AGENTSCHAP ONROEREND ERFGOED³

BESTEK NR. OE-OVO-2018-003

LIJST FIGUREN ............................................................................................................................ 5 LIJST TABELLEN ........................................................................................................................... 6 BEGRIPPENLIJST ......................................................................................................................... 7 1

DOEL EN OPZET VAN DE STUDIE .................................................................................. 8

2

LITERATUUR ............................................................................................................... 10

2.1 2.2 2.3

WAARDEN ONROEREND ERFGOED ........................................................................................ 10 WAARDE IN MONETAIRE TERMEN: DE BETALINGSBEREIDHEID ............................................ 13 BEVINDINGEN UIT EERDER EMPIRISCH ONDERZOEK............................................................. 15

3

METHODOLOGIE ........................................................................................................ 18

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7

STEEKPROEF UIT DE POPULATIE ............................................................................................ 18 TYPE VRAGEN ......................................................................................................................... 20 SELECTIE ONROERENDERFGOEDOBJECTEN ........................................................................... 23 ONDERZOEKSMETHODE BETALINGSBEREIDHEID .................................................................. 24 UITVOEREN VAN DE BEVRAGINGEN ...................................................................................... 27 ANALYSEMETHODEN.............................................................................................................. 29 RESPONSCONTROLE ............................................................................................................... 29

4

RESULTATEN .............................................................................................................. 32

4.1 WAT IS DE DEELNAME AAN CULTUURGEBONDEN ACTIVITEITEN EN BETROKKENHEID BIJ ONROEREND ERFGOED?........................................................................................................................ 32 4.2 WELKE PLAATSEN MET ERFGOEDWAARDE KENNEN VLAMINGEN IN HUN LEEFOMGEVING? 36 4.3 HOE GEBRUIKEN EN BELEVEN ZE DIE PLAATSEN? ................................................................. 38 4.4 HOE WAARDEREN RESPONDENTEN DIE PLAATSEN KWALITATIEF? ...................................... 41 4.5 WAT IS DE GEMIDDELDE BETALINGSBEREIDHEID VAN VLAMINGEN VOOR HET BEHOUD VAN PLAATSEN MET ERFGOEDWAARDE? ..................................................................................................... 45

5

EEN WAARDERINGSFUNCTIE ..................................................................................... 56

6

BESLUIT ...................................................................................................................... 63

7

TOEPASSING VAN DE WAARDERINGSFUNCTIE.......................................................... 66

7.1 7.2 7.3

CASE 1 .................................................................................................................................... 66 CASE 2 .................................................................................................................................... 67 CASE 3 .................................................................................................................................... 68

8

BELEIDSAANBEVELINGEN .......................................................................................... 69

8.1 8.2 8.3 8.4

ONTSLUITING VAN ONROEREND ERFGOED ........................................................................... 69 BESCHERMING EN INVENTARISERING ................................................................................... 70 FINANCIERING ........................................................................................................................ 71 ANDERE BELEIDSDOMEINEN .................................................................................................. 72

9

BIBLIOGRAFIE ............................................................................................................. 74

BIJLAGE 1: LITERATUURSTUDIE NAAR WAARDENSTELSELS .................................................... 77 BIJLAGE 2: BEVRAGING 1 ......................................................................................................... 79 BIJLAGE 3: BEVRAGING 2 ....................................................................................................... 114 BIJLAGE 4: 90 GESELECTEERDE ONROERENDERFGOEDOBJECTEN IN 30 GEMEENTEN ......... 156 ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 4 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

LIJST FIGUREN Figuur 1: Voorbeeldkaart keuze-experiment rond waardering natuur. .................................. 15 Figuur 2: Duidelijkheid van de vragenlijst. ............................................................................... 30 Figuur 3: Moeilijkheid om een bedrag te noemen. .................................................................. 30 Figuur 4: Zekerheid van het kunnen betalen van het genoemde bedrag. ............................... 31 Figuur 5: Een selectie uit de waaier van aangeduide objecten. ............................................... 37 Figuur 6: Aantal respondenten die een gift deden in de afgelopen 12 maanden. .................. 45 Figuur 7: Keuze voor andere betalingsvehikels (aantallen, n=70). .......................................... 47 Figuur 8: Histogram betalingsbereidheid specifiek object (n=2549). ...................................... 48 Figuur 9: Betalingsbereidheid voor alle onroerend erfgoed in de eigen stad/gemeente (n=429)...................................................................................................................................... 51 Figuur 10: Betalingsbereidheid per typologie. ......................................................................... 54

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2019

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

pagina 5 van 157

LIJST TABELLEN Tabel 1: Karakteristieken van de finale steekproef van bevraging 1 en 2 : sociodemografische gegevens .................................................................................................................................. 19 Tabel 2: Waarden uit de literatuur en hun vertaling naar de bevraging. ............................... 22 Tabel 3: Geselecteerde gemeenten en respons. ..................................................................... 28 Tabel 4: Deelname aan activiteiten verbonden met cultuur en onroerend erfgoed. ............. 33 Tabel 5: Stellingen in verband met interesse in geschiedenis en erfgoed en de wens om betrokken te zijn bij onroerend erfgoed.................................................................................. 34 Tabel 6: bevraging 1: Hoe komt u in aanraking met deze plek? (n=548) ................................ 38 Tabel 7: Type gebruik. .............................................................................................................. 39 Tabel 8: bevraging 2: Hoe komt u in aanraking met deze plek? (n=2530) .............................. 40 Tabel 9: Redenen om het geselecteerde onroerend erfgoed te willen bewaren (gerangschikt naar gewogen belang).............................................................................................................. 42 Tabel 10: Gemiddelde score die de respondenten geven aan de door hun geselecteerde waarden. .................................................................................................................................. 43 Tabel 11: Redenen die respondenten opgeven voor het niet bewaren van het object. ........ 44 Tabel 12: Gemiddelde score voor de door de respondenten gekozen redenen voor het nietbewaren van een object. ......................................................................................................... 44 Tabel 13: Overzicht BTB. .......................................................................................................... 46 Tabel 14: Redenen waarom mensen niet willen betalen. ....................................................... 46 Tabel 15: Aantal keer dat een indicator voor een positieve betalingsbereidheid wordt aangeduid (in %, n=6678). ....................................................................................................... 49 Tabel 16: Redenen om niet te betalen voor een specifiek onroerenderfgoedobject (n=500). .................................................................................................................................................. 50 Tabel 18: Marginale effecten in â‚Ź/huishouden/jaar niet beschikbare data. ........................... 57 Tabel 19: Model 2: Enkel significante variabelen uit secundaire databronnen. ..................... 58 Tabel 20: Model2: marginale effecten in â‚Ź/huishouden/jaar. ................................................ 58 Tabel 21: Model 3: Marginale effecten van significante verklarende variabelen, geen secundaire data voorhanden. .................................................................................................. 60 Tabel 22: Model 5: BTB voor alle erfgoed in de gemeente, significante variabelen. .............. 61 Tabel 23: Marginale effecten. .................................................................................................. 61

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 6 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

BEGRIPPENLIJST Betalingsbereidheid (BTB) is het maximaal bedrag dat iemand bereid is te betalen om een bepaald product of dienst te verkrijgen. Het heeft te maken met iemands behoeften en prioriteiten, maar ook met het inkomen. Betalingsvehikel is de manier waarop de BTB wordt bevraagd bijv. via belastingen, donaties, .... Chi²-test is een test om te toetsten of het verschil tussen 2 reeksen of proporties statistisch significant is. Economische waardering: In de economie wordt de waarde voor iets meestal uitgedrukt in geldtermen. We waarderen het goed of de dienst door “geld op te geven voor het verkrijgen van het goed of de dienst”. Geoormerkt is een term die gebruikt wordt in overheidsfinanciën en betekent dat het geld enkel voor een specifiek doel mag worden ingezet, in dit geval voor het bewaren van onroerend erfgoed. Marginale effect is het effect op de betalingsbereidheid van een stijging van 1 unit van de betreffende variabele. Observatie is de waarneming of het antwoord van de respondent. Het aantal observaties is in deze studie niet gelijk aan het aantal respondenten aangezien elke respondent meerdere keren dezelfde vragen kreeg over een ander onroerenderfgoedobject. Opportuniteitskosten zijn de kosten van een economische keuze, uitgedrukt in termen van de beste ‘gemiste kans’: het waardeert de opbrengst van het best mogelijke alternatief ten opzicht van de uiteindelijke genomen beslissing. Propensity score weighting is een methode om te corrigeren voor de selectie-vertekening van een niet-willekeurige steekproef. Bij het uitsturen van de vragenlijst wordt direct rekening gehouden met de verwachte respons van bepaalde subgroepen. Op die manier sturen we binnen bepaalde subgroepen (met een wat lagere respons) meer uitnodigingen uit dan binnen andere subgroepen (met een hogere respons) om tot een uiteindelijk representatief staal te komen van de Vlaamse bevolking. Pseudo R²: R² geeft aan welk gedeelte van de variatie in bijv. de betalingsbereidheid door de andere variabelen wordt verklaard/voorspeld. Voor een logistische regressie, zoals in deze studie, kan je deze R² niet berekenen. Wel zijn er pseudo R² maten ontwikkeld om toch in te schatten hoe goed het geschatte model bij de data past. Publiek goed is een goed waarbij het onmogelijk is om mensen die niet betalen van gebruik van het goed uit te sluiten en waarbij de consumptie door de een niet ten koste gaat van de consumptie door de ander. Respondent: De persoon die antwoordt op een bevraging. In deze bevraging waren dat er 1245. Validiteit of geldigheid is de mate waarin een test meet wat deze zou moeten meten. Waarde: Het begrip waarde heeft verschillende betekenissen. In deze studie wordt de volgende definitie gehanteerd: de positieve karakteristieken die toegekend worden aan erfgoedplekken en objecten door wetgeving, bevoegde autoriteiten, en/of andere stakeholders. ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2019

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

pagina 7 van 157

1 DOEL EN OPZET VAN DE STUDIE In deze studie onderzoeken we de betalingsbereidheid (BTB) van de Vlamingen voor het behoud van plaatsen met erfgoedwaarde in hun nabije omgeving. Op die manier kunnen we achterhalen welke waarde de lokale bevolking toekent aan erfgoedsites in de buurt. Het kwantificeren van de maatschappelijke waarde van (semi-)publieke goederen kende een doorbraak door de milieueconomie en wordt onder andere toegepast in het ecosysteemdienstenverhaal. Kwantificering heeft het voordeel dat voorkeuren van mensen in eenzelfde eenheid bijv. score, euro’s, ... worden gevat waardoor afwegingen tussen verschillende opties gemakkelijker worden. Kwalitatieve waarderingen geven inzicht in het waarom van een bepaalde waarde voor onroerend erfgoed maar zijn moeilijker te gebruiken in meer generieke keuzebeslissingen. Ze brengen ook waarden van onroerend erfgoed in beeld die niet gemonetariseerd (of zeer moeilijk) worden zoals bijv. gevoel van identiteit, zich thuis voelen, verbondenheid en betekenis van een plek ... De volgende onderzoeksvragen worden beantwoord: 1. 2. 3. 4.

Welke plaatsen met erfgoedwaarde kennen Vlamingen in hun leefomgeving? Hoe gebruiken en beleven ze die plaatsen? Hoe waarderen ze die plaatsen kwalitatief? Wat is de gemiddelde betalingsbereidheid van Vlamingen voor behoud van plaatsen met erfgoedwaarde naar frequentie van gebruik, type van gebruik, en type van onroerend erfgoed?

Dit onderzoek kadert in de opdracht van het agentschap Onroerend Erfgoed om de bijdrage van het onroerend erfgoed aan onze samenleving te onderzoeken en een geschikte methodiek te ontwikkelen om de waarde van onroerend erfgoed op objectieve wijze in beleidsbeslissingen te laten doorwegen, (Beleidsnota onroerend erfgoed 2014-2019, p. 37, OD 5.3. De onderzoeksresultaten rond de waardebepaling van onroerend erfgoed worden ruim verspreid en worden mee ingezet om te komen tot een breed gedragen onroerenderfgoedzorg). Sinds de FARO-conventie (2005) wordt onroerend erfgoed expliciet gewaardeerd omwille van zijn betekenis en waarde voor mensen. Daardoor wordt in beleidsbeslissingen steeds meer rekening gehouden met de waarde die mensen hechten aan en het gebruik dat mensen maken van onroerend erfgoed. Uiteindelijk moet dit leiden tot effectiever beleid dat dichter bij de mensen staat. Om de onderzoeksvragen te kunnen beantwoorden, voerden we in 2019 een grootschalig onderzoek uit in Vlaanderen bestaande uit 2 aparte bevragingen. Met een eerste bevraging beantwoordden we de eerste 3 onderzoekvragen: we bevroegen de mensen over hun kennis van plaatsen met erfgoedwaarde in hun omgeving en hun eventueel gebruik hiervan. Verder vroegen we meer input over een 3-tal door de respondent te selecteren erfgoedobjecten uit zijn of haar gemeente in verband met beleving, (kwalitatieve) waardering en gebruik. Met de tweede bevraging beantwoordden we de laatste onderzoeksvraag. In de tweede bevraging kregen respondenten 3 vaste locaties in hun gemeente te zien waarover ze vragen dienden te beantwoorden m.b.t. beleving, (kwalitatieve ĂŠn kwantitatieve) waardering en gebruik. De keuze voor de locaties werd ingegeven door de resultaten van de eerste bevraging. De tweede bevraging is een

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 8 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

voorbeeld van een contingente waardering, een waarderingstechniek uit de milieueconomie (zie hoofdstuk 2). Het onderzoek levert informatie op die van pas kan komen bij het beantwoorden van verschillende beleidsvragen in het onroerenderfgoeddomein. Agentschappen en organisaties die onroerend erfgoed beschermen en trachten te bewaren voor de toekomst, moeten concurreren om middelen met andere maatschappelijke doelen, zoals onderwijs, gezondheidszorg of milieu. Gezien de beperkte middelen moeten prioriteiten worden gesteld: Welke onroerenderfgoedobjecten moeten eerst worden gerestaureerd en/of onderhouden? Hoeveel kunnen we eraan besteden? Tegelijkertijd wordt in vraag gesteld wat de rol van de overheid moet zijn in het beheer van onroerend erfgoed. Moet beheer worden ondersteund door belastinginkomsten en hoeveel, of moeten goederen met erfgoedwaarde zelfvoorzienend zijn, hetzij via toegangsgelden hetzij via donaties? De resultaten van deze studie bieden ondersteuning bij het beantwoorden van deze vragen. Het bestaan van maatschappelijke baten voor een publiek goed zoals onroerend erfgoed, kunnen een krachtig argument bieden voor overheidsfinanciering voor dat goed. De resultaten van deze studie geven inzicht in de mogelijkheden en beperkingen om enkel te werken met giften of toegangsgelden om erfgoed te bewaren. Het goed genereert immers waarden voor een veel bredere groep mensen dan alleen voor diegenen die ervoor kiezen om het te bezoeken of geld te doneren voor het behoud ervan. Daarenboven kan kennis over de maatschappelijke voorkeuren gebruikt worden bij het nemen van beslissingen over het onroerend erfgoed dat beschermd moet worden en de manier waarop het kan worden beheerd. Informatie over de voorkeuren van het grote publiek kan een nuttige aanvulling zijn op het expertenoordeel. De resultaten van het onderzoek zijn complementair aan het reeds uitgevoerde onderzoek naar de impact van erfgoed op de vastgoedprijzen (Damen et al. 2017) en het onderzoek naar het draagvlak voor onroerenderfgoedzorg (Vanhaevre 2019). De eerste is een alternatieve methode om de gebruikswaarde van onroerend erfgoed te bepalen, de tweede is een studie rond de waardering (meningen en attitudes) van mensen voor onroerend erfgoed en het onroerenderfgoedbeleid in het algemeen.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2019

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

pagina 9 van 157

2 LITERATUUR 2.1 WAARDEN ONROEREND ERFGOED Waarden en waardering van onroerend erfgoed zijn belangrijke thema’s binnen de moderne monumentenzorg. De la Torre et al. (2002) stellen dat waarden altijd aan de grondslag hebben gelegen van het conserveren van erfgoed omwille van de voor de hand liggende reden dat een gemeenschap slechts inspanning levert voor het bewaren van hetgeen zij waardevol acht. Door de toenemende wetenschappelijke aanpak van monumentenzorg in de loop van de twintigste eeuw wordt ook een objectivering van het waardenstelsel steeds belangrijker. Om deze waarden beter in kaart te brengen werden in de loop van de 20ste en 21ste eeuw verschillende waardenstelsels ontwikkeld (Fredheim & Khalif, 2016). We vatten deze samen in bijlage 1. Volgens de Europese Normering (EN 15898) Conservation of cultural property - Main general terms and definitions wordt de waarde in het beheer van een onroerenderfgoedobject gedefinieerd als ‘een aspect van belang dat door een individu of een gemeenschap toegekend wordt aan een object’. Hierbij worden twee noten toegevoegd: (1) ‘waarden kunnen van verschillende types zijn, bijvoorbeeld: artistiek, symbolisch, historisch, sociaal, economisch, wetenschappelijk, technologisch, ...’ en (2) ‘de toegekende waarde kan veranderen afhankelijk van omstandigheden, zoals de manier waarop het oordeel gevormd werd, de context en het tijdstip. Waarde dient steeds aangeduid te worden door de voorgenoemde types’ (artikel 3.1.4). Het Getty Conservation Institute kent 2 betekenissen aan waarde toe: ten eerste als normen, principes of andere ideeën die dienen als een gids voor het menselijk handelen en ten tweede de waarde van erfgoed als het geheel van ‘de positieve karakteristieken die toegekend worden aan erfgoedplekken en -objecten door wetgeving, bevoegde autoriteiten, en/of andere stakeholders. Deze karakteristieken zijn datgene wat de site waardevol maakt, en deze zijn vaak de reden waarom gemeenschappen en autoriteiten geïnteresseerd zijn in een specifiek culturele site of object. De voordelen van erfgoed zijn onlosmakelijk verbonden met die waarden.’ (de la Torre et al., 2005, p. 5). Als we in deze studie spreken over waarde hebben we het over deze tweede betekenis. Naast waarden is ook het gebruik van onroerend erfgoed relevant in het kader van dit onderzoek. In de literatuur wordt er weinig onderscheid gemaakt tussen waarden en gebruik. Enerzijds stellen we vast dat gebruik, ‘use’ in verschillende waardenstelsels expliciet opgenomen is als één van de waarden (o.a. Riegl, [1902] 1982; Darvill, 1995; Feilden, 2003; Appelbaum, 2007; Stubbs, 2009), evenals ‘functie’ of ‘functionele waarde’ (o.a. Feilden, 2003; Gomez Robles, 2010; Szmelter, 2010), en ‘economische waarde’ (o.a. Ashley-Smith, 1999; Feilden, 2003; Lipe, 1984; Pye, 2001; Szmelter, 2010). Anderzijds kunnen verschillende ‘waarden’ evenzeer als ‘gebruik’ gedefinieerd worden wat het moeilijk maakt om het onderscheid te maken (bijv. economisch gebruik versus economische waarde, religieus gebruik versus religieuze waarde). In de verschillende onderzochte waardenstelsels herkennen we drie grote categorieën: • • •

Historisch georiënteerde waarden Hedendaagse of gebruikswaarden: verwijst naar het huidig gebruik van onroerend erfgoed Niet-gebruikswaarden: verwijst naar het potentieel en toekomstig gebruik van onroerend erfgoed

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 10 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

Het is zeker niet zo dat elk van deze categorieën in alle bestudeerde waardenstelsels aan bod komen. De reikwijdte en focus van het waardestelsel is in grote mate afhankelijk van het doel ervan: waardenstelsels die gebruikt worden als instrument voor bescherming van onroerend erfgoed zijn veelal historisch georiënteerd, terwijl waardenstelsels die gericht zijn op management en ontsluiting van onroerend erfgoed vaak ook hedendaagse waarden meenemen, en waardenstelsels die het doel hebben de impact van onroerend erfgoed te analyseren ook gericht zijn op potentiële en toekomstige waarden van onroerend erfgoed (de niet-gebruikswaarden). Voor deze studie vertrekken we van het waardenstelsel dat gebruikt wordt door het agentschap Onroerend Erfgoed voor het inventariseren en het beschermen van onroerend erfgoed. In het Vlaamse Onroerenderfgoeddecreet zijn dertien erfgoedwaarden opgesomd die onderliggend zijn aan de regelgeving en het beleid in Vlaanderen, en die gebruikt worden als criteria voor opname in de inventaris of de lijst van de beschermingen: de archeologische, architecturale, artistieke, culturele, esthetische, historische, industrieel-archeologische, technische waarde, ruimtelijk-structurerende, sociale, stedenbouwkundige, volkskundige of wetenschappelijke waarde waaraan onroerende goederen en de cultuurgoederen die er integrerend deel van uitmaken hun huidige of toekomstige maatschappelijke betekenis ontlenen. Meestal heeft het onroerenderfgoedobject meerdere waarden waartussen een wisselwerking bestaat1. Deze erfgoedwaarden zijn in de wetgeving als volgt omschreven: • Archeologische waarde: Een onroerend goed heeft archeologische waarde als het betekenisvol kan bijdragen tot de reconstructie van de bestaansgeschiedenis van de mensheid en haar relatie tot de omgeving door de daar aanwezige overblijfselen, voorwerpen of sporen van de mens en zijn omgeving te behouden of ze met archeologische en natuurwetenschappelijke methoden te onderzoeken. • Architecturale waarde: Een onroerend goed heeft architecturale waarde als het getuigt van een fase of aspect van de (landschaps)architectuur of de bouwkunst in het verleden. Het kan gaan om typologie, stijl, oeuvre of materiaalgebruik. • Artistieke waarde: Een onroerend goed heeft artistieke waarde als het getuigt van het kunstzinnige streven van de mens in het verleden. • Culturele waarde: Een onroerend goed heeft culturele waarde als het getuigt van tijd- en regiogebonden menselijk gedrag. • Esthetische waarde: Een onroerend goed heeft esthetische waarde als het de waarnemer zintuiglijke schoonheid laat ervaren. • Historische waarde: Een onroerend goed heeft historische waarde als het getuigt van een (maatschappelijke) ontwikkeling, gebeurtenis, figuur, instelling of landgebruik uit het verleden van de mens. • Industrieel-archeologische waarde: Een onroerend goed heeft industrieel-archeologische waarde als het getuigt van een ambachtelijk of industrieel verleden. • Technische waarde: Een onroerend goed heeft technische waarde als het de ontwikkeling van de (cultuur)techniek in het verleden illustreert. Het gaat om technische toepassingen als illustratie van zowel traditionele als innovatieve technieken en materialen. • Ruimtelijk-structurerende waarde: Een onroerend goed heeft ruimtelijk-structurerende waarde als het de ruimte ordent, afbakent, structureert of de blik leidt. • Sociale waarde: Een onroerend goed heeft sociale waarde als het in de hedendaagse gemeenschap nog een actief, overgeleverd sociaal gebruik heeft of gemeenschapsvormend is blijven werken. • Stedenbouwkundige waarde: Een onroerend goed heeft stedenbouwkundige waarde als het een rol speelt in de (planmatige) inrichting van de bebouwde ruimte in het verleden. Die 1

Het Onroerenderfgoeddecreet van 12 juli 2013, Belgisch Staasblad, 17 oktober 2013, 74104

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2019

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

pagina 11 van 157

• •

inrichting omvat ook de wisselwerking tussen open en bebouwde ruimte en de samenhang tussen de verschillende schaalniveaus. Volkskundige waarde: Een onroerend goed heeft volkskundige waarde als het getuigt van gebruiken en gewoonten, voorstellingen en tradities van een specifieke bevolkingsgroep of gemeenschap in het verleden. Wetenschappelijke waarde: Een onroerend goed heeft wetenschappelijke waarde als het potentie heeft voor kennisontwikkeling en kenniswinst over een bepaald thema, periode of fenomeen, als het een bijzondere bijdrage geleverd heeft op dat vlak of als het een typevoorbeeld is2.”

Aangezien dit waardenstelsel ontwikkeld is als instrument voor bescherming en inventarisatie, zijn de gedefinieerde waarden in grote mate gericht op ‘aspecten uit het verleden’. De waarden die zeer direct en uitsluitend gelinkt zijn aan hedendaags en toekomstig gebruik zijn niet expliciet opgenomen in dit waardenstelsel. Echter, zoals hierboven aangegeven is het onderscheid tussen ‘waarde’ en ‘gebruik’ niet altijd even duidelijk omlijnd en zo zijn er ook in dit waardenstelsel verschillende waarden die tegelijkertijd een vorm van gebruik impliceren. Dit is het duidelijkst voor de sociale waarde waarbij verwezen wordt naar het doorleven van het gemeenschapsvormend element van het onroerend erfgoed in het hedendaags gebruik van het onroerend erfgoed. Maar ook andere waarden kunnen aan een gebruik gekoppeld worden, zoals de archeologische, historische, en wetenschappelijke waarde die een gebruik in de vorm van kennisopbouw kunnen impliceren, of de ruimte-structurerende en stedenbouwkundige waarde die een gebruik als oriëntatiepunt kunnen impliceren. Tevens kunnen nagenoeg alle waarden met educatief belang gelinkt worden. In de context van deze studie is het van belang om ook aspecten die met hedendaags en toekomstig gebruik te maken hebben mee in rekening te brengen. Daarom destilleren we uit de verschillende bestudeerde waardenstelsels (Fredheim & Khalaf, 2016; Mason, 2002; Cave & Negussie, 2017) een reeks van waarden die gelinkt zijn aan gebruik, en op die manier een aanvulling vormen op het waardenstelsel uit het Onroerenderfgoeddecreet. We kwamen tot deze opsomming van waarden door de hedendaagse waarden zoals in de verschillende waardenstelsels geformuleerd, naast elkaar te leggen. Dit is ook de indeling die we in de economische waardering in deze studie aanhouden. GEBRUIKSWAARDEN: • Functionele waarde: oorspronkelijke of nieuwe functie (hergebruik of herbestemming); • Recreatieve waarde: ontspanning en toerisme; • Educatieve waarde: als bron van kennis en/of kennisoverdracht; • Financiële waarde: als bron van inkomsten; • Religieuze/spirituele waarde: als plek met een religieuze of spirituele betekenis; • Symbolische waarde: symbool voor een bepaalde plek, uiting van lokale identiteit, verbonden met een (politieke) gedachtegoed, betekenisdrager, … OPTIEWAARDE: waarde door potentieel gebruik van het onroerend erfgoed in de toekomst voor de huidige generatie. NIET-GEBRUIKSWAARDEN: • Bestaanswaarde: waarde van onroerend erfgoed puur voor het bestaan van het onroerend erfgoed, ongeacht het gebruik; • Overdrachtswaarde: waarde van het onroerend erfgoed voor toekomstige generaties.

2

Ministerieel besluit van 17 juli 2015 tot vaststelling van de inventarismethodologie voor de inventaris van bouwkundig erfgoed’, Belgisch Staatsblad, 3 augustus 2015, 48925. ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 12 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

2.2 WAARDE IN MONETAIRE TERMEN: DE BETALINGSBEREIDHEID Onroerend erfgoed heeft dus vele verschillende waarden. Omdat deze waarden op zichzelf vrij ontastbare begrippen zijn, is de mens al vroeg op zoek gegaan naar mogelijkheden om deze waarden tastbaar te maken en te meten (waardering). Om de waardering van verschillende mensen te kunnen vergelijken moeten we ze in eenzelfde eenheid uitdrukken. In economische studies gebeurt deze waardering in geldtermen. Het maximale bedrag dat een individu wil betalen voor iets vertelt ons iets over hoe erg dat individu het goed of de dienst waardeert. Dit noemen we de betalingsbereidheid. We mogen deze betalingsbereidheid niet verwarren met de prijs. De prijs is enkel dat deel dat bij een verhandeling van het goed of de dienst wordt betaald en omvat slechts een deel van de totale economische waarde van een goed of dienst. Die totale economische waarde bestaat uit een gebruikswaarde en een niet-gebruikswaarde. De gebruikswaarde is de betalingsbereidheid van een individu om gebruik te kunnen maken van een goed, in dit geval een goed met erfgoedwaarde. De niet-gebruikswaarde is de betalingsbereidheid van een individu voor een goed los van het gebruik van dat goed.

2.2.1 Onroerend erfgoed als (semi-)publiek goed De betalingsbereidheid voor een goed of dienst kan op verschillende manieren gemeten worden. Vaak wordt de marktprijs aanzien als de betalingsbereidheid voor een goed of dienst. De markt is zelden perfect (subsidies, monopolie, bepaalde gebruiken die niet doorgerekend kunnen worden ...) waardoor de marktprijs vaak afwijkt van de werkelijke betalingsbereidheid. Bovendien is de marktprijs voor onroerend erfgoed vaak niet gekend omdat het heel wat kenmerken van een publiek goed vertoont. Dit betekent dat onroerend erfgoed vaak een niet-uitsluitbaar en niet-rivaliserend karakter heeft. •

Niet-uitsluitbaar wil zeggen dat je geen mensen kan uitsluiten van het ‘genieten’ van het goed. De niet-uitsluitbaarheid van onroerend erfgoed varieert sterk. Je kan toegang tot een artefact uitsluiten voor sommige mensen door het in een museum te leggen en een toegangsprijs te vragen. Maar bij een historische kern kan dit niet.

•

Niet-rivaliserend wil zeggen dat meerdere mensen ervan kunnen genieten zonder afbreuk te doen aan elkaars gebruik. Ook hier zit een onderscheid tussen verschillende onroerenderfgoedsites. Soms kan de druk op het onroerend erfgoed ervoor zorgen dat het gebruik wel rivaliserend wordt bijv. bij aantasting van het onroerend erfgoed, te grote druk op een site, ...

De marktprijs kan in het geval van onroerend erfgoed dus niet dienstdoen als een meting van de economische waarde ervan. We kunnen de betalingsbereidheid via andere methoden meten. Er is de groep van methoden die de waardering van mensen afleiden uit geobserveerd gedrag en de groep van methoden die de waardering afleiden van verwacht gedrag, waarbij de betalingsbereidheid rechtstreeks wordt gevraagd in een bevraging.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2019

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

pagina 13 van 157

2.2.2 Waardering op basis van geobserveerd gedrag In het geval van de eerste groep leidt men de voorkeuren van mensen en hun bereidheid tot betalen af uit hun gedrag op bestaande markten. Er zijn twee soorten methoden. •

Hedonische prijzenmethode: Door meer (minder) te betalen voor eenzelfde woning in een omgeving met meer (minder) onroerend erfgoed uiten mensen hun voorkeur voor deze omgevingsvariabele (bijvoorbeeld nabijheid van kasteel met park). Via een statistische analyse schat men dan de bereidheid tot betalen voor de aanwezigheid van erfgoedkarakteristieken in de buurt op basis van de vastgoedwaarde van het goed.

•

Reiskostenmethode: De reiskostenmethode wordt vooral gebruikt om de recreatieve waarde van een site te bepalen. Ze is gebaseerd op de idee dat belevingswaarden geassocieerd zijn met de kost die gemaakt wordt om gebruik te maken van het goed, bijv. bezoek aan een erfgoedsite. Mogelijke kosten zijn directe bestedingen zoals transportkosten en toegangskosten én indirecte bestedingen zoals opportuniteitskosten van bestede tijd.

2.2.3 Waardering op basis van verwacht gedrag Bij deze groep van methoden peilt men via een bevraging rechtstreeks naar de betalingsbereidheid van de respondenten voor een bepaald goed of dienst. Men creëert een hypothetische markt waarop het goed of de dienst “aangeboden” wordt. Ook hier onderscheidt men twee soorten methoden. •

Contingentewaarderingsmethode: Deze gebruikt bevragingen om direct aan de respondenten te vragen hoeveel ze bereid zijn te betalen om een bepaalde onroerenderfgoedplek en de diensten die deze levert te beschermen of te verbeteren. In het geval van een mogelijke verslechtering van de plek, kan men via bevragingen trachten te achterhalen hoeveel geld mensen minimaal willen accepteren (willingness to accept) als compensatie voor het verlies of de degradatie van de site en de geleverde diensten.

•

Keuze-experiment: Bij deze techniek moeten mensen kiezen tussen verschillende alternatieven, die vaak worden voorgesteld op een keuzekaart. De alternatieven bestaan uit dezelfde elementen (attributen) maar met verschillende invullingen of niveaus waaronder ook een prijsattribuut. De voorkeur voor de verschillende attributen wordt dan geanalyseerd en zo kan voor een bepaald alternatief de betalingsbereidheid worden afgeleid. Hieronder is een voorbeeld afgebeeld van een keuze-experiment rond aantrekkelijkheid van landschappen voor recreatie: in de twee alternatieve scenario’s (A en B) is één van de elementen soortenrijkdom, maar bij scenario A is de soortenrijkdom laag, terwijl deze voor scenario B hoog is.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 14 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

Figuur 1: Voorbeeldkaart keuze-experiment rond waardering natuur.

In het verleden was de kritiek op monetaire waardering het grootst voor de groep van methoden op basis van het verwacht gedrag, maar door verbetering van de methoden en invoer van goede protocollen voor ontwerp en uitvoering is een groot deel van deze kritiek weerlegd kunnen worden.

2.3 BEVINDINGEN UIT EERDER EMPIRISCH ONDERZOEK 2.3.1 Bevindingen We hebben voor de literatuurstudie vooral geput uit het werk van Navrud en Ready (2002) en een recente meta-analyse van Wright en Eppink (2016). Daarnaast hebben we recentere waarderingsstudies rond erfgoed gescreend. Dit leidde tot de volgende bevindingen: •

Studies die peilen naar de economische waarde van onroerend erfgoed zijn beperkt aanwezig. Ze concentreren zich voornamelijk op bouwkundig erfgoed.

•

Het gaat hier meestal over uitzonderlijk onroerend erfgoed. Vaak wordt er gekeken naar de waarde voor bezoekers of toeristen. De waarde voor de lokale bevolking wordt zelden gemeten.

•

De meeste studies gebruiken de contingente waardering, een methode van uitgedrukte voorkeuren. De methode wordt gebruikt voor de meting van de totale economische waarde (Morey en Rossmann, 2003, Nijkamp, 2012) maar ook voor specifieke types van waarde zoals de toeristische waarde, de overdrachtswaarde (Navrud en Strand, 2002, Ruijgrok, 2006), en de esthetische waarde (Maddison en Mourato, 2001). In mindere mate worden keuzeexperimenten uitgevoerd (e.g. Riganti en Nijkamp, 2004; Tuan en Navrud, 2007).

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2019

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

pagina 15 van 157

Gereveleerde voorkeuren worden minder gebruikt in onderzoek. De reiskostenmethode werd gebruikt voor het waarderen van oorlogsvelden door Melstrom in 2014 en van een Nationaal museum door Torres-Ortega et al. in 2018. Recent nog werd in Vlaanderen een hedonische prijzenanalyse gemaakt om de invloed van onroerend erfgoed in de nabijheid op de woningprijzen na te gaan (Damen et al. 2017). •

In het algemeen tonen de studies een significant positieve betalingsbereidheid voor gebruik, behoud of herstel van het bevraagde onroerend erfgoed. Dit impliceert dat schade aan onroerend erfgoed ongewenst is en dat het publiek bereid is om positieve bedragen te betalen om deze te vermijden of te vertragen.

•

Veel studies tonen hoge aantallen zero-betalingsbereidheid (Wright en Eppink, 2016). Dit heeft te maken met budgetrestricties, weinig interesse in onroerend erfgoed en met het feit dat onroerend erfgoed laag scoort op de lijst van belangrijke maatschappelijke thema’s. Een betalingsbereidheid van 0 betekent dat een groot deel van de bevolking vindt dat hun welvaart niet beïnvloed wordt door het verdwijnen van onroerend erfgoed. De gemeten positieve betalingsbereidheid van een onroerend erfgoed komt vaak slechts van een klein deel van de bevolking.

•

De betalingsbereidheid van gebruikers (mensen die bezoeken, wonen in of gebruiken voor een andere activiteit) is hoger dan die van niet-gebruikers. Het aandeel zero stemmers is ook hoger bij niet-gebruikers. Niet-gebruikers hebben dan wel een lagere BTB, maar als heel veel mensen toch een bepaald onroerend erfgoed (bijv. bij uniek onroerend erfgoed zoals de piramides in Egypte) heel belangrijk vinden, kan de totale waarde van niet-gebruikers hoog uitvallen.

•

De economische waarde van onroerend erfgoed wordt beïnvloed door de bevolkingsdichtheid in de onmiddellijke omgeving van het onroerend erfgoed.

•

De BTB is hoger als er een actief behoud (adaptief hergebruik en conservatie) is van de site ten opzichte van passieve sitebescherming (bescherming en toegang). Dit heeft waarschijnlijk te maken met het feit dat waarden meer ervaren worden als het onroerend erfgoed deel uitmaakt van het dagelijkse leven en er zo een grotere emotionele betrokkenheid is.

•

De meta-analyse vindt een verschil in betalingsbereidheid tussen landen wat wijst op een structureel verschil in voorkeuren en drivers voor de waardering van onroerend erfgoed.

2.3.2 Conclusie Om de onderzoeksvragen van deze studie te kunnen beantwoorden was een eigen bevraging noodzakelijk, aangezien er geen data beschikbaar waren uit het buitenland die konden gebruikt worden. De bovenstaande bevindingen kunnen niet veralgemeend worden naar alle onroerend erfgoed omdat de studies uit het buitenland: • enkel kunnen gebruikt worden voor sites met vergelijkbare kenmerken (Lawton et al., 2018); • tamelijk divers zijn naar het gewaardeerde goed en de baten. De meesten focussen zich op bouwkundig erfgoed; • meestal over uniek onroerend erfgoed gaan (bijv. UNESCO-erfgoedsites) en minder uniek erfgoed zelden aan bod komt. Een vergelijking tussen studies en transfer van resultaten in een meer algemene context is moeilijk. ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 16 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

Uit de bevindingen volgde ook dat we goed moesten nadenken over welke variabelen we wensten te bevragen zodat we enerzijds in een waarderingsfunctie de belangrijkste verklarende variabelen kunnen meenemen. Anderzijds moesten de variabelen ook gemakkelijk te verzamelen zijn voor een specifieke onroerenderfgoedsite bijv. data uit de inventaris.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2019

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

pagina 17 van 157

3 METHODOLOGIE Het onderzoek gebeurde zoals eerder gezegd door het uitvoeren van 2 bevragingen. De eerste bevroeg de respondenten naar hun algemene kennis rond onroerend erfgoed in hun stad of gemeente en werd gebruikt voor de selectie van de onroerenderfgoedobjecten in de tweede bevraging. De tweede peilde bij de respondenten naar hun betalingsbereidheid voor 3 door ons geselecteerde objecten in hun stad of gemeente.

