Historia 05-2026

JODEN MOESTEN BEWIJS VERNIETIGEN

Hercule Poirot maakte

een multimiljonair

van Agatha Christie

De oplichters van Waterloo

Britten kwamen bij bosjes naar Waterloo om souvenirs te verzamelen.

PARASIETVLIEGTUIG

Onverwacht succes in 1941

Sovjets hadden

supervliegtuig

Bommenwerpers zijn kwetsbaar en hebben een escorte van jachtvliegtuigen nodig. Maar die zijn snel door hun brandstof heen. In het diepste geheim bedacht een Rus een oplossing, en die hadden de Duitsers niet verwacht.

Inhoud nr. 5

4 Nieuws

8 Fotomoment: God of Darwin, 1925.

10 Vraag het historici

16 Parasietvliegtuig: Russen bouwden vliegtuig met vliegtuigen erop.

24 Misdaadkoningin: Agatha Christie werd miljonair met moorden.

30 De oplichters van Waterloo: Naïeve Britten gingen massaal op zoek naar souvenirs van de grote slag tegen Napoleon.

36 Monnik ontmoet monster: Middeleeuwse kerkgangers luisterden aandachtig naar de verhalen over Brandaan de Zeevaarder.

40 Op de fiets naar het front: De fiets gaat sinds de 19e eeuw mee naar het slagveld.

46 Odysseus: Maak kennis met de oude Griekse held voordat The Odyssey van Christopher Nolan in première gaat.

50 Venetië en Genua konden elkaar niet uitstaan. Als kooplui uit de steden elkaar ontmoetten, werd het ruzie – of oorlog.

58 Steentijd: Onderzoekers zijn verbluft over de vindingrijkheid van vroege mensen. Zo maakten ze superlijm.

62 Verpleegster vond het stomazakje uit.

66 Wis alle sporen uit: Miljoenen lijken moesten verdwijnen.

72 Schoeisel: Archeologen vonden 5000 Romeinse schoenen. Bekijk de collectie.

76 Tijdreis: Archeoloog neemt ons mee naar Athene om de filosoof Socrates te ontmoeten.

78 Markies de Sade: De schrijver met de gevaarlijke lusten.

82 Kun jij de rekensommen van de middeleeuwse monnik Alcuinus oplossen?

84 De vrouwendienstplicht wilde de Oekraïense Jevdokia Zavali niet afwachten. Ze wilde meteen gaan vechten.

88 De echte Frankenstein: Italiaan wilde de doden tot leven wekken met stroom.

92 Duitse generaal werd Leeuw van Afrika.

98 Voltaire: Hij zei wat hij dacht – en werd meerdere keren opgesloten.

102 Fotomoment: Bloedige zondag, 1972.

104 Nieuws

109 Test je kennis met onze quiz.

112 Verrassend verleden

De souvenirkraampjes in Waterloo puilden uit. Dat het allemaal nep was, wist iedereen: de Belgen produceerden volop keizerlijke adelaars, Franse uniformknopen en kogels.

Nepsouvenirs uit Waterloo

Britten trokken de portemonee voor herinneringen aan de veldslag.

Een waardig leven

Stel je voor dat je miljoenen mensen aan een beter leven hebt geholpen! Een Deense verpleegster kan dit zeggen, en het verhaal is eigenlijk heel eenvoudig.

Bij de 32-jarige zus van Elise Sørensen werd in 1953 darmkanker geconstateerd, maar ze genas dankzij een stomaoperatie. De medische wetenschap kende deze ingreep al sinds de 18e eeuw, maar stomapatiënt zijn was gênant vanwege de geuren en geluiden uit het gat in je buik.

Sørensens zus werd depressief en verloor de wil om te leven –en daar wilde de verpleegster verandering in brengen.

Lees op pagina 62 het ontroerende verhaal over de uitvinding van een bezorgde oudere zus – het stomazakje – die patiënten over de hele wereld aan een waardig leven heeft geholpen.

