WINNEN
Voederhuis
voor vogels
t.w.v. € 135
Maak van je tuin een
EDEN
IN HARTJE MIDDELBURG
OOK NIET
TE MISSEN
• MELS KITCHENGARDEN IN VOLLE BLOEI
• BESCHERM JE EXOTISCHE PLANTEN
• GROEN DAKTERRAS
VOL HORTENSIA’S
VERLENG DE ZOMER
Met Crocosmia en Kniphofia
6 Groen wonen boven Milaan
28 Lezerstuin in hartje Middelburg
44 Little Owl Fen in Tilburg
52 Tuinontwerp: tussen duin en tuin
64 Op de volkstuin: Mels Kitchengarden
32 Nu te zien
42 Plant in de kijker: venkel
72 Plantportret: rozenbottels
14 Shoppen in stijl
22 Je tuin als bloemenwinkel
50 Bloemenborder met namen
58 Om precies te zijn
80 Groen talent
16 Uitgediept: exotische dromen, barre winters
38 Praktische tuintips van Sara Wink
4 Binnenkomer en voorwoord
60 Groene uitjes
62 Snippers
78 Puzzel
Jezelf terugzien op deze pagina? Deel je mening, stel een tuinvraag of stuur je tuinfoto in via Facebook @tuinseizoen of Instagram @tuinseizoenmagazine.
Deze prachtige foto van een uitbundig bloeiende blauweregen kregen we doorgestuurd van trouwe abonnee Willemijn Nicolaas. In mei stond haar plant er schitterend bij en dat wilde ze graag nog even met ons delen. Als je deze foto ziet, kijk je toch alweer reikhalzend uit naar het volgende bloeiseizoen van deze geweldige plant?
Van een dakterras kun je, als je het goed doet, net zo genieten als van een tuin. Ontwerper Carlo Gabriele wist er gelukkig wel raad mee en toverde dit terras om tot een prachtige, groene oase. Het werd een plek om echt te kunnen ontspannen. Je leest er meer over op pagina 6.
MARIEKE DE GEUS (1969) IS SCHRIJVER, STYLIST, FOTOGRAAF EN TUINIER. IN HAAR VOLKSTUIN IN AMSTERDAM ONTSPROOT VOLKSTUINVERHALEN, HAAR BLOG EN BOEK OVER DE AVONTUREN EN ONTDEKKINGEN IN HAAR VOLKSTUIN. TEGENWOORDIG WOONT ZE OP HET PLATTELAND, WAAR ZE NAAST HAAR VOLKSTUIN EEN TWEEDE TUIN HEEFT.
Een tuin met wuivende bananenbladeren, bloeiende siergember of een palm spreekt tot de verbeelding. Toch vragen deze exotische planten in de winter nét wat meer aandacht dan de gemiddelde vaste plant. Welke soorten overleven onze winters en hoe help je ze veilig het voorjaar te halen? Marieke de Geus zocht het uit, met tips van exotenkenner Hans Prins.
TEKST: MARIEKE DE GEUS BEELD: SHUTTERSTOCK, MARIEKE DE GEUS (PORTRET HANS), GAP PHOTOS/ NICOLA STOCKEN
Sinds ons klimaat milder wordt, komt er steeds meer aandacht voor planten uit exotische oorden. Bamboe is aardig ingeburgerd en veel tuinliefhebbers zijn bekend met Camellia (Japanse roos) en Canna (Indisch bloemriet). Sommige avonturiers hebben zelfs een tuinbanaan in de tuin staan. Tijdens warme zomers hebben ze het prima naar hun zin, de koude maanden blijven een uitdaging. Ditmaal duiken we in de wereld van exotische tuinplanten en onderzoeken we hoeveel kou ze kunnen verdragen en hoe we ze het beste beschermen om ongeschonden de winter door te komen. Indrukwekkend zo’n bananenplant in je tuin, helemaal wanneer deze gaat bloeien en vruchten maakt. Je zou denken dat zo’n exotische plant het meest veilig in een grote kuip staat, om hem in de winter binnen te stallen, maar eerlijk is eerlijk, niet iedereen beschikt over een oranjerie. Zo weet ik dat TuinSeizoen-collega Kristel Engelen haar tuinbanaan (Musa nana) in de vollegrond heeft staan en de plant – een banaan is geen boom want het heeft geen houtige delen – voor de wintermaanden inpakt tegen bevriezing. Het is de enige manier om de hoge stam te behouden; doe je dit niet, dan sterft de banaan bij de grond af om in het voorjaar weer uit te lopen, eigenlijk net zoals alle vaste tuinplanten dat doen. Ondanks alle zorgvuldige maatregelen, was Kristels plant van bovenaf toch ingevroren.