3.1 STEEKPROEF UIT DE POPULATIE 3.1.1 Representativiteit Cruciaal voor een onderzoek dat relevante beleidsaanbevelingen wenst te formuleren, is onder meer dat de steekproef die wordt getrokken representatief is en dus een afspiegeling vormt van de populatie. Een goede steekproefbepaling impliceert daarbij de volgende stappen: - De definitie van de populatie die in aanmerking komt voor selectie; - De profilering van deze populatie op een aantal gekende criteria of variabelen; - Het definiĂŤren van een steekproef waarvan de samenstelling zo goed mogelijk overeenkomt met de samenstelling van de gedefinieerde populatie en die groot genoeg is om de foutenmarge te minimaliseren. De populatie die in aanmerking komt voor selectie is de Vlaamse bevolking >=18 jaar. De profilering van de populatie baseren we vervolgens op de Golden Standard (GS) van het CIM (Centrum voor Informatie over de Media). De GS betreft een samenwerking tussen het CIM, Febelmar (de Belgische Federatie voor Marktonderzoeksbureaus) en WDM Belgium, en beschrijft de sociodemografische structuur van de Belgische bevolking van 12 jaar en ouder op een aantal variabelen. De GS wordt elk jaar in september geactualiseerd. Voor verdere informatie omtrent de Golden Standard verwijzen we naar https://www.cim.be/nl/golden-standard. Algemeen geldt het principe: hoe groter de steekproef, des te kleiner de foutenmarge. Algemeen wordt binnen onderzoek een foutenmarge van maximum 5% getolereerd voor de totale populatie bij een betrouwbaarheidsinterval van 95%.

3.1.2 Panel De steekproef werd getrokken uit het panel van iVOX. iVOX beheert het grootste online onderzoekspanel in BelgiĂŤ dat bestaat uit 150 000 leden. Hieruit kan iVOX representatieve steekproeven trekken op basis van verschillende variabelen en door middel van zogenaamde propensity weighting bevorderen dat de juiste random gekozen respondenten met het noodzakelijke profiel meedoen aan een bepaalde bevraging. Er werd gewogen met harde quota op geslacht, en leeftijd en niet te harde quota van sociale klasse.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 18 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

3.1.3 Resultaten representativiteit Onderstaande tabellen geven een overzicht van de bevraagde sociodemografische variabelen. Als laatste kolom is de verhouding op Vlaams niveau weergegeven op basis van de gegevens van Statistiek België 2018-2019 (Statbel.be). We kijken of de verschillen die er zijn tussen de steekproeven en de Vlaamse statistieken significant verschillend zijn van elkaar of niet. Dit doen we door een Chi²-test toe te passen op beide reeksen. Tabel 1: Karakteristieken van de finale steekproef van bevraging 1 en 2 : sociodemografische gegevens

Geslacht

Leeftijd

Huishoudgrootte Scholingsgraad

Gemiddeld maandelijks equivalent huishoudinkomen Gemiddeld netto maandelijks huishoudinkomen Job status*

STEEKPROEF 1 (%)

STEEKPROEF 2 (%)

VLAANDEREN (%)

Man: Vrouw:

49,1 50,5

49 50,8

49,2 50,8

X 18-29: 30 tot 64: >= 65 1: ≥2: Laaggeschoold Middengeschoold (diploma middelbaar onderwijs) Hooggeschoold

0,4 11 64 25 21 79 1 37

0,2 7 69 24 20 80 2,3 34,2

19 60 20 32 68 19 40

61 NB

63,5 € 1 962

41 € 2 251

€3 166

€ 3 076

NB

57 43

60 40

67 33

Actief Niet actief

De sociodemografische variabelen van de steekproeven verschillen niet statistisch significant van de Vlaamse bevolking, behalve voor scholingsgraad. We hebben aanzienlijk minder laaggeschoolden in de finale steekproeven (2.3% ten opzicht van 19%). Dit zijn mensen die het middelbaar schooldiploma niet hebben gehaald. We hebben hier in de analyse voor gecorrigeerd door de betalingsbereidheid van mensen met een lagere scholingsgraad zwaarder te laten doorwegen in de resultaten. Hoe sterk het huishoudinkomen afwijkt is moeilijk in te schatten omdat de cijfers van Statbel betrekking hebben op het gemiddeld equivalent huishoudinkomen waarbij het netto huishoudinkomen wordt gedeeld door een factor die berekend wordt op basis van het aantal leden van het huishouden (€ 1 000/maand is veel meer voor een alleenstaande dan een gezin met 2 kinderen), waardoor het gemiddeld equivalent huishoudinkomen verschillend is van het gemiddeld huishoudinkomen. We hebben getracht dit equivalent huishoudinkomen te benaderen door het gemiddelde van de aangegeven inkomenscategorie te delen door de equivalentiefactor op basis van het aantal gezinsleden en de gezinssamenstelling die de respondent invulde (we hebben hier wel wat aannames ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2019

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

pagina 19 van 157

moeten doen, zo kan het zijn dat een volwassen kind dat de bevraging invulde niet het inkomen van zijn/haar ouders meetelde). Uit de Chi²-test blijkt dat de steekproef niet significant verschillend is van de Vlaamse statistieken (met 99% betrouwbaarheid en 9 vrijheidsgraden). In de regressiefunctie hebben we inkomen meegenomen als een variabele.

3.2 TYPE VRAGEN De vragen aan de respondent werden opgesteld op basis van literatuuronderzoek, een focusgroep en overleg met de opdrachtgever en andere experten (fase 1).

3.2.1 Focusgroep en klankbordgroep 3.2.1.1

Focusgroep

Vooraf aan de bevragingen, organiseerden we een focusgroep van 10 mensen met een evenwicht tussen man/vrouw, leeftijd en opleidingsgraad. Deze focusgroep was nodig om: - af te toetsen dat termen of definities die gebruikt werden in de bevraging eenduidig geĂŻnterpreteerd worden zoals bijv. onroerend erfgoed, gebruik, herbestemming ...; - na te gaan welke kenmerken van onroerend erfgoed zij hanteren om te bepalen hoe waardevol het onroerend erfgoed is en hoe gemakkelijk/moeilijk het is om binnen een bepaalde perimeter te blijven; - de behapbaarheid van het betalingsbereidheidscenario af te toetsen; - de aanvaardbaarheid van het betalingsvehikel (zie 3.4.3) te toetsen. 3.2.1.2

Klankbordgroep

De klankbordgroep bestond uit een 15-tal experten afkomstig van het agentschap Onroerend Erfgoed en andere organisaties actief in het onroerenderfgoeddomein (Herita, Histories, het Vlaams steunpunt voor erfgoed Faro, de stad Leuven, het Regionaal landschap Haspengouw en Voeren, het departement Cultuur van de Vlaamse Overheid, de Vlaamse Bouwmeester). De vragenlijsten werden ook aan deze groep voorgelegd om te bewaken dat de vraagstelling paste in de beoogde doelstelling enerzijds en dat de bevraagde variabelen ook later terug te vinden zijn in de beschikbare informatie in de onroerenderfgoeddatabanken anderzijds. Deze groep werd tevens gevraagd naar input over de onderzoeksopzet. 3.2.1.3

Aanpassingen

De focusgroep bleek een goed begrip te hebben van wat de wetgever onder onroerend erfgoed verstaat. Naast de voor de hand liggende voorbeelden zoals kerken en kastelen, werden ook stadsen dorpsgezichten en cultuurhistorische landschappen genoemd. De formulering van vragen werd op basis van opmerkingen van de focusgroep en de klankbordgroep aangepast. Ook werden een aantal definities toegevoegd omdat stads- en dorpsgezichten en monumenten niet door iedereen op dezelfde manier werden begrepen.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 20 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

De keuze voor het betalingsvehikel als meest geschikte uit de mogelijke alternatieven om de betalingsbereidheid te meten werd bevestigd door de focusgroep. Voor de niet-betalers werd de optie opengelaten om te kiezen voor een ander betalingsvehikel zoals een eenmalige gift of vrijwilligerswerk ... De lijst met redenen waarom mensen niet wensen te betalen werd uitgebreid met een aantal extra opties aangereikt door de focus- en klankbordgroep. De definitieve bevragingen werden door 10 mensen ingevuld om te testen of alles vlot begrepen werd en in te vullen was. Er werden geen problemen gedetecteerd.

3.2.2 Bevraging 1: bevraging naar kennis van onroerend erfgoed en belangrijke waarden In het eerste deel van de bevraging werden een aantal kenmerken van de respondenten verzameld: sociodemografische gegevens, informatie over activiteiten zoals museumbezoek, stadsbezoeken, wandelen, … en eigenaarschap van onroerend erfgoed. Specifiek voor onroerenderfgoedeigenaars werden extra vragen met betrekking tot hun eigendom gesteld. In het tweede deel van de bevraging peilden we naar wat de respondent verstaat onder onroerend erfgoed en aan welke dingen hij/zij meteen denkt. De bevraging startte met een open vraag “Aan wat denkt u als we u vragen onroerend erfgoed in uw gemeente te benoemen?”. Daarna werd een definitie gegeven van onroerend erfgoed en werd een interactieve kaart getoond. De respondenten kregen de vraag om 3 gekende onroerenderfgoedobjecten binnen hun directe woonomgeving (gemeenteniveau) te selecteren op de kaart. Over deze drie sites werden vragen gesteld: hoe ze er mee in aanraking komen (gebruik in zeer brede zin), frequentie van gebruik, de toegankelijkheid van het object en waarom ze het waarderen. We bekijken enkel het lokale gebruik (omgevingsrecreatie + functionele gebruik) voor mensen binnen dezelfde gemeente. Dit is een bewuste keuze. In het verleden werd vooral het toeristisch perspectief onderzocht en veel minder wat onroerend erfgoed betekent voor de mens in zijn directe omgeving. Juist dit laatste belang willen we weten. We kiezen voor het gemeenteniveau omdat enerzijds onroerenderfgoedbeleid gedeeltelijk gemeentelijk wordt gevoerd, anderzijds omdat het gemeenteniveau makkelijker kan gekoppeld worden aan het gekozen betalingsvehikel. Verder helpt het ook om de representativiteit van de steekproef te optimaliseren. Gebruik wordt in erg ruime zin gedefinieerd als in aanraking komen met: Ik rij er geregeld langs, ik zoek er informatie over op, ik bezoek het, het is ons repetitielokaal, ik kijk er op uit, het is voor mij een oriëntatiepunt … Waarom waarderen: We wilden weten welke waarden de respondent belangrijk vond bij het geselecteerde onroerenderfgoedobject. In de context van deze studie gebruikten we het waardenstelsel uit het Onroerenderfgoeddecreet, aangevuld met de in de literatuur geformuleerde hedendaagse waarden (gebruikswaarden en niet-gebruikswaarden). De formulering van deze waarden pasten we aan in functie van de ruime doelgroep van de respondenten, door ze te herformuleren in meer eenvoudige verwoordingen die gelinkt zijn aan individuele waarden die mensen aan het onroerend erfgoed hechten (zie tabel 3). We vroegen

de respondent 5 redenen aan te duiden en deze te schikken naar belang.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2019

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

pagina 21 van 157

Tabel 2: Waarden uit de literatuur en hun vertaling naar de bevraging.

Expert-formulering

Formulering in de context van de bevraging van de lokale bevolking

Archeologische waarde

Het is een plek die me laat ervaren hoe men vroeger leefde en werkte Het toont me een manier van bouwen/landschapsinrichting uit het verleden Het onroerend erfgoed toont een kunstvorm uit het verleden Het verhaal achter deze plaats is prachtig. Het onroerend erfgoed toont wie we zijn (lokale cultuur) Deze plaats is mooi; Het maakt mijn leefomgeving mooier. Het is een oude plaats; Het is een unieke plaats in Vlaanderen/België Het is een plek die me laat ervaren hoe men vroeger werkte Het onroerend erfgoed is getuige van de ontwikkeling van de techniek Het onroerend erfgoed is een belangrijk oriëntatiepunt in de omgeving Het onroerend erfgoed brengt mensen samen; Er hangt een gebruik aan vast dat we nog steeds samen doen. Zonder deze plaats zou het uitzicht van de omgeving er totaal anders uitzien. Deze plaats is verbonden met lokale gebruiken/tradities Het onroerend erfgoed is potentieel een bron van kennis over een bepaald thema, periode of fenomeen.

Architecturale waarde

Waarden uit het Onroerenderfgoeddecreet

Artistieke waarde Culturele waarde Esthetische waarde Historische waarde Industrieel-archeologische waarde Technische waarde Ruimtelijk-structurerende waarde Sociale waarde Stedenbouwkundige waarde Volkskundige waarde Wetenschappelijke waarde Gebruik Functionele waarde Recreatieve waarde Educatieve waarde Religieuze/spirituele waarde

Aanvulling met hedendaagse waarden

Symbolische waarde

Financiële waarde

Niet-gebruik Bestaanswaarde Overdrachtswaarde Optiewaarde

Deze plaats wordt nuttig gebruikt Het is een fijne plek om je vrije tijd door te brengen Deze plaats laat toe om bij te leren over het verleden Deze plaats laat me toe om stil te staan bij mezelf en mijn plaats in de wereld; Het brengt me dichter bij God Deze plaats maakt me trots; Deze plaats heeft een bijzondere betekenis voor mijzelf of mijn familie; Deze plaats is een belangrijk symbool voor de inwoners van onze stad/gemeente. Deze plaats is belangrijk voor het toerisme in onze gemeente; Het is een plaats die werkgelegenheid aan mensen verschaft; Het is een bron van inkomsten voor de eigenaar. Ik vind het bestaan van onroerend erfgoed belangrijk ongeacht het gebruik ervan Toekomstige generaties moeten kunnen genieten en leren van deze plaats Ik zou het in de toekomst willen bezoeken/gebruiken.

Het laatste deel van de bevraging bestond uit een aantal controlevragen zodat we de kwaliteit van de antwoorden konden nagaan. De vragenlijst van de eerste bevraging is opgenomen in bijlage 2.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 22 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

3.2.3 Bevraging 2: betalingsbereidheid In het eerste deel van de bevraging werden wederom een aantal kenmerken over de respondenten verzameld. De meeste vragen uit bevraging 1 werden behouden. Vervolgens werd gepeild naar de betalingsbereidheid van de respondent voor 3 door ons geselecteerde onroerenderfgoedobjecten. Eerst werd informatie gegeven over de 3 lokale onroerenderfgoedobjecten samen. Dan werden per onroerenderfgoedobject vragen gesteld rond kennen, toegankelijkheid en gebruik van het onroerenderfgoedobject en de betalingsbereidheid voor behoud (voor meer details zie 3.4). De vraag rond gebruik werd overgenomen uit bevraging 1. Indien de respondent een positieve betalingsbereidheid had, werd dezelfde lijst met waarden voorgelegd als in bevraging 1, waaruit er maximum 5 konden worden geselecteerd. Indien de respondent aangaf niet bereid te zijn tot betalen voor het behoud van het object werd verder geïnformeerd naar de reden hiervoor. Als laatste werden nog enkele controlevragen gesteld. De vragenlijst van de tweede bevraging is terug te vinden in bijlage 3.

3.3 SELECTIE ONROERENDERFGOEDOBJECTEN We trokken een steekproef van 90 objecten uit de lijst van beschermd en vastgesteld bouwkundig en landschappelijk erfgoed gespreid over 30 steden en gemeenten zodat er 3 objecten per stad of gemeente werden geselecteerd. Daarbij streefden we naar een goede spreiding van objecten. •

Naar geografie: Elke provincie kreeg eenzelfde aantal objecten.

•

Naar gebiedstype volgens de VRIND-classificatie: Er werden objecten geselecteerd in alle VRIND-categorieën: centrumsteden, grootsteden, grootstedelijke rand, kleinstedelijke rand, kleinstedelijke provinciaal, overgangsgebied, platteland, regionaal stedelijke rand, stedelijk gebied rond Brussel, structuurondersteunende steden.

•

Naar type stad of gemeente volgens aanwezigheid van onroerend erfgoed: We deelden elke stad/gemeente in volgens aanwezigheid van erfgoed (netto-oppervlakte beschermd of vastgesteld erfgoed) op basis van de kwartielen. De categorie p1 was de laagste categorie, p4 de hoogste.

•

Naar type erfgoed: We focusten op de types erfgoed die het meest werden genoemd in de eerste bevraging en voegden nog een aantal bijzondere types toe (bijv. ballonloods in Zellik). We zochten objecten van beschermde cultuurhistorische landschappen, beschermde stads- en dorpsgezichten, en van beschermde monumenten (molens, industrieel erfgoed, (parochie)kerk, hoeves, begijnhoven, woningen, kastelen/landhuizen, gemeentehuizen, kapellen, abdijen/priorijen/kloosters). Ook enkele vastgestelde objecten werden gekozen.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2019

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

pagina 23 van 157

•

Naar grootteklasse: Zowel grote als middelgrote als kleine objecten werden geselecteerd.

•

Naar bekendheid: We vroegen aan de consulenten van het agentschap Onroerend Erfgoed per stad of gemeente minstens 1 object te selecteren dat met grote waarschijnlijkheid vrij bekend was bij de lokale bevolking en minstens 1 object dat met grote waarschijnlijkheid minder bekend was bij de lokale bevolking.

De lijst van deze 90 objecten vindt u in bijlage 4. Uit bevraging 1 bleken bepaalde waarden meer te wegen in de door de respondenten geselecteerde objecten (zie 4.4). Deze waarden konden niet worden meegenomen in de selectie van de objecten maar zijn wel voldoende aanwezig binnen de selectie. Ook wilden we bekijken of toegankelijkheid en gebruik van het object een invloed heeft op de betalingsbereidheid. Omdat de gegevens niet steeds voorhanden waren voor elk erfgoed is deze factor niet gebruikt bij de selectie. Uit de tweede bevraging bleek dat: • • •

1% van de onroerenderfgoedobjecten niet toegankelijk is en ook niet zichtbaar vanop de openbare weg; 21% van de onroerenderfgoedobjecten niet toegankelijk is maar wel zichtbaar vanop de openbare weg; 78% deels of volledig toegankelijk is. In 5% van de geselecteerde plekken was het gebouw toegankelijk als horecazaak of winkel, soms ook als stadhuis of locatie van gemeentelijke diensten.

Als we kijken naar het tijdstip waarop deze objecten toegankelijk zijn, is 53% steeds te bezoeken, 35% op vaste openingstijden en 12% op afspraak. In slechts 3% van de gevallen wordt er toegangsgeld gevraagd. Er is voldoende variatie in de steekproef aanwezig om de impact van toegankelijkheid op BTB te kunnen schatten.

3.4 ONDERZOEKSMETHODE BETALINGSBEREIDHEID 3.4.1 Keuze voor de contingentewaarderingsmethode De keuze tussen de methoden contingente waardering en keuze-experiment is afhankelijk van de kenmerken van het onroerenderfgoedobject die belangrijk zijn in de waardering van de respondenten en of deze kenmerken te koppelen zijn aan de onroerenderfgoedobjecten op basis van de inventarissen of beschikbare data over elk individueel onroerenderfgoedobject. In een keuzeexperiment moet je immers een onroerend erfgoed laten variëren op basis van een aantal attributen. We zouden dan de keuzekaarten zo moeten opstellen dat de respondent een keuze maakt tussen verschillende onroerenderfgoedobjecten afhankelijk van deze kenmerken en variaties in deze kenmerken. Voor de vraagstelling was het keuze-experiment te ingewikkeld voor de respondent. Bovendien beschikte het agentschap niet over gegevens over de toestand en het gebruik van alle onroerenderfgoedobjecten. ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 24 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

De contingentewaarderingsmethode daarentegen vertrekt van een vastomlijnd scenario wat ook nauwer aansluit bij de vraagstelling: waardering voor het bewaren van onroerend erfgoed in de nabije omgeving (gemeente). Daarom werd geopteerd voor de contingentewaarderingsmethode.

3.4.2 Scenario In een contingentewaarderingsstudie wordt onderzocht wat de betalingsbereidheid is voor een verandering in een situatie. De bekomen waarde is een uitdrukking van het verschil in betalingsbereidheid tussen de huidige situatie en een toekomstige situatie. Het is belangrijk dat de toekomstige situatie op een begrijpelijke en betekenisvolle wijze wordt omschreven. We vragen aan de respondenten wat het maximale bedrag is dat ze als huishouden willen betalen voor het bewaren van een specifiek onroerenderfgoedobject in de toekomst. Zonder de betalingen gaat de staat van het onroerend erfgoed achteruit en kan het op termijn verdwijnen. Om hen te helpen, werken we met een betalingskaart waarop verschillende bedragen staan vermeld (zie bevraging in bijlage 3). De betalingsbereidheid wordt gevraagd voor een specifiek object. Het is onwaarschijnlijk dat de respondent voor elk erfgoedobject met gelijke kenmerken hetzelfde bedrag zal willen betalen. Bij grotere aantallen van eenzelfde goed neemt de waardering voor een extra object af (de theorie van afnemend nut). Daarnaast wordt de betalingsbereidheid uiteraard bepaald door de grootte van het inkomen van die persoon. Daarom gaan we ook na of de respondent liever voor het specifieke erfgoedobject wenst te betalen of eerder voor alle onroerend erfgoed in de gemeente samen. Hieruit kunnen we ook afleiden wat de gemiddelde betalingsbereidheid is voor het totale bestand aan onroerend erfgoed in een gemeente/stad ten opzichte van de betalingsbereidheid voor één object.

3.4.3 Betalingsvehikel In contingentewaarderingsstudies wordt de kost op een bepaalde manier aan het scenario gekoppeld. Dit heet het betalingsvehikel. Dit kan bijvoorbeeld een taks zijn, maar ook een eenmalige gift of een toegangsprijs. Essentieel in dit type onderzoek is dat het betalingsvehikel realistisch is: •

De respondenten moeten zich op een realistische manier kunnen inbeelden dat ze die kost effectief zouden moeten dragen en niet kunnen vermijden zodat hun echte economische waardering wordt gemeten;

•

Het betalingsvehikel moet ook realistisch zijn in de zin dat het geschetste scenario tot kosten kan leiden die gerecupereerd/vermeden kunnen worden door de betalingen.

In deze studie kiezen we voor een eerder conservatief betalingsvehikel: de geoormerkte gemeentetaks. Geoormerkt betekent dat het geld van de taks enkel voor het onderhoud van onroerend erfgoed wordt ingezet en niet voor iets anders. Als je belang hecht aan onroerend erfgoed, dan stijgt de gemeentetaks voor het gezin met een bepaald jaarlijks bedrag. Als je geen belang hecht aan onroerend erfgoed, dan blijft de gemeentetaks gewoon dezelfde. Het vehikel is conservatief in de zin dat het tot eerder lage, voorzichtige schattingen leidt.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2019

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

pagina 25 van 157

We kiezen voor een taks omdat bij vrijwillige bijdragen mensen minder of niet betalen omwille van het vrijbuitersprobleem, ook gekend als de free rider bias. Men ziet dikwijls het nut niet in van betalen als anderen dat ook niet doen. Vragen hoeveel van de reeds betaalde taks ze wensen uit te geven aan onroerend erfgoed is niet meteen een goede vraag want ten koste van wat: sport, handel, onderwijs ‌ Dit is voor mensen heel moeilijk in te schatten. Het beste is om de vraag terug te brengen naar hun eigen beschikbare budget. Bij de analyse van de resultaten houden we dan ook rekening met de inkomens van mensen om de relatieve betalingsbereidheid af te leiden. We vragen bij mensen die een betalingsbereidheid van nul hebben naar de reden zodat een echte nul kan worden onderscheiden van een protestantwoord (zie 4.5.2.1). We vragen ook of ze op een andere manier dan via de gemeentetaks zouden bijdragen bijv. via vrijwilligerswerk, een toegangsprijs of een gift.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 26 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

3.5 UITVOEREN VAN DE BEVRAGINGEN 3.5.1 Timing De eerste bevraging werd afgenomen in april-mei 2019. De tweede bevraging werd afgenomen in oktober-december 2019.

3.5.2 Online De bevragingen werden afgenomen via het internet. Een online bevraging impliceert dat de deelnemers thuis moeten beschikken over een internetverbinding. Je bereikt dus een groep mensen niet. In BelgiĂŤ is de toegang tot het internet hoog met 89% van de gezinnen die thuis over een internetverbinding beschikken (Statbel, 2018). De mensen die initieel minder aangesloten waren op het net (lagere inkomens, inactieven en vijftigplussers), hebben een snelle inhaalbeweging gemaakt, waardoor een vergelijkbare representativiteit van de Belgische bevolking kan gegarandeerd worden als via andere bevragingsmethoden. Het voordeel van een online-bevraging ten opzichte van face-to-face of telefonische bevragingen is dat een aantal vertekeningen in de antwoorden wordt vermeden: zo kan de interviewer de respondenten niet beĂŻnvloeden en zal de respondent ook minder sociaal wenselijk gaan antwoorden (Fleming & Bowden, 2009). Bovendien kan de respondent de bevraging invullen op het door hem of haar gekozen tijdstip en op de door hem of haar gekozen plaats (Ampt, 2003). Voor de verwerker betekent online bevragen tijdswinst dankzij automatische registratie van de antwoorden en snellere verwerking alsook minder kosten dankzij de besparing op druk- en postkosten. Een nadeel van de online-bevraging is dat je niet ziet wie de bevraging invult en het iemand anders kan zijn dan de aangeschrevene. We hebben dit ondervangen door nog eens extra naar sociodemografische gegevens te vragen.

3.5.3 Finale steekproefgrootte De eerste bevraging werd uitgestuurd naar 7 342 leden van het panel. 705 mensen startten de bevraging, waarvan 548 respondenten minstens 1 object aanduidden op de kaart of invulden in het tekstvak. Enkel deze 548 bevragingen zijn weerhouden voor de verdere analyse. De tweede bevraging werd uitgestuurd naar 4 665 leden van het panel die in de geselecteerde gemeenten wonen (zie Tabel 3. 1 892 mensen startten de bevraging, waarvan 1 007 respondenten voor minstens 1 object de betalingsbereidheidsvraag hebben beantwoord. Enkel deze bevragingen zijn weerhouden voor de verdere analyse. Dit geeft een responsgraad van 21,6% hetgeen een goede respons is. Om deze aantallen aan te vullen werd er ook nog een oproep gedaan op de Facebookpagina van de gemeenten waarvoor onvoldoende respondenten via iVOX werden bereikt. Op die manier konden we nog 245 extra respondenten toevoegen aan de analyse (zie Tabel 3). In totaal zijn dus 1 252 respondenten meegenomen in de verdere analyse. Niet al deze respondenten vulden de volledige bevraging in, 49 respondenten vulden de vragen in van slechts 1 of 2 erfgoedobjecten. In totaal beschikken we zo over 3058 observaties.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2019

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

pagina 27 van 157

Van deze 1 252 respondenten werd de betalingsbereidheid bekeken en werd getest of de genoemde bedragen effectief een uiting zijn van een waardering voor onroerend erfgoed of ze eerder een proteststem zijn (zie 4.5.2). Op basis van deze test hebben we 510 observaties verwijderd. We gebruikten de resterende 2.548 observaties voor de analyse. Tabel 3: Geselecteerde gemeenten en respons.

Gemeente

Aantal inwoners

Totale respons

panel iVOX

Facebook

1

Alveringem

2062

2

1

1

2

Asse

12731

40

21

19

3

Blankenberge

7956

19

17

2

4

Boechout

5303

19

19

0

5

Destelbergen

7348

15

15

0

6

Diest

9599

29

29

0

7

Gent

103115

268

268

0

8

Grimbergen

14768

46

25

21

9

Grobbendonk

4604

14

8

6

10

Hasselt

30753

91

90

1

11

Hoogstraten

8354

28

7

21

12

Huldenberg

3933

15

6

9

13

Ieper

14624

62

29

33

14

Lede

7451

20

20

0

15

Lennik

3697

21

5

16

16

Maaseik

10301

36

21

15

17

Mechelen

34130

75

74

1

18

Meerhout

4083

16

16

0

19

Ninove

15458

39

38

1

20

Oostende

29052

78

78

0

21

Oudsbergen

9588

60

11

49

22

Riemst

6754

37

11

26

23

Sint-Genesius-Rode

7479

7

7

0

24

4112

2

2

0

25

Sint-LievensHoutem Sint-Niklaas

30150

79

79

0

26

Sint-Truiden

16483

44

43

1

27

Vosselaar

4365

19

9

10

28

Wevelgem

12944

32

32

0

29

Wielsbeke

3824

17

4

13

30

Zonhoven

8673

22

22

0

1252

1007

245

Totaal

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 28 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

3.6 ANALYSEMETHODEN Voor de analyse zijn verschillende softwarepakketten gebruikt: Statistica en Limdep, NLOGIT4. 3.6.1.1

Bevraging 1

Voor de analyse van bevraging 1 gebruikten we vooral beschrijvende statistieken om te bepalen welke de belangrijkste erfgoedobjecten zijn die mensen selecteren en waarom. De resultaten van deze bevraging gebruikten we voor de selectie van erfgoedobjecten in bevraging 2 (zie hoofdstuk 3.3) 3.6.1.2

Bevraging 2

Voor de analyse van bevraging 2, startten we met een beschrijvende statistiek van de gegeven antwoorden. Verbanden tussen de betalingsbereidheid en de kenmerken van de respondent of het bevraagde onroerenderfgoedobject werden onderzocht aan de hand van Spearman rank order correlations bij een betrouwbaarheidsinterval van 95% in Statistica. We voerden ook een econometrische analyse uit a.d.h.v. het Tobit-model waarbij geanalyseerd werd hoe groot de invloed van de met de betalingsbereidheid gecorreleerde variabelen is (Limdep, Nlogit4). In de analyse wordt rekening gehouden met demografische en socio-economische variabelen van de respondent, kennis van het onroerend erfgoed, waardering van het onroerend erfgoed en gebruik van het onroerend erfgoed en met de kenmerken van het onroerend erfgoed zelf (bijv. typologie, toegankelijkheid). We clusteren de data per respondent.

3.7 RESPONSCONTROLE Drie vragen in bevraging 2 stelden ons in staat om de validiteit van de antwoorden te controleren. Deze vragen peilden naar de duidelijkheid van de vragenlijst, de moeilijkheid om een bedrag te noemen en de mate waarin de bedragen die genoemd werden ook daadwerkelijk konden worden betaald. 90% van de respondenten vond de vragen in de enquĂŞte duidelijk tot heel duidelijk (zie Figuur 2). Slechts 3% vond ze onduidelijk. We zien een licht positieve correlatie met betalingsbereidheid: hoe duidelijker respondenten de vragen vonden, hoe hoger het bedrag dat ze wilden betalen.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2019

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

pagina 29 van 157

Figuur 2: Duidelijkheid van de vragenlijst.

52% van de respondenten vond het moeilijk tot heel moeilijk om een bedrag te noemen (zie Figuur 3). Dit heeft grotendeels te maken met de onbekendheid met de economische waarden en de kost van onroerend erfgoed. Mensen zijn meer vertrouwd met de kost van bijvoorbeeld een brood of een auto en kunnen beter inschatten wat de waarde is van bijvoorbeeld extra opties op de wagen en wat ze er zelf voor over hebben. Ze zijn minder vertrouwd met de onderhoudskost en de waarde van onroerend erfgoed. Op zich kunnen ze enkel inschatten wat ze er zelf voor over zouden hebben. Slechts 26% van de respondenten had geen moeite met het noemen van een bedrag. We vonden geen verschil tussen beide groepen op het vlak van sociodemografische kenmerken en interesse in cultuur en onroerend erfgoed. We zien wel dat er een significante negatieve correlatie is met betalingsbereidheid, hoewel beperkt: hoe makkelijker mensen het noemen van een bedrag vonden, hoe lager dat bedrag was. Figuur 3: Moeilijkheid om een bedrag te noemen.

Op de vraag of ze zeker zijn dat ze de genoemde bedragen ook kunnen betalen indien die effectief zouden worden geĂŻnd, antwoordde 70% zeker tot heel zeker (zie Figuur 4). 9% was hier niet zo zeker van. Dit wil zeggen dat de overgrote meerderheid van de respondenten goed nagedacht heeft over het gekozen bedrag en zijn eigen inkomen in het achterhoofd heeft gehouden. Voor de 9% ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 30 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

respondenten die hier eerder onzeker over zijn, weten we niet wat de oorzaak van deze onzekerheid is (jobzekerheid, toch wat te hoge bedragen ingevuld, moeilijk om een bedrag in te vullen ...). Deze mensen hebben eerder voorzichtig geantwoord en zeker geen heel hoge bedragen genoemd. Figuur 4: Zekerheid van het kunnen betalen van het genoemde bedrag.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2019

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

pagina 31 van 157

4 RESULTATEN 4.1 WAT IS DE DEELNAME AAN CULTUURGEBONDEN ACTIVITEITEN EN BETROKKENHEID BIJ ONROEREND ERFGOED? 4.1.1 Deelname aan cultuurgebonden activiteiten Voor deze analyse hebben we de gegevens van beide bevragingen samengevoegd. Uit Tabel 4 kunnen we afleiden dat gemiddeld 58% van de Vlamingen 1 keer (25%) of enkele keren per jaar (minder dan maandelijks-33%) deelneemt aan cultuurgebonden activiteiten (bijwonen van toneel/comedy, bezoek aan een museum, bezoek aan historisch gebouw, bezoek aan een park, bibliotheekbezoek, ‌). Gemiddeld 32% neemt nooit deel aan de bevraagde activiteiten. Slechts 10% gaat frequenter naar deze activiteiten (minstens 1 keer per maand). Deze cijfers liggen in lijn met de cijfers uit de jaarlijks bevraging Sociaal-culturele Verschuivingen van Vlaanderen (Statistiek Vlaanderen 2018). Het percentage deelnemers ligt gemiddeld zo een 10% hoger. Een aantal van deze activiteiten wijkt af van het gemiddelde. Zo brengt meer dan de helft van de respondenten meerdere keren per jaar (minder dan maandelijks) een toeristisch bezoek aan een stad of dorp. Het percentage dat dit niet heeft gedaan in de afgelopen 12 maanden is dan ook de helft lager dan het gemiddelde (17%). Ook voor historische gebouwen, natuurgebieden en parken ligt het percentage dat deze af en toe bezoekt hoger dan het gemiddelde. Opvallend hier is dat het % dat minstens maandelijks een natuurgebied of park bezoekt 3 maal hoger ligt. De bibliotheek is iets minder populair. Bijna de helft van de respondenten heeft in het afgelopen jaar geen bibliotheek bezocht. Uiteraard doen de mensen die deze wel bezoeken dit op een frequentere basis (uitleentermijn van de boeken in gedachte houdend). Herdenkingen, processies, stoeten of evocaties zijn ook minder populair. Verder blijkt dat iemand die gemiddeld veel podiumkunsten bezoekt zoals theater, opera enz. ook veel meer festivals, musea, monumenten, bioscopen, natuurgebieden, enz. zal aandoen. De correlatie van cultuurparticipatie en erfgoedparticipatie die uit de literatuur blijkt, wordt hier bevestigd.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 32 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

Tabel 4: Deelname aan activiteiten verbonden met cultuur en onroerend erfgoed.

Activiteiten

Dagelijks [1]

Wekelijks of meer [2]

Maandelijks of meer [3]

Som [1-3]

Meermaals per jaar [4]

1x [5]

Som [4-5]

Nooit

Bijwonen van podiumkunsten zoals toneel, opera, dansuitvoering, ballet, cabaret, stand-up comedy, revue of show, circusvoorstelling…

0%

1%

7%

8%

34%

26%

60%

32%

Bijwonen van een concert, festival

0%

0%

5%

5%

33%

26%

59%

36%

0%

1%

4%

5%

36%

26%

62%

34%

0%

1%

5%

6%

42%

25%

67%

27%

1%

3%

12%

16%

43%

21%

64%

19%

1%

5%

16%

22%

46%

16%

62%

17%

Bioscoopbezoek

0%

1%

6%

7%

33%

23%

56%

37%

Toeristisch bezoek

0%

1%

8%

9%

55%

19%

74%

17%

Bibliotheekbezoek Bijwonen van een stoet enz. Gemiddeld

0%

4%

18%

22%

19%

13%

32%

46%

0%

0%

2%

2%

13%

30%

43%

56%

Bezoek aan museum of galerij Bezoek aan historisch gebouw of monument Bezoek aan een natuurgebied of cultuurhistorisch landschap Bezoek aan een park

10%

58%

32%

4.1.2 Interesse in en betrokkenheid bij onroerend erfgoed 74% van de respondenten heeft interesse in geschiedenis in het algemeen, 65% in de geschiedenis van een bepaalde streek en 63% in de familiegeschiedenis. Slechts 32% zoekt al eens informatie op over onroerend erfgoed. Gemiddeld gezien staat de Vlaming vrij neutraal tegenover het willen mee nadenken over wat er met leegstaand of verwaarloosd onroerend erfgoed gebeurt of het willen meebeslissen over welke plaatsen beschermd worden. Bekijken we de cijfers meer in detail dan geeft ongeveer een op drie respondenten aan dat ze hierover wil meedenken en -beslissen. Eenzelfde aantal respondenten wenst niet mee na te denken over de toekomst van leegstaande of verwaarloosde monumenten. De overige respondenten zijn het ‘noch oneens/noch eens’. Deze cijfers staan in contrast met de bevindingen uit het draagvlakonderzoek (Vanhaevre I, 2019) waaruit blijkt dat 57%/66% het belangrijk vindt om te kunnen meebeslissen over beschermingen/meedenken over leegstaand of verwaarloosd erfgoed. Een mogelijke verklaring kan het verschil in vraagstelling zijn. In het draagvlakonderzoek werd gepeild naar de mate van belangrijkheid van meedenken/meebeslissen terwijl in dit onderzoek mensen gevraagd werd een stelling te scoren “Ik wil kunnen meebeslissen/Ik wens mee na te denken”. Deze stellingen kunnen scherper overkomen en mensen dwingen positie in te nemen. De relatief lage interesse in meedenken/meebeslissen zou kunnen duiden op een gebrek

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2019

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

pagina 33 van 157

aan interesse in onroerend erfgoed maar evenzeer op een groot vertrouwen in het huidige erfgoedbeleid. De overgrote meerderheid (80%) is het eens dat onroerend erfgoed moet bewaard blijven en dat een functie moet gegeven worden aan leegstaande historische gebouwen. Slechts 5% is het hier niet mee eens. De overige respondenten hebben hier geen uitgesproken mening over. Er is dus algemeen een groot draagvlak voor het behoud en het gebruik van onroerend erfgoed. Deze cijfers zijn in overeenstemming met de resultaten van het draagvlakonderzoek dat recent door het agentschap werd uitgevoerd.