Stinne A. Krak Hoofdredacteur

Historia zegt sorry

Een bemanningslid met een span honden voor de Endurance die vastzit in de Weddellzee.

Nieuw onderzoek onthult waarom poolschip zonk

Achter het vergaan van de Endurance bij Antarctica in 1915 gaat een onbekend verhaal schuil over de zorgen

van expeditieleider Ernest Shackleton. Nu blijkt het schip meerdere constructiefouten te hebben gehad.

ONTDEKKINGSREIZEN

Na negen maanden vast te hebben gezeten in het dichte pakijs van de Weddellzee moesten Ernest Shackleton en zijn bemanning uiteindelijk hun nederlaag toegeven. Ze moesten hun poging opgeven om met het schip de Endurance Antarctica over te steken. Op 27 oktober 1915 verlieten ze het schip en drie weken later verdween het in de diepte.

Het zinken werd eerder verklaard doordat het schip een ijsschots had geraakt waardoor het roer was afgerukt. Nieuw onderzoek wijst er echter op dat de verklaring ergens anders ligt.

In 2022 werd het wrak van de Endurance ontdekt door o.a. Jukka Tuhkuri, professor glaciologie aan de Aalto Universiteit in Finland.

Het verbaasde hem dat de constructie van het schip nooit was onderzocht en hij ging zelf aan de slag.

Tot dan toe werd algemeen aangeno -

Jukka Tuhkuri heeft zelf poolonderzoek gedaan toen hij in 2022 deelnam aan de missie waarmee de Endurance werd gevonden.

men dat de Endurance het krachtigste poolschip van zijn tijd was. In een nieuw artikel, gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Polar Record, verwerpt Tuhkuri dat verhaal. Volgens hem behoorde het schip niet tot de sterkste poolschepen en blijkt uit analyses ook dat het roer niet de grootste zwakte van het schip was.

Tuhkuri’s onderzoek onthult dat de dek-

balken en spanten zwakker waren dan bij andere poolschepen uit die tijd. Maar het grootste probleem was de machinekamer van het schip. Die was langwerpig en te groot, waardoor de romp te zwak was. Tegelijkertijd miste het schip de diagonale balken die de structuur en de weerstand tegen ijsdruk zouden hebben versterkt.

Opmerkelijk genoeg wist Shackleton waar hij aan begon. Uit brieven en dagboeken blijkt dat hij tegen zijn vrouw klaagde over de constructie van het schip. Tuhkuri wil echter geen antwoord geven op de vraag of de Endurance door pech werd getroffen of dat slechte beslissingen tot de ondergang van het schip leidden.

‘Of het door financiële druk of tijdsdruk kwam, zullen we misschien nooit weten,’ legt Tuhkuri uit in een persbericht van de Aalto Universiteit.

‘Maar we hebben nu in ieder geval concretere resultaten om het verhaal in te vullen.’

Oud-Egyptisch beeld verrast

Archeologen groeven een bijna 4500 jaar oud beeld op uit het oude Egypte. Het heeft een motief dat nog nooit eerder gezien is.

EGYPTENAREN

De 5e dynastie van het Oude Egypte (ca. 2465-2323 v.Chr.) markeert een bijzondere periode in de geschiedenis van het rijk. In deze periode vonden religieuze en artistieke ontwikkelingen plaats en zijn ’s werelds oudste religieuze teksten geschreven.

Farao’s als Oeserkaf en Sahoere versterkten de rol van de zonnegod, terwijl de hiërarchieën van de samenleving werden weerspiegeld in kunst en beelden.

Nu biedt een uniek beeld een nieuwe kijk op families uit deze tijd. In het zand bij Gisr el-Mudir in Saqqara in Egypte hebben archeologen een opmerkelijke ontdekking gedaan. Er is een bijna 4500 jaar oud kalkstenen beeld uit de 5e dynastie gevonden, waarop een Egyptische familie

op een ongekende manier wordt afgebeeld.