VERLIEFD OP PLANTEN VAN VER
Als er iemand veel over exotische planten weet, is het Hans Prins wel. Een groot deel van zijn leven besteedde hij aan het verzamelen,
opkweken en vermeerderen van exotische planten, met recht een ervaringsdeskundige. In de jaren ’90 besloot hij er zijn beroep van te maken en Kwekerij de Groene Prins was geboren. Het begon allemaal met bamboe, zijn fascinatie hiervoor ontsproot in een Spaanse botanische tuin.
Het was liefde op het eerste gezicht, weet Hans nog: “Het is een veelzijdige plant die extreem snel groeit en een bepaalde sfeer geeft die andere planten niet hebben. Je kan er enorm veel mee, wij eten regelmatig verse bamboescheuten uit de tuin en het is geweldig als bouwmateriaal. Gaandeweg verzamelde ik er allerlei exotische planten bij, want bamboe is prachtig maar gecombineerd met bananenplanten en uitbundige bloeiers zoals Hedychium (siergember), heb je pas echt een mooie sfeer te pakken. Het introduceren van onbekende planten werd de spil van mijn botanische tuin, met als ruggengraat de groenblijvende bamboe.”
KOUKLEUMEN
Nu is bamboe een gewillige plant in ons klimaat, want wind, regen, zon of kou deert hem allemaal niet. Fijn zo’n winterharde plant als basis, maar hoe zit het eigenlijk met de elegante siergember? Siergember groeit uit een rhizoom (wortelstok), je kunt ze ’s winters uit de grond halen en droog bewaren tot het volgend seizoen. In de grond laten onder een mulchlaag is ook een optie, want ze zijn sterk. Met name Hedychium densiflorum is volledig winterhard. Ze doen het goed in humusrijke en vochtdoorlatende grond in zowel de zon als halfschaduw.
DAHLIA’S
Een pluktuin zonder dahlia's is bijna ondenkbaar. Juist omdat dahlia's zo lang bloeien, vormen ze de perfecte basis voor een eigen pluktuin. De planten bloeien van juli tot aan de eerste vorst en leveren emmers vol bloemen op. Na de eerste nachtvorst kun je de knollen uit de grond halen en vorstvrij bewaren. Vanaf half maart kun je ze weer binnen voortrekken, om ze in mei opnieuw buiten te zetten voor een nieuw seizoen. Daar heb je nog eens jarenlang plezier van! Beeld: Shutterstock
Een van de leukste tuinmomenten? Met een schaartje op pad gaan en bloemen verzamelen voor een boeket. Met een paar slimme keuzes maak je van je tuin een plek waar altijd iets te plukken valt. Zo geniet je niet alleen buiten van bloemen, maar haal je de zomer ook mee naar binnen.
TEKST: KRISTEL ENGELEN
BESSEN ALS TROEF
Hoe dieper in het najaar, hoe meer sierlijke bessen het overnemen van de bloemen. De felroze vruchten van Euonymus europaeus (kardinaalsmuts) zijn een decoratie op zich. Verwerk ze samen met gedroogde bloemen, siergrassen of zaaddozen tot een krans voor aan de deur, muur of schutting. Beeld: GAP Photos
Met een huis aan de singel van Middelburg voelt TuinSeizoen-lezeres Erna Kole zich een bevoorrecht mens. Niet alleen woont ze vlak bij zee, ook ligt er een tuin achter haar woning die ze in ruim vijfentwintig jaar helemaal naar haar eigen hand heeft gezet. Liefkozend noemt ze hem haar ‘Hof van Eden’: een groene plek waar bloemen, vogels, vlinders en mensen zich thuis voelen.