Tabel 5: Stellingen in verband met interesse in geschiedenis en erfgoed en de wens om betrokken te zijn bij onroerend erfgoed.

Stellingen

Helemaal niet eens

Eerder niet eens

Som

Noch oneens /noch eens

Eerder eens

Hele maal eens

Som

Ik heb interesse in geschiedenis in het algemeen

4%

7%

11%

15%

41%

33%

74%

Ik heb interesse in de geschiedenis van een bepaald(e) land/streek/plaats

3%

9%

12%

23%

44%

20%

64%

Ik heb interesse in mijn familiegeschiedenis

3%

10%

13%

24%

40%

23%

63%

Ik zoek informatie op over plaatsen met erfgoedwaarde

14%

23%

37%

32%

23%

9%

32%

Ik wens mee na te denken over wat er met leegstaand of verwaarloosd onroerend erfgoed in mijn woonplaats gebeurt

13%

22%

35%

30%

27%

9%

36%

Ik wil kunnen meebeslissen over de plaatsen met erfgoedwaarde in mijn woonplaats die beschermd worden

14%

22%

36%

30%

26%

9%

35%

Ik vind dat plaatsen met erfgoedwaarde moeten bewaard blijven

2%

3%

5%

15%

43%

36%

79%

Ik vind dat er een functie moet gegeven worden aan leegstaande historische gebouwen (bijv. feestzaal, kantoren, winkel, ‌)

2%

3%

5%

15%

44%

36%

80%

3% van de respondenten is beroepshalve betrokken bij onroerend erfgoed. Het gaat hier voornamelijk om (omgevings)ambtenaren van lokale, provinciale en Vlaamse overheden, architecten en deskundigen. Ook vrijwilligers en eigenaars vinden zich beroepshalve betrokken. 6% van de respondenten is lid van een organisatie die zich inzet voor het behoud en/of beheer van plaatsen met erfgoedwaarde bijv. heemkundige kring, Herita, Open Monumenten, Davidsfonds, Natuurpunt en lokale verenigingen zoals Beiaardvrienden Grimbergen, ... Eveneens 6% deed de ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 34 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

voorbije 12 maanden vrijwilligerswerk dat gerelateerd was aan onroerend erfgoed. Dit cijfer is vergelijkbaar met het cijfer in het draagvlakonderzoek en geeft ook een indicatie van de waardering voor onroerend erfgoed – van de (vrije) tijd die mensen ter beschikking hebben kiezen ze ervoor om deze gedeeltelijk te spenderen aan het behoud en de ontsluiting van onroerend erfgoed. Slechts 2% van de respondenten is eigenaar van een beschermd onroerend erfgoed. In de meeste gevallen gaat het over een woning of gevel die deel uitmaakt van een beschermd stads- of dorpsgezicht. Het gaat hier dus over privéwoningen die wel zichtbaar zijn van de straat maar waarbij openstelling voor bezoek niet aan de orde is. Ze zijn er allemaal trots op. De meeste eigenaars vinden niet dat ze geld tekortkomen voor het onderhoud van hun onroerend erfgoed. Slechts 1 persoon komt jaarlijks tekort voor het onderhoud (€ 20 000). Het aantal eigenaars in de steekproef was evenwel te klein om veralgemenende conclusies te kunnen trekken.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2019

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

pagina 35 van 157

4.2 WELKE PLAATSEN MET ERFGOEDWAARDE KENNEN VLAMINGEN IN HUN LEEFOMGEVING? 4.2.1 Als u denkt aan onroerend erfgoed in [uw-gemeente/stad], aan welke plaatsen denkt u dan? Aan wat denken mensen spontaan bij de term onroerend erfgoed in hun omgeving? Aan heel diverse dingen, zo blijkt. Van gebouwen over tuinen, parken en landschappelijke gehelen tot archeologische objecten/sporen. Met 465 meldingen (89% van de respondenten) zijn de religieuze gebouwen en complexen de grootste groep met meest voorkomend: kerken, kloosters/abdijen en kapellen maar ook begijnhoven en pastorijen. De tweede grootste groep bestaat uit de woningen waarbij de kastelen en woonhuizen het meest worden vermeld (365-maal, 70% van de respondenten). Deze wordt gevolgd door de economische gebouwen (217-maal, 41%) en openbare gebouwen (218-maal, 41%) waarbij respectievelijk hoeves, molens, stad-/gemeentehuis en postkantoor de meest genoemde types zijn. Stads- en dorpsgezichten worden 85-maal (16%) genoemd. Ook tuinen, parken (60-maal, 11%) en natuurgebieden (64-maal, 12%) worden veelvuldig genoemd. Daarnaast komen ook de verdedigingswerken aan bod (72-maal, 14%). Andere categorieĂŤn binnen de inventaris worden ook genoemd maar in mindere mate (bijv. kerkhoven, onderwijsgebouwen, ontspanningsgebouwen ...). Archeologische objecten/sporen worden slechts enkele malen vermeld (10-maal). We kunnen hieruit concluderen dat de respondenten meerdere types van onroerend erfgoed spontaan kunnen benoemen. In de eerste plaats wordt er gedacht aan bouwkundig erfgoed, maar in 24% van de gevallen worden ook cultuurhistorische landschappen genoemd. In het algemeen zijn de meest vernoemde typologieĂŤn, zowel bouwkundig als landschappelijk, deze met een duidelijke beeldbepalende kwaliteit die het uitzicht van de omgeving sterk bepalen. Slechts 15% van de respondenten geeft aan geen idee te hebben welk onroerend erfgoed in de gemeente aanwezig is. Dit betekent niet noodzakelijk dat ze geen begrip hebben van wat onroerend erfgoed is, het kan ook zijn dat ze niet meteen aan iets denken binnen hun gemeente.

4.2.2 Eigen selectie Na het geven van een paar definities werd de respondenten gevraagd om 3 plaatsen met erfgoedwaarde die ze kennen aan te duiden op de kaart met objecten uit de inventaris en uit de lijst van beschermingen. In totaal werden 1 590 locaties opgegeven waarvan 1 246 effectief aangeduid op de kaart (gemiddeld 3 per respondent). De rest werd tekstueel beschreven. Van de 1 246 aangeduide beschermde en/of vastgestelde objecten is 95% bouwkundig erfgoed waarbij dezelfde types werden aangeduid als bij de open vraagstelling. Opvallend is dat er aanzienlijk minder kerken werden aangeduid dan genoemd bij de open vraag. Verder werden slechts 4% landschappelijk erfgoed, met vooral natuurgebieden, en slechts 1% archeologisch erfgoed aangeduid, hetgeen aanzienlijk lagere percentages zijn dan bij de open vraag.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 36 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

Figuur 5: Een selectie uit de waaier van aangeduide objecten.

4.2.3 Kennis van de geselecteerde onroerenderfgoedobjecten in bevraging 2 In de tweede bevraging werden per stad of gemeente telkens drie objecten geselecteerd. In 74% van de gevallen kenden de respondenten het aangeboden object. In 26% van de gevallen had de respondent nog nooit van de plek gehoord.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2019

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

pagina 37 van 157

4.3 HOE GEBRUIKEN EN BELEVEN ZE DIE PLAATSEN? 4.3.1 Bevraging 1: Hoe komt u in aanraking met de door u geselecteerde plek met erfgoedwaarde? Bijna alle categorieĂŤn komen aan bod, van actief gebruik (blauw in tabel 6) (bezoeken, gebruik voor een bepaalde activiteit, wonen of werken in) tot meer passief gebruik (oranje in tabel 6) (passeren, op uitkijken, informatie over opzoeken) tot er enkel over gehoord of gelezen hebben. Het frequentst aangeduid is passeren (meerdere keren per maand: 42%; enkele keren per jaar: 19%). Nadien komt het bezoek (35% bezocht het eenmalig tot meerdere keren per jaar). 11% geeft een andere reden op die voornamelijk gelinkt is aan zijn/haar verleden (schoolgelopen, woonde in de buurt, kende er mensen ...) of omdat het een bekende plaats is in de gemeente is (bijv. plaats waar veel mensen trouwen). Slechts 3,5% is eigenaar, huurder of bewoner. Tabel 6: bevraging 1: Hoe komt u in aanraking met deze plek? (n=548)

Stelling

% aangeduid

Ik kom er meerdere keren (2 tot 31x) per maand voorbij

42%

Ik kom er enkele keren (2 tot 12x) per jaar voorbij

19%

Ik bezoek het meerdere keren per maand (2 tot 31x)

5%

Ik bezoek het een paar keer (2 tot 10x) per jaar

17%

Ik bezoek het eenmalig

13%

Ik gebruik het voor een bepaalde activiteit (bijv. winkelen, eten, sporten, werken, ...), specifieer ...

8%

Ik kijk erop uit vanuit mijn huis

6%

Ik kijk erop uit vanuit mijn werkplek

0%

Ik zoek er informatie over op

5%

Ik gebruik het als oriĂŤntatiepunt als ik onderweg ben

7%

Ik ben de eigenaar

0%

Ik ben de huurder

0%

Ik woon er

2%

Het komt voor in een film of televisieserie waar ik naar kijk

1%

Het komt voor in een boek of strip

2%

Andere ...

11%

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 38 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

4.3.2 Bevraging 2: Hoe komt u in aanraking met deze plek met erfgoedwaarde? Dezelfde categorieën als in bevraging 1 werden gebruikt. Wel werd de formulering nog wat aangepast en werden er categorieën die in de “Andere” categorie voorkwamen, toegevoegd. De resultaten zijn vergelijkbaar met deze van de eerste bevraging waarbij passief gebruik het meest voorkomt. In de eerste bevraging hebben we uiteraard geen respondenten die het onroerenderfgoedobject niet kenden omdat ze het zelf moesten aanduiden op kaart. Bij de tweede bevraging selecteerden wij de onroerenderfgoedobjecten. In 26% van de observaties werd het object door de respondenten niet herkend. We hielden bij de selectie van de erfgoedobjecten ook rekening met minder gekend erfgoed zodat we de invloed van kennis op de betalingsbereidheid kunnen nagaan. In het algemeen is de bekendheid van het onroerend erfgoed in de eigen gemeente hoog. In 74% van de observaties was de bevraagde vertrouwd met de site die hem/haar getoond werd. Tevens valt op dat in 67% van de gevallen er op één of andere manier gebruik wordt gemaakt van de site (Tabel 7). Hieronder hebben we de respondenten ingedeeld naar actieve gebruiker (effectief bezoeken of iets in het gebouw doen), passieve gebruiker (er passeren, op uitkijken of dingen over opzoeken) en nietgebruiker (je hebt er enkel over gehoord, toevallig over gelezen of iets gezien in film of serie, maar je hebt het onroerenderfgoedobject nog nooit in het echt gezien). Vaak duidden gebruikers zowel actieve als passieve gebruiken aan. We deelden hen dan in binnen de categorie actieve gebruiker. Tabel 7: Type gebruik.

Gebruik Kennen het niet Kennen het wel, maar geen gebruik Passief gebruik Actief gebruik

% 26% 7% 41% 26%

In 7% van de observaties kent de respondent het object wel, maar maakt er geen gebruik van. Ze weten dat het object bestaat, hebben erover gehoord in een gesprek, gezien in een film of op tv of erover gelezen. In 41% van de observaties maakt de respondent enkel passief gebruik van de plek. Ze passeren er, gebruiken het als oriëntatiepunt of hebben er zicht op vanuit hun woonplaats of werkplek. Ook informatie erover opzoeken of naar een lezing gaan wordt hieronder gerekend. In totaliteit werd passeren het frequentst aangeduid (meerdere keren per maand: 21%; enkele keren per jaar: 23%) In 26% van de observaties is de respondent een actieve gebruiker. Ze gaan naar de plek om een activiteit uit te oefenen (misviering, café) (4%) of bezoeken het eenmalig tot regelmatig (23%). Onder actief gebruik rekenen we ook erin wonen of werken. Ook als je eigenaar of huurder bent, gebruik je het object actief. Het aantal actieve bezoekers ligt een klein beetje lager dan bij bevraging 1. Dit is logisch aangezien in bevraging 1 de respondenten zelf onroerenderfgoedobjecten die ze kenden, mochten aanduiden waarbij men al makkelijker denkt aan plaatsen waar men gebruik van maakt. Actieve gebruikers maken ook passief gebruik van het onroerenderfgoedobject (zie Tabel 8).

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2019

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

pagina 39 van 157

Tabel 8: bevraging 2: Hoe komt u in aanraking met deze plek? (n=2530)

Stelling

%

Ik kom er meerdere keren (2 tot 31x) per maand voorbij

21%

Ik kom er enkele keren (2 tot 12x) per jaar voorbij

23%

Ik bezoek het meerdere keren per maand (2 tot 31x)

1%

Ik bezoek het een paar keer (2 tot 10x) per jaar

11%

Ik bezoek het eenmalig

11%

Ik gebruik het voor een bepaalde activiteit (bijv. winkelen, eten, sporten, werken, ...), specifieer... Ik kijk erop uit vanuit mijn huis

4%

Ik kijk erop uit vanuit mijn werkplek

0%

Ik zoek er informatie over op

1%

Ik gebruik het als oriĂŤntatiepunt als ik onderweg ben.

4%

Ik ben de (mede-)eigenaar

0%

Ik ben de huurder

0%

Ik woon er in

1%

0.1%

Ik woon er vlakbij

9%

Ik werk er in

0%

Ik werk er vlakbij

2%

Het komt voor in een film of televisieprogramma waar ik naar kijk

0%

Ik lees erover in boeken, strips, toeristische brochures of andere media (kranten, gemeenteblad, magazines, websites, sociale media ...) Ik woon er infosessies/lezingen over bij

2%

Ik doe er vrijwilligerswerk

0%

Ik hoor erover in gesprekken met anderen

6%

1%

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 40 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

4.4 HOE WAARDEREN RESPONDENTEN DIE PLAATSEN KWALITATIEF? In bevraging 1 vroegen we de respondenten om aan te duiden of en waarom ze het door hen geselecteerde onroerend erfgoed wilden bewaren voor de toekomst. In 90% van de gevallen willen de respondenten het door hen aangeduide onroerend erfgoed (bevraging 1) bewaren voor de toekomst. Dit is ergens wel logisch aangezien ze zelf mochten kiezen welke gekende objecten ze aanduidden. In de keuze zit meestal reeds een zekere positieve waardering vervat. 9% wil dit voor het specifieke aangeduide onroerend erfgoed niet. We vroegen de respondenten om uit een lijst maximum vijf redenen aan te duiden waarom ze het door hen gekozen object wilden bewaren. In bevraging 2 werd ook naar deze kwalitatieve waardering gevraagd maar dan als verklarende factor voor de monetaire waardering (zie redenen van betalingsbereidheid in paragraaf 4.5.2.2). We kunnen de cijfers van bevraging 2 dan ook niet zomaar vergelijken met de cijfers van bevraging 1. Alle redenen uit de lijst werden op z’n minst eenmaal aangeduid (zie Tabel 9). De top 5 van aangeduide redenen is: 1. 2. 3. 4. 5.

Deze plaats is mooi (42%); Het is een oude plaats (28%); Zonder deze plek zou het uitzicht van de omgeving er totaal anders uitzien (26%); Het verhaal achter deze plaats is prachtig (17%); Deze plaats brengt mensen samen (17%).

De meest gekozen redenen verwijzen naar erfgoedwaarden die eenvoudig waarneembaar zijn voor een ruim publiek en die weinig kennis vragen met betrekking tot onroerend erfgoed in het algemeen, of het specifieke object dat de respondent in gedachten had bij het beantwoorden van de vraag. De 4de reden vraagt al wat meer kennis (culturele waarde) omdat mensen wat meer moeten weten over de plaats om te besluiten dat het verhaal erachter prachtig is. Ook de sociale waarde van onroerend erfgoed wordt belangrijk bevonden (5de plaats). Nu zijn niet alle aangeduide redenen even belangrijk voor de respondent. We vroegen de respondenten om de geselecteerde redenen te ordenen naar belangrijkheid. We corrigeren de algemene score hiervoor door de belangrijkste 5 punten te geven, de volgende 4 punten enz. (zie Tabel 9). Met andere woorden de redenen die respondenten als belangrijkste aanduidden zullen zwaarder doorwegen in de eindscore dan de redenen die ze als minder belangrijk scoorden. We nemen bij deze berekening aan dat de afstand in belang tussen elke reden even groot is omdat de respondent ook de kans had om de reden niet aan te duiden (omdat die voor hem niet of minder relevant is). Na correctie voor belang, zien we weinig verschuivingen in de rangschikking. Enkel de redenen met rode cijfers (Tabel 9) zouden zonder correctie lager in de rangschikking staan. De top 5 verandert licht. “Deze plaats is een unieke plaats in Vlaanderen/België” springt over “Deze plaats brengt mensen samen” en bezet de 5de plaats.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2019

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

pagina 41 van 157

Tabel 9: Redenen om het geselecteerde onroerend erfgoed te willen bewaren (gerangschikt naar gewogen belang).

Aantal maal aangeduid gewogen volgens belang

Aantal maal aangeduid (n=1445)

Deze plaats is mooi

2454

612

Het is een oude plaats

1391

407

Zonder deze plek zou het uitzicht van de omgeving er totaal anders uitzien Het verhaal achter deze plaats is prachtig

1272

372

1007

248

Het is een unieke plaats in Vlaanderen/België

864

239

Deze plaats brengt mensen samen

828

242

Deze plaats een belangrijk symbool voor de inwoners van onze stad/gemeente Deze plaats wordt nuttig gebruikt

767

227

707

196

Deze plaats is belangrijk voor het toerisme in onze gemeente Deze plaats is verbonden met lokale gebruiken/tradities

597

208

479

148

Het toont me een manier van bouwen/landschapsinrichting uit het verleden Het is een plek die me laat ervaren hoe men vroeger leefde en werkte Het is een fijne plek om je vrije tijd door te brengen

445

142

399

124

386

129

Deze plaats laat toe om bij te leren over het verleden

348

109

Toekomstige generaties moeten kunnen genieten en leren van deze plaats Het is een belangrijk oriëntatiepunt in de omgeving

346

121

314

129

Het erfgoed toont wie we zijn (lokale cultuur)

251

100

Het heeft een bijzondere betekenis voor mijzelf of mijn familie Deze plaats maakt me trots

210

57

199

77

Ik zou het in de toekomst willen bezoeken/gebruiken

197

77

Het is een bron van inkomsten

137

45

Het is een plaats die werkgelegenheid aan mensen verschaft

111

39

Het brengt me dichter bij God

92

34

Deze plaats laat me toe om stil te staan bij mezelf en mijn plaats in de wereld Andere

86

32

77

20

Het doet me beter begrijpen wie ik ben en waar ik vandaan kom

41

10

Economische waarde, spirituele waarde en symboolwaarde voor het individu werden maar zelden aangeduid als reden voor het behoud van onroerend erfgoed. Voor de spirituele waarde gelinkt met God heeft dit deels te maken met het type object. Voor de mensen die de spirituele waarde en symboolwaarde aanduidden is deze waarde wel erg belangrijk. Delen we de totale gewogen score door het aantal gegeven scores, dan bekomen we een gemiddelde score per reden (zie Tabel 10). Deze geeft het relatieve belang weer van de reden. Het betekent dat “Het doet me begrijpen wie ik ben en waar ik vandaan kom” en “het heeft een bijzondere betekenis voor mijzelf of mijn familie” vaker als belangrijkste redenen werden aangeduid door diegenen die ervoor kozen (ook al is het een kleine groep) dan bijvoorbeeld de esthetische waarde van het onroerend erfgoed. ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 42 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

Zo wordt bijv. “het is een oude plaats” heel veel aangeduid maar meestal slechts als 3de belangrijkste reden gerangschikt door diegenen die het een belangrijke waarde vinden. Tabel 10: Gemiddelde score die de respondenten geven aan de door hun geselecteerde waarden.

Reden

Gewogen gemiddelde score 4,10

Aantal maal aangeduid (1445 observaties) 10

Het verhaal achter deze plaats is prachtig

4,06*

275

Deze plaats is mooi

4,01*

687

Andere (uitzonderlijke architectuur en woonplaats van een belangrijk figuur uit de streek, bij historische landschappen/parken wordt het belang van natuurbehoud en groene long in de gemeente genoemd) Het heeft een bijzondere betekenis voor mijzelf of mijn familie

3,85

32

3,68

62

Het is een unieke plaats in Vlaanderen/België*

3,62*

253

Deze plaats wordt nuttig gebruikt

3,61

219

Deze plaats brengt mensen samen

3,42

252

Zonder deze plek zou het uitzicht van de omgeving er totaal anders uitzien

3,42*

386

Het is een oude plaats

3,42*

447

Deze plaats is een belangrijk symbool voor de inwoners van onze stad/gemeente Deze plaats is verbonden met lokale gebruiken/tradities

3,38

240

3,24

153

Het is een plek die me laat ervaren hoe men vroeger leefde en werkte

3,22

128

Deze plaats laat toe om bij te leren over het verleden

3,19

114

Het toont me een manier van bouwen/landschapsinrichting uit het verleden Het is een bron van inkomsten

3,13

145

3,04

49

Het is een fijne plek om je vrije tijd door te brengen

2,99

133

Deze plaats is belangrijk voor het toerisme in onze gemeente

2,87

211

Toekomstige generaties moeten kunnen genieten en leren van deze plaats

2,86

121

Het is een plaats die werkgelegenheid aan mensen verschaft

2,85

42

Het brengt me dichter bij God

2,71

35

Deze plaats laat me toe om stil te staan bij mezelf en mijn plaats in de wereld Deze plaats maakt me trots

2,69

34

2,58

78

Ik zou het in de toekomst willen bezoeken/gebruiken

2,56

78

Het erfgoed toont wie we zijn (lokale cultuur)

2,51

107

Het is een belangrijk oriëntatiepunt in de omgeving

2,43

131

Het doet me beter begrijpen wie ik ben en waar ik vandaan kom

In de 10% observaties waarbij de respondenten aangaven dat ze het aangeduide onroerend erfgoed niet willen bewaren voor de toekomst werden volgende redenen als belangrijkste opgegeven: 1. 2. 3. 4. 5.

Deze plaats is niet uniek in Vlaanderen/België (34%); Het geld voor het bewaren kan beter elders worden besteed (25%); Erfgoed in het algemeen interesseert me niet (18%); Op deze plaats kan je niets ervaren over hoe men vroeger leefde en werkte (16%); Andere (slechte staat, originele karakter verloren door verbouwingen (16%)).

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2019

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

pagina 43 van 157

Als we de redenen wegen naar de plaats van belang, zien we dat de top 5 wijzigt. “Andere” zakt naar beneden. “Deze plaats is lelijk” komt op de 4de plaats te staan. Tabel 11: Redenen die respondenten opgeven voor het niet bewaren van het object.

Reden

Gewogen score

Deze plaats is geen unieke plaats in Vlaanderen/België

240

Aantal maal aangeduid (n=162) 55

Het geld voor het bewaren kan beter elders worden besteed

125

40

Erfgoed in het algemeen interesseert mij gewoon niet

104

29

Deze plaats is lelijk

102

24

Op deze plaats kan je niets ervaren over hoe men vroeger leefde en werkte

102

26

Deze plaats wordt niet nuttig gebruikt

83

24

Andere

78

26

Deze plaats heeft geen enkele betekenis voor onze gemeente/stad

65

24

Deze plaats kost alleen maar geld

53

13

Hier kan je niets leren over het verleden

36

11

Als deze plaats verdwijnt zou het uitzicht beter zijn

24

9

Het staat in de weg van de ontwikkeling van het gebied

20

6

Het herinnert me aan afschuwelijke gebeurtenissen uit het verleden

0

0

De berekening van de gewogen gemiddelde score levert onderstaand beeld op (Tabel 12). De volgorde wijzigt wat maar de belangrijkste redenen blijven wel dezelfde. De weerstand tegen het bewaren van erfgoed voor de toekomst heeft te maken met het niet-unieke karakter van de plek, de afwezigheid van esthetische kwaliteiten, het gebrek aan interesse in erfgoed, het gebrek aan belevingswaarde en de kostprijs van bewaring. Tabel 12: Gemiddelde score voor de door de respondenten gekozen redenen voor het niet-bewaren van een object.

Reden niet bewaren

Gewogen gemiddelde score

Aantal maal aangeduid (n=162)

Deze plaats is geen unieke plaats in Vlaanderen/België

4,36*

55

Deze plaats is lelijk

4,24*

24

Deze plaats kost alleen maar geld

4,11

13

Op deze plaats kan je niets ervaren over hoe men vroeger leefde en werkte

3,91*

26

Erfgoed in het algemeen interesseert mij gewoon niet

3,60*

29

Deze plaats wordt niet nuttig gebruikt

3,44

24

Het staat in de weg van de ontwikkeling van het gebied

3,40

6

Hier kan je niets leren over het verleden

3,27

11

Het geld voor het bewaren kan beter elders worden besteed

3,12*

40

Andere

3,00

26

Deze plaats heeft geen enkele betekenis voor onze gemeente/stad

2,71

24

Als deze plaats verdwijnt zou het uitzicht beter zijn

2,67

9

Het herinnert me aan afschuwelijke gebeurtenissen uit het verleden

0

*top 5 uit Tabel 11

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 44 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

4.5 WAT IS DE GEMIDDELDE BETALINGSBEREIDHEID VAN VLAMINGEN VOOR HET BEHOUD VAN PLAATSEN MET ERFGOEDWAARDE? 4.5.1 Giften en toegangsgelden (bevraging 1) We vroegen in bevraging 1 of de respondenten een gift hadden gedaan in de voorbije 12 maanden en/of ze toegangsgelden hadden betaald om een onroerend erfgoed te bezoeken. Deze vragen waren niet bedoeld om de onderzoeksvraag te beantwoorden maar zijn wel relevant om de algemene context te begrijpen. 51 respondenten (9%) hebben de afgelopen 12 maanden een gift gedaan. Dit ligt in lijn met de cijfers die ook gevonden werden in het Draagvlakonderzoek (11%) (Vanhaevre Ingrid, 2019). De hoogte van de bedragen verschilt sterk tussen respondenten. Gemiddeld liggen de bedragen in lijn met de cijfers uit de betalingsbereidheidsvraag uit bevraging 2 (zie 4.5.2.2). Figuur 6: Aantal respondenten die een gift deden in de afgelopen 12 maanden.

165 respondenten (30%) betaalden toegangsgeld om een onroerend erfgoed te bezoeken. We informeerden niet naar de hoogte van de bedragen. Hieruit leren we dat er een zekere betalingsbereidheid is om onroerend erfgoed te gebruiken. Deze mensen vonden het de moeite waard om te betalen voor een bezoek.

4.5.2 Gemeentebelasting (bevraging 2) De onderzoeksvraag kon worden beantwoord aan de hand van de contingentewaarderingsmethode in bevraging 2. We vroegen aan de respondenten hoeveel ze bereid zijn jaarlijks te betalen voor het behoud van een plek met erfgoedwaarde.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2019

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

pagina 45 van 157

4.5.2.1

0-biedingen versus protestbiedingen

Tabel 13: Overzicht BTB.

Betalingsbereidheid BTB>0 BTB=0 Protest Totaal

Aantal observaties 1876 673 510 3059

% van de totale observaties 61% 22% 17%

In 39% van de gevallen wil de respondent niet betalen voor het genoemde object. In vele gevallen zal deze keuze een correcte weergave zijn van de betalingsbereidheid , met name wanneer de respondent vindt dat het geld beter kan besteed worden aan andere dingen dan aan het bewaren van onroerend erfgoed of gewoon geen interesse heeft in onroerend erfgoed. Er zijn echter respondenten die niet willen betalen uit protest, niet omdat ze onroerend erfgoed niet belangrijk vinden maar omdat ze niet akkoord gaan met het betalingsvehikel (we betalen al genoeg belastingen, enkel de gebruiker moet betalen ...), geen vertrouwen hebben dat het geld ook gaat besteed worden aan het bewaren van het onroerend erfgoed of liever via een andere weg wensen te betalen of bij te dragen. Bij deze respondenten gaan we ervan uit dat zij mogelijk wel een positieve betalingsbereidheid hebben voor het betreffende onroerend erfgoed maar dit om bepaalde redenen weigeren mee te delen. Deze ‘valse’ 0-biedingen halen de betalingsbereidheid voor onroerend erfgoed onterecht naar beneden. We verwijderen ze best uit de analyse. Om te achterhalen of de 0-biedingen effectief ingegeven zijn door een 0-betalingsbereidheid werd er na elke betalingsvraag, gepeild naar de reden van deze 0-betalingsbereidheid. Zo kunnen we het onderscheid maken tussen een echte 0-bieding en een 0-bieding uit protest. Uit de redenen die mensen konden aanduiden voor niet-betaling, zijn er 5 gelinkt aan protest (zie Tabel 14). Tabel 14: Redenen waarom mensen niet willen betalen.

% tov totaal aantal 0-bieders Ik betaal al genoeg belastingen

25,57%

Het is private eigendom

15,23%

De mensen die er gebruik van maken moeten er maar voor betalen

9,43%

Het geld voor het bewaren van dit monument kan beter aan iets anders worden besteed Ik geloof niet dat de betalingen ook echt voor het monument gaan gebruikt worden Ik wil wel bijdragen maar niet via gemeentebelastingen

7,07%

Het erfgoed in mijn woonplaats interesseert mij gewoon niet

6,35%

Ik wil liever een jaarlijkse bijdrage betalen die ingezet wordt voor alle erfgoed in mijn gemeente Mijn loon is te laag om een bijdrage te leveren

6,35%

Het is niet toegankelijk

2,81%

6,89% 6,44%

6,35%

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 46 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

1. Ik betaal al voldoende belastingen; 2. De mensen die er gebruik van maken, moeten er maar voor betalen; Deze antwoorden suggereren sterk dat de antwoorden van de respondent niet zijn echte betalingsbereidheid tonen maar eerder een reactie zijn op de rechtvaardigheid van het betalingsinstrument of dat hij vindt dat al betaald geld moet gebruikt worden. Een mogelijke verklaring om deze laatste reden te kiezen kan zijn dat de respondent het scenario niet goed heeft gelezen of geïnterpreteerd. Het kan ook de uiting zijn van een misnoegen over de bestaande belastingdruk. 3. Ik geloof niet dat de betalingen ook echt voor het monument gaan gebruikt worden; Dit duidt op weinig vertrouwen in de ontvanger van het geld eerder dan op een lage waardering voor erfgoed. 4. Ik wil wel bijdragen maar niet via gemeentebelastingen; 5. Ik wil liever een jaarlijkse bijdrage betalen die ingezet wordt voor alle erfgoed in mijn gemeente. Hierbij protesteert de respondent tegen het betalingsvehikel namelijk de gemeentebelastingen voor een specifiek object. Het kan dat hij wel degelijk een betalingsbereidheid heeft voor het bewaren van erfgoed maar dat niet op de aangegeven manier wil doen. We konden zo 43% van de 0-biedingen identificeren als protest. Ten opzichte van het totaal aantal observaties is dit 17%. Dit ligt in de lijn van andere contingente waarderingsstudies (tussen de 10% en 25%). 510 observaties werden als gevolg verwijderd uit de steekproef. Er blijven 2549 observaties over. Respondenten die niet akkoord gingen met het betalingsvehikel, kregen de mogelijkheid om alsnog hun betalingsbereidheid weer te geven via een ander betalingsvehikel: eenmalige gift, vrijwilligerswerk of toegangsgeld. In 6,44% van de 0-biedingen (70 observaties van 510 protest)) werd voor deze optie gekozen. De verdeling per betalingsvehikel ziet u in Figuur 7. Figuur 7: Keuze voor andere betalingsvehikels (aantallen, n=70).

De mensen die vrijwilligerswerk willen doen, willen er minder dan 2 dagen per maand aan besteden. In de 14 gevallen met een voorkeur voor een eenmalige gift, willen de respondenten gemiddeld € 23 betalen (variërend van minder dan € 5 tot € 100 of meer). Dit ligt in de lijn van de gemiddelde ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2019

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

pagina 47 van 157

betalingsbereidheid voor onroerend erfgoed voor 1 jaar (zie 4.5.2.2.) Respondenten die kiezen voor een toegangsprijs willen gemiddeld tussen de € 3 en € 5 per bezoek betalen. Ook hebben we de optie gelaten om ineens voor alle onroerend erfgoed in de gemeente/stad te betalen, in plaats van voor een specifieke plek. 6,35% van de 0-bieders koos voor deze optie. Deze laatste vraag hebben we ook aan alle respondenten die wel een positieve betalingsbereidheid toonden gesteld (zie 4.5.2.3). De analyse van deze vraag vindt u daar terug. 4.5.2.2

BTB voor een specifiek object

Na verwijdering van de protestbiedingen, vinden we in 74% van de antwoorden op de betalingsbereidheidsvraag (1876 observaties) een positieve betalingsbereidheid voor het bevraagde onroerenderfgoedobject terug. In 26% van de gevallen is er geen betalingsbereidheid voor het specifieke onroerenderfgoedobject. Zie Figuur 8 voor een verdeling. De gemiddelde betalingsbereidheid voor het behoud van onroerend erfgoed over alle respondenten en objecten heen (na verwijderen van enkele outliers) is € 22 per huishouden per jaar. De range gaat van € 0 tot € 1200. De outliers boven de €300 verwijderen we uit de analyse (19). Nemen we deze mee dan ligt het gemiddelde op € 26 per huishouden per jaar. Figuur 8: Histogram betalingsbereidheid specifiek object (n=2549).

De mediaan ligt op € 10 per huishouden per jaar. Redenen voor een positieve betalingsbereidheid De respondenten die willen betalen voor het bewaren van het onroerend erfgoed krijgen in een veranderende volgorde dezelfde lijst van redenen te zien als in bevraging 1 (zie Tabel 2). Ze konden maximaal 5 redenen aanduiden. We hebben in deze bevraging de respondenten de verschillende redenen niet laten rangschikken naar belangrijkheid.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 48 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

Tabel 15: Aantal keer dat een indicator voor een positieve betalingsbereidheid wordt aangeduid (in %, n=6678).

Aantal

%

Deze plaats is mooi

618

9%

Zonder deze plek zou het uitzicht van de omgeving er totaal anders uitzien

511

8%

Toekomstige generaties moeten kunnen genieten en leren van deze plaats

488

7%

Deze plaats is een belangrijk symbool voor de inwoners van onze stad/gemeente

468

7%

Deze plaats is belangrijk voor het toerisme in onze gemeente

439

7%

Het toont me een manier van bouwen/landschapsinrichting uit het verleden

362

5%

Het maakt mijn leefomgeving mooier

344

5%

Het erfgoed toont wie we zijn (lokale cultuur)

330

5%

Deze plaats laat toe om bij te leren over het verleden

322

5%

Het is een oude plaats

304

5%

Het is een unieke plaats in Vlaanderen/België

282

4%

Deze plaats is verbonden met lokale gebruiken/tradities

261

4%

Het is een plek die me laat ervaren hoe men vroeger leefde en werkte

258

4%

Het is een belangrijk oriëntatiepunt in de omgeving

248

4%

Deze plaats wordt nuttig gebruikt

242

4%

Het verhaal achter deze plaats is prachtig

211

3%

Het is een fijne plek om je vrije tijd door te brengen

188

3%

Deze plaats brengt mensen samen

181

3%

Ik zou het in de toekomst willen bezoeken/gebruiken

175

3%

Deze plaats maakt me trots

115

2%

Deze plaats laat me toe om stil te staan bij mezelf en mijn plaats in de wereld

70

1%

Het heeft een bijzondere betekenis voor mijzelf of mijn familie.

67

1%

Het is een plaats die werkgelegenheid aan mensen verschaft.

59

1%

Andere

59

1%

Het brengt me dichter bij God

27

0,4%

Het is een bron van inkomsten

26

0,4%

Het doet me beter begrijpen wie ik ben en waar ik vandaan kom

23

0,3%

Alle opgelijste redenen werden minstens 1 keer aangeduid (zie Tabel 15). De vijf frequentst aangeduide redenen zijn: • Deze plaats is mooi (9%); • Zonder deze plek zou het uitzicht van de omgeving er totaal anders uitzien (8%); • Toekomstige generaties moeten kunnen genieten en leren van deze plaats (7%); • Deze plaats is een belangrijk symbool voor de inwoners van onze stad/ gemeente (7%); • Deze plaats is belangrijk voor het toerisme in onze gemeente (7%). De twee meest gekozen redenen verwijzen naar erfgoedwaarden die eenvoudig waarneembaar zijn voor een ruim publiek en die weinig kennis vragen met betrekking tot onroerend erfgoed in het algemeen of het getoonde object. Het is voor hen beeldbepalend en een belangrijk onderdeel van hoe hun leefomgeving eruitziet. Ze willen dit liefst niet veranderen. De derde reden ‘toekomstige generaties moeten kunnen genieten en leren van deze plaats’ verwijst naar de overdrachtswaarde en geeft aan dat mensen erfgoed niet uitsluitend beschouwen als een nut voor de huidige generatie maar ook belang hechten aan het doorgeven van het onroerend erfgoed aan de toekomstige generaties, wat tevens de fundamentele motivatie is voor het hele onroerenderfgoedbeleid. De ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2019

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

pagina 49 van 157

vierde reden ‘deze plaats is een belangrijk symbool voor de inwoners van onze stad/gemeente’ verwijst dan weer naar de betekenis van erfgoed voor de huidige generatie, als drager van lokale identiteit. Ook een van de indicatoren voor de economische waarde van erfgoed wordt erkend door “Deze plaats is belangrijk voor het toerisme in onze gemeente”. Opvallend ten opzichte van de eerste bevraging is dat hier na de esthetische waarde meer redenen gelinkt aan symbolische en overdrachtswaarde aan bod komen en minder redenen die verwijzen naar historische en culturele waarden. Dit kan te maken hebben met de vraagstelling. We laten de mensen immers nadenken over wat als dit onroerenderfgoedobject er niet meer zou zijn. Ze gaan dan verder nadenken over het belang van het object, niet enkel voor zichzelf maar ook voor de maatschappij. De redenen die het minst gekozen werden zijn: • • •

Het brengt me dichter bij God (0,4%); Het is een bron van inkomsten (0,4%); Het doet me beter begrijpen wie ik ben en waar ik vandaan kom (0,3%).