Het beeld stelt een edelman voor die met zijn linkervoet naar voren staat – een klassiek symbool van kracht en vitaliteit in het oude Egypte.

Bij zijn rechterbeen knielt een vrouw, waarschijnlijk zijn echtgenote, op kleinere schaal met haar armen om zijn been geslagen – een gebaar dat steun en solidariteit uitdrukt.

Het meest opvallend is echter een meisje, waarschijnlijk zijn dochter, dat niet in een ronde vorm is gebeeldhouwd zoals de andere figuren, maar in bas-reliëf –uitgehouwen in de steen achter het linkerbeen van de vader.

Ze houdt een gans vast, die waarschijnlijk symbool staat voor voorraden voor het hier-

Archeologen vonden dit beeld, dat een verrassing bevatte achter het voorste been.

namaals. Deze combinatie van beeldtypen in één beeld is nog nooit eerder gezien in het Oude Egypte, maar ze is wel eerder op muren afgebeeld.

Het beeld werd zonder context gevonden en is waarschijnlijk achtergelaten door grafrovers.

Via een stijlanalyse hebben de onderzoekers het gedateerd op dezelfde periode als het beroemde beeld van Irukaptah. Mogelijk behoren beide tot dezelfde artistieke school, schrijven ze in Egypt Exploration Society.

Eigenaar vakantiehuis vindt gigantische schat uit de middeleeuwen

De eigenaar van een zomerhuis was op zoek naar wormen om mee te vissen, maar vond iets heel anders in de grond: een schat die zijn weerga niet kent.

ARCHEOLOGIE

Het leek een dag als alle andere te worden in een wijk met zomerhuisjes bij Stockholm in Zweden. Een vrouw ging op zoek naar regenwormen voor een dagje vissen.

Maar de grond bevatte iets heel anders dan verwacht. Eerst leek het op een paar oude capsules, maar al snel werd duidelijk dat het munten waren. En niet een paar: de vondst is waarschijnlijk een record.

‘Er is een traditie dat je een pot met goud kunt vinden aan het einde van de regenboog. Daar leek het wel een beetje op,’ zegt Sofia Andersson, conservator bij de provincie Stockholm.

De identiteit van de vinder en de exacte locatie van de vondst worden voorlopig geheim gehouden. Dit is gebruikelijk bij grote vondsten, zowel ter bescherming tegen rovers als om ervoor te zorgen dat het onderzoek ongestoord kan doorgaan.

De persoon in kwestie heeft de vondst gemeld bij de provincie, die de vindplaats en de vondst nu onderzoekt. Volgens het provinciebestuur is het waarschijnlijk de grootste zilverschat uit de vroege middeleeuwen die ooit in Zweden is gevonden. De schat weegt 6 kilo, maar het precieze aantal munten is nog niet bekend. Volgens Sofia Andersson zouden het er wel 20.000

Het was voor iedereen een verrassing toen er plotseling 20.000 zilveren munten uit de grond werden gehaald in de buurt van de Zweedse hoofdstad.

kunnen zijn.

Sommige munten zijn geslagen met de naam ‘KANATUS’, Latijn voor Knoet. Dit onthult dat de munten dateren uit de tijd van Knoet I. Hij werd koning van Zweden in 1167 en stierf in 1195 of 1196.

De zilveren munten werden verstopt samen met kralen en juwelen, wat erop duidt dat iemand misschien een persoonlijk fortuin heeft verstopt. Dit zegt Lin Annerbäck, directeur van het Zweeds Middeleeuws Museum.

Het einde van de 12e eeuw was een turbulente tijd waarin de Zweden probeerden delen van Finland te koloniseren, en de schat kan zijn verborgen om hem in het bezit van één familie te houden.

De provincie meldt de vondst aan de Nationale Raad voor het Cultureel Erfgoed, die beslist hoeveel beloning de vinder krijgt. Het vindersloon hangt af van de waarde van de vondst en of deze in de buurt van beschermd cultureel erfgoed is gedaan.