Toen we hier in 2000 kwamen wonen, was de achterkant van de tuin één grote lege vlakte”, vertelt Erna. “Er had jarenlang een moestuin gelegen en naast een ligusterhaag was er verder niets. Maar ik dacht meteen: 'Yes, dit is precies wat ik wil.’”
Vanaf dat moment begon ze, zonder tuinopleiding maar met veel nieuwsgierigheid,
haar eigen tuin op te bouwen. Al doende leerde ze wat werkte. Tuinreizen, boeken en vooral veel uitproberen vormden haar opleiding. “Ik ben echt een autodidact. Gewoon beginnen, kijken wat er gebeurt en daarvan leren.”
De tuin is dertig meter diep en acht meter breed. Toch oogt hij nergens strak of formeel. Erna houdt van een natuurlijke
uitstraling, van tuinen waarin planten zich mogen uitzaaien en hun eigen weg vinden. “Ik stuur de tuin wel bij, maar ik wil hem niet beheersen. Dominante planten haal ik af en toe terug, andere laat ik juist hun gang gaan.”
Dat levert een losse, weelderige tuin op, vol verrassende hoekjes die doen denken aan een Engelse cottagetuin. Bladvormen, bloemkleuren en hoogteverschillen lopen vloeiend in elkaar over. Het resultaat is niet alleen mooi om te zien, maar trekt ook volop leven aan. “Ik wilde rijkdom creëren. Niet alleen in kleur, maar ook in bladstructuren. Inmiddels is de tuin echt een kleine biotoop geworden, vol insecten, vlinders en vogels.”
GEÏNSPIREERD DOOR ENGELAND
De liefde voor tuinieren zat er al vroeg in. Als Zeeuws meisje zaaide Erna al kalebassen en hielp ze haar vader graag in de tuin. Haar ouders hadden bovendien een boot, waarmee het gezin veel door de Zeeuwse kreken voer. “Daardoor heb ik al jong geleerd goed naar de natuur te kijken. Ik roeide zelf ook veel in een bootje. Dat heeft mijn gevoel voor het landschap enorm gevormd.”
Later volgden talloze tuinreizen, onder meer naar Engeland en Schotland. Vooral de Engelse tuinen maakten diepe indruk op Erna. “Sissinghurst vond ik geweldig. Natuurlijk vanwege de tuin, maar ook
Terwijl de zomer langzaam zijn greep verliest, doet de tuin nog één laatste keer zijn uiterste best. Paars en oranje vormen in deze border een contrast tussen zomer en herfst. Donker blad geeft het geheel een fijne diepte en verankert de felle kleuren. Deze border laat duidelijk zien dat het najaar geen einde is, maar juist een nieuw hoogtepunt.
1 Echinacea purpurea (rode zonnehoed) 2 Verbena bonariensis (stijf ijzerhard) 3 Crocosmia ‘Zambesi’ (montbretia) 4 Dahlia ‘Glorie van Noordwijk’ 5 Helenium ‘Zimbelstern’ (zonnekruid) 6 Sorbus aucuparia (wilde lijsterbes) 7 Nepeta ‘Walker’s Low’ (kattenkruid) 8 Eupatorium rugosum ‘Chocolate’ (leverkruid) 9 Agastache ‘Blue Fortune’ (dropnetel)
5 7 1
3 4
WIE Melinda Hop (54, kapster)
WAT Een volkstuin van 100 m²
WAAR Krommenie
SINDS? 2014
INSTAGRAM @mels_kitchengarden
Volkstuinen, sommige staan vol rijtjes biet, goudsbloemen en prei, andere zijn aangelegd als een sierlijke, groene oase en hebben zelfs een huisje om zomers te verblijven. Ze vragen extra moeite, want bij een tuintje op afstand is een fietstochtje nodig om bij het lapje groengeluk te komen. Melinda heeft het er graag voor over en is regelmatig tussen haar plantjes te vinden.