De oorzaak van deze lagere scoring is wellicht te verklaren doordat ze niet op elke site en voor elke respondent even toepasbaar zijn. De spirituele waarde, hier verwoord als ‘het brengt me dichter bij God’ heeft vooral betrekking op religieus erfgoed. De economische waarde, hier verwoord als ‘het is een bron van inkomsten’ is vooral relevant voor eigenaars en beheerders en deze vormden slechts een zeer beperkte groep van de respondenten. De link met toerisme wordt wel aangegeven als belangrijk. Wellicht zien de mensen de link tussen onroerend erfgoed en andere inkomsten/werkgelegenheid minder. Redenen om niets te betalen Zoals gezegd werden een aantal respondenten die niet wensten te betalen uit de analyse gehouden omdat we van deze respondenten op basis van de reden van niet-betalen niet zeker kunnen zeggen of het een echte 0-betalingsbereidheid betreft. Zij protesteren eerder tegen het scenario of het betalingsvehikel. Blijven over de respondenten die een echte betalingsbereidheid van 0 hebben. De voornaamste indicatoren om niet te willen betalen voor het behoud van onroerend erfgoed is omdat het in private handen is (34%). De tweede belangrijkste reden is dat ze het niet de moeite vinden om de plek te bewaren (17%) gevolgd door “Het geld kan beter aan iets anders worden besteed” (zie Tabel 16). Tabel 16: Redenen om niet te betalen voor een specifiek onroerenderfgoedobject (n=500).

Aantal

%

Het is private eigendom

168

34%

Ik vind het niet de moeite om deze plek te bewaren

83

17%

Het geld voor het bewaren van dit monument kan beter aan iets anders worden besteed

78

16%

Het erfgoed in mijn woonplaats interesseert mij gewoon niet

70

6,35%

Mijn loon is te laag om een bijdrage te leveren

70

6,35%

Het is niet toegankelijk

31

2,81%

Het is opvallend dat een 0-bieding voornamelijk wordt veroorzaakt door het feit dat het onroerenderfgoedobject private eigendom is. De financiële last ligt bij de eigenaar, vinden de

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 50 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

respondenten. Vaak hebben ze ook het idee dat deze eigenaars over voldoende middelen beschikken. Als we verder doorgaan op de tweede reden van niet-betaling namelijk “Ik vind het niet de moeite om deze plek te bewaren”, dan zien we dat de top 3 van redenen voor het niet willen bewaren van het onroerenderfgoedobject is: • • •

Deze plaats is geen unieke plaats in Vlaanderen/België; Deze plaats heeft geen enkele betekenis voor onze gemeente/stad; Deze plaats is lelijk.

De reden voor het ontbreken van een betalingsbereidheid en waardering van erfgoed komt voornamelijk voort uit het idee dat het onroerend erfgoed geen of weinig uniciteit heeft en dat het geen betekenis heeft voor zijn directe omgeving. Hier ligt zeker een rol voor beleid om de waarde beter te kaderen. Daarnaast wordt het erfgoed ook als ‘lelijk’ beschouwd, het ontbreken van de esthetische waarde is duidelijk een reden om erfgoed niet te willen bewaren. Deze redenen vonden we ook terug in bevraging 1. In het algemeen kunnen we dus stellen dat het belang van de esthetische waarde en de uniciteit van erfgoed zeer uitgesproken is aangezien deze redenen zowel aan de positieve als de negatieve zijde doorslaggevend zijn in de betalingsbereidheid van de respondent: esthetische waarde resulteert in een positieve betalingsbereidheid, terwijl het ontbreken van de esthetische waarde leidt tot geen betalingsbereidheid. 4.5.2.3

BTB voor alle onroerend erfgoed in een gemeente/stad

We vroegen aan de respondenten die een positieve betalingsbereidheid hadden of ze liever wensten te betalen voor een specifiek erfgoedobject of eerder voor alle onroerend erfgoed in de gemeente. 55% van de respondenten zou liever een bijdrage voor al het onroerend erfgoed in de gemeente betalen. De andere 45% verkiezen te betalen voor een specifiek object. Figuur 9: Betalingsbereidheid voor alle onroerend erfgoed in de eigen stad/gemeente (n=429).

Gemiddeld wenste deze eerste groep van respondenten € 58 per huishouden per jaar te betalen met een spreiding van € 0 tot € 650. De mediaan is € 25 per huishouden per jaar. We zien dat de betalingsbereidheid toeneemt met het aantal onroerenderfgoedobjecten in een stad/gemeente maar zeker niet lineair is. Het bedrag dat de respondenten voor alles wensen te betalen is zeker niet gelijk aan de vermenigvuldiging van het aantal objecten met het bedrag dat ze betaalden voor een specifiek object. Er is een zekere verzadigingsgraad. Het inkomen zal hier zeker ook een rol spelen. ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2019

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

pagina 51 van 157

Deze groep respondenten bestaat voornamelijk uit jongere mensen die wonen in de stad waar het aantal erfgoedobjecten hoog is. Vermoedelijk willen ze liever geen keuzes maken tussen erfgoed en bijdragen voor alle onroerend erfgoed in de mate van hun inkomen. Van de respondenten die protesteerden tegen het scenario waren er 71 die aanduidden dat ze liever een bedrag betaalden voor al het onroerend erfgoed in de gemeente. De betalingsbereidheid van deze mensen blijft laag met een gemiddelde van € 5 per huishouden per jaar en een mediaan van € 3.

4.5.3 Verbanden tussen variabelen en de betalingsbereidheid In dit hoofdstuk kijken we naar het verband (de correlatie) tussen een variabele en de betalingsbereidheid. Een positieve correlatie wijst erop dat als de variabele stijgt (bijv. hogere leeftijd, meer bezoeken...) de betalingsbereidheid ook stijgt. Een negatieve correlatie wil zeggen dat als er een stijging is in de variabele (bijv. meer bezoeken) de betalingsbereidheid daalt. Dit verband kan nog wijzigen indien we rekening houden met alle variabelen samen in een regressie, omdat de variabelen onderling elkaar kunnen beïnvloeden. 4.5.3.1

Kenmerken respondent

De volgende kenmerken van de respondent hebben een positieve correlatie met betalingsbereidheid: •

• • • • • • • • •

de leeftijd en daaraan gelinkt of iemand behoort tot de actieve beroepsbevolking of niet. We zien dat hoe ouder de respondent, hoe meer de respondent wil betalen voor onroerend erfgoed. Respondenten die niet tot de actieve beroepsbevolking behoren, hebben een licht positievere BTB dan de actieve bevolking. Deze groep bestaat voornamelijk uit gepensioneerden. We zouden kunnen stellen dat ouderen meer affiniteit hebben met erfgoed. Een bijkomende verklaring voor de hogere BTB bij deze groep kan zijn dat de nietactieve bevolking vaak meer vrije tijd heeft en daardoor ook frequenter bouwkundig onroerend erfgoed bezoekt (we vinden in onze data een positieve correlatie tussen leeftijd en museumbezoek en bezoek aan historische gebouwen); opleidingsniveau; inkomen; verbondenheid met de woonplaats; bezoek aan podiumkunsten, concerten, musea, natuur en park; interesse hebben in geschiedenis (algemeen, streek of familie); wens om mee te beslissen over wat er met leegstaand onroerend erfgoed in de woonplaats gebeurd of welke plekken worden beschermd. Dit wijst op een sterke betrokkenheid met het thema; het belangrijk vinden om plekken met onroerend erfgoed te bewaren; het kennen van het bevraagde onroerenderfgoedobject gebruik

We vinden geen significante correlatie tussen lid zijn van een erfgoedorganisatie, als vrijwilliger werken of beroepshalve betrokken zijn bij erfgoed. Deze positieve correlatie vinden we wel bij bijv. de betalingsbereidheid voor natuur. Waarschijnlijk is dit te verklaren door het feit dat ze reeds geld of tijd besteden aan onroerend erfgoed in het algemeen.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 52 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

Bij de vraag of respondenten liever voor een specifiek onroerend erfgoed wensen te betalen of eerder voor alle erfgoed in de gemeente is het opvallend dat eigenaars (zeer klein %) minder geneigd zijn om te kiezen voor een algemene gemeentetaks. Ook oudere respondenten hebben een lichte voorkeur om te kiezen voor betaling voor een specifieke plek. Deze bevindingen gaan zowel op voor de respondenten die eerder een bedrag wensen te betalen voor een specifiek object als voor de respondenten die een bedrag willen leggen voor alle onroerend erfgoed. Uitzondering hierop zijn de respondenten die als vrijwilliger werken. Hier vinden we een kleine positieve correlatie terug in de groep van “1 bedrag voor alle erfgoed”. Met andere woorden, de respondenten die prefereren om voor alle onroerend erfgoed samen te betalen en als vrijwilliger werken, hebben een iets hogere BTB. Uit de data blijkt dat deze vrijwilligers een grotere interesse hebben in het meebeslissen over wat er met leegstaand of verwaarloosd onroerend erfgoed in de gemeente gebeurt; daarnaast hebben ze vermoedelijk een bredere interesse in onroerend erfgoed dat een specifieke site overstijgt. Ze zijn dus eerder geneigd om voor een algemeen beleid te betalen. 4.5.3.2

Kenmerken woonplaats

We onderzochten of er een verschil is tussen de betalingsbereidheid van de inwoners van een stad en de betalingsbereidheid van de inwoners van een gemeente. We maakten de indeling op basis van de officiële toewijzing van de woonplaats als stad zonder onderscheid te maken tussen de grootte van de stad. Stedelingen willen gemiddeld € 25 per huishouden per jaar betalen voor het behoud van een specifieke site terwijl niet-stedelingen er gemiddeld € 27,14 per huishouden per jaar voor over hebben. Statistisch is er geen significant verschil in de betalingsbereidheid van stedelingen versus niet-stedelingen. Als we andere gekende variabelen zoals inkomen, leeftijd, ... opnemen in de vergelijking, dan vinden we wel een significant verschil in betalingsbereidheid tussen stad en gemeente (zie 5.1.2). Dit wil zeggen dat deze variabelen correleren zowel in negatieve als positieve zin met de variabele stad en ervoor zorgen dat het verschil tussen stad en gemeente wordt geneutraliseerd bij een simpele vergelijking van de BTB. Daarom is het relevant om deze parameters verder mee te nemen in de analyse. De netto-oppervlakte erfgoed in de woonplaats heeft geen significant effect op de hoogte van de BTB voor een specifiek onroerend erfgoed, wel op de wijze waarop de respondenten een bijdrage willen doen. Respondenten uit woonplaatsen die in het 3de of 4de percentiel vallen qua oppervlakte aanwezig erfgoed zijn eerder geneigd om te kiezen voor een algemene gemeentetaks voor alle onroerend erfgoed in stad/gemeente dan respondenten met minder erfgoed in de buurt. Dit heeft wellicht te maken met het feit dat deze respondenten beseffen dat de som hoog kan oplopen als ze voor al deze plaatsen een vergelijkbaar bedrag moeten betalen. Ze willen anderzijds wel zoveel mogelijk beschermen. Aangezien de bedragen hoger liggen voor deze algemene taks maar niet lineair lopen met het aantal plekken met erfgoedwaarde, kunnen we stellen dat er een soort van verzadigingsgraad optreedt: hoe meer plekken, hoe kleiner het bedrag per plek.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2019

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

pagina 53 van 157

4.5.3.3

Kenmerken onroerend erfgoed

We hebben de verschillende typologieën van onroerend erfgoed naast elkaar gezet en een gemiddelde betalingsbereidheid berekend per typologie (zie Figuur 10). Figuur 10: Betalingsbereidheid per typologie.

Bouwkundig erfgoed scoort (over alle typologieën heen) gemiddeld € 25,83, stads- en dorpsgezichten € 23,36 en cultuurhistorische landschappen (zoals in de wetgeving gedefinieerd) € 21,99. Deze verschillen zijn statistisch gezien niet significant. Dit wil zeggen dat de bekomen gemiddelden over de categorieën heen niet van elkaar verschillen. We moeten de kanttekening maken dat het overgrote deel van de geselecteerde objecten bouwkundig erfgoed was en we dus veel meer observaties hebben voor deze categorie dan voor de andere categorieën (respectievelijk 80, 13 en 6 objecten). Per deeltype liggen de aantallen observaties dichter bij elkaar met gemiddeld 6-7 objecten per type. Als we de categorie bouwkundig erfgoed onderverdelen in de verschillende bevraagde typologieën zien we wel een significant verschil in de betalingsbereidheid. Als we naar de gemiddelde BTB per huishouden per jaar kijken en bouwkundig erfgoed opdelen in verschillende categorieën dan wordt de top 5 aangevoerd door oorlogsgedenktekens, openbare gebouwen (gemeentehuizen, stadhuizen, scholen), kapellen, andere religieuze gebouwen (begijnhoven, pastorieën, kloosters...) en cultuurhistorische landschappen. Halen we de uitschieters eruit (> € 300) dan wijzigt deze volgorde maar licht. Openbare gebouwen en andere religieuze gebouwen scoren nog steeds hoog. Kerken scoren dan gemiddeld iets hoger dan kapellen. En ook de stads- en dorpsgezichten scoren dan iets beter. Het oorlogsgedenkteken daalt nu aanzienlijk. Aangezien het 1 object betrof met 26 observaties is voorzichtigheid geboden bij veralgemening. Typologieën met een meer privaat karakter, zoals kastelen, hoeves en woningen scoren iets lager. Mensen willen meer betalen voor onroerend erfgoed met een publiek karakter dan voor erfgoed met een privaat karakter. Dit lijkt logisch aangezien privaat eigendom vaak enkel aan de buitenkant kan bekeken worden en velen vinden dat de eigenaars zelf de financiële last moeten dragen. Ook molens scoren significant lager.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 54 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

Alle redenen worden aangeduid voor het ondersteunen van de betalingsbereidheid. Per typologie domineren andere waarden. De betalingsbereidheid voor openbare gebouwen wordt vooral ingegeven door de symboolwaarde van het onroerend erfgoed voor de stad of gemeente. Ook het gebruik van het object wordt als belangrijke reden voor de waardering genoemd. Voor de groep van begijnhoven, pastorieën, kloosters, is dit vooral om esthetische en toeristische redenen. Het behoud voor toekomstige generaties (overdrachtswaarde) scoort ook hoog bij deze groep. Kerken scoren dan weer hoog op ‘symbool voor de gemeente’ en ‘beeldbepalend voor de gemeente’. Ook de sociale waarde (‘brengt mensen samen’) scoort hier hoog. De betalingsbereidheid voor cultuurhistorische landschappen wordt vooral ingegeven door de esthetische en omgevingsbepalende waarden van het landschap. Ook het behoud voor toekomstige generaties scoort hoog (overdrachtswaarde). Als we naar andere waarderingsstudies over natuurlandschappen kijken dan scoort het cultuurhistorische aspect gemiddeld lager dan de BTB voor het behouden/verkrijgen van meer en zeldzame soorten (€ 22 versus € 28). Bij de andere typologieën spelen voornamelijk esthetische waarden en een deel economische waarde (toerisme) een belangrijke rol. Opvallend is dat bij de industriële sites esthetische redenen niet domineren. Daar speelt vooral de industrieel-archeologische waarde (zien hoe men vroeger werkte) een doorslaggevende rol. Het oorlogsgedenkteken heeft dan eerder een sterk symbolische waarde. Ook de spirituele waarde (stilstaan bij wie je bent) speelt hier een rol. We zien dat de gemiddelde BTB binnen sommige categorieën (bijv. religieuze) niet noodzakelijk gelinkt is aan de grootte van het object. Kerken en kapellen hebben nauwelijks een verschillende gemiddelde betalingsbereidheid. In de mediaan is er wel een verschil. Dit betekent dat er een groep mensen is die veel over heeft voor een kapel. Dit valt mogelijk te verklaren door de kleinschaligheid en het sterk lokale belang van kapellen. Vaak wordt een kapel door de lokale bewoners onderhouden. Daarnaast loopt een kapel een groter risico op afbraak dan bijv. een kerk. We vermoeden dat het scenario rond de betalingsbereidheid (vervallen en op termijn verdwijnen van het onroerend erfgoed) als urgenter wordt beschouwd bij een kapel ten opzichte van de grotere religieuze gebouwen. Bij stads- en dorpsgezichten en aparte woningen is er wel duidelijk een hogere betalingsbereidheid naargelang de grootte. Hier verkiezen de respondenten meer voor grotere gehelen (stads- en dorpsgezichten) te betalen. Ook in het draagvlakonderzoek zien we dat mensen meer belang hechten aan het bewaren van grotere gehelen. We kunnen niet echt een uitspraak doen over het onderscheid tussen beschermd en enkel vastgesteld onroerend erfgoed op basis van gemiddelden en correlaties. Het overgrote deel van de geselecteerde objecten is immers beschermd. Slechts 8 van de 90 objecten is enkel vastgesteld. In de correlatieanalyse vinden we geen significant verschil tussen de twee groepen. Dit wil zeggen dat de respondent gemiddeld geen andere BTB heeft voor een beschermd object versus een vastgesteld object. Er is een positieve correlatie tussen BTB en toegankelijkheid van de plek. Als het gebouw of gebied niet toegankelijk is of zelfs niet zichtbaar vanop de openbare weg, daalt de BTB.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2019

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

pagina 55 van 157

5 EEN WAARDERINGSFUNCTIE Waarderingsstudies zijn duur. Het is zaak om de resultaten zo breed mogelijk te gebruiken. Dit kan aan de hand van benefit transfer. In dit hoofdstuk analyseren we de data om te komen tot een bruikbare transferfunctie.

5.1.1 Benefit transfer Benefit transfer is een methode om informatie uit bestaande waarderingsstudies te vertalen naar de eigen gevalstudie. Indien een bestaande studie voldoende aansluit bij de eigen gevalstudie, kunnen daaruit waarden worden overgenomen. Hiermee moet wel voorzichtig worden omgesprongen, aangezien waardering context- en tijd specifiek is. Ondanks de uitdagingen bij de toepassing van benefit transfers, kan het een goed alternatief zijn voor originele waarderingsstudies die complex, duur en tijdsintensief kunnen zijn. •

Waardetransfer: We gebruiken de waarde uit een vergelijkbare studie en gebruiken deze voor het bestudeerde gebied/object. Eventueel kan de waarde nog aangepast worden aan bijv. de koopkracht van de regio als deze verschilt van die in de originele studie. Wanneer we deze methode gebruiken zullen we een lage en hoge waarde definiëren uit de literatuur. Deze twee waarden geven dan het bereik uit de literatuur weer.

•

Functietransfer: In plaats van de waarde te transfereren wordt een functie geschat waarin rekening gehouden wordt met de verschillende beïnvloedende variabelen (zowel karakteristieken van het gebied als karakteristieken van de respondenten). Zo kan de waardering aangepast worden aan de situatie van het studiegebied.

5.1.2 Analyse Deze studie is zo opgezet dat we een functie kunnen genereren die we kunnen gebruiken om andere onroerenderfgoedobjecten te waarderen. Hiervoor runnen we econometrische software om te bepalen welke variabelen de verschillen in betalingsbereidheid tussen respondenten en objecten verklaren. In deze studie schatten we twee functies. Een voor de BTB voor specifieke objecten, en een voor de BTB voor alle onroerend erfgoed in de gemeente. We runnen in de software verschillende econometrische modellen waarbij we de verklarende variabelen die we bevraagd hebben, laten variëren (alle gemeten variabelen van de respondent en kenmerken van het onroerenderfgoedobject). Uiteindelijk kiezen we het model dat de beste verklarende kracht heeft en dat het meest in aanmerking komt om te gebruiken voor het ontwikkelen van een functie voor functietransfer. •

Functie BTB voor specifiek object

Het beste verklarende model dat we met de variabelen uit de studie kunnen bouwen, is een model dat bij de vergelijking van de verschillen in betalingsbereidheid rekening houdt met het feit dat elke respondent meerdere onroerenderfgoedobjecten heeft gewaardeerd. Het model weet dat bij dezelfde respondent de verschillen in betalingsbereidheid niet worden verklaard door sociodemografische kenmerken van de respondent aangezien deze hetzelfde blijven.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 56 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

Hieronder bespreken we eerst de marginale effecten3 van de variabelen die in het model met alle variabelen significant zijn maar waarvoor we geen onmiddellijke informatie ter beschikking hebben zonder de inwoners van een gemeente te bevragen. Daarna bespreken we het model waarvan de waarderingsfunctie voor functietransfer wordt afgeleid. Dit model bevat enkel variabelen waarvoor secundaire data beschikbaar zijn. Tabel 17: Marginale effecten in €/huishouden/jaar niet beschikbare data.

Variabele VRIJWILLIGER*** BEZOEK HISTORISCHE GEBOUWEN* BIOSCOOPBEZOEK*** BLIOTHEEKBEZOEK** INTERESSE STREEKGESCHIEDENIS* MEEBESLISSEN BESCHERMING** BELANGRIJK OM OE TE BEWAREN* MEE EENS DAT FUNCTIE MOET GEGEVEN WORDEN AAN LEEGSTAAND ERFGOED** PASSIEF GEBRUIK ACTIEF GEBRUIK**

Marginaal effect -10,4452 -1,90231 3,344727 -1,51092 2,619427 1,953596 2,16515

2,481712 1,437 3,988513

Hoe minder frequent de respondent historische gebouwen of de bibliotheek bezoekt (een hogere score op de schaal stond voor minder frequent bezoek), hoe minder hij wil betalen. De respondent betaalt respectievelijk € 3 en € 1.6 minder ten opzichte van iemand die frequenter historische gebouwen of de bibliotheek bezoekt. In andere modellen vinden we eenzelfde effect voor mensen die minder frequent een museum of parken bezoeken. Het omgekeerde geldt voor bioscoopbezoek: mensen die minder de bioscoop bezoeken hebben een hogere betalingsbereidheid van 3€. Respondenten die als vrijwilliger werken (6% van de respondenten) hebben een lagere betalingsbereidheid voor een specifiek onroerenderfgoedobject (- € 10). Vanuit economische theorie is dit te verklaren doordat ze reeds tijd investeren in onroerend erfgoed, wat ook kan vertaald worden in monetaire termen. Gebruikers hebben een hogere betalingsbereidheid dan niet-gebruikers. Respondenten die het object passief gebruiken (er zicht op hebben of er passeren) betalen € 1,5 meer, terwijl actieve gebruikers (bezoeken, in wonen of werken) € 4 meer willen betalen. Respondenten die interesse hebben in streekgeschiedenis, wensen mee te beslissen over welk erfgoed wordt beschermd, het belangrijk vinden om onroerend erfgoed te bewaren voor de toekomst en het er mee eens zijn dat er een functie moet gegeven worden aan leegstaand onroerend erfgoed wensen gemiddeld 2€ meer te betalen ten opzicht van mensen die dit niet doen.

3

Het marginale effect is het effect op de betalingsbereidheid van een stijging van 1 unit van de betreffende variabele. De transferfunctie wordt afgeleid van de marginale effecten van dit model. ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2019

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

pagina 57 van 157

Het model met enkel de significante variabelen die we uit secundaire databronnen kunnen invullen wordt hieronder verder besproken. Als we kijken hoe goed dit model de verschillen in de BTB verklaart ten opzichte van het vorige model waarin we alle gekende en significant verklarende variabelen meenemen, dan scoort dit nauwelijks slechter. We tonen voor de volledigheid ook de geschatte parameters (Tabel 19). Tabel 18: Model 2: Enkel significante variabelen uit secundaire databronnen.

Variabele Constante* LEEFTIJD*** GEMIDDELD MAANDELIJK HUISHOUDINKOMEN*** CULTUURHISTORISCHE LANDSCHAP*** STADS-OF DORPSGEZICHT*** OPENBAAR GEBOUW*** KERK*** BEGIJNHOF, ABDIJ, PASTORIJ*** IN STAD*** TOEGANKELIJK***

Coëfficient 4,791458 0,255236 0,002899 11,89327 14,12805 22,8555 9,352562 17,16754 -9,52786 7,636526

Tabel 19: Model2: marginale effecten in €/huishouden/jaar.

Variabele Constante* LEEFTIJD*** GEMIDDELD MAANDELIJK HUISHOUDINKOMEN*** CULTUURHISTORISCHE LANDSCHAP*** STADS-OF DORPSGEZICHT*** OPENBAAR GEBOUW*** KERK*** BEGIJNHOF, ABDIJ, PASTORIJ*** IN STAD*** TOEGANKELIJK***

Marginaal effect 2,909739 0,154999 0,00176 7,222501 8,579631 13,87961 5,67959 10,42544 -5,78604 4,637482

We zien dat ouderen een hogere betalingsbereidheid hebben dan jongere mensen. Iemand van 58 zal € 4,5 meer betalen als iemand van 30. Hier kunnen verschillende verklaringen voor zijn. Enerzijds hebben mensen die niet meer beroepsactief zijn meer vrije tijd om te genieten van onroerend erfgoed, anderzijds hebben ouderen misschien meer affiniteit met onroerend erfgoed in hun gemeente. Als we kijken naar de verschillende typologieën onroerend erfgoed zien we hier toch een lichte verschuiving in de voorkeuren ten opzichte van wat we zien op basis van de gemiddelde waarden. Dit

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 58 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

is te verklaren doordat nu ook andere verklarende variabelen mee in de functie worden geplaatst, die voor een deel de verschillen tussen typologieën wegnemen. In vergelijking met individueel bouwkundig erfgoed worden stads-en dorpsgezichten en cultuurhistorische landschappen hoger gewaardeerd. Splitsen we het bouwkundig erfgoed uit over verschillende typologieën dan zien we een grotere variatie. De analyse gebeurt steeds ten opzichte van een referentieklasse. In dit geval is deze referentie de typologie ‘woning’. De betalingsbereidheid voor de categorieën woning, kasteel, molen, industrieel erfgoed, hoeve en kapel is vergelijkbaar met elkaar. Voor de typologie kerk is de betalingsbereidheid € 5,68 hoger. Voor de categorie openbaar onroerend erfgoed (zoals school, stadhuis ...) is er een extra BTB van € 13,88. Voor de typologie ander religieus onroerend erfgoed (zoals begijnhof, abdij of pastorie, ...) is er een extra BTB van € 10,43. Stads- en dorpsgezichten krijgen dan weer een extra € 8,58 en cultuurhistorische landschappen een extra € 7,22. De toegankelijkheid van het onroerend erfgoed is belangrijk. De betalingsbereidheid voor een toegankelijk object ligt € 5,37 hoger dan een object dat niet toegankelijk is. We vonden bij de correlatie slechts een klein positief effect. Als we corrigeren voor andere variabelen wordt het belang dus groter. Het marginale effect ligt iets hoger dan in het vorige model. Het capteert wellicht een beetje van de variabele ‘gebruik’. In dit model vinden we ook een onderscheid tussen mensen die in een stad wonen en mensen die in een gemeente wonen. Dit haalden we niet uit de analyse puur op basis van de gemiddelden. Inwoners van een stad hebben een lagere BTB. Dit kan gelinkt zijn aan vele oorzaken, die niet meteen uit de bevraging naar voren komen. Enkele variabelen kunnen wel van invloed zijn. Zo zien we dat mensen in de stad zich minder verbonden voelen met hun woonplaats en daarom misschien ook minder verbonden met het onroerend erfgoed wat tot een lagere betalingsbereidheid kan leiden. Ook de groep die wil meebeslissen over welk onroerend erfgoed wordt beschermd is hier kleiner. Deze groep heeft over het algemeen een hogere betalingsbereidheid. Je zou theoretisch verwachten dat de betalingsbereidheid voor een specifiek object zou dalen naarmate er meer onroerend erfgoed in de woonplaats aanwezig is aangezien er dan genoeg alternatieven zijn die het verdwijnen van een erfgoed kunnen compenseren (substitutie-effect). Als er andere mogelijkheden zijn om vergelijkbaar onroerend erfgoed te bezoeken, gaat het belang van een onroerenderfgoedobject dalen. Dit vinden we echter niet terug in de resultaten. Er is naar betalingsbereidheid voor een specifiek onroerend erfgoed geen onderscheid te vinden tussen de verschillende percentielen hoeveelheid onroerend erfgoed waarin de gemeente of stad zich bevindt. Op basis van de marginale effecten kunnen we een functie samenstellen die kan gebruikt worden om de betalingsbereidheid voor een onroerenderfgoedobject dat niet in de bevraging voorkwam in te schatten. Als constante schatten we het model zonder gekende parameters. Gemiddelde BTB per huishouden per jaar= € 2,91 + € 0,16 x gemiddelde leeftijd + € 0,0018 x gemiddeld maandelijks huishoudinkomen + € 7,22 indien CHL + € 8,58 indien SDG + € 13,88 indien openbaar gebouw (stadhuis, school ...) + € 5,68 indien kerk ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2019

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

pagina 59 van 157

+ â‚Ź 10,43 indien begijnhof, pastorie of abdij - â‚Ź 5,79 indien een stad + â‚Ź 4,64 indien toegankelijk Je vermenigvuldigt de parameters met de correcte variabele voor de gemeente waarin het object ligt. Je vermenigvuldigt de juiste typologie met 1, de andere met 0. Als het object (deels)toegankelijk is vermenigvuldig je de laatste term ook met 1. De uitkomst van deze functie moet dan vermenigvuldigd worden met het totale aantal huishoudens van een gemeente om de totale jaarlijkse betalingsbereidheid voor het behoud van een bepaald onroerenderfgoedobject te berekenen. Dit is het totale jaarlijkse bedrag dat de huishoudens gemiddeld willen besteden aan het specifieke onroerenderfgoedobject in hun gemeente. Om te weten hoeveel de netto huidige waarde is moeten de jaarlijkse bedragen met volgende formule worden teruggebracht naar het huidige jaar: Totale waarde= ∑đ?‘› đ?‘Ą=0 Met

đ??ľđ?‘‡đ??ľđ?‘Ą (1+đ?‘–)đ?‘Ą

BTBt de betalingsbereidheid in jaar t i de discontovoet n de duur van het effect van de investering (gebruikelijk 50 jaar)

Voor de discontovoet wordt best een sociale discontovoet genomen van 4% (Federaal Planbureau, 2017). Deze ligt lager dan de discontovoeten in de markt. In de literatuur is er ook meer en meer sprake om te werken met dalende of geen of zelfs negatieve discontovoeten voor publieke goederen met een tijdshorizon >30 jaar aangezien zo het belang voor toekomstige generaties nog beter wordt weergegeven (Ochelen en Putzeijs, 2007, Gowdy et al, 2010). •

Functie voor BTB voor alle erfgoed in een gemeente/stad

Naast een betalingsbereidheid voor een specifiek object, vroegen we ook aan de respondent of ze niet liever een taks voor alle onroerend erfgoed in de gemeente betaalden. 55% had een voorkeur voor dit scenario ten opzichte van het betalen voor een specifiek object. We analyseerden deze betalingsbereidheid en kwamen tot de volgende uitkomsten: Variabelen die we niet meteen kunnen terugvinden in secundaire data maar die wel een invloed hebben op de betalingsbereidheid voor onroerend erfgoed in het algemeen zijn de volgende: Tabel 20: Model 3: Marginale effecten van significante verklarende variabelen, geen secundaire data voorhanden.

Variabele BEZOEK PARK** TOERISTISCH BEZOEK STAD OF GEMEENTE** INTERESSE IN GESCHIEDENIS VAN DE STREEK** INTERESSE IN FAMILIEGESCHIEDENIS* MEEBESLISSEN WELK ERFGOED WORDT BESCHERMD

Marginaal effect 5,57972048 -12,9030722 9,15118443 -11,1454359 13,6243022

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 60 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

Mensen die niet of nooit naar een park gaan, willen ongeveer een € 5,58 meer betalen dan mensen die regelmatig een park bezoeken. Mensen die nooit of zelden een toeristisch bezoek aan een stad of gemeente brengen, hebben dan een lagere betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed in de gemeente (€ 12,90 minder). Mensen die interesse hebben in de geschiedenis van de streek hebben een hogere betalingsbereidheid dan mensen die hier weinig interesse in hebben: ze betalen € 9,15 meer. Dit is niet zo verwonderlijk aangezien onroerend erfgoed een tastbaar bewijs is van de geschiedenis. Vreemd genoeg hebben mensen die sterk geïnteresseerd zijn in hun eigen familiegeschiedenis een lagere betalingsbereidheid (€ 11,14 minder) voor onroerend erfgoed. Mensen die wensen mee te beslissen welk onroerend erfgoed wordt beschermd hebben een hogere betalingsbereidheid van € 13,62. Dit duidt op een sterke betrokkenheid van deze mensen bij onroerenderfgoedbeleid. Aangezien ze een hogere betalingsbereidheid hebben, getuigt de wens om te participeren eerder van een sterke betrokkenheid bij onroerend erfgoed dan een wantrouwen in het beleid van de overheid. Omdat we deze factoren niet kunnen achterhalen wanneer we de functie gebruiken voor een andere gemeente, bekijken we enkel die variabelen waarvoor databronnen bestaan.

Tabel 21: Model 5: BTB voor alle erfgoed in de gemeente, significante variabelen.

Variabele

coëfficiënt

CONSTANTE LEEFTIJD* OPLEIDING** GEMINK**

24,7262849

0,53368879 15,1962409 0,00737664

Tabel 22: Marginale effecten.