Lang gemist Rubens-schilderij ontdekt in appartement in Parijs

Tijdens een bezoek aan een pand dat hij moest verkopen, wachtte Jean-Pierre Osenat een verrassing. Hij ontdekte een werk van een van de grote meesters uit de kunstgeschiedenis.

KUNST

Het bezoek aan het prestigieuze pand in het 6e arrondissement van Parijs was voor Jean-Pierre Osenat routine. Als directeur van veilinghuis Osenat was hij verantwoordelijk voor de verkoop van het pand en ging hij langs om een praatje te maken met de verkoper.

Maar hij zou veel meer uit het bezoek halen dan gehoopt.

Want hij stuitte op een lang verloren gewaand kunstwerk van de Vlaamse barokmeester Peter Paul Rubens. Het werk, dat is geschilderd in 1613 en de stervende Jezus aan het kruis voorstelt, werd meteen onder de loep genomen door de Duitse kunsthistoricus en Rubens-kenner Niels Büttner.

Na het schilderij met röntgenfotografie en pigmentanalyse te hebben onderzocht, bevestigde Büttner de authenticiteit.

De ontdekking veroorzaakte vreugde en opwinding, omdat lange tijd onbekend was waar het schilderij was gebleven. De laatst bekende eigenaar was de Franse

schilder Adolphe William Bouguereau, die het schilderij in de 19e eeuw in zijn bezit had.

Wat er daarna gebeurde, is onduidelijk, net als hoe het werk destijds in Frankrijk terecht is gekomen. Deskundigen vermoeden echter dat dit gebeurde tijdens de napoleontische oorlogen.

De vondst is in ieder geval opmerkelijk. Rubens, die in 1577 werd geboren, wordt beschouwd als een van de meest prominente schilders van de barok.

‘Rubens schilderde het op het hoogtepunt van zijn talent. Het is een extreem zeldzame en ongelooflijke ontdekking,’ zegt] Jean-Pierre Osenat.

Het werk zal worden verkocht bij veilinghuis Osenat.

De verwachte opbrengst is niet bekendgemaakt, maar volgens Artnet hebben schilderijen van Rubens het afgelopen jaar tussen de 1 en 5 miljoen dollar (tussen de 850.000 en 4 miljoen euro) opgebracht.

Op de achtergrond van het schilderij zie je Jeruzalem onder zware regenwolken. De donkere hemel benadrukt het duistere motief.

Geheime tunnel in Colosseum voor het eerst in 2000 jaar open

Restaurators hebben een keizerlijke gang in het Colosseum gerestaureerd die nu kan worden betreden door bezoekers. De tunnel is genoemd naar een beruchte Romeinse keizer.

ROMEINSE RIJK

Als je de film Gladiator uit 2000 hebt gezien, herinner je je waarschijnlijk de onsympathieke en wrede keizer Commodus (161-192 n.Chr.). Als zoon van Marcus Aurelius regeerde hij van 180 tot aan zijn dood over het Romeinse Rijk. Hij zag zichzelf als een incarnatie van de halfgod Hercules en nam deel aan gladiatorengevechten in het Colosseum in Rome. In een ondergrondse en geheime gang onder het Colosseum werd een aanslag op zijn leven gepleegd. Hij ontsnapte levend – om een paar jaar later op oudejaarsavond 192 door wurging aan zijn

einde te komen.

Nu is een andere geheime tunnel in het Colosseum geopend – vernoemd naar de keizer.

De 55 meter lange Commoduspassage is nu toegankelijk voor bezoekers.

De tunnel diende als een discrete ingang van waaruit de keizers gladiatorengevechten konden bekijken zonder zich tussen het publiek te mengen. De doorgang werd tussen de 1e en 2e eeuw n.Chr. in de funderingen uitgehouwen, als toevoeging aan het oorspronkelijke ontwerp van het Colosseum zoals het in 80 n.Chr. werd geopend.