TEKST EN BEELD: MARIEKE DE GEUS
Het is een zonovergoten nazomermiddag en Melinda komt aangefietst met een mandje voorop, om straks de oogst van vandaag mee naar huis te kunnen nemen. Over een idyllisch dijkje lopen we langs het meertje De Ham en komen uit bij het volkstuincomplex waar Melinda al zo’n twaalf jaar tuiniert. Er zijn tuintjes met rijtjes groenten, strak in het gelid, andere staan weelderig vol dahlia’s of goudsbloemen: ze zijn allemaal weer anders. Helemaal achterin, langs een sloot, ligt Melinda’s heerlijke volkstuin.
DE HOOGTE IN
Negen grote moestuinbakken herbergen kruiden en groenten zoals rozemarijn, worteltjes, uien en pompoenen. Daartussen staan cosmea en Rudbeckia die eindeloos lijken te bloeien, en ook de roos staat er met zijn zachtgele bloemen nog mooi bij. Melinda vertelt waarom ze al snel overstapte naar moestuinbakken: “Ik zit hier op kleigrond en dat is heel hard werken als je zaait in de vollegrond. Het slibt snel dicht en voor gewassen zoals knoflook is dat niet zo’n succes. Mijn man heeft deze bakken getimmerd. De eerste jaren gebruikte ik palletranden, maar die begonnen na drie jaar al te rotten. Nu hebben we geïnvesteerd in hardhout dat hopelijk de komende twintig jaar goed blijft. De verhoogde
bakken bevallen me heel goed; ik kan nu lekker op het randje zitten, wat prettiger is voor mijn rug.”
De aarde in de bakken mulcht ze elk najaar met laagjes van herfstbladeren, compost en soms paardenmest dat hier bij het complex gebracht wordt. “Van oktober tot maart laat ik het helemaal met rust. In maart hussel ik die lagen met mijn handen
door elkaar, de bladeren zijn dan grotendeels vergaan. Je krijgt er hele mooie grond van, vol wormen en een goede structuur voor je planten.”
DE GEWONE DINGEN
In de moestuinbakken groeien veel verschillende soorten groenten, maar van alles een bescheiden aantal. Melinda: “Alles wat
Hugo Kranenburg (43) is medeoprichter van stichting Greendustry. Samen met zijn team vergroent hij bedrijventerreinen en kantorenparken door BedrijfsNatuur: natuur verweven met werkende bedrijven. Wat vier jaar geleden begon met één project, groeide uit tot een volledig netwerk.
TEKST: ISA BEELEN BEELD: HUGO KRANENBURG & PROJECTEN GREENDUSTRY, SHUTTERSTOCK
Hugo Kranenburg LEEFTIJD
43 jaar
WOONPLAATS
Lelystad
GROEN MOTTO
“Verbind economie met ecologie en iedereen wint.”
GROEN TALENT
Hugo is medeoprichter van stichting Greendustry. Met ontwerpen en advies helpt hij bedrijven, gemeenten en kantorenparken groen te worden.
www.greendustry.nl
HOE BEN JE IN DIT WERKVELD TERECHT GEKOMEN?
“Ik heb eigenlijk helemaal geen achtergrond in het groen. Ik ben ooit gestart als gymdocent, maar de laatste jaren was ik werkzaam in de directie van een particuliere school. Samen met Gert Jan Hubers, die ik zakelijk kende, ben ik Greendustry begonnen om een iets mooiere wereld te maken. We zagen allebei hoe slecht bedrijventerreinen eruitzien: kaal, grijs en geen prettige omgeving om in te werken. Toen dachten we: waarom maken we die plekken niet veel groener en fijner? Je brengt vaak meer uren door op je werk dan thuis, dan hoort het daar toch ook prettig te zijn?”
‘ONZE MISSIE IS HELDER: ALLE GRIJZE BEDRIJVENTERREINEN IN NEDERLAND MOETEN GROEN WORDEN. PUNT.’