Variabele CONSTANTE LEEFTIJD* OPLEIDING** GEMINKOMEN**

Marginaal effect 18,3975759

0,39709079 11,3067530 0,00548858

Uit dit model blijkt dat vooral opleiding en inkomen sturend zijn voor de betalingsbereidheid voor het behoud van alle onroerend erfgoed in de gemeente. Ten opzichte van iemand met een lage scholingsgraad (lager onderwijs) betalen hooggeschoolden € 22 meer. Per € hoger inkomen wordt € 0,0055 meer betaald. Ouderen wensen ook meer te betalen voor erfgoed in het algemeen In de economische theorie zien we twee aspecten van betalingsbereidheid. Enerzijds zal de totale betalingsbereidheid toenemen als we meer krijgen. We vinden over het algemeen dat 10 onroerenderfgoedobjecten samen meer waard zijn dan 5. Anderzijds zal de extra waarde van een bijkomende eenheid van een product of dienst (marginaal effect) afnemen naarmate we meer goederen of diensten hebben totdat uiteindelijk een bijkomend object geen meerwaarde meer heeft. Bijv. Als we 4 kerken hebben in een gemeente dan zal het behoud van 1 van die kerken minder belangrijk worden geacht dan wanneer we slechts 1 kerk hebben. ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2019

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

pagina 61 van 157

In dit model zien we geen verschil tussen gemeenten en steden met weinig en veel onroerend erfgoed. Op basis van de marginale effecten schatten we een functie die we kunnen gebruiken om de betalingsbereidheid voor al het onroerend erfgoed in de woonplaats in te schatten. Gemiddelde BTB per huishouden per jaar= € 18,39 + € 0,40 x gemiddelde leeftijd + € 11,31 x gemiddelde scholingsgraad (berekend op basis van % laaggeschoold (*1) % middengeschoold (*2) en % hooggeschoold (*3) + € 0,0055 x gemiddeld maandelijks huishoudinkomen Het berekende bedrag moet je dan vermenigvuldigen met het totaal aantal huishoudens in de gemeente of stad. Ook hier kan een totale nettowaarde worden berekend.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 62 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

6 BESLUIT Over het algemeen kunnen we concluderen dat de Vlaming een goed idee heeft over wat onroerend erfgoed is. Hoewel er in de eerste plaats wordt gedacht aan bouwkundig erfgoed, worden er bij het spontaan opnoemen en aanduiden van gekend onroerend erfgoed in respectievelijk 16%, 11% en 12% van de gevallen ook stads- en dorpsgezichten, parken en natuurgebieden genoemd. Dit is vergelijkbaar met de resultaten uit het draagvlakonderzoek. De bekendheid van onroerend erfgoed in de gemeente is hoog. Van de 90 geselecteerde onroerenderfgoedobjecten was het betreffende object in 74% van de observaties gekend. Uit de resultaten blijkt dat onroerend erfgoed een grote rol speelt in ons dagelijks leven. Respectievelijk 64%, 48% en 59% brengt minstens eenmaal per jaar een bezoek aan een stad of gemeente, een historisch gebouw/monument of aan een natuurgebied/cultuurhistorisch landschap. Dit is een hoger aantal dan wat uit de SCV-bevragingen van de Vlaamse overheid komt. Bij de door ons geselecteerde objecten werd in 26% van de gevallen het onroerend erfgoed bezocht, in 42% van de gevallen werd er regelmatig gepasseerd. Dit is natuurlijk sterk gelinkt aan de toegankelijkheid van de geselecteerde objecten. 21% (19 van de 90 objecten)) is niet toegankelijk. 35% van de respondenten wenst mee te beslissen over wat er met leegstaand of verwaarloosd erfgoed gebeurt en welk erfgoed in de woonplaats wordt beschermd. Dit kan zowel positief als negatief geïnterpreteerd worden: een negatieve interpretatie is dat mensen die niet wensen mee te beslissen weinig belang hechten aan onroerend erfgoed; positief echter kan het relatief lage percentage duiden op een vertrouwen in het huidige erfgoedbeleid. De resultaten van deze studie duiden op de laatste verklaring aangezien we zien dat ook mensen die niet wensen mee te beslissen het toch belangrijk vinden om onroerend erfgoed te bewaren voor de toekomst en een positieve betalingsbereidheid tonen. Er is een positieve betalingsbereidheid voor het bewaren van een specifiek onroerend erfgoed in de eigen woonplaats. Dit zegt iets over het belang dat het onroerend erfgoed heeft voor de lokale inwoners. In 74% van de observaties is er een positieve betalingsbereidheid met een gemiddelde van € 22 per huishouden per jaar en een mediaan van € 10. Mensen waarderen erfgoed om allerlei redenen. Een aantal redenen worden frequenter genoemd. Het gaat dan om: • Deze plaats is mooi; • Het is een oude plaats; • Zonder deze plek zou het uitzicht van de omgeving er totaal anders uitzien; • Het verhaal achter deze plaats is prachtig; • Deze plaats brengt mensen samen; • En het is belangrijk dat toekomstige generaties hiervan kunnen genieten en leren. Mensen hebben dus vooral een positieve betalingsbereidheid voor onroerend erfgoed omdat het mooi is en het uitzicht van de leefomgeving sterk bepaalt. Maar ook omdat het een symbolische waarde, historische waarde en/of overdrachtswaarde heeft. Redenen die gelinkt zijn aan de financiële waarde (inkomsten en tewerkstelling) en spirituele waarden worden minder genoemd. Verschillende categorieën onroerend erfgoed worden om andere redenen gewaardeerd. Zo zal aan een stadhuis eerder een symbolische waarde toegekend worden terwijl cultuurhistorische ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2019

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

pagina 63 van 157

landschappen eerder gewaardeerd worden omwille van hun esthetische en historische waarde. Religieus erfgoed heeft voor de meesten vooral een esthetische en economische (toeristische) waarde, hoewel ook overdrachtswaarde een belangrijke rol speelt. De voornaamste reden om niet te willen betalen voor het behoud van onroerend erfgoed is privébezit (34%). De tweede belangrijkste reden is dat ze het niet de moeite vinden om de plek te bewaren (17%), gevolgd door “Het geld kan beter aan iets anders worden besteed (16%)”. Iets niet de moeite waarde vinden om te bewaren, is vooral gelinkt aan het gebrek aan esthetische waarde van het onroerend erfgoed. Door middel van een regressieanalyse kunnen we vaststellen dat de hoogte van de betalingsbereidheid varieert met de kenmerken van de respondent, de woonplaats en van het onroerenderfgoedobject zelf. Ouderen hechten meer belang aan het bewaren van het onroerend erfgoed dan jongere mensen. Dit heeft vermoedelijk te maken met de tijdbesteding van deze ouderen. Ze hebben meer tijd om onroerend erfgoed te bezoeken. In deze studie zien we zeker een positief verband tussen museumbezoek en bezoek aan historische gebouwen en leeftijd. Ze hebben misschien ook meer affiniteit met het lokale erfgoed. Vrijwilligers hebben een lagere betalingsbereidheid. Dit heeft waarschijnlijk te maken met het feit dat ze hun waardering reeds uiten in tijd wat ook kan omgezet worden in monetaire termen. Gebruikers van het onroerend erfgoed hebben een hogere betalingsbereidheid dan niet-gebruikers (gemiddeld € 3 per huishouden per jaar meer). Bezoekers (actief gebruik) hebben een hogere betalingsbereidheid (gemiddeld € 2,5 per huishouden per jaar meer) dan regelmatige passanten (passief gebruik). Hieruit kan je concluderen dat het toegankelijk maken van een onroerend erfgoed een extra meerwaarde geeft aan de plaats. Er is een positieve correlatie tussen het willen meebeslissen over welk onroerend erfgoed beschermd wordt en wat er met leegstaand en verwaarloosd bouwkundig erfgoed gebeurt en de betalingsbereidheid. Deze mensen hechten veel belang aan onroerend erfgoed en willen graag betrokken blijven. Het duidt niet op een wantrouwen tegenover het huidige beleid aangezien ze niet protesteerden tegen het betalingsvehikel van een geoormerkte gemeentetaks. Dit uit zich ook in een hogere betalingsbereidheid. Ook mensen die het belangrijk vinden dat onroerend erfgoed wordt bewaard voor de toekomst en mensen die vinden dat leegstaand onroerend erfgoed een functie moet krijgen, hebben een hogere betalingsbereidheid (gemiddeld € 2 meer) Inwoners van de stad hebben een lagere betalingsbereidheid. Dit kan gelinkt zijn aan vele oorzaken, die niet meteen uit de bevraging naar voren komen. Enkele variabelen kunnen wel van invloed zijn. Zo zien we dat mensen in de stad zich minder verbonden voelen met hun woonplaats en daarom misschien ook minder verbonden met het onroerend erfgoed wat tot een lagere betalingsbereidheid kan leiden. Ook de groep die wil meebeslissen over welk onroerend erfgoed wordt beschermd is hier kleiner. Deze groep heeft over het algemeen een hogere betalingsbereidheid. We konden verder vaststellen dat de BTB verschilt per categorie erfgoed. Vooral stads- en dorpsgezichten, begijnhoven, abdijen, openbare gebouwen zoals scholen en gemeentehuizen en cultuurhistorische landschappen worden hoger gewaardeerd. Of het bouwkundig erfgoed of cultuurhistorische landschap toegankelijk is, draagt ook sterk bij tot de betalingsbereidheid voor het behoud ervan.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 64 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

CategorieĂŤn met een meer privaat karakter zoals kastelen en woningen scoren iets lager. Ook economische gebouwen zoals molens en industrieel erfgoed scoren lager. We bevroegen de betalingsbereidheid voor specifieke onroerenderfgoedobjecten. 50% van de respondenten had een voorkeur om te betalen voor een specifiek monument. De andere 50% had liever een bedrag voor alle onroerend erfgoed samen. Deze laatste groep woont over het algemeen meer in een gemeente of stad met een groter netto-oppervlak aan onroerend erfgoed. Hoe meer erfgoed er aanwezig is, hoe meer de respondent de neiging heeft om te kiezen voor een gemeentetaks die voor alle onroerend erfgoed in de woonplaats wordt gebruikt. De betalingsbereidheid voor alle onroerend erfgoed in de gemeente bedraagt gemiddeld â‚Ź 58. Opvallend is dat de betalingsbereidheid tussen plaatsen met weinig onroerend erfgoed en plaatsen met veel onroerend erfgoed niet verschilt. Hoe meer onroerend erfgoed er aanwezig is in een dorp, hoe minder de inwoners er in verhouding willen voor betalen (de betalingsbereidheid per object wordt kleiner).

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2019

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

pagina 65 van 157

7 TOEPASSING VAN DE WAARDERINGSFUNCTIE In dit hoofdstuk illustreren we aan de hand van 3 cases de wijze waarop we met de waarderingsfunctie de betalingsbereidheid voor een specifiek onroerenderfgoedobject of voor alle onroerend erfgoed in de gemeente kunnen berekenen. We moeten hier in het achterhoofd houden dat de waarderingsfunctie voor een individueel object (case 1 en 2) de maximum waardering van de lokale huishoudens geeft voor een bepaald onroerenderfgoedobject. We kunnen dit getal as such gebruiken om de waardering van verschillende onroerenderfgoedobjecten met elkaar te vergelijken. We kunnen deze cijfers ook gebruiken om de maatschappelijke baten (niet enkel financiĂŤle) af te wegen tegen de te maken investeringen of om de veroorzaakte schade te kwantificeren. Wel is het hier aan te raden om te werken met een vork tussen het berekende getal uit functie 1 (maximum inschatting) en een herschaling van dit getal op basis van functie 2 (minimum inschatting). De herschaling volgt de volgende stappen: - Bereken functie 2 voor de ganse gemeente - Bereken voor elk onroerenderfgoedobject in de gemeente functie 1 (volgens de typologieĂŤn in de functie) en tel op - Bereken de proportie van elk onroerenderfgoedobject in het totaal - Gebruik deze proportie om het bedrag uit functie 2 te verdelen over de onroerenderfgoedobjecten. Willen we de totale betalingsbereidheid voor al het onroerend erfgoed in een stad of gemeente kennen dan gebruiken we de vork uit de eerste 2 stappen.

7.1 CASE 1 De Parochiekerk Sint-Andries in Strijpen, Zottegem is beschermd sinds 1979. Ze is centraal gelegen op het Strijpenplein en omringd door een klein kerkhof en bakstenen muur. Ze maakt deel uit van het dorpsgezicht Strijpenplein.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 66 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

We willen weten wat de betalingsbereidheid van de inwoners van Zottegem is om deze kerk te bewaren voor de toekomst. Hiervoor gebruiken we de waarderingsfunctie voor een specifiek object. We zoeken informatie over Zottegem op statbel.fgov.be en statistiek Vlaanderen (cijfers 2019). De gemiddelde betalingsbereidheid per huishouden per jaar bedraagt : € 2,91 + € 0,16 x 51,41 (gemiddelde leeftijd) + € 0,0018 x 4 252 (gemiddeld maandelijks huishoudinkomen) + € 5,68 omdat kerk - € 5,79 omdat een stad + € 4,64 omdat toegankelijk =€ 23,32 In totaal zijn er 11 859 huishoudens in Zottegem dus dit betekent een totale betalingsbereidheid van € 276 544 per jaar. Dit betekent een waardering van de eigen inwoners van € 6 217 303 over een periode van 50 jaar. Dit bedrag zegt niets over het belang voor toerisme en eventueel de waarde die mensen buiten Zottegem aan deze kerk geven. Dit bedrag kan afgewogen worden tegenover de eventuele investeringen voor restauratie en onderhoud van de kerk.

7.2 CASE 2 Het huis van Guislain in Gent is een 19de eeuwse dokterswoning van professor Jozef Guislain. De geschiedenis van het huis gaat zeker terug tot de 18de eeuw. Het huis is van belang omdat één van de bekendste Gentenaars er woonde. Jozef Guislain was de eerste arts die zich specialiseerde in geestesziekten. Het gebouw werd in 1996 beschermd samen met de binnenplaats. Het bevindt zich zowel aan Ingelandgat en Wilderoosstraat. Het gebouw is tamelijk bouwvallig. Het idee is om er wooneenheden in onder te brengen en een praktijkruimte. Het gebouw zal dus enkel toegankelijk zijn voor de bewoners.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2019

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

pagina 67 van 157

De gemiddelde betalingsbereidheid per huishouden per jaar is dan € 2,91 + € 0,16 * 46,80 jaar (gemiddelde volwassen leeftijd) + € 0,0018 * 3941 (gemiddeld maandelijks huishoudinkomen) - € 5.79 omdat een stad = € 11,70 In totaal zijn er 120 448 huishoudens in Gent dus dit betekent een totale betalingsbereidheid van € 1 409 379 per jaar. Dit betekent een publieke waardering van € 31 685 926 over een periode van 50 jaar. Dit bedrag kan afgewogen worden tegen eventuele investeringen om het gebouw te restaureren. Daarnaast is er ook nog een opbrengst van de eventuele verkoop van de appartementen indien die worden gerealiseerd.

7.3 CASE 3 De stad Roeselare wil weten wat de algemene waardering voor onroerend erfgoed in hun stad is om hiermee rekening te houden bij de begroting. De gemiddelde betalingsbereidheid voor alle erfgoed in Roeselare per huishouden per jaar bedraagt:

€ 18,39 + € 0,40 x 49,97 (gemiddelde leeftijd) + € 11,31 x 2,15 (gemiddelde scholingsgraad ) + € 0,0055 x 3 760 (gemiddeld maandelijks huishoudinkomen) =€ 83,37 In totaal zijn er 27 632 huishoudens in Roeselare en bedraagt de totale betalingsbereidheid voor onroerend erfgoed in Roeselare € 2 303 805 per jaar. Dit is een minimum inschatting van de baten. De maximum inschatting wordt bekomen door voor alle onroerenderfgoedobjecten in Roeselare functie 1 uit te rekenen en op te tellen. De stad Roeselare kan daar bij de verdeling van de budgetten rekening mee houden en een deel voorzien voor herstel en behoud van onroerend erfgoed.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 68 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

8 BELEIDSAANBEVELINGEN Tijdens de tweede vergadering met de klank- en stuurgroep samen werd er in een interactieve workshop nagedacht over de beleidsaanbevelingen die kunnen geformuleerd worden op basis van de resultaten van deze studie. De volgende thema’s werden hierbij naar voor geschoven: •

•

•

• •

•

Ontsluiting van onroerend erfgoed: Moet er ingezet worden op een specifieke manier om het erfgoed te ontsluiten (bijv. via museumwerking, herbestemming, digitale ontsluiting, recreatieve activiteiten, ...)? Moet er ingezet worden op de ontsluiting naar specifieke doelgroepen toe? Op welke manier zou dit kunnen? Bescherming en inventarisering: Wat verstaan mensen onder ‘onroerend erfgoed’? Zijn de resultaten een aanleiding voor het herdenken van het beschermings- en inventarisatiebeleid? Financiering (premies en subsidies + andere): Geven de resultaten aanleiding voor het herdenken van de bestaande premie- en subsidieregeling? Duiden de resultaten op mogelijke andere financieringsmogelijkheden (crowdfunding, peter-/meterschap, fiscaal voordeel bij investering voor onroerend erfgoed/giften ...)? Duiden de resultaten op mogelijke ‘bijdrage in natura’ van de burger (vrijwilligerswerk bij ontsluiting, renovatie, onderhoud, ...)? Kunnen de resultaten ook een betekenis hebben in het kader van handhaving? Andere beleidsdomeinen: Hebben de resultaten potentieel impact op andere beleidsdomeinen (cultuur, toerisme, ruimtelijke ordening, ...)? Gemeentelijk of regionaal onroerenderfgoedbeleid: De studie omvat de waardering van het lokale onroerend erfgoed. Geven de resultaten aanleiding tot een sterkere focus op gemeentelijk/lokaal onroerenderfgoedbeleid? Op welke manier? Andere initiatieven: Duiden de resultaten op de noodzaak van andere initiatieven (pilootprojecten, publicaties, vervolgstudies ...)?

De aanbevelingen geformuleerd in dit hoofdstuk zijn gebaseerd op de resultaten van deze workshop, aangevuld met eigen inzichten van de onderzoekers.

8.1 ONTSLUITING VAN ONROEREND ERFGOED De BTB is een graadmeter voor draagvlak: hoe groter het draagvlak voor onroerend erfgoed, hoe groter de BTB. Uit de bevraging blijkt dat de waardering hoger is voor onroerend erfgoed dat door de respondent actief gebruikt wordt of gekend is. Aandacht voor ontsluiting en herbestemming van onroerend erfgoed is essentieel in het creëren van een draagvlak voor onroerenderfgoedzorg. Dit wordt ook bevestigd in het draagvlakonderzoek. Het beleid heeft de laatste jaren sterk ingezet op deze thema’s en de beleidsnota Onroerend Erfgoed 2019-2024 geeft aan dit in de huidige legislatuur nog te willen versterken. De resultaten van deze studie bevestigen het belang van deze keuze. Naast de fysieke ontsluiting van erfgoed is ook de ‘inhoudelijke’ ontsluiting belangrijk in relatie tot de BTB. Met ‘inhoudelijke ontsluiting’ bedoelen we de manier waarop de vastgestelde erfgoedwaarden overgebracht worden naar een ruimer publiek. Uit de bevraging blijkt dat de BTB vooral ingegeven wordt door de esthetische waarde van het object, zowel in positieve (grotere BTB omdat een site ‘mooi’ is) als in negatieve zin (geen BTB omdat een site ‘lelijk’ is). De esthetische waarde is op het eerste zicht persoonlijk, en men heeft niet noodzakelijk specifieke kennis over onroerend erfgoed nodig om deze waarde te ervaren. Niet al het erfgoed is echter beschermd omwille van ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2019

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

pagina 69 van 157

zijn esthetische waarde. Een beter inzicht in de betekenis van erfgoed en de erfgoedwaarden die reden geven voor de bescherming van een plek kunnen de BTB waarschijnlijk verhogen. Hier is een belangrijke rol weggelegd voor de overheid om te communiceren over de redenen waarom iets beschermd wordt en welke opties er mogelijk zijn voor het behoud van het onroerend erfgoed. Onroerend erfgoed is ook een drager van onze identiteit. Uit de bevraging blijkt dat de symbolische waarde van erfgoed tevens een belangrijke reden is voor een positieve BTB. De meest recente beleidsnota wil de rol van onroerend erfgoed als drager van identiteit meer benadrukken. Op basis van de resultaten van de studie kunnen we veronderstellen dat dit de BTB zou kunnen verhogen.

8.2 BESCHERMING EN INVENTARISERING De resultaten duiden op het belang dat de Vlaming hecht aan het behoud van onroerend erfgoed, en het actieve gebruik van onroerend erfgoed in de vorm van (her)bestemming of hergebruik. Dit komt overeen met de resultaten uit eerdere bevragingen (draagvlakonderzoek). De vier meest vernoemde redenen voor het waarderen van onroerend erfgoed zijn: (1) de plaats is mooi; (2) zonder deze plek zou het uitzicht van de omgeving er totaal anders uitzien; (3) toekomstige generaties moeten kunnen genieten en leren van deze plek; (4) het is een belangrijk symbool voor de inwoners van de gemeente. Opvallend hierbij is dat respondenten niet enkel belang hechten aan de eigen gebruikswaarden maar ook aan de waarde(n) van onroerend erfgoed voor de toekomstige generaties. Het doorgeven van onroerend erfgoed aan toekomstige generaties is de meest fundamentele reden voor het Vlaamse beschermingsbeleid. Dat het onroerend erfgoed ook op die manier gewaardeerd wordt door de burger is een positief gegeven. 1 op de 3 respondenten wil meedenken over wat er met leegstaand of verwaarloosd erfgoed in de omgeving gebeurt. 1 op 3 wil ook meebeslissen over welk onroerend erfgoed beschermd wordt. Deze respondenten hebben gemiddeld een hogere BTB dan respondenten die geen inspraak willen of hier neutraal tegenover staan. We kunnen dit dus beschouwen als een positieve keuze die uitgaat van een sterke betrokkenheid en interesse eerder dan een keuze die voortkomt uit onvrede met het bestaande beleid. 64% van de respondenten geeft aan niet te willen meebeslissen of staat hier neutraal tegenover. Deze resultaten kunnen enerzijds geĂŻnterpreteerd worden als een lage prioriteit binnen het dagelijks leven, maar anderzijds kan het ook geĂŻnterpreteerd worden als een waardering voor het bestaande beleid. De resultaten van de studie kunnen ingezet worden in het kader van bescherming en inventarisatie. Uit de studie kunnen we afleiden welke erfgoedtypes het meest gewaardeerd worden door de brede bevolking. Toch mag de publieke opinie niet het enige criterium worden voor bescherming en de waardering door experten vervangen. Dit zou immers kunnen leiden tot een te eenzijdige benadering van het onroerend erfgoed. Een expert kan in zijn of haar waardering de waarden van een object beter afwegen ten opzichte van andere, vergelijkbare sites. Het is de rol van de experten om de beslissingen en achterliggende motivatie duidelijk te communiceren naar een breed publiek om het draagvlak te vergroten. De combinatie van waardering door de (lokale) bevolking en waardering door experten is noodzakelijk om tot een breed gedragen en genuanceerde onroerenderfgoedzorg te komen.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 70 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

8.3 FINANCIERING 74% van de respondenten geeft aan te willen betalen voor lokaal onroerend erfgoed. De hoeveelheid Vlamingen die onroerend erfgoed en bijgevolg onroerenderfgoedzorg als een baat aanzien is dus aanzienlijk. De respondenten die aangeven niet te willen betalen, geven als belangrijkste reden dat zij niet willen investeren in private eigendom (15%), gevolgd door andere, meer urgente investeringsnoden (7%), en een te laag inkomen (6%). Geen interesse hebben in of belang hechten aan onroerend erfgoed wordt beduidend minder aangegeven als reden (6%). De mediaan van de bedragen die men wil betalen per huishouden is beperkt (€ 10). Toch ondersteunt dit resultaat de openheid voor de nieuwe financieringskanalen zoals crowdfunding en een onroerenderfgoedloterij die voorgesteld worden in het regeerakkoord en de recente beleidsnota. •

Crowdfunding is een manier van fondsenwerving waarbij financiering gezocht wordt voor een specifiek doel of project bij een grote groep mensen. De oproep gebeurt meestal via het internet, met name via sociale media en/of een website. Meestal gaat het om vrij lage bedragen per donateur maar doordat een grote groep aangesproken wordt, kan het totaal vergaarde bedrag oplopen. In ruil voor een gift kan een tastbare of symbolische tegenprestatie gegeven worden, zoals een toegangsticket, vermelding, ... Crowdfunding is niet alleen een financieringsmodel voor erfgoed, het is ook een manier om een project of organisatie te promoten bij een brede groep. Doordat die met zijn financiers in gesprek gaat, worden donateurs ook ambassadeurs, fans of klanten (Vlaamse Erfgoed Bibliotheek, 2015).

•

Erfgoedloterij is een loterij waarbij de opbrengst gaat naar erfgoedprojecten. In het Verenigd Koninkrijk bestaat er sinds 1994 het zogenaamde ‘National Lottery Heritage Fund’. In een tijdspanne van 25 jaar werd er via dit kanaal meer dan £ 7,9 biljoen geïnvesteerd in meer dan 43 000 erfgoedprojecten. Voor de periode 2019-2024 wordt er een opbrengst van £ 1,2 biljoen verwacht (Heritage Fund, 2020). In Frankrijk werd de "Loto du patrimoine" opgericht in 2018. Deze loterij werkt via krasloten die verschillen per regio. Met de opbrengst van de lotto wordt de restauratie van een selectie van monumenten gefinancierd. In 2018 bracht deze loterij € 50 000 000 op, wat geïnvesteerd werd in 140 sites (Foundation du Patrimoine, 2020).

Beide systemen voor fondsenwerving zijn complementair. Bij crowdfunding wordt er meestal financiering gezocht voor één specifieke site, bij een erfgoedloterij voor een aantal geselecteerde sites, vaak geselecteerd per thema of regio. Bij de bevraging gaf ongeveer de helft van de respondenten aan te willen betalen voor een specifieke erfgoedsite, de andere helft betaalt liever voor alle onroerend erfgoed in de gemeente. De combinatie van crowdfunding voor specifieke sites en een erfgoedloterij voor onroerend erfgoed in een bepaalde regio, of een bepaald type (bijvoorbeeld kerken, kastelen, ...) lijkt daarom de beste manier om beide doelgroepen aan te spreken en op die manier de bestaande betalingsbereidheid van de burger maximaal te benutten. De resultaten van de studie geven aan dat bepaalde kenmerken de BTB verhogen. Zo is de gemiddelde BTB hoger voor onroerenderfgoedtypes met een publiek karakter (bijv. publieke gebouwen, religieuze gebouwen en cultuurhistorische landschappen) dan voor onroerenderfgoedtypes met een meer privaat karakter (bijv. hoeves, kastelen, woningen). Daarnaast is de BTB hoger bij gebouwen die actief gebruikt worden en die toegankelijk zijn. Het is aangewezen om deze alternatieve financieringskanalen eerst aan te wenden voor erfgoedsites die aan deze kenmerken voldoen.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2019

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

pagina 71 van 157

Beide nieuwe financieringssystemen kunnen echter het bestaande subsidie- en premiestelsel niet vervangen. Het risico is immers dat enkel ‘populair’ onroerend erfgoed voldoende middelen zal krijgen terwijl onroerend erfgoed waarvoor er minder draagvlak is, of waarvoor de publieke interesse beperkt is te weinig middelen zal hebben voor onderhoud en restauratie. De doelstelling van een meer divers financieringsmodel moet zijn om de betalingsbereidheid van de private sector (burgers en bedrijven) maximaal te activeren waar deze bestaat, en voor de andere types andere financieringsmogelijkheden aan te bieden. Tijdens de tweede vergadering met de klank- en stuurgroep werd aangegeven dat de resultaten van de studie eveneens aanleiding kunnen geven voor het ontwikkelen van een fijnmaziger financieringsmodel op basis van toegankelijkheid, functie, type, en economisch potentieel. Dit is echter een zeer complex gegeven dat verdere studie vergt. In het kader van handhaving, bij het overtreden van de regelgeving omtrent beschermd onroerend erfgoed, bijvoorbeeld door verwaarlozing of vernietiging van een beschermd onroerenderfgoedobject, kan op basis van de BTB een monetaire waarde gekoppeld worden aan het maatschappelijk verlies. Op dit moment wordt bij handhaving vooral uitgegaan van de kost voor herstel van het onroerend erfgoed. Op basis van de BTB kan echter ook het maatschappelijk verlies mee in rekening worden gebracht.

8.4 ANDERE BELEIDSDOMEINEN 8.4.1 Geïntegreerd erfgoedbeleid Het concept van ‘geïntegreerd erfgoedbeleid’ duidt op de inbedding van het onroerenderfgoedbeleid in andere beleidsdomeinen zoals bijv. ruimtelijke ordening, cultuur, toerisme, onderwijs. Dit concept, geïntroduceerd in de Faro Conventie in 2005, vormde de basis voor het Vlaamse Onroerend Erfgoeddecreet en het huidige beleid. Hoewel de studie niet als doel had te peilen naar de link tussen onroerenderfgoedbeleid en andere beleidsdomeinen kunnen we toch enkele aanbevelingen hieromtrent formuleren op basis van de resultaten. Na ‘deze plek is mooi’, wordt als belangrijkste reden voor BTB aangeduid ‘zonder deze plek zou het uitzicht van de omgeving er totaal anders uitzien’. Dit duidt enerzijds op het belang van de stedenbouwkundige waarde van onroerend erfgoed en het belang ervan in het stedenbouwkundig weefsel voor de lokale bevolking, anderzijds ook op het belang van herkenbaarheid, continuïteit, of ‘sense of place’ voor de lokale bevolking. De studie toont aan dat de BTB groter is bij mensen met een brede culturele participatie. Het vergroten van het draagvlak en daaraan gekoppelde BTB voor erfgoed dient dus te worden ingebed in een ruimer cultuurbeleid dat inclusief is en een grote groep van de bevolking bereikt.

8.4.2 Gemeentelijk of regionaal onroerenderfgoedbeleid Het laatste decennium neemt het belang van het lokale onroerenderfgoedbeleid al maar toe. Het belang van het gemeentelijke onroerenderfgoedbeleid is ook ingebed in het Onroerend Erfgoeddecreet van 2013. Ook het recente regeerakkoord en de beleidsnota Onroerend Erfgoed 20192024 benadrukken het belang van het gemeentelijke en intergemeentelijke beleidsniveau. Hoewel deze studie zich concentreerde op het lokale onroerend erfgoed en er geen vergelijking gemaakt werd tussen het lokale en bovenlokale niveau, bevestigen de resultaten van de studie het belang dat de ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 72 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

burger hecht aan het lokale onroerend erfgoed en vormt bij deze een ‘reality-check’ of extra motivatie voor de beleidsbeslissing. De stuur- en klankbordgroep benadrukt echter dat er voldoende inhoudelijke en financiĂŤle ondersteuning nodig is om de haalbaarheid en kwaliteit van het lokale onroerenderfgoedbeleid te garanderen.

8.4.3 Andere initiatieven Deze studie draagt bij aan de doelstellingen van het project Cultural Heritage Counts for Europe (CHCfE Consortium, 2015) dat ernaar streeft om de waarde van ons erfgoed uit te drukken aan de hand van kwantitatieve en kwalitatieve gegevens die hun voordelen en impact aantonen, om op die manier het belang in kaart te brengen van het cultureel erfgoed in Europa. De conclusie van de studie roept tevens op om deze gegevens mee te nemen in de lokale, regionale en nationale besluitvorming en beleid met betrekking tot erfgoed. De beleidsaanbevelingen die hierboven geformuleerd worden, geven een mogelijke richting hiervoor aan. Tijdens de tweede klank- en stuurgroepvergadering werd door de vertegenwoordigers van Herita aangegeven dat het interessant kan zijn om de resultaten van deze studie te vergelijken met de gegevens die Herita heeft over de giften die via hen gedaan worden ten voordele van verschillende soorten erfgoedprojecten. Deze vergelijking zou het inzicht in het potentieel voor alternatieve financieringsvormen voor onroerend erfgoed verder kunnen verdiepen. Deze studie naar de BTB van Vlamingen gaat uit van de waardering door de brede bevolking, en niet enkel door experten. Het betrekken van verschillende stakeholders, waaronder de bevolking, is een internationale tendens. Deze studie geeft inzicht in de waardering van de brede bevolking in Vlaanderen voor lokaal onroerend erfgoed. De resultaten van de studie ondersteunen een nationale en internationale beleidstendens.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2019

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

pagina 73 van 157

9 BIBLIOGRAFIE Ampt, E.S. (2003). Respondent burden, in Transport Survey Quality and Innovation. In: Stopher, P.R., Jones, P.M., (Eds), Pergamon, Oxford, 507-521. Appelbaum, B. (2012). Conservation treatment methodology. London: Routledge. Ashley-Smith, J. (1999). Risk Assessment for Object Conservation. Oxford: Butterworth-Heinemann. Cave, C., & Negussie, E. (2017). World heritage conservation: the world heritage convention, linking culture and nature for sustainable development. London & New York: Routledge. Damen Sven, Aziliz Vandesande, Kirsten Bomans, Therese Steenberghen, Koen Van Balen, Simon De Jaeger, Sandra Rousseau, Liesbet Vranken,Olivier Heylen en Marten Dugernier (2017) Onderzoek naar de effecten van de erfgoedkarakteristieken en de erfgoedwaarde van woningen en hun omgeving op de marktprijzen van woningen in Vlaanderen. Onderzoeksrapporten agentschap Onroerend Erfgoed nr. 83 Darvill, T. (1995). Value Systems in Archeology. In M. Cooper, A. Firth, J. Carman, & D. Wheatley (Eds.), Managing Archeology. London: Routledge. De la Torre, M. (Ed.) (2002). Assesing the Values of Cultural Heritage. Los Angeles: Getty Conservation Institute. Federaal Planbureau (2017. Het Belgische energielandschap tegen 2050 Een projectie bij ongewijzigd beleid, Vooruitzichten, oktober 2017. Feilden, B. (2007). Conservation of historic buildings. London: Routledge. Fleming, C.M. & M. Bowden (2009). Web-based surveys as an alternative to traditional mail methods, Journal of Environmental Management 90 (1), 284-292Foundation du Patrimoine (2020). Mission. [Online] via www.missionbern.fr/, geraadpleegd op 11/02/2020 Fredheim, L. Harald, and Manal Khalaf. (2016). "The significance of values: heritage value typologies re-examined." International Journal of Heritage Studies 22 (6):466-481 Gómez Robles, L. (2010). A methodological approach towards conservation. Conservation and management of Archaeological sites, 12(2), 146-169. Gowdy J., Howarth R.B., Tisdell C. (2010). Discounting, ethics and options for maintaining biodiversity and ecosystem integrity. In: Kumar P. (editor). The economics of ecosystems and biodiversity Ecological and economic foundations. London: Earthscan. p 257-283. Heritage Fund. (2020). Transparency, procurement and tenders. [Online] via https://www.heritagefund.org.uk/, geraadpleegd op 11/02/2020 Lawton, R., Fujiwara, D., Mourato, S., Bakhshi, H., Lagarde, A., Davies, J. (2018) The Economic Value of Heritage: A Benefit Transfer Study Liekens I, Schaafsma M, De Nocker L, Broekx S, Staes J, Aertsens J, Brouwers R. (2013). Developing a value function for nature development and land use policy in Flanders, Belgium. Land Use Policy 2013; 30(1):549–559 Lipe, W. D. (1984). Value and meaning in cultural resources. In H. Cleere (Ed.), Approaches to the archaeological heritage (pp. 1-11). Cambridge: Cambridge University Press. Maddison, D., Mourato, S. (2001). Valuing Different Road Options for Stonehenge.Conservation and Management of Archaeological Sites 4, pp. 203–212.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 74 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

Mason, R. (2002). Assessing Values in Conservation Planning: Methodological Issues and Choices. In M. de la Torre (Ed.), Assesing the Values of Cultural Heritage (pp. 5-30). Los Angeles: Getty Conservation Institute Melstrom, R.T. (2014). Valuing historic battlefields: an application of the travel cost method to three American civil war battlefields. J. Cult. Econ. 38, 223–236. Morey E., Rossmann K.G. (2003) Using stated-preference questions to investigate variations in willingness to pay for preserving marble monuments: classic heterogeneity, random parameters, and mixture models J. Cult. Econ., 27 (2003), pp. 215-229 Nauta, Hans (2003), Online onderzoek, Universiteit van Utrecht, Faculteit Ruimtelijke Wetenschappen, Utrecht, http://www.xoki. com/Online_ Onderzoek.pdf. Navrud S., Strand J. (2002) Social Costs and Benefits of Preserving and Restoring the Nidaros Cathedral Navrud S., Ready R.C. (Eds.), Valuing Cultural Heritage: Applying Environmental Techniques to Historic Buildings, Monuments and Artifacts (2002), pp. 31-39 Navrud Ståle and Richard C. Ready (eds) VALUING CULTURAL HERITAGE Applying Environmental Valuation Techniques to Historic Buildings, Monuments and Artifacts Editors: Edward Elgar Publishing Ltd., UK, June 2002 Nijkamp P. (2012) Economic Valuation of Cultural Heritage Licciardi G., Rana A. (Eds.), The Economics of Uniqueness: Historic Cities and Cultural Heritage Assets as Public Goods, World Bank, Washington, D.C (2012), pp. 75-106 Ochelen S., Putzeijs B. (2007). Milieubeleidskosten. Begrippen en berekeningsmethoden. Brussel. Pye, E. (2001). Caring for the Past. Issues in conservation for archaeology and Museums. London: Jonas & Jonas. Riegl, A. (1982 [1903]). The Modern Cult of Monuments: Its Character and Its Origin. Oppositions, 25(Fall 1982), 21-51. Riganti, P., & Nijkamp, P. (2004). Riganti, P., & Nijkamp, P. (2004). Valuing cultural heritage benefits to urban and regional development. Paper presented at the 44th Congress of the European Regional Science Association: "Regions and Fiscal Federalism", Porto, Portugal Ruijgrok E. (2006) The three economic values of cultural heritage: a case study in the Netherlands J. Cult. Herit., 7 (2006), pp. 206-213 Statbel, 2018-2019 geraadpleegd via www.statbel.fgov.be op 23/02/2020 Statistiek Vlaanderen 2018 https://www.statistiekvlaanderen.be/nl/survey-scv-survey. Geraadpleegd op 20/04/2020 Stubbs, J. H. (2009). Time honored: A global view of architectural conservation. Hoboken: John Wiley & Sons. Szmelter, I. (2010). A New Conceptual Framework for the Preservation of the Heritage of Modern Art. In U. Schädler-Saub & Weyer (Eds.), Theory and Practice in the Conservation of Modern and Contemporary Art: Reflections on the Roots and the Perspectives (pp. 33–49). London: Archetype. Torres-Ortega, Rubén Pérez-Álvarez, Pedro Díaz-Simal, Julio Manuel de Luis-Ruiz and Felipe PiñaGarcía (2018) Economic Valuation of Cultural Heritage: Application of Travel Cost Method to the National Museum and Research Center of Altamira Tuan, T.H., Navrud, S. (2007). Valuing cultural heritage in developing countries: comparingand pooling contingent valuation and choice modelling estimates. Environ. Resour.Econ. 38, 51–69.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2019

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

pagina 75 van 157

Vanhaevre Ingrid (2019) Onroerend erfgoed vanzelfsprekend? Hoe groot is het draagvlak voor onroerend erfgoed in Vlaanderen) Vlaamse Erfgoedbibliotheek, (2015). Vele Kleintjes. [Online] via https://velekleintjes.be/velekleintjes/colofon/, geraadpleegd op 11/02/2020 Wright and Eppink (2016) Drivers of heritage value: A meta-analysis of monetary valuation studies of cultural heritage. Ecological economics 130(2016) 277-284

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 76 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

BIJLAGE 1: LITERATUURSTUDIE NAAR WAARDENSTELSELS Verschillende waardenstelsels Eén van de grondleggers van het moderne erfgoedwaarderingsstelsel is Alois Riegl (1858-1905), een Oostenrijks kunsthistoricus die stelde dat de sterkte tegenstelling die er bestond tussen de verschillende 19de eeuwse erfgoedbenaderingen, zijnde de restauratiebeweging en de antirestauratiebeweging, te wijten was aan de verschillende waarden die worden toegekend aan erfgoed. In zijn bekende essay uit 1903 ‘Der Moderne Denkmalkultus: Sein Wesen und seine Entstehung Gesammelte Aufsätze’ (Engelse vertaling zie Riegl, 1982 [1903]), werkt hij een waardenstelsel uit waarbij hij een onderscheid maakt tussen herinneringswaarden (vb. oudheidswaarde, historische waarde, intentionele herinneringswaarden) en hedendaagse waarden (vb. gebruikswaarde, esthetische waarde). Gedurende de hele 20ste en 21ste eeuw werd het waardenstelsel dat onderliggend is aan het erfgoeddiscours geëvalueerd, herdacht en verfijnd. In de eerste helft van de 20ste eeuw was er vooral aandacht voor het conserverende aspect van het onroerend erfgoed en de daaraan gelinkte materiële en historische waarden. Het Charter van Athene (International Museum Office, 1931) gaat uit van ‘het artistieke, historische en wetenschappelijke belang’ als reden voor de bescherming van een monument en ook het Charter van Venetië (ICOMOS, 1964) beschrijft de doelstelling van restauratie als het behouden en onthullen van ‘de esthetische en historische waarde van het monument’ (artikel 9). Hoewel de waarden die in het Charter van Venetië beschreven zijn nog zeer beperkt en traditioneel zijn, zien we dat vanaf de jaren 1960 er toch meer aandacht komt voor de maatschappelijke en immateriële waarde van onroerend erfgoed als getuige van lokale identiteit en als een impuls voor economische ontwikkeling. Verschillende auteurs en organisaties werkten dan ook een complexer waardenstelsel uit, vaak verwijzend naar of verder bouwend op Riegl’s waardeschaal. Dit complexere waardenstelsel wordt echter nog niet geïmplementeerd in nationale en internationale beschermingsinstrumenten. Met de toename van het aantal waardenstelsels, komen ook de eerste overzichten. Een eerste overzicht van verschillende waardenstelsels werd opgesteld door het Getty Conservation Institute in 2002 (Avrami, Mason & de la Torre, 2002; de la Torre, 2000). Mason (2002) vergelijkt in de context van deze studie 5 verschillende waardenstelsels. Een recenter overzicht van waardenstelsels is te vinden in Fredheim & Khalaf (2016), waarin de waardenstelsels uit 20 verschillende documenten (internationale charters en wetenschappelijke studies) met elkaar vergeleken worden. Deze waardenstelsels verschillen vooral in de manier waarop de waarden benoemd worden, eerder dan in de inhoudelijke en conceptuele invulling ervan. Toch is er een duidelijk onderscheid tussen waardenstelsels die vooral gericht zijn op het in kaart brengen van de erfgoedwaarden die gericht zijn op het verleden, in de literatuur vaak ook omschreven als historische of intrinsieke waarden (voor een overzicht zie Cave & Negussie, 2017), en de waardenstelsels die meer divers zijn en ook hedendaagse waarden, en soms zelfs toekomstige waarden meenemen. De context waarin deze waardenstelsels toegepast worden, is sterk bepalend voor het type waarden dat wordt opgenomen. Zo zijn waardenstelsels die gehanteerd worden als criteria voor bescherming of inventarisatie van onroerend erfgoed veelal gericht op historische waarden, terwijl waardenstelsels die gebruikt worden in de context van beheer, (toeristische) ontsluiting, of herbestemming van onroerend erfgoed meer divers zijn en ook instrumentale waarden bevatten.