De doorgang werd voor het eerst ontdekt in de 19e eeuw en archeologen hebben hem sindsdien in verband gebracht met de moordaanslag op Commodus, maar dit is niet bewezen.

De nu gerestaureerde doorgang was oorspronkelijk bekleed met marmer, dat later werd vervangen door pleisterwerk versierd met landschappen en mythologische motieven van Dionysus en Ariadne.

‘Bezoekers zullen begrijpen hoe het was om keizer te zijn,’ belooft hoofdarcheoloog Barbara Nazzaro volgens persbureau Reuters.

Werkplaats levert kennis op over ijzer

De ontdekking van ijzer leidde tot een technologische revolutie. Maar hoe de winningsmethode ontstond en wie deze bedachten, was altijd een raadsel.

UITVINDINGEN

De ijzertijd – de periode die rond 1200 v.Chr. begon – bracht grote omwentelingen met zich mee. Het metaal maakte het mogelijk om voorwerpen van ongekende sterkte en duurzaamheid te produceren.

Onder de creaties waren het Romeinse zwaard, de Keltische maliënkolder en de efficiënte ploegschaar van landbouwers. Maar wie kwam er voor het eerst op het idee om ijzer uit ijzererts te winnen? En hoe werd het gedaan?

Onderzoekers van de Cranfield Universiteit in Engeland hebben nu een antwoord op deze vragen.

Ze vonden een aanwijzing voor de oplossing van het mysterie toen ze de metallurgische overblijfselen van een 3000 jaar oude werkplaats in Zuid-Georgië analyseerden. De werkplaats werd al in de jaren 1950 onderzocht, toen archeologen stapels hematiet, een ijzerhoudend gesteente, en slakken, een

IJzeren voorwerpen waren zo waardevol dat ze vaak mee in het graf gingen. Hier zie je een zegel, een bijl en een halsketting uit een ijzertijdgraf in het Engelse Somerset.

bijproduct van het smelten van metaal, ontdekten.

Destijds deed de ontdekking onderzoekers geloven dat in de werkplaats ijzer werd gesmolten. Nieuwe onderzoeken toonden echter aan dat de conclusie onjuist was. De arbeiders in de werkplaats smolten geen ijzer, maar koper, zo bleek uit de analyses. Wel gebruikten ze ijzeroxide, een chemische verbinding tussen ijzer en zuurstof, als toevoeging om onzuiverheden te verwijderen. De ontdekking bewijst dat de ambachtslieden experimenteerden met ijzerhoudende

materialen en ondersteunt een oude theorie dat ijzer werd uitgevonden tijdens het smelten van koper.

‘Het laat zien dat de metaalbewerkers begrepen dat ijzeroxide – de geologische verbinding die later werd gebruikt om ijzer te smelten – een onafhankelijk materiaal is en dat ze in de oven experimenteerden met de eigenschappen ervan. Dit suggereert dat de experimenten van de koperwerkers cruciaal waren voor de ontwikkeling van de ijzermetallurgie,’ zegt Nathaniel Erb-Satullo van de Cranfield Universiteit in een nieuwsbericht.

Voor het eerst in 2000 jaar kunnen gewone bezoekers van het Colosseum de keizerlijke doorgang betreden.

TOPICALPRESSAGENCY/GETTYIMAGES

FOTOMOMENT

De Bijbel spreekt

Op een kraam in Dayton in de Zuidelijke VS liggen christelijke pamfletten als een soort munitie in de cultuuroorlog die woedt in de plaatselijke rechtbank.

Docent John Scopes wordt beschuldigd van het onderwijzen van de evolutietheorie, wat illegaal is. Scopes wordt veroordeeld tot een boete van 100 dollar. Pas vanaf 1968 kan de wetenschappelijke theorie legaal onderwezen worden in Tennessee.