KLINKT ALS EEN SIMPEL IDEE, MAAR
HOE BRENG JE DAT UITEINDELIJK IN PRAKTIJK?
“Dat bleek de grootste uitdaging. Bedrijven zien de waarde van een groene werkomgeving wel, maar zijn niet snel bereid om daarin te investeren. Daarom besloten we het anders aan te pakken. We maakten voor drie bedrijven gratis een ontwerp, zodat ze voor zich konden zien wat er allemaal mogelijk was. Dat werkte: alle drie voerden het plan uit.”
WAT KON JE UIT DEZE AANPAK CONCLUDEREN?
“We merkten al snel dat ondernemers veel gemakkelijker in beweging komen als ze een concreet beeld krijgen van het eindresultaat. Zodra je laat zien hoe hun terrein eruit kan zien, wat het oplevert voor medewerkers én wat de investering is, ontstaat er enthousiasme. Daarom werken we tegenwoordig met designers, bouwkundigen en specialisten die precies weten hoe je beplanting kunt combineren met parkeerplaatsen, logistieke routes en laad- en lospunten. We noemen die aanpak BedrijfsNatuur. Op een bedrijventerrein kun je natuurlijk niet overal een natuurgebied aanleggen, maar je kunt economie en ecologie wél heel goed met elkaar verbinden.”
WAAR BEN JE HET MEEST TROTS
OP ALS JE TERUGKIJKT NAAR DE AFGELOPEN JAREN?
“De afgelopen jaren hebben we zo’n dertig locaties vergroend. Sommige projecten zijn klein, andere juist groot, maar samen maken ze echt verschil. Een project waar ik bijzonder trots op ben, is het parkeerbos in de gemeente Molenlanden. Een bedrijf wilde daar een groot parkeerterrein aanleggen, maar de gemeente hield dat tegen. Wij stelden voor om er een parkeerbos van te maken, met bomen, houten lantaarnpalen, nestkastjes en inheemse beplanting. De gemeente was direct enthousiast, het bedrijf mocht het perceel kopen en binnen een paar maanden was het parkeerbos gerealiseerd. Dat laat zien hoe snel het kan gaan als alle partijen samenwerken en je kunt aantonen dat een groen alternatief echt werkt.”
JE BENT EEN STICHTING, GEEN COMMERCIEEL BUREAU. WAAROM DAT VERSCHIL?
"Onze winst is geen geld, maar groen. Ik vind het heel belangrijk dat het geld dat binnenkomt ook echt terugvloeit naar vergroening. Gemeenten waarderen dat ook. Zelf vind ik het bovendien geweldig om voor een stichting te werken met een ander doel dan winstmaximalisatie. Onze missie is helder: alle grijze bedrijventerreinen in Nederland moeten groen worden. Punt.”
HOE VER KUN JE DAARIN GAAN MET HET TEAM DAT JE HEBT?
“We groeien hard. Vier jaar geleden stonden we nog met een klein team aan de start, inmiddels werken we met een groep specialisten. Toch willen we nog veel meer impact maken. Als je alle bedrijventerreinen en kantorenparken in Nederland wilt vergroenen, heb je simpelweg meer mensen nodig. Onze aanpak staat als een huis, maar om onze missie waar te maken, moeten we blijven groeien.”
EN HOE STAAN BEDRIJVEN EN GEMEENTEN ERIN?
“Bedrijven hebben veel meer behoefte aan groen dan ze zelf vaak beseffen. Zodra ze zien wat een groene werkomgeving kan betekenen voor het werkplezier en hun bedrijfsimago, raken ze enthousiast. Gemeenten spelen daarbij een cruciale rol. Zij hebben wettelijke opgaven op het gebied van gezonde werkplekken, klimaatadaptatie en biodiversiteit én beschikken over budget om daarin te investeren. Breng je gemeenten en ondernemers bij elkaar en spreek je af dat wij het ontwerp verzorgen en zij investeren in het groen, dan komt er echt iets in beweging. Juist die samenwerking maakt het mogelijk om bedrijventerreinen stap voor stap groener te maken.”