De overzichtsstudies van Mason (2002) en Fredheim & Khalaf (2016) verwijzen tevens naar het belang van het betrekken van verschillende stakeholders bij de waardering van onroerend erfgoed. ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2019

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

pagina 77 van 157

Hoewel beiden in hun overzicht uitgaan van door experten ontwikkelde waardenstelsels, geven zij aan dat er steeds meer aandacht is voor het betrekken van andere stakeholders, en met name de lokale bevolking en gebruikers van het onroerend erfgoed in het toepassen van deze waarderingsinstrumenten. Er zijn dan ook heel wat studies die de waardering van concrete sites door de lokale bevolking hebben onderzocht (bijvoorbeeld: Mydland& Grahn,2012; Shatha AbuKhafajah,2010; Smith, 2006; Stephenson, 2008).

Huidig, potentieel en toekomstig gebruik van onroerend erfgoed Naast waardering is ook gebruik van onroerend erfgoed, en verschillende types van gebruik relevant in het kader van dit onderzoek. In de literatuur wordt er weinig onderscheid gemaakt tussen waarden en gebruik. Enerzijds stellen we vast dat gebruik, ‘use’ in verschillende waardenstelsels expliciet opgenomen is als één van de waarden (o.a. Riegl, [1902] 1982; Darvill, 1995; Feilden, 2003; Appelbaum, 2007; Stubbs, 2009), evenals ‘functie’ of ‘functionele waarde’ (o.a. Feilden, 2003; GomezRobles, 2010; Szmelter, 2010), en ‘economische waarde’ (o.a. Ashley-Smith, 1999; Feilden, 2003; Lipe, 1984; Pye, 2001; Szmelter, 2010). Anderzijds kunnen verschillende ‘waarden’ evenzeer als ‘gebruik’ gedefinieerd worden wat het tevens moeilijk maakt om het onderscheid te maken (bijvoorbeeld economisch gebruik versus economische waarde, religieus gebruik versus religieuze waarde). In de verschillende onderzochte waardenstelsels herkennen we drie grote categorieën: •

Historisch georiënteerde waarden

•

Hedendaagse waarden of gebruikswaarden: verwijst naar het huidig gebruik van onroerend erfgoed

•

Niet-gebruikswaarden: verwijst naar het potentieel en toekomstig gebruik van onroerend erfgoed

Het is zeker niet zo dat elk van deze categorieën in alle bestudeerde waardenstelsels aan bod komt. De reikwijdte en focus van het waarderingsstelsel is in grote mate afhankelijk van het doel ervan: waardenstelsels die gebruikt worden als instrument voor bescherming van onroerend erfgoed zijn veelal historisch georiënteerd, terwijl waardenstelsels die gericht zijn op management en ontsluiting van onroerend erfgoed vaak ook hedendaagse waarden meenemen, en waardenstelsels die het doel hebben de impact van onroerend erfgoed te analyseren ook gericht zijn op potentiële en toekomstige waarden van onroerend erfgoed (de niet-gebruikswaarden). De niet-gebruikswaarden wordt veelal opgedeeld in twee types (o.a. Ashley-Smith, 1999; Darvill, 1995; Frey, 1997; Mason, 2002): • •

Bestaanswaarde: waarde van onroerend erfgoed ongeacht het gebruik Overdrachtswaarde: waarde van onroerend erfgoed voor toekomstige generaties

Daarnaast wordt de optiewaarde gedefinieerd als de waarde van onroerend erfgoed in de toekomst voor de huidige generatie (potentieel gebruik). Een onroerend erfgoedsite kan een meervoudig gebruik hebben. Zo heeft bijvoorbeeld een militair kerkhof in de Westhoek een functioneel (begraven van overledenen), recreatief (toerisme), educatief (geschiedenis WOI), religieus (voor gelovigen kan het een spirituele ervaring oproepen) gebruik, en is het tevens een ruimte-structurerend element (bepaalt sterk het landschap). En kan het gebruik zowel hedendaags, potentieel als toekomstig zijn.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 78 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

BIJLAGE 2: BEVRAGING 1

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 2019

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

pagina 79 van 157

5/27/2019

Demando - Admin

Edit questionnaire Add page (/demando/admin/questionnaires/31/pages/new)

Add container (/demando/admin/questionnaires/31/containers/new)

Add question (/demando/admin/questionnaires/31/questions/new)

Page 1



Dutch (nl) (/demando/admin/questionnaires/31/pages?questionnaire_locale=50)

Pagina 1

Container 1

Actions

Actions

VITO en Universiteit Hasselt voeren in opdracht van het agentschap Onroerend erfgoed een wetenschappelijk onderzoek uit naar de waarde die inwoners van Vlaanderen hechten aan onroerend erfgoed. De resultaten worden gebruikt in het beleid rond onroerend erfgoed. We bevragen 1500 willekeurig gekozen Vlamingen. Er zijn geen goede of foute antwoorden. Het is belangrijk dat u waarheidsgetrouw en volledig antwoordt. Ook als u weinig of geen belang hecht aan onroerend erfgoed zijn uw antwoorden voor ons belangrijk. Het onderzoek respecteert de privacywetgeving. Alle persoonlijke informatie wordt strikt vertrouwelijk behandeld. Bij communicatie over de resultaten wordt alle persoonlijke informatie verwijderd. De bevraging neemt, afhankelijk van uw antwoorden, 10 tot 15 minuten in beslag. Wij danken u voor uw medewerking.

iVOX ID

Actions

Volgende

Page 2

Pagina 2

Deel 1 - Persoonlijke gegevens

Actions

Actions

We willen u graag een aantal vragen stellen over uzelf. Deze informatie is noodzakelijk voor de verdere analyse van de resultaten. Al uw antwoorden worden vertrouwelijk behandeld, niet ter beschikking gesteld aan derden en niet voor andere doeleinden dan voor dit onderzoek gebruikt.

Wat is uw geslacht?*

Actions

Man Vrouw Andere

Wat is uw nationaliteit?*

Actions

Ik ben Belg Ik heb meer dan één nationaliteit, namelijk... Ik ben geen Belg, maar...

Wat is uw geboortejaar?*

Vorige

Page 3

Actions

Volgende

Pagina 3

Container 1

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/31/pages

Actions

Actions

1/34

5/27/2019

Demando - Admin

Waar woont u?*

Actions

Omdat we u vragen willen stellen over erfgoed in uw buurt, hebben we het adres van uw woonplaats nodig (enkel postcode verplicht). We zullen deze info strikt vertrouwelijk behandelen en u later niet contacteren.

Gemeente of postcode

CRAB GemeenteId

Actions

Straat

Actions

CRAB StraatnaamId

Actions

Nummer

Actions

CRAB HuisnummerId

Actions

Bus

Actions

CRAB SubadresId

Actions

Postcode

Actions

CRAB GebouwId

Actions

In welke mate voelt u zich verbonden met de stad of gemeente waar u woont?*

Actions

Niet verbonden Weinig verbonden Noch weinig verbonden/noch veel verbonden Verbonden Sterk verbonden

Vorige

Page 4

Volgende

Pagina 4

Container 1

Hoeveel personen wonen op dit adres, uzelf meegerekend?*

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/31/pages

Actions

Actions

Actions

2/34

5/27/2019

Demando - Admin

Hoeveel van deze personen zijn jonger dan 15 jaar?*

Vorige

Actions

Volgende

Page 5

Pagina 5

Container 1

Wat is het hoogste opleidingsniveau dat u met succes heeft beĂŤindigd?*

Actions

Actions

Actions

Geen diploma Lagere school Middelbare school (alle types) Bachelor (korte type, kandidaat...) Master (licentiaat, ir., ing. ...) Doctor Andere, namelijk...

Wat is uw huidige hoofdactiviteit?*

Actions

Student Huisvrouw/man Arbeider/bediende Ambtenaar Zelfstandige Vrij beroep (Vervroegd) pensioen (Tijdelijk) arbeidsongeschikt/ziekte Werkzoekende Andere, namelijk...

Vorige

Page 6

Volgende

Pagina 6

Container 1

In welke categorie valt het maandelijks netto huishoudinkomen?*

Actions

Actions

Actions

Deze informatie is essentieel in de analyse van de resultaten. We behandelen deze strikt vertrouwelijk. Om het totaal maandelijks netto-inkomen van uw huishouden te bepalen, telt u de volgende inkomsten voor de vorige maand op voor alle personen in uw huishouden: netto-beroepsinkomens uit arbeid (netto-lonen, netto-bedrijfsinkomsten); netto-vervangingsinkomens (werkloosheids- arbeidsongeschiktheids- of invaliditeitsvergoedingen, bestaansminimum, OCMW-steun of pensioenen); bijkomende netto-inkomens (bijvoorbeeld huuropbrengsten, kindergeld) Alimentatiegeld dat u eventueel moet betalen, moet u hiervan aftrekken; alimentatiegeld dat u eventueel ontvangt, moet u hierbij optellen.

Vorige

Page 7

Volgende

Pagina 7

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/31/pages

Actions

3/34

5/27/2019

Demando - Admin

Deel 2 - Betrokkenheid erfgoed en vrijetijdsbesteding

Actions

Actions

Hoe vaak deed u een van de volgende activiteiten in uw vrije tijd de afgelopen 12 maanden?*

Dagelijks

1 of meerdere keren per week

1 of meerdere keren per maand

Meerdere keren per jaar

1 keer in de afgelopen 12 maand

Niet

Bijwonen van podiumkunsten zoals toneel, opera, dansuitvoering, ballet, cabaret, stand-up comedy, revue of show, circusvoorstelling... Bijwonen van een concert, festival Bezoek aan museum of galerij Bezoek aan historisch gebouw of monument Bezoek aan een natuurgebied Bezoek aan een park Bioscoopbezoek Toeristisch bezoek Bibliotheekbezoek Bijwonen van een herdenkingsfeest, processie, historische optocht, stoet of evocatie

Vorige

Page 8

Volgende

Pagina 8

Container 1

Bent u beroepshalve betrokken bij onroerend erfgoedbeleid of het beheer van een onroerend erfgoed? *

Actions

Actions

Actions

Neen Ja, op volgende manier...

Bent u lid van een organisatie die zich inzet voor het behoud en beheer van plaatsen met erfgoedwaarde?*

Actions

Neen Ja, namelijk...

Vorige

Page 9

Volgende

Pagina 9

Container 1

Bent u (mede)eigenaar van een beschermd onroerend erfgoed?*

Actions

Actions

Actions

(Beschermd als monument, cultuurhistorisch landschap, stad-of dorpsgezicht of archeologische site)

Neen Ja

Vorige

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/31/pages

Volgende

4/34

5/27/2019

Page 10

Demando - Admin

Pagina 10

Actions

Container 1

Actions

U gaf aan (mede)eigenaar te zijn van een beschermd onroerend erfgoed.

Over hoeveel eigendommen gaat het?*

Actions

Kruis alle categorieĂŤn aan die voor u van toepassing zijn. Ik ben (mede)-eigenaar van een of meerdere eigendommen die beschermd zijn als:*

Actions

Monument Archeologische site Cultuurhistorisch landschap Stads- of dorpsgezicht Andere, namelijk...

Actions

Ik kreeg het eigendom/de eigendommen door:* Vererving Aankoop Andere, namelijk...

Vorige

Page 11

Volgende

Pagina 11

Actions

Container 1

Actions

U gaf aan (mede)eigenaar te zijn van een beschermd onroerend erfgoed.

Hoeveel tijd steekt u in het beheer van uw eigendom/eigendommen (administratie, poetsen, herstellingswerken, groenonderhoud, openstellen...)?*

Actions

Minder dan 2 dagen per maand 2 tot 7 dagen per maand 8 tot 14 dagen per maand Meer dan 14 dagen per maand

Actions

In welke mate bent u het eens/oneens met de volgende uitspraken?* Helemaal oneens

Eerder oneens

Niet oneens/niet eens

Eerder eens

Helemaal eens

Ik wil mijn eigendom(men) van de hand doen binnen de 5 jaar Ik wil mijn eigendom(men) zo lang mogelijk in mijn bezit houden om er zelf van te kunnen genieten Ik wil mijn eigendom(men) op termijn overdragen aan mijn kinderen Ik ben trots om eigenaar van een onroerend goed met erfgoedwaarde te zijn Ik vind het lastig om mijn eigendom(men) te beheren

Vorige

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/31/pages

Volgende

5/34

5/27/2019

Page 12

Demando - Admin

Pagina 12

Actions

Container 1

Actions

U gaf aan (mede)eigenaar te zijn van een beschermd onroerend erfgoed.

Actions

Duid aan welke stellingen op u van toepassing zijn. Ik stel mijn eigendom(men) (deels) open zodat anderen er ook van kunnen genieten Ik stel mijn eigendom(men) (deels) open tegen betaling om het beheer ervan te bekostigen Ik zou mijn eigendom(men) (deels) willen openstellen, maar is nu nog niet het geval Ik maak zelf geen gebruik van mijn goed met erfgoedwaarde maar verhuur het Andere

Actions

Ik heb moeite om het beheer te bekostigen.* Helemaal oneens Eerder oneens Niet oneens/niet eens Eerder eens Helemaal eens

Vorige

Page 13

Volgende

Pagina 13

Actions

Container 1

Actions

U gaf aan moeite te hebben met het bekostigen van het beheer van uw goed/goederen.

Actions

Hoeveel euro komt u op jaarbasis tekort? Laat het veld leeg indien u het antwoord niet weet.

Vorige

Page 14

Volgende

Pagina 14

Actions

Container 1

Actions

Actions

In welke mate bent u het eens met de volgende stellingen?* Helemaal oneens

Eerder oneens

Niet oneens/niet eens

Eerder eens

Helemaal eens

Ik heb interesse in geschiedenis in het algemeen Ik heb interesse in de geschiedenis van een bepaald(e) land/streek/plaats Ik heb interesse in mijn familiegeschiedenis Ik zoek informatie op over plaaten met erfgoedwaarde

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/31/pages

6/34

5/27/2019

Demando - Admin

Helemaal oneens

Eerder oneens

Niet oneens/niet eens

Eerder eens

Helemaal eens

Ik wens mee na te denken over wat er met leegstaand of verwaarloosd erfgoed in mijn woonplaats gebeurt Ik wil mee kunnen beslissen welke plaatsen met erfgoedwaarde beschermd worden Ik vind dat plaatsen met erfgoedwaarde moeten bewaard blijven Ik vind dat er een functie moet gegeven worden aan leegstaande historische gebouwen (bijv. feestzaal, kantoren, winkel, ...)

Vorige

Page 15

Volgende

Pagina 15

Container 1

Actions

Actions

Als u denkt aan onroerend erfgoed in [uw-gemeente/stad] aan welke plaatsen denkt u dan?*

Actions

Noteer zoveel mogelijk plaatsen met erfgoedwaarde (naam of omschrijving) in uw gemeente die bij u opkomen.

Vorige

Page 16

Volgende

Pagina 16

Container 1

Actions

Actions

Met onroerend erfgoed bedoelen we plaatsen die van algemeen belang worden geacht omdat ze behoren tot wat ons als samenleving rest uit het verleden bestaande uit het geheel van: archeologische sites: een terrein of onroerend goed dat sporen of vondsten bevat die archeologische erfgoedwaarde hebben. Die sporen kunnen in de ondergrond zitten, aan het oppervlak liggen of zich onder water bevinden. monumenten: onroerend goed (zowel gebouwen als andere) dat tot stand is gekomen door de mens, door de natuur of door beiden samen. bijv. hoeve, kapel, schandpaal, kasseiweg, dreef.. cultuurhistorische landschappen: een afgebakend gebied met weinig bebouwing waarvan het uitzicht en samenhang tussen delen het resultaat zijn van natuurlijke processen en maatschappelijke ontwikkelingen bijv. bolle akkers, kasteeldomeinen, kustduinen, ingerichte riviervallei... stads- en dorpsgezichten: een geheel van onroerende goederen met omgevende elementen zoals beplantingen, omheiningen, straten en pleinen... bijv. een historisch centrum van een dorp, marktplein...

Was u de voorbije 12 maanden als vrijwilliger betrokken bij het in standhouden van een plaats met erfgoedwaarde (open houden, gidsen, herstelwerken ...)?*

Actions

Neen Ja

Heeft u de voorbije 12 maanden al eens een of meerdere giften gedaan voor plaatsen met erfgoedwaarde in Vlaanderen?*

Actions

Indien ja, kan u bij benadering aangeven hoe groot het totale bedrag van uw gift(en) was?

Neen Ja, minder dan 10 euro Ja, 10 tot 29 euro Ja, 30 tot 99 euro Ja, 100 euro of meer

Heeft u de voorbije 12 maanden een toegangsprijs betaald voor een plaats met erfgoedwaarde in Vlaanderen?* https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/31/pages

Actions

7/34

5/27/2019

Demando - Admin

Neen Ja

Vorige

Page 17

Volgende

Pagina 17

Container 1

Actions

Actions

Locatie 1 We geven op onderstaande kaart de plaatsen weer die zijn aangeduid als onroerend erfgoed. We vragen u om een plaats met erfgoedwaarde aan te duiden IN UW GEMEENTE die u kent en hierover enkele vragen te beantwoorden. We zouden u willen vragen om dit te doen voor minimum 3 plaatsen. U kan de locatie vinden door ofwel de naam of adres in te tikken in de zoekbalk ofwel door te scrollen en in te zoomen op de kaart. Als u de plaats waaraan u denkt niet kan vinden, tik dan de naam van deze plaats in het tekstvak onderaan de kaart. Actions

Locatie 1 Locatie 1 (latlng)

Locatie 1 (locatie)

Locatie 1 (aanduid_id)

Locatie 1 (naam)

Locatie 1 (type_naam)

Optioneel: indien u de plaats niet terugvond op de kaart, tik dan de naam in dit tekstvak en omschrijf.

Vorige

Page 18

Actions

Volgende

Pagina 18

Container 1

Actions

Actions

[location-intro]

Hoe toegankelijk is deze plaats?*

Actions

Duid alle antwoorden aan die van toepassing zijn.

Het is niet toegankelijk en je kan het ook niet zien (bijv. door hoge hagen omgeven) Je hebt er enkel zicht op vanop de openbare weg Deels toegankelijk (bijv. enkel park rond een kasteel, sommige delen...) Volledig toegankelijk (bijv. zowel binnen als buiten toegankelijk; je kan in het volledige gebied wandelen...) Je kan het bezoeken mits betaling van entreegeld Je kan het gratis bezoeken Je kan het op vaste openingstijden bezoeken

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/31/pages

8/34

5/27/2019

Demando - Admin

Je kan het enkel bezoeken op afspraak Het is enkel toegankelijk bij speciale gelegenheden Het is toegankelijk als winkel, openbaar gebouw, horecazaak, kantoor ... Welke? Ik weet het niet

Vorige

Page 19

Volgende

Pagina 19

Container 1

Actions

Actions

[location-intro]

Hoe komt u in aanraking met dit erfgoed?*

Actions

Ik kom er meerdere keren (2 tot 31x) per maand voorbij Ik kom er enkele keren (2 tot 12x) per jaar voorbij Ik bezoek het meerdere keren per maand (2 tot 31x) Ik bezoek het een paar keer (2 tot 10x) per jaar Ik bezoek het eenmalig Ik gebruik het voor een bepaalde activiteit (bijv. winkelen, eten, sporten, werken, ...), specifieer... Ik kijk erop uit vanuit mijn huis Ik kijk erop uit vanuit mijn werkplek Ik zoek er informatie over op Ik gebruik het als oriĂŤntatiepunt als ik onderweg ben. Ik ben de eigenaar Ik ben de huurder Ik woon er Het komt voor in een film of televisieserie waar ik naar kijk Het komt voor in een boek of strip Andere...

Vorige

Page 20

Volgende

Pagina 20

Container 1

Actions

Actions

[location-intro]

Vindt u het belangrijk dat dit erfgoed bewaard blijft?*

Actions

Neen Ja

Vorige

Page 21

Volgende

Pagina 21

Container 1

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/31/pages

Actions

Actions

9/34

5/27/2019

Demando - Admin

[location-intro]

Waarom moet volgens u dit erfgoed bewaard blijven?*

Actions

Duid maximum 5 redenen aan a.u.b.

Het verhaal achter deze plaats is prachtig Deze plaats is mooi Het is een oude plaats Het is een unieke plaats in Vlaanderen/België Het is een bron van inkomsten Zonder deze plek zou het uitzicht van de omgeving er totaal anders uitzien Het is een plek die me laat ervaren hoe men vroeger leefde en werkte Deze plaats brengt mensen samen Deze plaats is verbonden met lokale gebruiken/tradities Het toont me een manier van bouwen/landschapsinrichting uit het verleden Deze plaats is belangrijk voor het toerisme in onze gemeente Deze plaats een belangrijk symbool voor de inwoners van onze stad/gemeente Deze plaats maakt me trots Het is een belangrijk oriëntatiepunt in de omgeving Deze plaats wordt nuttig gebruikt Deze plaats laat toe om bij te leren over het verleden Het is een fijne plek om je vrije tijd door te brengen Ik zou het in de toekomst willen bezoeken/gebruiken Het heeft een bijzondere betekenis voor mijzelf of mijn familie Het doet me beter begrijpen wie ik ben en waar ik vandaan kom Het brengt me dichter bij God Toekomstige generaties moeten kunnen genieten en leren van deze plaats Het erfgoed toont wie we zijn (lokale cultuur) Deze plaats laat me toe om stil te staan bij mezelf en mijn plaats in de wereld Het is een plaats die werkgelegenheid aan mensen verschaft Andere

Vorige

Page 22

Volgende

Pagina 22

Container 1

Actions

Actions

[location-intro]

U selecteerde volgende redenen waarom het erfgoed volgens u bewaard moet blijven. Gelieve deze te sorteren in volgorde van belangrijkheid:

Actions

U kan de redenen verslepen (bovenaan = belangrijkste reden, onderaan = minst belangrijke reden)

 Het verhaal achter deze plaats is prachtig  Deze plaats is mooi  Het is een oude plaats  Het is een unieke plaats in Vlaanderen/België  Het is een bron van inkomsten  Zonder deze plek zou het uitzicht van de omgeving er totaal anders uitzien

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/31/pages

10/34

5/27/2019

Demando - Admin

 Het is een plek die me laat ervaren hoe men vroeger leefde en werkte  Deze plaats brengt mensen samen  Deze plaats is verbonden met lokale gebruiken/tradities  Het toont me een manier van bouwen/landschapsinrichting uit het verleden  Deze plaats is belangrijk voor het toerisme in onze gemeente  Deze plaats een belangrijk symbool voor de inwoners van onze stad/gemeente  Deze plaats maakt me trots  Het is een belangrijk oriëntatiepunt in de omgeving  Deze plaats wordt nuttig gebruikt  Deze plaats laat toe om bij te leren over het verleden  Het is een fijne plek om je vrije tijd door te brengen  Ik zou het in de toekomst willen bezoeken/gebruiken  Het heeft een bijzondere betekenis voor mijzelf of mijn familie  Het doet me beter begrijpen wie ik ben en waar ik vandaan kom  Het brengt me dichter bij God  Toekomstige generaties moeten kunnen genieten en leren van deze plaats  Het erfgoed toont wie we zijn (lokale cultuur)  Deze plaats laat me toe om stil te staan bij mezelf en mijn plaats in de wereld  Het is een plaats die werkgelegenheid aan mensen verschaft  Andere

Vorige

Page 23

Volgende

Pagina 23

Container 1

Actions

Actions

[location-intro]

Waarom moet dit erfgoed volgens u niet bewaard blijven?*

Actions

Duid maximum 5 redenen aan a.u.b.

Erfgoed in het algemeen interesseert mij gewoon niet Deze plaats is lelijk Deze plaats is geen unieke plaats in Vlaanderen/België Op deze plaats kan je niets ervaren over hoe men vroeger leefde en werkte Deze plaats heeft geen enkele betekenis voor onze gemeente/stad Als deze plaats verdwijnt zou het uitzicht beter zijn Het staat in de weg van de ontwikkeling van het gebied Deze plaats wordt niet nuttig gebruikt Hier kan je niets leren over het verleden

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/31/pages

11/34

5/27/2019

Demando - Admin

Het herinnert me aan afschuwelijke gebeurtenissen uit het verleden Deze plaats kost alleen maar geld Het geld voor het bewaren kan beter elders worden besteed Andere

Vorige

Volgende

Page 24

Pagina 24

Container 1

Actions

Actions

[location-intro]

U selecteerde volgende redenen waarom het erfgoed volgens u niet bewaard moet blijven. Gelieve deze te sorteren in volgorde van belangrijkheid:

Actions

U kan de redenen verslepen (bovenaan = belangrijkste reden, onderaan = minst belangrijke reden)

 Erfgoed in het algemeen interesseert mij gewoon niet  Deze plaats is lelijk  Deze plaats is geen unieke plaats in Vlaanderen/België  Op deze plaats kan je niets ervaren over hoe men vroeger leefde en werkte  Deze plaats heeft geen enkele betekenis voor onze gemeente/stad  Als deze plaats verdwijnt zou het uitzicht beter zijn  Het staat in de weg van de ontwikkeling van het gebied  Deze plaats wordt niet nuttig gebruikt  Hier kan je niets leren over het verleden  Het herinnert me aan afschuwelijke gebeurtenissen uit het verleden  Deze plaats kost alleen maar geld  Het geld voor het bewaren kan beter elders worden besteed  Andere

Vorige

Volgende

Page 25

Pagina 25

Container 1

Actions

Actions

[location-intro]

Hoe waardevol vindt u deze plaats?*

Actions

1 = helemaal niet waardevol, 5 = zeer waardevol

1

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/31/pages

12/34

5/27/2019

Demando - Admin

Hoe zou u de staat van deze plaats beoordelen?*

Actions

1 = zeer slecht, 5 = zeer goed

1

Wat kan volgens u verbeterd worden aan deze plaats?

Vorige

Page 26

Actions

Volgende

Pagina 26

Container 1

Actions

Actions

Locatie 2 We geven op onderstaande kaart de plaatsen weer die zijn aangeduid als onroerend erfgoed. We vragen u om een plaats met erfgoedwaarde aan te duiden IN UW GEMEENTE die u kent en hierover enkele vragen te beantwoorden. We zouden u willen vragen om dit te doen voor minimum 3 plaatsen. U kan de locatie vinden door ofwel de naam of adres in te tikken in de zoekbalk ofwel door te scrollen en in te zoomen op de kaart. Als u de plaats waaraan u denkt niet kan vinden, tik dan de naam van deze plaats in het tekstvak onderaan de kaart. Actions

Locatie 2 Locatie 2 (latlng)

Locatie 2 (locatie)

Locatie 2 (aanduid_id)

Locatie 2 (naam)

Locatie 2 (type_naam)

Optioneel: indien u de plaats niet terugvond op de kaart, tik dan de naam in dit tekstvak en omschrijf.

Vorige

Page 27

Actions

Volgende

Pagina 27

Container 1

Actions

Actions

[location-intro]

Hoe toegankelijk is deze plaats?*

Actions

Duid alle antwoorden aan die van toepassing zijn.

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/31/pages

13/34

5/27/2019

Demando - Admin

Het is niet toegankelijk en je kan het ook niet zien (bijv. door hoge hagen omgeven) Je hebt er enkel zicht op vanop de openbare weg Deels toegankelijk (bijv. enkel park rond een kasteel, sommige delen...) Volledig toegankelijk (bijv. zowel binnen als buiten toegankelijk; je kan in het volledige gebied wandelen...) Je kan het bezoeken mits betaling van entreegeld Je kan het gratis bezoeken Je kan het op vaste openingstijden bezoeken Je kan het enkel bezoeken op afspraak Het is enkel toegankelijk bij speciale gelegenheden Het is toegankelijk als winkel, openbaar gebouw, horecazaak, kantoor ... Welke? Ik weet het niet

Vorige

Page 28

Volgende

Pagina 28

Container 1

Actions

Actions

[location-intro]

Hoe komt u in aanraking met dit erfgoed?*

Actions

Ik kom er meerdere keren (2 tot 31x) per maand voorbij Ik kom er enkele keren (2 tot 12x) per jaar voorbij Ik bezoek het meerdere keren per maand (2 tot 31x) Ik bezoek het een paar keer (2 tot 10x) per jaar Ik bezoek het eenmalig Ik gebruik het voor een bepaalde activiteit (bijv. winkelen, eten, sporten, werken, ...), specifieer... Ik kijk erop uit vanuit mijn huis Ik kijk erop uit vanuit mijn werkplek Ik zoek er informatie over op Ik gebruik het als oriĂŤntatiepunt als ik onderweg ben. Ik ben de eigenaar Ik ben de huurder Ik woon er Het komt voor in een film of televisieserie waar ik naar kijk Het komt voor in een boek of strip Andere...

Vorige

Page 29

Volgende

Pagina 29

Container 1

Actions

Actions

[location-intro]

Vindt u het belangrijk dat dit erfgoed bewaard blijft?*

Actions

Neen Ja

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/31/pages

14/34

5/27/2019

Demando - Admin

Vorige

Page 30

Volgende

Pagina 30

Container 1

Actions

Actions

[location-intro]

Waarom moet volgens u dit erfgoed bewaard blijven?*

Actions

Duid maximum 5 redenen aan a.u.b.

Het verhaal achter deze plaats is prachtig Deze plaats is mooi Het is een oude plaats Het is een unieke plaats in Vlaanderen/België Het is een bron van inkomsten Zonder deze plek zou het uitzicht van de omgeving er totaal anders uitzien Het is een plek die me laat ervaren hoe men vroeger leefde en werkte Deze plaats brengt mensen samen Deze plaats is verbonden met lokale gebruiken/tradities Het toont me een manier van bouwen/landschapsinrichting uit het verleden Deze plaats is belangrijk voor het toerisme in onze gemeente Deze plaats een belangrijk symbool voor de inwoners van onze stad/gemeente Deze plaats maakt me trots Het is een belangrijk oriëntatiepunt in de omgeving Deze plaats wordt nuttig gebruikt Deze plaats laat toe om bij te leren over het verleden Het is een fijne plek om je vrije tijd door te brengen Ik zou het in de toekomst willen bezoeken/gebruiken Het heeft een bijzondere betekenis voor mijzelf of mijn familie Het doet me beter begrijpen wie ik ben en waar ik vandaan kom Het brengt me dichter bij God Toekomstige generaties moeten kunnen genieten en leren van deze plaats Het erfgoed toont wie we zijn (lokale cultuur) Deze plaats laat me toe om stil te staan bij mezelf en mijn plaats in de wereld Het is een plaats die werkgelegenheid aan mensen verschaft Andere

Vorige

Page 31

Volgende

Pagina 31

Container 1

Actions

Actions

[location-intro]

U selecteerde volgende redenen waarom het erfgoed volgens u bewaard moet blijven. Gelieve deze te sorteren in volgorde van belangrijkheid:

Actions

U kan de redenen verslepen (bovenaan = belangrijkste reden, onderaan = minst belangrijke reden)

 Het verhaal achter deze plaats is prachtig  Deze plaats is mooi

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/31/pages

15/34

5/27/2019

Demando - Admin

 Het is een oude plaats  Het is een unieke plaats in Vlaanderen/België  Het is een bron van inkomsten  Zonder deze plek zou het uitzicht van de omgeving er totaal anders uitzien  Het is een plek die me laat ervaren hoe men vroeger leefde en werkte  Deze plaats brengt mensen samen  Deze plaats is verbonden met lokale gebruiken/tradities  Het toont me een manier van bouwen/landschapsinrichting uit het verleden  Deze plaats is belangrijk voor het toerisme in onze gemeente  Deze plaats een belangrijk symbool voor de inwoners van onze stad/gemeente  Deze plaats maakt me trots  Het is een belangrijk oriëntatiepunt in de omgeving  Deze plaats wordt nuttig gebruikt  Deze plaats laat toe om bij te leren over het verleden  Het is een fijne plek om je vrije tijd door te brengen  Ik zou het in de toekomst willen bezoeken/gebruiken  Het heeft een bijzondere betekenis voor mijzelf of mijn familie  Het doet me beter begrijpen wie ik ben en waar ik vandaan kom  Het brengt me dichter bij God  Toekomstige generaties moeten kunnen genieten en leren van deze plaats  Het erfgoed toont wie we zijn (lokale cultuur)  Deze plaats laat me toe om stil te staan bij mezelf en mijn plaats in de wereld  Het is een plaats die werkgelegenheid aan mensen verschaft  Andere

Vorige

Page 32

Volgende

Pagina 32

Container 1

Actions

Actions

[location-intro]

Waarom moet dit erfgoed volgens u niet bewaard blijven?*

Actions

Duid maximum 5 redenen aan a.u.b.

Erfgoed in het algemeen interesseert mij gewoon niet Deze plaats is lelijk Deze plaats is geen unieke plaats in Vlaanderen/België

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/31/pages

16/34

5/27/2019

Demando - Admin

Op deze plaats kan je niets ervaren over hoe men vroeger leefde en werkte Deze plaats heeft geen enkele betekenis voor onze gemeente/stad Als deze plaats verdwijnt zou het uitzicht beter zijn Het staat in de weg van de ontwikkeling van het gebied Deze plaats wordt niet nuttig gebruikt Hier kan je niets leren over het verleden Het herinnert me aan afschuwelijke gebeurtenissen uit het verleden Deze plaats kost alleen maar geld Het geld voor het bewaren kan beter elders worden besteed Andere

Vorige

Page 33

Volgende

Pagina 33

Container 1

Actions

Actions

[location-intro]

U selecteerde volgende redenen waarom het erfgoed volgens u niet bewaard moet blijven. Gelieve deze te sorteren in volgorde van belangrijkheid:

Actions

U kan de redenen verslepen (bovenaan = belangrijkste reden, onderaan = minst belangrijke reden)

 Erfgoed in het algemeen interesseert mij gewoon niet  Deze plaats is lelijk  Deze plaats is geen unieke plaats in Vlaanderen/België  Op deze plaats kan je niets ervaren over hoe men vroeger leefde en werkte  Deze plaats heeft geen enkele betekenis voor onze gemeente/stad  Als deze plaats verdwijnt zou het uitzicht beter zijn  Het staat in de weg van de ontwikkeling van het gebied  Deze plaats wordt niet nuttig gebruikt  Hier kan je niets leren over het verleden  Het herinnert me aan afschuwelijke gebeurtenissen uit het verleden  Deze plaats kost alleen maar geld  Het geld voor het bewaren kan beter elders worden besteed  Andere

Vorige

Page 34

Volgende

Pagina 34

Container 1

Actions

Actions

[location-intro]

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/31/pages

17/34

5/27/2019

Demando - Admin

Hoe waardevol vindt u deze plaats?*

Actions

1 = helemaal niet waardevol, 5 = zeer waardevol

1

Hoe zou u de staat van deze plaats beoordelen?*

Actions

1 = zeer slecht, 5 = zeer goed

1

Wat kan volgens u verbeterd worden aan deze plaats?

Vorige

Page 35

Actions

Volgende

Pagina 35

Container 1

Actions

Actions

Locatie 3 We geven op onderstaande kaart de plaatsen weer die zijn aangeduid als onroerend erfgoed. We vragen u om een plaats met erfgoedwaarde aan te duiden IN UW GEMEENTE die u kent en hierover enkele vragen te beantwoorden. We zouden u willen vragen om dit te doen voor minimum 3 plaatsen. U kan de locatie vinden door ofwel de naam of adres in te tikken in de zoekbalk ofwel door te scrollen en in te zoomen op de kaart. Als u de plaats waaraan u denkt niet kan vinden, tik dan de naam van deze plaats in het tekstvak onderaan de kaart. Actions

Locatie 3 Locatie 3 (latlng)

Locatie 3 (locatie)

Locatie 3 (aanduid_id)

Locatie 3 (naam)

Locatie 3 (type_naam)

Optioneel: indien u de plaats niet terugvond op de kaart, tik dan de naam in dit tekstvak en omschrijf.

Vorige

Page 36

Actions

Volgende

Pagina 36

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/31/pages

Actions

18/34

5/27/2019

Demando - Admin

Container 1

Actions

[location-intro]

Hoe toegankelijk is deze plaats?*

Actions

Duid alle antwoorden aan die van toepassing zijn.

Het is niet toegankelijk en je kan het ook niet zien (bijv. door hoge hagen omgeven) Je hebt er enkel zicht op vanop de openbare weg Deels toegankelijk (bijv. enkel park rond een kasteel, sommige delen...) Volledig toegankelijk (bijv. zowel binnen als buiten toegankelijk; je kan in het volledige gebied wandelen...) Je kan het bezoeken mits betaling van entreegeld Je kan het gratis bezoeken Je kan het op vaste openingstijden bezoeken Je kan het enkel bezoeken op afspraak Het is enkel toegankelijk bij speciale gelegenheden Het is toegankelijk als winkel, openbaar gebouw, horecazaak, kantoor ... Welke? Ik weet het niet

Vorige

Page 37

Volgende

Pagina 37

Container 1

Actions

Actions

[location-intro]

Hoe komt u in aanraking met dit erfgoed?*

Actions

Ik kom er meerdere keren (2 tot 31x) per maand voorbij Ik kom er enkele keren (2 tot 12x) per jaar voorbij Ik bezoek het meerdere keren per maand (2 tot 31x) Ik bezoek het een paar keer (2 tot 10x) per jaar Ik bezoek het eenmalig Ik gebruik het voor een bepaalde activiteit (bijv. winkelen, eten, sporten, werken, ...), specifieer... Ik kijk erop uit vanuit mijn huis Ik kijk erop uit vanuit mijn werkplek Ik zoek er informatie over op Ik gebruik het als oriĂŤntatiepunt als ik onderweg ben. Ik ben de eigenaar Ik ben de huurder Ik woon er Het komt voor in een film of televisieserie waar ik naar kijk Het komt voor in een boek of strip Andere...

Vorige

Page 38

Volgende

Pagina 38

Container 1

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/31/pages

Actions

Actions

19/34

5/27/2019

Demando - Admin

[location-intro]

Vindt u het belangrijk dat dit erfgoed bewaard blijft?*

Actions

Neen Ja

Vorige

Page 39

Volgende

Pagina 39

Container 1

Actions

Actions

[location-intro]

Waarom moet volgens u dit erfgoed bewaard blijven?*

Actions

Duid maximum 5 redenen aan a.u.b.