Dayton, Tennessee, VS 21 juli 1925

Vraag het historici

Sinds wanneer trouwen vorsten met burgers?

Duizenden jaren trouwden vorsten alleen met leden van andere koningshuizen en werd het huwelijk ingezet als politiek instrument. Maar de Eerste Wereldoorlog zette die traditie op haar kop.

Historisch gezien zijn huwelijken tussen vorsten en gewone burgers zeldzaam, maar niet ongekend.

Duizenden jaren trouwden vorsten bij voorkeur met andere royals, omdat het huwelijk werd gezien als een manier om politieke allianties te vormen en de banden tussen de verschillende vorstenhuizen te versterken.

Een huwelijk zorgde ervoor dat koninklijke families met elkaar verweven raakten, en dit gold tot voor kort onder meer voor veel Europese vorstenhuizen.

Toch trouwden er sinds de oudheid ook al vorsten met mensen zonder blauw bloed – voornamelijk uit liefde of lust. Een van de vroegste voorbeelden

Zij kozen voor de liefde

komt uit het oude Egypte, waar farao Amenhotep III in de 14e eeuw v.Chr. trouwde met Tiye.

Zij kwam uit een niet-koninklijke priesterfamilie en werd later de moeder van farao Achnaton en de grootmoeder van Toetanchamon.

Grote Oorlog wierp vorstenhuizen omver Hoewel gemengde huwelijken door de geschiedenis heen dus wel voorkwamen, gingen Europese koningen pas echt op zoek naar partners buiten koninklijke kring na de Eerste Wereldoorlog, toen meerdere Europese vorstenhuizen omver werden geworpen – en het

aantal potentiële huwelijkspartners navenant daalde. Een van de meest controversiële gevallen was het huwelijk tussen de Britse koning Edward VIII en de Amerikaanse Wallis Simpson, die gescheiden was.

De relatie veroorzaakte een politieke crisis in Groot-Brittannië, omdat de regering vond dat het huwelijk politiek en sociaal onacceptabel was en tegen de leer van de anglicaanse kerk inging.

Sindsdien zijn gemengde huwelijken acceptabeler geworden en tegenwoordig zijn vorsten en troonopvolgers van onder andere Nederland, Denemarken, Zweden, Noorwegen, Groot-Brittannië en Spanje getrouwd met burgers.

In de loop der tijd zijn meerdere vorsten tegen de koninklijke normen in getrouwd met gewone burgers. Dit zijn vier voorbeelden die verbazing en verontwaardiging wekten.

Hendrik VIII en Anna Boleyn

Engeland, 1533

Hendrik VIII was al getrouwd toen hij rond 1520 verliefd werd op de hofdame Anna Boleyn. Anna nam geen genoegen met de positie van maîtresse en wilde koningin worden. Dat leidde tot een conflict tussen de koning en de paus, die Hendriks eerste huwelijk niet nietig wilde verklaren. Hendrik brak met de katholieke kerk en trouwde in 1533 met Anna Boleyn. Het huwelijk was turbulent en toen Anna er niet in slaagde een mannelijke erfgenaam te baren, liet de koning haar executeren.

Erik XIV en Karin Månsdotter

Zweden, 1567

Karin Månsdotter was de dochter van een soldaat en werkte als dienstmeisje toen Erik XIV haar opmerkte. De koning was op slag verliefd en Karin werd zijn maî tresse en later koningin. Maar het huwelijk was niet populair bij de adel, die het zag als een bedreiging voor zijn eigen status. Na een reeks conflicten werd Erik afgezet en met Karin opgesloten.

Peter de Grote en Marta Rusland, 1707

Marta Skavronskaja was een eenvoudige boerendochter uit Litouwen. Ze was het dienstmeisje van een Zweedse officier, maar toen Russische troepen de Zweden versloegen in de Grote Noordse Oorlog, werd Marta gevangengenomen en kwam ze in dienst van een Russische prins. Hier ontmoette ze Peter de Grote. Het klikte en in 1707 trouwden ze. Marta vergezelde Peter vaak op zijn veldtochten en was een grote steun voor hem. Na Peters dood in 1725 regeerde ze Rusland als Catharina I.

Frederik IV en Anna Sophie

Denemarken, 1721

Anna Sophie Reventlow kwam uit een voorname familie, maar was niet van koninklijke geboorte. In 1711 ontmoette ze Frederik IV op een gemaskerd bal. Ze traden in het huwelijk – maar de koning was eigenlijk al getrouwd. Toen de koningin in 1721 stierf, trouwde Frederik officieel met Anna Sophie en werd zij koningin, wat een enorm schandaal veroorzaakte.

Waarom ligt er een Russische plaats in Noorwegen?

In het hoge noorden, op de Archtische eilandengroep Spitsbergen, ligt Barentszburg: een plaats op Noors grondgebied die in de praktijk Russisch is. Voor de verklaring moeten we zo’n 100 jaar terug in de tijd.

Russische vlaggen wapperen in de ijzige poolwind. De straten hebben Russische namen. En een buste van Lenin kijkt uit over de plaats, waar een groot bord verkondigt: ‘Het communisme is ons doel.’

Het had een uithoek van Rusland kunnen zijn, maar het gaat om een mijnbouwnederzetting op de Noorse eilandengroep Spitsbergen in de Barentszzee.

Hoewel het formeel Noors grondgebied is, is Barentszburg de facto al meer dan een eeuw Russisch en wonen er 300 tot 400 Russen en Oekraïners.

De verklaring voor deze merkwaardige situatie is te vinden in het Spitsbergenverdrag uit 1920.

46 landen spraken af dat Noorwegen Spitsbergen mocht hebben, maar dat alle ondertekenaars het recht hadden om er economische activiteiten te ontplooien, zoals mijnbouw en visserij.

De Sovjet-Unie greep deze kans, en sindsdien bestuurt het staatsmijnbouwbedrijf Arktikoegol Barentszburg in de praktijk. De steenkoolproductie is niet zo belangrijk meer, en tegenwoordig is

Barentszburg vooral een overblijfsel van vervlogen tijden.

Rusland kreeg voet aan de grond Toch is Barentszburg nog steeds van grote waarde voor Rusland. Het geeft Rusland een strategische aanwezigheid in het Noordpoolgebied, dat naar verwachting in de toekomst geopolitiek belangrijker zal worden en waar potentieel olie en gas te halen zijn.

Barentszburg was onlangs nog in de publiciteit in verband met de Russische inval in Oekraïne.

De Oekraïense inwoners verlieten Barentszburg na het uitbreken van de oorlog – het eind van 100 jaar samenleven.

Op 9 mei 2023, de Russische nationale feestdag, organiseerden de Russische inwoners een parade onder leiding van de consul-generaal om hun steun te betuigen aan president Vladimir Poetin.

Er waren sneeuwscooters, bestuurd door Russen in legerkleding, vrachtwagens en zelfs een helikopter om het op een echte militaire parade te laten lijken.

Vraag het historici

Uppsala.

Offerden de Vikingen mensen aan de goden?

De Vikinggoden wilden bloed zien. Lange tijd dachten historici dat verslagen van mensenoffers christelijke propaganda waren, maar vondsten werpen licht op een duistere kant van de Vikingtijd.

Geschreven bronnen en archeologische vondsten duiden erop dat de Vikingen mensen offerden aan hun goden.

Meerdere saga’s vermelden mensenoffers. Zo vertelt de Ynglinga saga dat de legendarische Zweedse koning Aun zijn zonen offerde aan Odin, en andere saga’s noemen dat koningen werden geofferd.

Afbeeldingen van mensenoffers komen ook voor op een steen uit Zweden en een wandtapijt van het Osebergschip in Noorwegen.