Het verhaal achter deze plaats is prachtig Deze plaats is mooi Het is een oude plaats Het is een unieke plaats in Vlaanderen/BelgiĂŤ Het is een bron van inkomsten Zonder deze plek zou het uitzicht van de omgeving er totaal anders uitzien Het is een plek die me laat ervaren hoe men vroeger leefde en werkte Deze plaats brengt mensen samen Deze plaats is verbonden met lokale gebruiken/tradities Het toont me een manier van bouwen/landschapsinrichting uit het verleden Deze plaats is belangrijk voor het toerisme in onze gemeente Deze plaats een belangrijk symbool voor de inwoners van onze stad/gemeente Deze plaats maakt me trots Het is een belangrijk oriĂŤntatiepunt in de omgeving Deze plaats wordt nuttig gebruikt Deze plaats laat toe om bij te leren over het verleden Het is een fijne plek om je vrije tijd door te brengen Ik zou het in de toekomst willen bezoeken/gebruiken Het heeft een bijzondere betekenis voor mijzelf of mijn familie Het doet me beter begrijpen wie ik ben en waar ik vandaan kom Het brengt me dichter bij God Toekomstige generaties moeten kunnen genieten en leren van deze plaats Het erfgoed toont wie we zijn (lokale cultuur) Deze plaats laat me toe om stil te staan bij mezelf en mijn plaats in de wereld Het is een plaats die werkgelegenheid aan mensen verschaft Andere

Vorige

Page 40

Volgende

Pagina 40

Container 1

Actions

Actions

[location-intro]

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/31/pages

20/34

5/27/2019

Demando - Admin

U selecteerde volgende redenen waarom het erfgoed volgens u bewaard moet blijven. Gelieve deze te sorteren in volgorde van belangrijkheid:

Actions

U kan de redenen verslepen (bovenaan = belangrijkste reden, onderaan = minst belangrijke reden)

 Het verhaal achter deze plaats is prachtig  Deze plaats is mooi  Het is een oude plaats  Het is een unieke plaats in Vlaanderen/België  Het is een bron van inkomsten  Zonder deze plek zou het uitzicht van de omgeving er totaal anders uitzien  Het is een plek die me laat ervaren hoe men vroeger leefde en werkte  Deze plaats brengt mensen samen  Deze plaats is verbonden met lokale gebruiken/tradities  Het toont me een manier van bouwen/landschapsinrichting uit het verleden  Deze plaats is belangrijk voor het toerisme in onze gemeente  Deze plaats een belangrijk symbool voor de inwoners van onze stad/gemeente  Deze plaats maakt me trots  Het is een belangrijk oriëntatiepunt in de omgeving  Deze plaats wordt nuttig gebruikt  Deze plaats laat toe om bij te leren over het verleden  Het is een fijne plek om je vrije tijd door te brengen  Ik zou het in de toekomst willen bezoeken/gebruiken  Het heeft een bijzondere betekenis voor mijzelf of mijn familie  Het doet me beter begrijpen wie ik ben en waar ik vandaan kom  Het brengt me dichter bij God  Toekomstige generaties moeten kunnen genieten en leren van deze plaats  Het erfgoed toont wie we zijn (lokale cultuur)  Deze plaats laat me toe om stil te staan bij mezelf en mijn plaats in de wereld  Het is een plaats die werkgelegenheid aan mensen verschaft  Andere

Vorige

Page 41

Volgende

Pagina 41

Container 1

Actions

Actions

[location-intro]

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/31/pages

21/34

5/27/2019

Demando - Admin

Waarom moet dit erfgoed volgens u niet bewaard blijven?*

Actions

Duid maximum 5 redenen aan a.u.b.

Erfgoed in het algemeen interesseert mij gewoon niet Deze plaats is lelijk Deze plaats is geen unieke plaats in Vlaanderen/België Op deze plaats kan je niets ervaren over hoe men vroeger leefde en werkte Deze plaats heeft geen enkele betekenis voor onze gemeente/stad Als deze plaats verdwijnt zou het uitzicht beter zijn Het staat in de weg van de ontwikkeling van het gebied Deze plaats wordt niet nuttig gebruikt Hier kan je niets leren over het verleden Het herinnert me aan afschuwelijke gebeurtenissen uit het verleden Deze plaats kost alleen maar geld Het geld voor het bewaren kan beter elders worden besteed Andere

Vorige

Page 42

Volgende

Pagina 42

Container 1

Actions

Actions

[location-intro]

U selecteerde volgende redenen waarom het erfgoed volgens u niet bewaard moet blijven. Gelieve deze te sorteren in volgorde van belangrijkheid:

Actions

U kan de redenen verslepen (bovenaan = belangrijkste reden, onderaan = minst belangrijke reden)

 Erfgoed in het algemeen interesseert mij gewoon niet  Deze plaats is lelijk  Deze plaats is geen unieke plaats in Vlaanderen/België  Op deze plaats kan je niets ervaren over hoe men vroeger leefde en werkte  Deze plaats heeft geen enkele betekenis voor onze gemeente/stad  Als deze plaats verdwijnt zou het uitzicht beter zijn  Het staat in de weg van de ontwikkeling van het gebied  Deze plaats wordt niet nuttig gebruikt  Hier kan je niets leren over het verleden  Het herinnert me aan afschuwelijke gebeurtenissen uit het verleden  Deze plaats kost alleen maar geld  Het geld voor het bewaren kan beter elders worden besteed  Andere

Vorige

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/31/pages

Volgende

22/34

5/27/2019

Demando - Admin

Page 43

Pagina 43

Container 1

Actions

Actions

[location-intro]

Hoe waardevol vindt u deze plaats?*

Actions

1 = helemaal niet waardevol, 5 = zeer waardevol

1

Hoe zou u de staat van deze plaats beoordelen?*

Actions

1 = zeer slecht, 5 = zeer goed

1

Wat kan volgens u verbeterd worden aan deze plaats?

Vorige

Page 44

Actions

Volgende

Pagina 44

Container 1

Actions

Actions

Wilt u nog een 4de locatie invullen?*

Actions

Neen Ja

Vorige

Page 45

Volgende

Pagina 45

Container 1

Actions

Actions

Locatie 4 We geven op onderstaande kaart de plaatsen weer die zijn aangeduid als onroerend erfgoed. We vragen u om een plaats met erfgoedwaarde aan te duiden IN UW GEMEENTE die u kent en hierover enkele vragen te beantwoorden. We zouden u willen vragen om dit te doen voor minimum 3 plaatsen. U kan de locatie vinden door ofwel de naam of adres in te tikken in de zoekbalk ofwel door te scrollen en in te zoomen op de kaart. Als u de plaats waaraan u denkt niet kan vinden, tik dan de naam van deze plaats in het tekstvak onderaan de kaart.

Locatie 4

Actions

Locatie 4 (latlng)

Locatie 4 (locatie)

Locatie 4 (aanduid_id)

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/31/pages

23/34

5/27/2019

Demando - Admin

Locatie 4 (naam)

Locatie 4 (type_naam)

Optioneel: indien u de plaats niet terugvond op de kaart, tik dan de naam in dit tekstvak en omschrijf.

Vorige

Page 46

Actions

Volgende

Pagina 46

Container 1

Actions

Actions

[location-intro]

Hoe toegankelijk is deze plaats?*

Actions

Duid alle antwoorden aan die van toepassing zijn.

Het is niet toegankelijk en je kan het ook niet zien (bijv. door hoge hagen omgeven) Je hebt er enkel zicht op vanop de openbare weg Deels toegankelijk (bijv. enkel park rond een kasteel, sommige delen...) Volledig toegankelijk (bijv. zowel binnen als buiten toegankelijk; je kan in het volledige gebied wandelen...) Je kan het bezoeken mits betaling van entreegeld Je kan het gratis bezoeken Je kan het op vaste openingstijden bezoeken Je kan het enkel bezoeken op afspraak Het is enkel toegankelijk bij speciale gelegenheden Het is toegankelijk als winkel, openbaar gebouw, horecazaak, kantoor ... Welke? Ik weet het niet

Vorige

Page 47

Volgende

Pagina 47

Container 1

Actions

Actions

[location-intro]

Hoe komt u in aanraking met dit erfgoed?*

Actions

Ik kom er meerdere keren (2 tot 31x) per maand voorbij Ik kom er enkele keren (2 tot 12x) per jaar voorbij Ik bezoek het meerdere keren per maand (2 tot 31x) Ik bezoek het een paar keer (2 tot 10x) per jaar Ik bezoek het eenmalig Ik gebruik het voor een bepaalde activiteit (bijv. winkelen, eten, sporten, werken, ...), specifieer... Ik kijk erop uit vanuit mijn huis Ik kijk erop uit vanuit mijn werkplek

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/31/pages

24/34

5/27/2019

Demando - Admin

Ik zoek er informatie over op Ik gebruik het als oriëntatiepunt als ik onderweg ben. Ik ben de eigenaar Ik ben de huurder Ik woon er Het komt voor in een film of televisieserie waar ik naar kijk Het komt voor in een boek of strip Andere...

Vorige

Page 48

Volgende

Pagina 48

Container 1

Actions

Actions

[location-intro]

Vindt u het belangrijk dat dit erfgoed bewaard blijft?*

Actions

Neen Ja

Vorige

Page 49

Volgende

Pagina 49

Container 1

Actions

Actions

[location-intro]

Waarom moet volgens u dit erfgoed bewaard blijven?*

Actions

Duid maximum 5 redenen aan a.u.b.

Het verhaal achter deze plaats is prachtig Deze plaats is mooi Het is een oude plaats Het is een unieke plaats in Vlaanderen/België Het is een bron van inkomsten Zonder deze plek zou het uitzicht van de omgeving er totaal anders uitzien Het is een plek die me laat ervaren hoe men vroeger leefde en werkte Deze plaats brengt mensen samen Deze plaats is verbonden met lokale gebruiken/tradities Het toont me een manier van bouwen/landschapsinrichting uit het verleden Deze plaats is belangrijk voor het toerisme in onze gemeente Deze plaats een belangrijk symbool voor de inwoners van onze stad/gemeente Deze plaats maakt me trots Het is een belangrijk oriëntatiepunt in de omgeving Deze plaats wordt nuttig gebruikt Deze plaats laat toe om bij te leren over het verleden Het is een fijne plek om je vrije tijd door te brengen Ik zou het in de toekomst willen bezoeken/gebruiken Het heeft een bijzondere betekenis voor mijzelf of mijn familie

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/31/pages

25/34

5/27/2019

Demando - Admin

Het doet me beter begrijpen wie ik ben en waar ik vandaan kom Het brengt me dichter bij God Toekomstige generaties moeten kunnen genieten en leren van deze plaats Het erfgoed toont wie we zijn (lokale cultuur) Deze plaats laat me toe om stil te staan bij mezelf en mijn plaats in de wereld Het is een plaats die werkgelegenheid aan mensen verschaft Andere

Vorige

Page 50

Volgende

Pagina 50

Container 1

Actions

Actions

[location-intro]

U selecteerde volgende redenen waarom het erfgoed volgens u bewaard moet blijven. Gelieve deze te sorteren in volgorde van belangrijkheid:

Actions

U kan de redenen verslepen (bovenaan = belangrijkste reden, onderaan = minst belangrijke reden)

 Het verhaal achter deze plaats is prachtig  Deze plaats is mooi  Het is een oude plaats  Het is een unieke plaats in Vlaanderen/België  Het is een bron van inkomsten  Zonder deze plek zou het uitzicht van de omgeving er totaal anders uitzien  Het is een plek die me laat ervaren hoe men vroeger leefde en werkte  Deze plaats brengt mensen samen  Deze plaats is verbonden met lokale gebruiken/tradities  Het toont me een manier van bouwen/landschapsinrichting uit het verleden  Deze plaats is belangrijk voor het toerisme in onze gemeente  Deze plaats een belangrijk symbool voor de inwoners van onze stad/gemeente  Deze plaats maakt me trots  Het is een belangrijk oriëntatiepunt in de omgeving  Deze plaats wordt nuttig gebruikt  Deze plaats laat toe om bij te leren over het verleden  Het is een fijne plek om je vrije tijd door te brengen  Ik zou het in de toekomst willen bezoeken/gebruiken  Het heeft een bijzondere betekenis voor mijzelf of mijn familie  Het doet me beter begrijpen wie ik ben en waar ik vandaan kom  Het brengt me dichter bij God

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/31/pages

26/34

5/27/2019

Demando - Admin

 Toekomstige generaties moeten kunnen genieten en leren van deze plaats  Het erfgoed toont wie we zijn (lokale cultuur)  Deze plaats laat me toe om stil te staan bij mezelf en mijn plaats in de wereld  Het is een plaats die werkgelegenheid aan mensen verschaft  Andere

Vorige

Page 51

Volgende

Pagina 51

Container 1

Actions

Actions

[location-intro]

Waarom moet dit erfgoed volgens u niet bewaard blijven?*

Actions

Duid maximum 5 redenen aan a.u.b.

Erfgoed in het algemeen interesseert mij gewoon niet Deze plaats is lelijk Deze plaats is geen unieke plaats in Vlaanderen/België Op deze plaats kan je niets ervaren over hoe men vroeger leefde en werkte Deze plaats heeft geen enkele betekenis voor onze gemeente/stad Als deze plaats verdwijnt zou het uitzicht beter zijn Het staat in de weg van de ontwikkeling van het gebied Deze plaats wordt niet nuttig gebruikt Hier kan je niets leren over het verleden Het herinnert me aan afschuwelijke gebeurtenissen uit het verleden Deze plaats kost alleen maar geld Het geld voor het bewaren kan beter elders worden besteed Andere

Vorige

Page 52

Volgende

Pagina 52

Container 1

Actions

Actions

[location-intro]

U selecteerde volgende redenen waarom het erfgoed volgens u niet bewaard moet blijven. Gelieve deze te sorteren in volgorde van belangrijkheid:

Actions

U kan de redenen verslepen (bovenaan = belangrijkste reden, onderaan = minst belangrijke reden)

 Erfgoed in het algemeen interesseert mij gewoon niet  Deze plaats is lelijk  Deze plaats is geen unieke plaats in Vlaanderen/België  Op deze plaats kan je niets ervaren over hoe men vroeger leefde en werkte

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/31/pages

27/34

5/27/2019

Demando - Admin

 Deze plaats heeft geen enkele betekenis voor onze gemeente/stad  Als deze plaats verdwijnt zou het uitzicht beter zijn  Het staat in de weg van de ontwikkeling van het gebied  Deze plaats wordt niet nuttig gebruikt  Hier kan je niets leren over het verleden  Het herinnert me aan afschuwelijke gebeurtenissen uit het verleden  Deze plaats kost alleen maar geld  Het geld voor het bewaren kan beter elders worden besteed  Andere

Vorige

Volgende

Page 53

Pagina 53

Container 1

Actions

Actions

[location-intro]

Hoe waardevol vindt u deze plaats?*

Actions

1 = helemaal niet waardevol, 5 = zeer waardevol

1

Hoe zou u de staat van deze plaats beoordelen?*

Actions

1 = zeer slecht, 5 = zeer goed

1

Wat kan volgens u verbeterd worden aan deze plaats?

Vorige

Page 54

Actions

Volgende

Pagina 54

Container 1

Wilt u nog een 5de locatie invullen?*

Actions

Actions

Actions

Neen Ja

Vorige

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/31/pages

Volgende

28/34

5/27/2019

Page 55

Demando - Admin

Pagina 55

Container 1

Actions

Actions

Locatie 5 We geven op onderstaande kaart de plaatsen weer die zijn aangeduid als onroerend erfgoed. We vragen u om een plaats met erfgoedwaarde aan te duiden IN UW GEMEENTE die u kent en hierover enkele vragen te beantwoorden. We zouden u willen vragen om dit te doen voor minimum 3 plaatsen. U kan de locatie vinden door ofwel de naam of adres in te tikken in de zoekbalk ofwel door te scrollen en in te zoomen op de kaart. Als u de plaats waaraan u denkt niet kan vinden, tik dan de naam van deze plaats in het tekstvak onderaan de kaart. Actions

Locatie 5 Locatie 5 (latlng)

Locatie 5 (locatie)

Locatie 5 (aanduid_id)

Locatie 5 (naam)

Locatie 5 (type_naam)

Optioneel: indien u de plaats niet terugvond op de kaart, tik dan de naam in dit tekstvak en omschrijf.

Vorige

Page 56

Actions

Volgende

Pagina 56

Container 1

Actions

Actions

[location-intro]

Hoe toegankelijk is deze plaats?*

Actions

Duid alle antwoorden aan die van toepassing zijn.

Het is niet toegankelijk en je kan het ook niet zien (bijv. door hoge hagen omgeven) Je hebt er enkel zicht op vanop de openbare weg Deels toegankelijk (bijv. enkel park rond een kasteel, sommige delen...) Volledig toegankelijk (bijv. zowel binnen als buiten toegankelijk; je kan in het volledige gebied wandelen...) Je kan het bezoeken mits betaling van entreegeld Je kan het gratis bezoeken Je kan het op vaste openingstijden bezoeken Je kan het enkel bezoeken op afspraak Het is enkel toegankelijk bij speciale gelegenheden Het is toegankelijk als winkel, openbaar gebouw, horecazaak, kantoor ... Welke? Ik weet het niet

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/31/pages

29/34

5/27/2019

Demando - Admin

Vorige

Page 57

Volgende

Pagina 57

Container 1

Actions

Actions

[location-intro]

Hoe komt u in aanraking met dit erfgoed?*

Actions

Ik kom er meerdere keren (2 tot 31x) per maand voorbij Ik kom er enkele keren (2 tot 12x) per jaar voorbij Ik bezoek het meerdere keren per maand (2 tot 31x) Ik bezoek het een paar keer (2 tot 10x) per jaar Ik bezoek het eenmalig Ik gebruik het voor een bepaalde activiteit (bijv. winkelen, eten, sporten, werken, ...), specifieer... Ik kijk erop uit vanuit mijn huis Ik kijk erop uit vanuit mijn werkplek Ik zoek er informatie over op Ik gebruik het als oriĂŤntatiepunt als ik onderweg ben. Ik ben de eigenaar Ik ben de huurder Ik woon er Het komt voor in een film of televisieserie waar ik naar kijk Het komt voor in een boek of strip Andere...

Vorige

Page 58

Volgende

Pagina 58

Container 1

Actions

Actions

[location-intro]

Vindt u het belangrijk dat dit erfgoed bewaard blijft?*

Actions

Neen Ja

Vorige

Page 59

Volgende

Pagina 59

Container 1

Actions

Actions

[location-intro]

Waarom moet volgens u dit erfgoed bewaard blijven?*

Actions

Duid maximum 5 redenen aan a.u.b.

Het verhaal achter deze plaats is prachtig

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/31/pages

30/34

5/27/2019

Demando - Admin

Deze plaats is mooi Het is een oude plaats Het is een unieke plaats in Vlaanderen/België Het is een bron van inkomsten Zonder deze plek zou het uitzicht van de omgeving er totaal anders uitzien Het is een plek die me laat ervaren hoe men vroeger leefde en werkte Deze plaats brengt mensen samen Deze plaats is verbonden met lokale gebruiken/tradities Het toont me een manier van bouwen/landschapsinrichting uit het verleden Deze plaats is belangrijk voor het toerisme in onze gemeente Deze plaats een belangrijk symbool voor de inwoners van onze stad/gemeente Deze plaats maakt me trots Het is een belangrijk oriëntatiepunt in de omgeving Deze plaats wordt nuttig gebruikt Deze plaats laat toe om bij te leren over het verleden Het is een fijne plek om je vrije tijd door te brengen Ik zou het in de toekomst willen bezoeken/gebruiken Het heeft een bijzondere betekenis voor mijzelf of mijn familie Het doet me beter begrijpen wie ik ben en waar ik vandaan kom Het brengt me dichter bij God Toekomstige generaties moeten kunnen genieten en leren van deze plaats Het erfgoed toont wie we zijn (lokale cultuur) Deze plaats laat me toe om stil te staan bij mezelf en mijn plaats in de wereld Het is een plaats die werkgelegenheid aan mensen verschaft Andere

Vorige

Page 60

Volgende

Pagina 60

Container 1

Actions

Actions

[location-intro]

U selecteerde volgende redenen waarom het erfgoed volgens u bewaard moet blijven. Gelieve deze te sorteren in volgorde van belangrijkheid:

Actions

U kan de redenen verslepen (bovenaan = belangrijkste reden, onderaan = minst belangrijke reden)

 Het verhaal achter deze plaats is prachtig  Deze plaats is mooi  Het is een oude plaats  Het is een unieke plaats in Vlaanderen/België  Het is een bron van inkomsten  Zonder deze plek zou het uitzicht van de omgeving er totaal anders uitzien  Het is een plek die me laat ervaren hoe men vroeger leefde en werkte  Deze plaats brengt mensen samen  Deze plaats is verbonden met lokale gebruiken/tradities

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/31/pages

31/34

5/27/2019

Demando - Admin

 Het toont me een manier van bouwen/landschapsinrichting uit het verleden  Deze plaats is belangrijk voor het toerisme in onze gemeente  Deze plaats een belangrijk symbool voor de inwoners van onze stad/gemeente  Deze plaats maakt me trots  Het is een belangrijk oriëntatiepunt in de omgeving  Deze plaats wordt nuttig gebruikt  Deze plaats laat toe om bij te leren over het verleden  Het is een fijne plek om je vrije tijd door te brengen  Ik zou het in de toekomst willen bezoeken/gebruiken  Het heeft een bijzondere betekenis voor mijzelf of mijn familie  Het doet me beter begrijpen wie ik ben en waar ik vandaan kom  Het brengt me dichter bij God  Toekomstige generaties moeten kunnen genieten en leren van deze plaats  Het erfgoed toont wie we zijn (lokale cultuur)  Deze plaats laat me toe om stil te staan bij mezelf en mijn plaats in de wereld  Het is een plaats die werkgelegenheid aan mensen verschaft  Andere

Vorige

Page 61

Volgende

Pagina 61

Container 1

Actions

Actions

[location-intro]

Waarom moet dit erfgoed volgens u niet bewaard blijven?*

Actions

Duid maximum 5 redenen aan a.u.b.

Erfgoed in het algemeen interesseert mij gewoon niet Deze plaats is lelijk Deze plaats is geen unieke plaats in Vlaanderen/België Op deze plaats kan je niets ervaren over hoe men vroeger leefde en werkte Deze plaats heeft geen enkele betekenis voor onze gemeente/stad Als deze plaats verdwijnt zou het uitzicht beter zijn Het staat in de weg van de ontwikkeling van het gebied Deze plaats wordt niet nuttig gebruikt Hier kan je niets leren over het verleden Het herinnert me aan afschuwelijke gebeurtenissen uit het verleden Deze plaats kost alleen maar geld Het geld voor het bewaren kan beter elders worden besteed Andere

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/31/pages

32/34

5/27/2019

Demando - Admin

Vorige

Volgende

Page 62

Pagina 62

Container 1

Actions

Actions

[location-intro]

U selecteerde volgende redenen waarom het erfgoed volgens u niet bewaard moet blijven. Gelieve deze te sorteren in volgorde van belangrijkheid:

Actions

U kan de redenen verslepen (bovenaan = belangrijkste reden, onderaan = minst belangrijke reden)

 Erfgoed in het algemeen interesseert mij gewoon niet  Deze plaats is lelijk  Deze plaats is geen unieke plaats in Vlaanderen/België  Op deze plaats kan je niets ervaren over hoe men vroeger leefde en werkte  Deze plaats heeft geen enkele betekenis voor onze gemeente/stad  Als deze plaats verdwijnt zou het uitzicht beter zijn  Het staat in de weg van de ontwikkeling van het gebied  Deze plaats wordt niet nuttig gebruikt  Hier kan je niets leren over het verleden  Het herinnert me aan afschuwelijke gebeurtenissen uit het verleden  Deze plaats kost alleen maar geld  Het geld voor het bewaren kan beter elders worden besteed  Andere

Vorige

Volgende

Page 63

Pagina 63

Container 1

Actions

Actions

[location-intro]

Hoe waardevol vindt u deze plaats?*

Actions

1 = helemaal niet waardevol, 5 = zeer waardevol

1

Hoe zou u de staat van deze plaats beoordelen?*

Actions

1 = zeer slecht, 5 = zeer goed

1

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/31/pages

33/34

5/27/2019

Wat kan volgens u verbeterd worden aan deze plaats?

Vorige

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/31/pages

Demando - Admin Actions

Voltooien

34/34

BIJLAGE 3: BEVRAGING 2

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 114 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

1/6/2020

Demando - Admin

Page 1

Pagina 1

Container 1

VITO en Universiteit Hasselt voeren in opdracht van het agentschap Onroerend Erfgoed een wetenschappelijk onderzoek uit naar de waarde die inwoners van Vlaanderen hechten aan bepaalde plaatsen in hun gemeente. De resultaten zullen gebruikt worden in het onroerenderfgoedbeleid. We bevragen 1000 willekeurig gekozen Vlamingen. Er zijn geen goede of foute antwoorden. Het is belangrijk dat u waarheidsgetrouw en volledig antwoordt. Het onderzoek respecteert de privacywetgeving. Alle persoonlijke informatie wordt strikt vertrouwelijk behandeld. Bij communicatie over de resultaten wordt alle persoonlijke informatie verwijderd. De bevraging neemt ongeveer 15-20 minuten in beslag. Wij danken u voor uw medewerking.

iVOX ID

Page 2

Pagina 2

Deel 1 - Persoonlijke gegevens

We willen u graag een aantal vragen stellen over uzelf. Deze informatie is noodzakelijk voor de verdere analyse van de resultaten. Uw antwoorden worden vertrouwelijk behandeld, niet ter beschikking gesteld aan derden en niet voor andere doeleinden dan voor dit onderzoek gebruikt.

Wat is uw geslacht?* Man Vrouw Andere

Wat is uw nationaliteit?* Ik ben Belg Ik heb meer dan ĂŠĂŠn nationaliteit, namelijk... Ik ben geen Belg, maar...

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

1/41

1/6/2020

Demando - Admin

Wat is uw geboortejaar?*

Page 3

Pagina 3

Container 1

Waar woont u? (Indien u in geen van deze gemeenten woont, gelieve dan de gemeente aan te duiden waar u vroeger woonde)* Omdat we u vragen willen stellen over erfgoed in uw buurt, hebben uw woonplaats nodig. We zullen deze info strikt vertrouwelijk behandelen en u later niet contacteren.

Straatnaam (optioneel)

In welke mate voelt u zich verbonden met deze stad of gemeente?*

Page 4

Pagina 4

Container 1

Hoeveel personen wonen op dit adres, uzelf meegerekend?*

Hoe is uw gezinssamenstelling (inwonende personen)?* Alleenstaand Alleenstaand met inwonende kinderen ouder dan 18 jaar Alleenstaand met inwonende kinderen jonger dan 18 jaar Alleenstaand met inwonende kinderen jonger en ouder dan 18 jaar https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

2/41

1/6/2020

Demando - Admin

Samenwonend met partner Samenwonend met partner met inwonende kinderen ouder dan 18 jaar Samenwonend met partner met inwonende kinderen jonger dan 18 jaar Samenwonend met partner met inwonende kinderen jonger en ouder dan 18 jaar Samenwonend met vrienden Andere

Page 5

Pagina 5

Container 1

Wat is het hoogste opleidingsniveau dat u met succes heeft beĂŤindigd?*

Wat is uw huidige hoofdactiviteit?*

Page 6

Pagina 6

Container 1

In welke categorie valt het maandelijks netto huishoudinkomen?* Deze informatie is essentieel in de analyse van de resultaten. We behandelen deze strikt vertrouwelijk. Om het totaal maandelijks netto-inkomen van uw huishouden te bepalen, telt u de volgende inkomsten voor de vorige maand op voor alle personen in uw huishouden: netto-beroepsinkomens uit arbeid (netto-lonen, netto-bedrijfsinkomsten); netto-vervangingsinkomens (werkloosheids- arbeidsongeschiktheids- of invaliditeitsvergoedingen, bestaansminimum, OCMW-steun of pensioenen); bijkomende netto-inkomens (bijvoorbeeld huuropbrengsten, kindergeld) Alimentatiegeld dat u eventueel moet betalen, moet u hiervan aftrekken; alimentatiegeld dat u eventueel ontvangt, moet u hierbij optellen. Indien u dit echt niet wenst mee te delen kan u de optie "Zeg ik liever niet" aanduiden.

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

3/41

1/6/2020

Demando - Admin

Page 7

Pagina 7

Deel 2 - Betrokkenheid bij erfgoed en vrijetijdsbesteding

Hoe vaak deed u een van de volgende activiteiten in uw vrije tijd de afgelopen 12 maanden?*

Dagelijks

1 of meerdere keren per week

1 of meerdere keren per maand

Meerdere keren per jaar

1 keer in de afgelopen 12 maand

Niet

Bijwonen van podiumkunsten zoals toneel, opera, dansuitvoering, ballet, cabaret, stand-up comedy, revue of show, circusvoorstelling... Bijwonen van een concert, festival Bezoek aan museum of galerij Bezoek aan historisch gebouw, monument of archeologische site Bezoek aan een natuurgebied of cultuurhistorisch landschap Bezoek aan een park Bioscoopbezoek Toeristisch bezoek stad of dorp Bibliotheekbezoek

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

4/41

1/6/2020

Demando - Admin

Dagelijks

1 of meerdere keren per week

1 of meerdere keren per maand

Meerdere keren per jaar

1 keer in de afgelopen 12 maand

Niet

Bijwonen van een herdenkingsfeest, processie, historische optocht, stoet of evocatie

Page 8

Pagina 8

Container 1

Bent u beroepshalve betrokken bij het onroerenderfgoedbeleid of het beheer van een onroerend erfgoed? * Neen Ja, namelijk als...

Bent u lid van een organisatie die zich inzet voor het behoud en/of beheer van plaatsen met erfgoedwaarde?* Neen Ja, namelijk...

Page 9

Pagina 9

Container 1

Bent u (mede)eigenaar van een beschermd onroerend erfgoed?* (Beschermd als monument, cultuurhistorisch landschap, stads- of dorpsgezicht of archeologische site)

Neen Ja

Page 10

Pagina 10

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

5/41

1/6/2020

Demando - Admin

Container 1

U gaf aan (mede)eigenaar te zijn van een beschermd onroerend erfgoed.

Over hoeveel eigendommen gaat het?*

Kruis alle categorieĂŤn aan die voor u van toepassing zijn. Ik ben (mede)eigenaar van een of meerdere eigendommen die beschermd zijn als:* Monument Archeologische site Cultuurhistorisch landschap Stads- of dorpsgezicht Andere, namelijk...

Ik kreeg het eigendom/de eigendommen door:* Vererving Aankoop Andere, namelijk...

Page 11

Pagina 11

Container 1

U gaf aan (mede)eigenaar te zijn van een beschermd onroerend erfgoed.

Hoeveel tijd steekt u in het beheer van uw eigendom/eigendommen (administratie, poetsen, herstellingswerken, groenonderhoud, openstellen...)?*

In welke mate bent u het eens/oneens met de volgende uitspraken?*

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

6/41

1/6/2020

Demando - Admin

Helemaal oneens

Eerder oneens

Noch oneens/noch eens

Eerder eens

Helemaal eens

Ik wil mijn eigendom(men) van de hand doen binnen de 5 jaar Ik wil mijn eigendom(men) zo lang mogelijk in mijn bezit houden om er zelf van te kunnen genieten Ik wil mijn eigendom(men) op termijn overdragen aan mijn kinderen Ik ben trots om eigenaar van een onroerend goed met erfgoedwaarde te zijn Ik vind het lastig om mijn eigendom(men) te beheren

Page 12

Pagina 12

Container 1

U gaf aan (mede)eigenaar te zijn van een beschermd onroerend erfgoed.

Hoe publiek toegankelijk zijn uw eigendom(men)? Duid aan welke stellingen op u van toepassing zijn. Ik stel mijn eigendom(men) (deels) open zodat anderen er ook van kunnen genieten Ik stel mijn eigendom(men) (deels) open tegen betaling om het beheer ervan te bekostigen Ik zou mijn eigendom(men) (deels) willen openstellen, maar is nu nog niet het geval Ik maak zelf geen gebruik van mijn goed met erfgoedwaarde maar verhuur het Andere

Ik heb moeite om het beheer te bekostigen.* Helemaal oneens Eerder oneens https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

7/41

1/6/2020

Demando - Admin

Noch oneens/noch eens Eerder eens Helemaal eens

Page 13

Pagina 13

Container 1

U gaf aan moeite te hebben met het bekostigen van het beheer van uw goed/goederen.

Hoeveel euro komt u op jaarbasis tekort? Laat het veld leeg indien u het antwoord niet weet.

euro tekort

Page 14

Pagina 14

Container 1

In welke mate bent u het eens met de volgende stellingen?* Helemaal oneens

Eerder oneens

Noch oneens/noch eens

Eerder eens

Helemaal eens

Ik heb interesse in geschiedenis in het algemeen Ik heb interesse in de geschiedenis van een bepaald(e) land/streek/plaats Ik heb interesse in mijn familiegeschiedenis Ik zoek informatie op over plaatsen met erfgoedwaarde

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

8/41

1/6/2020

Demando - Admin

Helemaal oneens

Eerder oneens

Noch oneens/noch eens

Eerder eens

Helemaal eens

Ik wens mee na te denken over wat er met leegstaand of verwaarloosd erfgoed in mijn woonplaats gebeurt Ik wil kunnen meebeslissen over de plaatsen met erfgoedwaarde in mijn woonplaats die beschermd worden Ik vind dat plaatsen met erfgoedwaarde moeten bewaard blijven Ik vind dat er een functie moet gegeven worden aan leegstaande historische gebouwen (bijv. feestzaal, kantoren, winkel, ...)

Page 15

Pagina 15

Container 1

Was u de voorbije 12 maanden als vrijwilliger betrokken bij het in stand houden van een plaats met erfgoedwaarde (open houden, gidsen, herstelwerken ...)?* Neen Ja

Page 16

Pagina 16

Container 1

We gaan u nu enkele vragen stellen over 3 plaatsen met erfgoedwaarde in [uw-gemeente/stad]. We selecteerden zowel plaatsen die beschermd zijn als plaatsen die niet beschermd zijn. https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

9/41

1/6/2020

Demando - Admin

De plaatsen die beschermd zijn kunnen monumenten, stads- of dorpsgezichten of cultuurhistorische landschappen zijn. Een monument is een onroerend goed (zowel gebouwen als andere) dat tot stand is gekomen door de mens, door de natuur of door beiden samen en van algemeen belang wordt geacht omdat het behoort tot wat ons als samenleving rest uit het verleden. bijv. hoeve, kapel, schandpaal, kasseiweg, dreef... Het kan ook gaan over een groter geheel van onroerende goederen met omgevende elementen zoals beplantingen en omheiningen, straten, pleinen. Bijv. een historisch centrum van een dorp (=dorpsgezicht). Cultuurhistorische landschappen zijn delen van een gebied met weinig bebouwing en een onderlinge samenhang, tot stand gekomen door de mens, de natuur of door beide samen en van algemeen belang wegens de erfgoedwaarde bijv. bolle akkers, kasteeldomeinen, getuigenheuvels. De plaatsen die niet beschermd zijn, zijn opgenomen in de vastgestelde inventaris en hebben een bepaalde erfgoedwaarde.

Page 17

Pagina 17

Container 1

[location-intro]

Locatie 1 Locatie 1 (erfgoed_id)

Locatie 1 (erfgoed_naam)

Container 2

Kent u [location-name]?* Neen Ja

Page 18

Pagina 18

Container 1 https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

10/41

1/6/2020

Demando - Admin

[location-intro]

Hoe toegankelijk is deze plek?* Het is niet toegankelijk en je kan het ook niet zien (bijv. door hoge hagen omgeven) Het is niet toegankelijk maar je hebt er zicht op vanop de openbare weg Deels toegankelijk (bijv. enkel park rond een kasteel, sommige delen...) Volledig toegankelijk (bijv. zowel binnen als buiten toegankelijk) Het is toegankelijk als winkel, openbaar gebouw, horecazaak, kantoor ... Welke? Ik weet het niet

Page 19

Pagina 19

Container 1

[location-intro]

Wanneer kan je deze plek bezoeken?* Je kan het altijd bezoeken Je kan het op vaste openingstijden bezoeken Je kan het enkel bezoeken op afspraak Het is enkel toegankelijk bij speciale gelegenheden Ik weet het niet

Moet je een toegangsprijs betalen?* Ja Neen Ik weet het niet

Page 20

Pagina 20

Container 1

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

11/41

1/6/2020

Demando - Admin

[location-intro]

Hoe komt u in aanraking met dit erfgoed?* Ik kom er meerdere keren (2 tot 31x) per maand voorbij Ik kom er enkele keren (2 tot 12x) per jaar voorbij Ik bezoek het meerdere keren per maand (2 tot 31x) Ik bezoek het een paar keer (2 tot 10x) per jaar Ik bezoek het eenmalig Ik gebruik het voor een bepaalde activiteit (bijv. winkelen, eten, sporten, werken, ...), specifieer... Ik kijk erop uit vanuit mijn huis Ik kijk erop uit vanuit mijn werkplek Ik zoek er informatie over op Ik gebruik het als oriĂŤntatiepunt als ik onderweg ben. Ik ben de (mede-)eigenaar Ik ben de huurder Ik woon er in Ik woon er vlakbij Ik werk er in Ik werk er vlakbij Het komt voor in een film of televisieprogramma waar ik naar kijk Ik lees erover in boeken, strips, toeristische brochures of andere media (kranten, gemeenteblad, magazines, websites, sociale media ...) Ik woon er infosessies/lezingen over bij Ik doe er vrijwilligerswerk Ik hoor erover in gesprekken met anderen Andere...

Page 21

Pagina 21

Container 1

[location-intro]

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

12/41

1/6/2020

Demando - Admin

We willen graag weten welke waarde u hecht aan het bewaren van [location-name] voor de toekomst. Momenteel zijn de publieke middelen voor onroerend erfgoed ontoereikend en zijn er wachtlijsten. Het agentschap Onroerend Erfgoed wil weten hoe de voorkeuren van mensen in verhouding staan met de middelen die worden toegekend voor het bewaren van lokaal erfgoed zodat het beleid beter kan afgestemd worden op deze voorkeuren. Dit doen we door de waarde die u hecht aan het bewaren van [location-name] in euro’s te vertalen. Beeld u even in dat er op dit moment onvoldoende middelen zijn om [location-name] te onderhouden. Dit betekent dat het risico op verval bij grote schade door bijvoorbeeld een storm en op termijn verdwijnen (bij landschap verdwijnen van specifieke historische kenmerken) groter wordt. Ook kleinere herstellingen of onderhoudswerken worden niet uitgevoerd waardoor niet kan gegarandeerd worden dat gebruik mogelijk blijft. Veronderstel dat er daarom wordt beslist om een speciale gemeentetaks in te voeren die elk gezin in de gemeente zal moeten betalen. Deze taks gaat naar een speciale rekening die enkel en alleen kan gebruikt worden voor het onderhoud en herstel van dit specifieke erfgoed. Hierdoor zullen de hierboven genoemde risico’s niet optreden.

Wat is het maximum bedrag dat u jaarlijks zou willen betalen om te voorkomen dat dit erfgoed in een niet te herstellen toestand komt en verdwijnt zoals hierboven beschreven?* Om u te helpen hebben we onderstaande tabel gemaakt. Focus bij het beantwoorden van deze vraag enkel op de waarde die dit erfgoed heeft voor u. Denk hierover na alsof u echt zou betalen. Hou daarbij uw huishoudbudget in gedachte en bedenk dat je het geld ook aan andere dingen kan besteden, waaronder ook ander erfgoed en natuurgebieden.

€0 €1 €2 €3 €4 €5 €6 €7 €8 €9 € 10 € 11 € 12 € 13 € 14 € 15 € 16 € 17 https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

13/41

1/6/2020

Demando - Admin

€ 18 € 19 € 20 € 25 € 30 € 35 € 40 € 45 € 50 € 55 € 60 € 65 € 70 € 80 € 90 € 100 € 110 € 120 € 130 € 140 € 150 € 160 € 170 € 180 € 190 € 200 € 250 € 300 € 350 € 400 € 450 € 500 € 550 € 600 € 650 https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

14/41

1/6/2020

Demando - Admin

> €650 namelijk... ander:...

Page 22

Pagina 22

Container 1

[location-intro]

Waarom wilt u voor dit erfgoed een bijdrage betalen?* Duid voor u de (max 5) belangrijkste redenen aan.

Het verhaal achter deze plaats is prachtig Deze plaats is mooi Het is een oude plaats Het is een unieke plaats in Vlaanderen/België Het is een bron van inkomsten Zonder deze plek zou het uitzicht van de omgeving er totaal anders uitzien Het maakt mijn leefomgeving mooier Het is een plek die me laat ervaren hoe men vroeger leefde en werkte Deze plaats brengt mensen samen Deze plaats is verbonden met lokale gebruiken/tradities Het toont me een manier van bouwen/landschapsinrichting uit het verleden Deze plaats is belangrijk voor het toerisme in onze gemeente Deze plaats is een belangrijk symbool voor de inwoners van onze stad/gemeente Deze plaats maakt me trots Het is een belangrijk oriëntatiepunt in de omgeving Deze plaats wordt nuttig gebruikt Deze plaats laat toe om bij te leren over het verleden Het is een fijne plek om je vrije tijd door te brengen Ik zou het in de toekomst willen bezoeken/gebruiken Het heeft een bijzondere betekenis voor mijzelf of mijn familie. Het doet me beter begrijpen wie ik ben en waar ik vandaan kom Het brengt me dichter bij God Toekomstige generaties moeten kunnen genieten en leren van deze plaats https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

15/41

1/6/2020

Demando - Admin

Het erfgoed toont wie we zijn (lokale cultuur) Deze plaats laat me toe om stil te staan bij mezelf en mijn plaats in de wereld Het is een plaats die werkgelegenheid aan mensen verschaft. Andere

Page 23

Pagina 23

Container 1

[location-intro]

Waarom bent u niet bereid een bijdrage te betalen?* Duid de belangrijkste reden aan.

Ik wil wel bijdragen maar niet via de gemeentebelastingen (gift, vrijwilligerswerk, toegangsprijs...) Het erfgoed in mijn woonplaats interesseert mij gewoon niet Ik wil liever een jaarlijkse bijdrage betalen die ingezet wordt voor alle erfgoed in mijn gemeente Het geld voor het bewaren van dit monument kan beter aan iets anders worden besteed Ik betaal al genoeg belastingen Mijn loon is te laag om een bijdrage te leveren De mensen die er gebruik van maken moeten er maar voor betalen Ik geloof niet dat de betalingen ook echt voor het monument gaan gebruikt worden Ik vind het niet de moeite om deze plek te bewaren Het is private eigendom Het is niet toegankelijk

Page 24

Pagina 24

Container 1

[location-intro]

Waarom vindt u het niet de moeite om deze plaats te bewaren?* https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

16/41

1/6/2020

Demando - Admin

Duid voor u de (max 5) belangrijkste redenen aan.

Deze plaats is lelijk. Deze plaats is geen unieke plaats in Vlaanderen/BelgiĂŤ. Op deze plaats kan je niets ervaren over hoe men vroeger leefde en werkte. Deze plaats heeft geen enkele betekenis voor onze gemeente/stad. Als deze plaats verdwijnt zou het uitzicht beter zijn. Het staat in de weg van de ontwikkeling van het gebied. Deze plaats wordt niet nuttig gebruikt. Hier kan je niets leren over het verleden. Er is al teveel van het karakter verloren gegaan door verbouwingen Andere

Page 25

Pagina 25

Container 1

[location-intro]

U gaf aan dat u op een andere manier wil bijdragen dan via de gemeentebelastingen? Op welke manier dan? * Duid voor u de (max 5) belangrijkste redenen aan.

Via vrijwilligerswerk (bijv. helpen bij renovatiewerken, open houden, gidsen...) Via een eenmalige gift Via een toegangsprijs bij bezoek Andere

Page 26

Pagina 26

Container 1

[location-intro]

Indien u vrijwilligerswerk zou doen, hoeveel dagen zou u bij benadering per maand willen besteden?* https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

17/41

1/6/2020

Demando - Admin

<2 dagen/maand 2 tot 7 dagen/maand 8 tot 14 dagen/maand Meer dan 14 dagen/maand

Page 27

Pagina 27

Container 1

[location-intro]

Indien u een eenmalige gift zou doen voor deze specifieke plek, hoeveel zou die bij benadering dan zijn?* minder dan 5 euro 5 tot 10 euro 11 tot 30 euro 31 tot 99 euro 100 of meer

Page 28

Pagina 28

Container 1

[location-intro]

Wat vindt u de hoogste aanvaardbare prijs voor een bezoek?* Minder dan 3 euro 3 tot 5â&#x201A;Ź 5 tot 10 euro 11 tot 20 euro Meer dan 20 euro

Page 29

Pagina 29

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

18/41

1/6/2020

Demando - Admin

Container 1

[location-intro]

Locatie 2 Locatie 2 (erfgoed_id)

Locatie 2 (erfgoed_naam)

Container 2

Kent u [location-name]?* Neen Ja

Page 30

Pagina 30

Container 1

[location-intro]

Hoe toegankelijk is deze plek?* Het is niet toegankelijk en je kan het ook niet zien (bijv. door hoge hagen omgeven) Het is niet toegankelijk maar je hebt er zicht op vanop de openbare weg Deels toegankelijk (bijv. enkel park rond een kasteel, sommige delen...) Volledig toegankelijk (bijv. zowel binnen als buiten toegankelijk) Het is toegankelijk als winkel, openbaar gebouw, horecazaak, kantoor ... Welke? Ik weet het niet

Page 31

Pagina 31

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

19/41

1/6/2020

Demando - Admin

Container 1

[location-intro]

Wanneer kan je deze plek bezoeken?* Je kan het altijd bezoeken Je kan het op vaste openingstijden bezoeken Je kan het enkel bezoeken op afspraak Het is enkel toegankelijk bij speciale gelegenheden Ik weet het niet

Moet je een toegangsprijs betalen?* Ja Neen Ik weet het niet

Page 32

Pagina 32

Container 1

[location-intro]

Hoe komt u in aanraking met dit erfgoed?* Ik kom er meerdere keren (2 tot 31x) per maand voorbij Ik kom er enkele keren (2 tot 12x) per jaar voorbij Ik bezoek het meerdere keren per maand (2 tot 31x) Ik bezoek het een paar keer (2 tot 10x) per jaar Ik bezoek het eenmalig Ik gebruik het voor een bepaalde activiteit (bijv. winkelen, eten, sporten, werken, ...), specifieer... Ik kijk erop uit vanuit mijn huis Ik kijk erop uit vanuit mijn werkplek Ik zoek er informatie over op https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

20/41

1/6/2020

Demando - Admin

Ik gebruik het als oriëntatiepunt als ik onderweg ben. Ik ben de (mede-)eigenaar Ik ben de huurder Ik woon er in Ik woon er vlakbij Ik werk er in Ik werk er vlakbij Het komt voor in een film of televisieprogramma waar ik naar kijk Ik lees erover in boeken, strips, toeristische brochures of andere media (kranten, gemeenteblad, magazines, websites, sociale media ...) Ik woon er infosessies/lezingen over bij Ik doe er vrijwilligerswerk Ik hoor erover in gesprekken met anderen Andere...

Page 33

Pagina 33

Container 1

[location-intro] We willen graag weten welke waarde u hecht aan het bewaren van [location-name] voor de toekomst. Momenteel zijn de publieke middelen voor onroerend erfgoed ontoereikend en zijn er wachtlijsten. Het agentschap Onroerend Erfgoed wil weten hoe de voorkeuren van mensen in verhouding staan met de middelen die worden toegekend voor het bewaren van lokaal erfgoed zodat het beleid beter kan afgestemd worden op deze voorkeuren. Dit doen we door de waarde die u hecht aan het bewaren van [location-name] in euro’s te vertalen. Beeld u even in dat er op dit moment onvoldoende middelen zijn om [location-name] te onderhouden. Dit betekent dat het risico op verval bij grote schade door bijvoorbeeld een storm en op termijn verdwijnen (bij landschap verdwijnen van specifieke historische kenmerken) groter wordt. Ook kleinere herstellingen of onderhoudswerken worden niet uitgevoerd waardoor niet kan gegarandeerd worden dat gebruik mogelijk blijft. Veronderstel dat er daarom wordt beslist om een speciale gemeentetaks in te voeren die elk gezin in de gemeente zal moeten betalen. Deze taks gaat naar een speciale rekening die enkel en alleen kan gebruikt worden voor het onderhoud en herstel van dit specifieke erfgoed. Hierdoor zullen de hierboven genoemde risico’s niet optreden.

Wat is het maximum bedrag dat u jaarlijks zou willen betalen om te voorkomen dat dit erfgoed in een niet te herstellen toestand komt en verdwijnt zoals hierboven beschreven?* https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

21/41

1/6/2020

Demando - Admin

Om u te helpen hebben we onderstaande tabel gemaakt. Focus bij het beantwoorden van deze vraag enkel op de waarde die dit erfgoed heeft voor u. Denk hierover na alsof u echt zou betalen. Hou daarbij uw huishoudbudget in gedachte en bedenk dat je het geld ook aan andere dingen kan besteden, waaronder ook ander erfgoed en natuurgebieden.

€0 €1 €2 €3 €4 €5 €6 €7 €8 €9 € 10 € 11 € 12 € 13 € 14 € 15 € 16 € 17 € 18 € 19 € 20 € 25 € 30 € 35 € 40 € 45 € 50 € 55 € 60 € 65 € 70 € 80 https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

22/41

1/6/2020

Demando - Admin

€ 90 € 100 € 110 € 120 € 130 € 140 € 150 € 160 € 170 € 180 € 190 € 200 € 250 € 300 € 350 € 400 € 450 € 500 € 550 € 600 € 650 > €650 namelijk... ander:...

Page 34

Pagina 34

Container 1

[location-intro]

Waarom wilt u voor dit erfgoed een bijdrage betalen?* Duid voor u de (max 5) belangrijkste redenen aan.

Het verhaal achter deze plaats is prachtig Deze plaats is mooi https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

23/41

1/6/2020

Demando - Admin

Het is een oude plaats Het is een unieke plaats in Vlaanderen/BelgiĂŤ Het is een bron van inkomsten Zonder deze plek zou het uitzicht van de omgeving er totaal anders uitzien Het maakt mijn leefomgeving mooier Het is een plek die me laat ervaren hoe men vroeger leefde en werkte Deze plaats brengt mensen samen Deze plaats is verbonden met lokale gebruiken/tradities Het toont me een manier van bouwen/landschapsinrichting uit het verleden Deze plaats is belangrijk voor het toerisme in onze gemeente Deze plaats is een belangrijk symbool voor de inwoners van onze stad/gemeente Deze plaats maakt me trots Het is een belangrijk oriĂŤntatiepunt in de omgeving Deze plaats wordt nuttig gebruikt Deze plaats laat toe om bij te leren over het verleden Het is een fijne plek om je vrije tijd door te brengen Ik zou het in de toekomst willen bezoeken/gebruiken Het heeft een bijzondere betekenis voor mijzelf of mijn familie. Het doet me beter begrijpen wie ik ben en waar ik vandaan kom Het brengt me dichter bij God Toekomstige generaties moeten kunnen genieten en leren van deze plaats Het erfgoed toont wie we zijn (lokale cultuur) Deze plaats laat me toe om stil te staan bij mezelf en mijn plaats in de wereld Het is een plaats die werkgelegenheid aan mensen verschaft. Andere

Page 35

Pagina 35

Container 1

[location-intro]

Waarom bent u niet bereid een bijdrage te betalen?* Duid de belangrijkste reden aan. https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

24/41

1/6/2020

Demando - Admin

Ik wil wel bijdragen maar niet via de gemeentebelastingen (gift, vrijwilligerswerk, toegangsprijs...) Het erfgoed in mijn woonplaats interesseert mij gewoon niet Ik wil liever een jaarlijkse bijdrage betalen die ingezet wordt voor alle erfgoed in mijn gemeente Het geld voor het bewaren van dit monument kan beter aan iets anders worden besteed Ik betaal al genoeg belastingen Mijn loon is te laag om een bijdrage te leveren De mensen die er gebruik van maken moeten er maar voor betalen Ik geloof niet dat de betalingen ook echt voor het monument gaan gebruikt worden Ik vind het niet de moeite om deze plek te bewaren Het is private eigendom Het is niet toegankelijk

Page 36

Pagina 36

Container 1

[location-intro]

Waarom vindt u het niet de moeite om deze plaats te bewaren?* Duid voor u de (max 5) belangrijkste redenen aan.

Deze plaats is lelijk. Deze plaats is geen unieke plaats in Vlaanderen/BelgiĂŤ. Op deze plaats kan je niets ervaren over hoe men vroeger leefde en werkte. Deze plaats heeft geen enkele betekenis voor onze gemeente/stad. Als deze plaats verdwijnt zou het uitzicht beter zijn. Het staat in de weg van de ontwikkeling van het gebied. Deze plaats wordt niet nuttig gebruikt. Hier kan je niets leren over het verleden. Er is al teveel van het karakter verloren gegaan door verbouwingen Andere

Page 37

Pagina 37

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

25/41

1/6/2020

Demando - Admin

Container 1

[location-intro]

U gaf aan dat u op een andere manier wil bijdragen dan via de gemeentebelastingen? Op welke manier dan? * Duid voor u de (max 5) belangrijkste redenen aan.

Via vrijwilligerswerk (bijv. helpen bij renovatiewerken, open houden, gidsen...) Via een eenmalige gift Via een toegangsprijs bij bezoek Andere

Page 38

Pagina 38

Container 1

[location-intro]

Indien u vrijwilligerswerk zou doen, hoeveel dagen zou u bij benadering per maand willen besteden?* <2 dagen/maand 2 tot 7 dagen/maand 8 tot 14 dagen/maand Meer dan 14 dagen/maand

Page 39

Pagina 39

Container 1

[location-intro]

Indien u een eenmalige gift zou doen voor deze specifieke plek, hoeveel zou die bij benadering dan zijn?* minder dan 5 euro https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

26/41

1/6/2020

Demando - Admin

5 tot 10 euro 11 tot 30 euro 31 tot 99 euro 100 of meer

Page 40

Pagina 40

Container 1

[location-intro]

Wat vindt u de hoogste aanvaardbare prijs voor een bezoek?* Minder dan 3 euro 3 tot 5â&#x201A;Ź 5 tot 10 euro 11 tot 20 euro Meer dan 20 euro

Page 41

Pagina 41

Container 1

[location-intro]

Locatie 3 Locatie 3 (erfgoed_id)

Locatie 3 (erfgoed_naam)

Container 2

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

27/41

1/6/2020

Demando - Admin

Kent u [location-name]?* Neen Ja

Page 42

Pagina 42

Container 1

[location-intro]

Hoe toegankelijk is deze plek?* Het is niet toegankelijk en je kan het ook niet zien (bijv. door hoge hagen omgeven) Het is niet toegankelijk maar je hebt er zicht op vanop de openbare weg Deels toegankelijk (bijv. enkel park rond een kasteel, sommige delen...) Volledig toegankelijk (bijv. zowel binnen als buiten toegankelijk) Het is toegankelijk als winkel, openbaar gebouw, horecazaak, kantoor ... Welke? Ik weet het niet

Page 43

Pagina 43

Container 1

[location-intro]

Wanneer kan je deze plek bezoeken?* Je kan het altijd bezoeken Je kan het op vaste openingstijden bezoeken Je kan het enkel bezoeken op afspraak Het is enkel toegankelijk bij speciale gelegenheden Ik weet het niet

Moet je een toegangsprijs betalen?* https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

28/41

1/6/2020

Demando - Admin

Ja Neen Ik weet het niet

Page 44

Pagina 44

Container 1

[location-intro]

Hoe komt u in aanraking met dit erfgoed?* Ik kom er meerdere keren (2 tot 31x) per maand voorbij Ik kom er enkele keren (2 tot 12x) per jaar voorbij Ik bezoek het meerdere keren per maand (2 tot 31x) Ik bezoek het een paar keer (2 tot 10x) per jaar Ik bezoek het eenmalig Ik gebruik het voor een bepaalde activiteit (bijv. winkelen, eten, sporten, werken, ...), specifieer... Ik kijk erop uit vanuit mijn huis Ik kijk erop uit vanuit mijn werkplek Ik zoek er informatie over op Ik gebruik het als oriĂŤntatiepunt als ik onderweg ben. Ik ben de (mede-)eigenaar Ik ben de huurder Ik woon er in Ik woon er vlakbij Ik werk er in Ik werk er vlakbij Het komt voor in een film of televisieprogramma waar ik naar kijk Ik lees erover in boeken, strips, toeristische brochures of andere media (kranten, gemeenteblad, magazines, websites, sociale media ...) Ik woon er infosessies/lezingen over bij Ik doe er vrijwilligerswerk Ik hoor erover in gesprekken met anderen https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

29/41

1/6/2020

Demando - Admin

Andere...

Page 45

Pagina 45

Container 1

[location-intro] We willen graag weten welke waarde u hecht aan het bewaren van [location-name] voor de toekomst. Momenteel zijn de publieke middelen voor onroerend erfgoed ontoereikend en zijn er wachtlijsten. Het agentschap Onroerend Erfgoed wil weten hoe de voorkeuren van mensen in verhouding staan met de middelen die worden toegekend voor het bewaren van lokaal erfgoed zodat het beleid beter kan afgestemd worden op deze voorkeuren. Dit doen we door de waarde die u hecht aan het bewaren van [location-name] in euro’s te vertalen. Beeld u even in dat er op dit moment onvoldoende middelen zijn om [location-name] te onderhouden. Dit betekent dat het risico op verval bij grote schade door bijvoorbeeld een storm en op termijn verdwijnen (bij landschap verdwijnen van specifieke historische kenmerken) groter wordt. Ook kleinere herstellingen of onderhoudswerken worden niet uitgevoerd waardoor niet kan gegarandeerd worden dat gebruik mogelijk blijft. Veronderstel dat er daarom wordt beslist om een speciale gemeentetaks in te voeren die elk gezin in de gemeente zal moeten betalen. Deze taks gaat naar een speciale rekening die enkel en alleen kan gebruikt worden voor het onderhoud en herstel van dit specifieke erfgoed. Hierdoor zullen de hierboven genoemde risico’s niet optreden.

Wat is het maximum bedrag dat u jaarlijks zou willen betalen om te voorkomen dat dit erfgoed in een niet te herstellen toestand komt en verdwijnt zoals hierboven beschreven?* Om u te helpen hebben we onderstaande tabel gemaakt. Focus bij het beantwoorden van deze vraag enkel op de waarde die dit erfgoed heeft voor u. Denk hierover na alsof u echt zou betalen. Hou daarbij uw huishoudbudget in gedachte en bedenk dat je het geld ook aan andere dingen kan besteden, waaronder ook ander erfgoed en natuurgebieden.

€0 €1 €2 €3 €4 €5 €6 €7 €8 €9 https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

30/41

1/6/2020

Demando - Admin

€ 10 € 11 € 12 € 13 € 14 € 15 € 16 € 17 € 18 € 19 € 20 € 25 € 30 € 35 € 40 € 45 € 50 € 55 € 60 € 65 € 70 € 80 € 90 € 100 € 110 € 120 € 130 € 140 € 150 € 160 € 170 € 180 € 190 € 200 € 250 https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

31/41

1/6/2020

Demando - Admin

€ 300 € 350 € 400 € 450 € 500 € 550 € 600 € 650 > €650 namelijk... ander:...

Page 46

Pagina 46

Container 1

[location-intro]

Waarom wilt u voor dit erfgoed een bijdrage betalen?* Duid voor u de (max 5) belangrijkste redenen aan.

Het verhaal achter deze plaats is prachtig Deze plaats is mooi Het is een oude plaats Het is een unieke plaats in Vlaanderen/België Het is een bron van inkomsten Zonder deze plek zou het uitzicht van de omgeving er totaal anders uitzien Het maakt mijn leefomgeving mooier Het is een plek die me laat ervaren hoe men vroeger leefde en werkte Deze plaats brengt mensen samen Deze plaats is verbonden met lokale gebruiken/tradities Het toont me een manier van bouwen/landschapsinrichting uit het verleden Deze plaats is belangrijk voor het toerisme in onze gemeente Deze plaats is een belangrijk symbool voor de inwoners van onze stad/gemeente Deze plaats maakt me trots Het is een belangrijk oriëntatiepunt in de omgeving https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

32/41

1/6/2020

Demando - Admin

Deze plaats wordt nuttig gebruikt Deze plaats laat toe om bij te leren over het verleden Het is een fijne plek om je vrije tijd door te brengen Ik zou het in de toekomst willen bezoeken/gebruiken Het heeft een bijzondere betekenis voor mijzelf of mijn familie. Het doet me beter begrijpen wie ik ben en waar ik vandaan kom Het brengt me dichter bij God Toekomstige generaties moeten kunnen genieten en leren van deze plaats Het erfgoed toont wie we zijn (lokale cultuur) Deze plaats laat me toe om stil te staan bij mezelf en mijn plaats in de wereld Het is een plaats die werkgelegenheid aan mensen verschaft. Andere

Page 47

Pagina 47

Container 1

[location-intro]

Waarom bent u niet bereid een bijdrage te betalen?* Duid de belangrijkste reden aan.

Ik wil wel bijdragen maar niet via de gemeentebelastingen (gift, vrijwilligerswerk, toegangsprijs...) Het erfgoed in mijn woonplaats interesseert mij gewoon niet Ik wil liever een jaarlijkse bijdrage betalen die ingezet wordt voor alle erfgoed in mijn gemeente Het geld voor het bewaren van dit monument kan beter aan iets anders worden besteed Ik betaal al genoeg belastingen Mijn loon is te laag om een bijdrage te leveren De mensen die er gebruik van maken moeten er maar voor betalen Ik geloof niet dat de betalingen ook echt voor het monument gaan gebruikt worden Ik vind het niet de moeite om deze plek te bewaren Het is private eigendom Het is niet toegankelijk

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

33/41

1/6/2020

Demando - Admin

Page 48

Pagina 48

Container 1

[location-intro]

Waarom vindt u het niet de moeite om deze plaats te bewaren?* Duid voor u de (max 5) belangrijkste redenen aan.

Deze plaats is lelijk. Deze plaats is geen unieke plaats in Vlaanderen/BelgiĂŤ. Op deze plaats kan je niets ervaren over hoe men vroeger leefde en werkte. Deze plaats heeft geen enkele betekenis voor onze gemeente/stad. Als deze plaats verdwijnt zou het uitzicht beter zijn. Het staat in de weg van de ontwikkeling van het gebied. Deze plaats wordt niet nuttig gebruikt. Hier kan je niets leren over het verleden. Er is al teveel van het karakter verloren gegaan door verbouwingen Andere

Page 49

Pagina 49

Container 1

[location-intro]

U gaf aan dat u op een andere manier wil bijdragen dan via de gemeentebelastingen? Op welke manier dan? * Duid voor u de (max 5) belangrijkste redenen aan.

Via vrijwilligerswerk (bijv. helpen bij renovatiewerken, open houden, gidsen...) Via een eenmalige gift Via een toegangsprijs bij bezoek Andere

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

34/41

1/6/2020

Demando - Admin

Page 50

Pagina 50

Container 1

[location-intro]

Indien u vrijwilligerswerk zou doen, hoeveel dagen zou u bij benadering per maand willen besteden?* <2 dagen/maand 2 tot 7 dagen/maand 8 tot 14 dagen/maand Meer dan 14 dagen/maand

Page 51

Pagina 51

Container 1

[location-intro]

Indien u een eenmalige gift zou doen voor deze specifieke plek, hoeveel zou die bij benadering dan zijn?* minder dan 5 euro 5 tot 10 euro 11 tot 30 euro 31 tot 99 euro 100 of meer

Page 52

Pagina 52

Container 1

[location-intro]

Wat vindt u de hoogste aanvaardbare prijs voor een bezoek?* https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

35/41

1/6/2020

Demando - Admin

Minder dan 3 euro 3 tot 5€ 5 tot 10 euro 11 tot 20 euro Meer dan 20 euro

Page 53

Pagina 53

Container 1

U geeft aan liever een bijdrage te willen betalen dat kan ingezet worden voor alle erfgoed in uw gemeente. Wat is dan het maximum bedrag dat uw huishouden jaarlijks zou willen betalen voor het onderhoud en herstel van alle erfgoed in uw gemeente?* Om u te helpen hebben we onderstaande tabel gemaakt. Focus bij het beantwoorden van deze vraag enkel op de waarde die dit monument heeft voor u en uw gezin. Denk hierover na alsof u echt zou betalen. Hou daarbij uw huishoudbudget in gedachte en bedenk dat je het geld ook aan andere dingen kan besteden, waaronder natuurgebieden, hobby’s...

€0 €1 €2 €3 €4 €5 €6 €7 €8 €9 € 10 € 11 € 12 € 13 € 14 € 15 € 16 € 17 https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

36/41

1/6/2020

Demando - Admin

€ 18 € 19 € 20 € 25 € 30 € 35 € 40 € 45 € 50 € 55 € 60 € 65 € 70 € 80 € 90 € 100 € 110 € 120 € 130 € 140 € 150 € 160 € 170 € 180 € 190 € 200 € 250 € 300 € 350 € 400 € 450 € 500 € 550 € 600 € 650 https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

37/41

1/6/2020

Demando - Admin

> €650 namelijk... ander:...

Page 54

Pagina 54

Container 1

U kreeg nu steeds de vraag om te betalen voor een specifieke plek. Heeft dit uw voorkeur of betaalt u liever een jaarlijks bedrag aan gemeentetaks voor alle onroerend erfgoed (bouwkundig erfgoed, archeologische sites en historische landschappen) samen?* Ja, ik betaal liever voor een specifiek erfgoed zodat ik weet waarvoor ik betaal Neen, ik zou liever een bedrag betalen dat voor alle erfgoed in mijn gemeente kan ingezet worden

Page 55

Pagina 55

Container 1

Wat is dan het maximum bedrag dat uw huishouden jaarlijks zou willen betalen voor het onderhoud en herstel van al het erfgoed in uw gemeente? * Om u te helpen hebben we onderstaande tabel gemaakt. Focus bij het beantwoorden van deze vraag enkel op de waarde die dit monument heeft voor u en uw gezin. Denk hierover na alsof u echt zou betalen. Hou daarbij uw huishoudbudget in gedachte en bedenk dat je het geld ook aan andere dingen kan besteden.

€0 €1 €2 €3 €4 €5 €6 €7 €8 €9 € 10 https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

38/41

1/6/2020

Demando - Admin

€ 11 € 12 € 13 € 14 € 15 € 16 € 17 € 18 € 19 € 20 € 25 € 30 € 35 € 40 € 45 € 50 € 55 € 60 € 65 € 70 € 80 € 90 € 100 € 110 € 120 € 130 € 140 € 150 € 160 € 170 € 180 € 190 € 200 € 250 € 300 https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

39/41

1/6/2020

Demando - Admin

€ 350 € 400 € 450 € 500 € 550 € 600 € 650 > €650 namelijk... ander:...

Page 56

Pagina 56

Container 1

Hoe duidelijk vond u de vragen in de enquête?* Helemaal niet duidelijk Niet duidelijk Noch duidelijk, Noch onduidelijk Duidelijk Zeer duidelijk

Hoe moeilijk vond u het om een bedrag te noemen?* Heel moeilijk Moeilijk Noch moeilijk, noch makkelijk Makkelijk Heel makkelijk

Hoe zeker bent u dat u de bedragen die u hebt genoemd, ook zou kunnen betalen?* Onzeker Heel onzeker Noch zeker, noch onzeker Zeker

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

40/41

1/6/2020

Demando - Admin

Heel zeker

Page 57

Pagina 57

Container 1

Dank u wel voor uw deelname. Indien u wil kans maken op een cadeaucheque van 25â&#x201A;Ź gelieve dan hieronder uw adres in te geven.

Voornaam

Familienaam

Adres

Postcode

Gemeente

https://demando2.vito.be/demando/admin/questionnaires/35/pages

41/41

BIJLAGE 4: 90 GESELECTEERDE ONROERENDERFGOEDOBJECTEN IN 30 GEMEENTEN

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 156 van 157

Betalingsbereidheid voor behoud van onroerend erfgoed

2019

nr 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90

ID 4804 7679 5121 11030 9968 10775 14039 12382 14022 2839 2552 2874 21168 10647 8548 8718 9660 10632 5519 5419 105779 11644 12003 11681 3437 2798 18227 11015 11031 9217 4838 5099 4975 850 400 761 7296 5045 7344 459 1803 338 3687 3721 3709 10397 9542 10394 14570 41145 13083 10914 10936 91553 110476 5884 110503 2306 2288 2124 890 1529 1602 11600 11312 11323 4537 112803 4543 1757 3137 2670 13602 13632 12977 37354 113489 608 1824 1618 1881 3269 3319 18381 877 832 923 12835 11778 12987

naam inventaris Modernistische stadswoningen ontworpen door Jos Chabot Meubelfabriek Usine à Vapeur Metropolitaanse kerk Sint-Rombouts Verbreytsite Meersen aan de Moervaart Gemeentehuis Belsele Dorpskom Stene Duin- en polderlandschap Parochiekerk Heilig Hart Begijnhof Stadswoning naar ontwerp van Huib Hoste Abdij van Herkenrode Parklaan met omgeving Begijnhof Onze-Lieve-Vrouw ter Hoye Stadhuis Zandberg Kasteeldomein Crabbenburg: kasteel en toegangsbrug Kapelletje van het Klaverken Hoeve De Langmorter Parochiekerk Sint-Bavo Villa Maria Constantia Parochiekerk Sint-Antonius Eclectisch burgerhuis Complex Mamet Kapucijnenklooster: kerk, noord- en oostvleugel kloosterpand Marktplein Kapel van Onze-Lieve-Vrouw van Altijddurende Bijstand Dorpskom Lieferinge IJzeren voetgangersbrug over de Dender Diepe Straten Parochiekerk Sint-Jan Baptist met kerkhof Watermolen Laarmolen Begijnhof van Hoogstraten Kasteel van Zellik Ballonloods te Zellik Kruisborrekapel Saswachterswoning en sluiskom Priorij Onze-Lieve-Vrouw Ten Troon Kasteel Bouwelhof Knoteiken, knothaagbeuken en een deel van de weg Huis Vossen Veldkapel met lindebomen en zomereiken Watermolen Hoogmolen: molencomplex zonder woning Parochiekerk Sint-Hubertus Commanderij Teutoonse Orde: hoeve Fabriek voor zelfbestatigers La Lédoise Watermolen op de Molenbeek met woning en stallingen Parochiekerk Sint-Martinus Drietrapssluis Brouwerswoning van de brouwerij Van Hulle Kasteeldomein van Ooigem Korenwatermolen Pastorie Heilige Kruisverheffingparochie Onze-Lieve-Vrouw-van-Bijstandkapel Koning Davidshuis en Drossaardshuis Kapel van Sint-Jan Baptist School en onderwijzerswoning Parochiekerk Sint-Pieter Hoeve Hof van Eggertingen Watermolen van Neerkanne Vossekouter parochiekerk OLV Kasteel d’ Overschie: kasteelhoeve Lindehof Oudlandpolders van Lampernisse Windmolen Brouckmolen Mouterij- en brouwerijcomplex Het Anker Gemeentehuis Vosselaar Het Zwaluwhof Pastorie Het Hof met parkbos Het Welleke Kapel van de Heuven Vranckenschans Windmolen Vanbutselesmolen Architectenwoning van Remi Lemahieu Kasteel Vanackere met aanhorigheden en oorlogsmonument Norbertijnenabdij Onze-Lieve-Vrouw Onbevlekt Ontvangen Café met danszaal Eldorado Oorlogsgedenkteken Boesdaalhoeve met bakoven Architectenwoning Albert Bontridder en tuin Watermolen Zevenborren Minderbroedersite Mergelontsluitingen van Overbroek Kasteel van Nieuwenhoven en kasteelhoeve Begijnhof: gebouwencomplex + omgeving Parochiekerk Sint-Sulpitius en Sint-Dionysius Woning De Helle Ensemble met architectenwoning Jules Coomans Bomenrijen van opgaande okkernoten en kanaal Hopmagazijn

gemeente Mechelen Mechelen Mechelen Sint-Niklaas Sint-Niklaas Sint-Niklaas Oostende Oostende Oostende Hasselt Hasselt Hasselt Gent Gent Gent Destelbergen Destelbergen Destelbergen Boechout Boechout Boechout Blankenberge Blankenberge Blankenberge Maaseik Maaseik Maaseik Ninove Ninove Ninove Hoogstraten Hoogstraten Hoogstraten Asse Asse Asse Grobbendonk Grobbendonk Grobbendonk Lennik Lennik Lennik Oudsbergen Oudsbergen Oudsbergen Lede Lede Lede Wielsbeke Wielsbeke Wielsbeke Sint-Lievens-Houtem Sint-Lievens-Houtem Sint-Lievens-Houtem Meerhout Meerhout Meerhout Riemst Riemst Riemst Huldenberg Huldenberg Huldenberg Alveringem Alveringem Alveringem Vosselaar Vosselaar Vosselaar Zonhoven Zonhoven Zonhoven Wevelgem Wevelgem Wevelgem Grimbergen Grimbergen Grimbergen Sint-Genesius-Rode Sint-Genesius-Rode Sint-Genesius-Rode Sint-Truiden Sint-Truiden Sint-Truiden Diest Diest Diest Ieper Ieper Ieper

VRIND VRIND.centrumsteden VRIND.centrumsteden VRIND.centrumsteden VRIND.centrumsteden VRIND.centrumsteden VRIND.centrumsteden VRIND.centrumsteden VRIND.centrumsteden VRIND.centrumsteden VRIND.centrumsteden VRIND.centrumsteden VRIND.centrumsteden VRIND.grootsteden VRIND.grootsteden VRIND.grootsteden VRIND.grootstedelijke rand VRIND.grootstedelijke rand VRIND.grootstedelijke rand VRIND.grootstedelijke rand VRIND.grootstedelijke rand VRIND.grootstedelijke rand VRIND.kleinstedelijke provinciaal VRIND.kleinstedelijke provinciaal VRIND.kleinstedelijke provinciaal VRIND.kleinstedelijke provinciaal VRIND.kleinstedelijke provinciaal VRIND.kleinstedelijke provinciaal VRIND.kleinstedelijke provinciaal VRIND.kleinstedelijke provinciaal VRIND.kleinstedelijke provinciaal VRIND.kleinstedelijke provinciaal VRIND.kleinstedelijke provinciaal VRIND.kleinstedelijke provinciaal VRIND.kleinstedelijke provinciaal VRIND.kleinstedelijke provinciaal VRIND.kleinstedelijke provinciaal VRIND.overgangsgebied VRIND.overgangsgebied VRIND.overgangsgebied VRIND.overgangsgebied VRIND.overgangsgebied VRIND.overgangsgebied VRIND.overgangsgebied VRIND.overgangsgebied VRIND.overgangsgebied VRIND.overgangsgebied VRIND.overgangsgebied VRIND.overgangsgebied VRIND.overgangsgebied VRIND.overgangsgebied VRIND.overgangsgebied VRIND.platteland VRIND.platteland VRIND.platteland VRIND.platteland VRIND.platteland VRIND.platteland VRIND.platteland VRIND.platteland VRIND.platteland VRIND.platteland VRIND.platteland VRIND.platteland VRIND.platteland VRIND.platteland VRIND.platteland VRIND.regionaal stedelijke rand VRIND.regionaal stedelijke rand VRIND.regionaal stedelijke rand VRIND.regionaal stedelijke rand VRIND.regionaal stedelijke rand VRIND.regionaal stedelijke rand VRIND.regionaal stedelijke rand VRIND.regionaal stedelijke rand VRIND.regionaal stedelijke rand VRIND.stedelijk gebied rond Brussel VRIND.stedelijk gebied rond Brussel VRIND.stedelijk gebied rond Brussel VRIND.stedelijk gebied rond Brussel VRIND.stedelijk gebied rond Brussel VRIND.stedelijk gebied rond Brussel VRIND.structuurondersteunende steden VRIND.structuurondersteunende steden VRIND.structuurondersteunende steden VRIND.structuurondersteunende steden VRIND.structuurondersteunende steden VRIND.structuurondersteunende steden VRIND.structuurondersteunende steden VRIND.structuurondersteunende steden VRIND.structuurondersteunende steden