Ook latere bronnen maken gewag van mensenoffers. De Duitse bisschop Thietmar van Merseburg schreef begin 11e eeuw dat Deense Vikingen elkaar ontmoetten ‘en 99 mannen en evenveel paarden, honden en hanen of haviken aan hun goden offerden’.

De monnik Adam van Bremen schreef in 1072 iets dergelijks over het Zweedse Uppsala, waar mensen werden geofferd en aan een boom werden opgehangen.

Lange tijd deden veel historici deze geschriften af als christelijke propa -

ganda om het heidense geloof zwart te maken, maar archeologische vondsten hebben sindsdien aangetoond dat de twee geestelijken waarschijnlijk de waarheid spraken.

Slachtoffers werden in heilige putten gelegd Zo zijn er menselijke skeletten gevonden in waterputten in de Vikingburcht Trelleborg in Denemarken.

Putten hadden een grote symbolische betekenis en werden vaak gebruikt voor rituele offers, en in Trelleborg werden menselijke beenderen in de putten gelegd met dieren, sieraden en werktuigen als offer aan de goden.

Overblijfselen van mensenoffers zijn ook gevonden op verschillende andere plaatsen in Denemarken en Zweden. Maar hoewel er dus mensenoffers werden gebracht in de Vikingtijd, zijn historici het erover eens dat ze waarschijnlijk zeldzaam waren en plaatsvonden in tijden van crisis om de goden gunstig te stemmen.

De vlag van Mozambique is gebaseerd op die van de guerrillabeweging FRELIMO.

MINI LØG/SHUTTERSTOCK

Waarom staat er een geweer op de vlag van Mozambique?

De vlag van Mozambique is uniek en controversieel. Er prijkt een geweer op de officiële vlag van het Afrikaanse land, en dit verdeelt de jonge natie nog steeds.

De vlag van Mozambique is de enige ter wereld met een modern vuurwapen erop: een AK-47-geweer. Het symboliseert de bloedige onafhankelijkheidsstrijd.

Mozambique was meer dan 450 jaar lang een Portugese kolonie, maar van 1964 tot 1974 voerde de vrijheidsbeweging FRELIMO een succesvolle guerrilla tegen de overheersers.

De goedkope en betrouwbare Kalasjnikov AK-47 was het belangrijkste wapen van de rebellen en groeide uit tot een symbool van vrijheid en verzet.

Toen Mozambique in 1975 onafhankelijk werd, werd de AK-47 onderdeel van het nationale wapen, geflankeerd door een houweel en een boek.

Vlag kreeg een AK-47

De drie voorwerpen symboliseren het fundament van het land: de vrijheidsstrijd, zwaar werk en kennis en vooruitgang.

Toen de vlag kort na de onafhankelijkheid in 1975 werd ontworpen, werd het wapenschild met het geweer erin opgenomen.

Sindsdien is vaak geopperd om het wapen van de vlag te verwijderen, maar de AK-47 heeft overleefd als herinnering aan de vrijheidsstrijd van Mozambique.

‘Als vreedzaam land kun je geen vlag hebben met een wapen erop. Voor een kind dat nu in vrede opgroeit, is het niet zinvol om een vlag met een wapen te zien,’ zei de Mozambikaanse oppositiepoliticus José Gabriel Manteigas.

Noemden de Egyptenaren zelf hun koning farao?

Krijgsheer Narmer verenigde ruim 5000 jaar geleden het oude Egypte en werd koning van alle Egyptenaren. Maar farao werd hij nooit, die titel ging naar het gebouw waarin hij woonde.

Toen Egypte rond 3100 v.Chr. werd verenigd onder de krijgsheer Narmer, ontstond de allereerste gecentraliseerde staat. Narmer wordt vaak beschouwd als de eerste farao.

Technisch gezien was hij dat niet, want de oude Egyptenaren gebruikten die titel nog niet. De vroegste heersers waren koningen en er werd naar hen verwezen met eretitels als ‘majesteit’.

Het woord ‘farao’ – wat eigenlijk een Griekse spelling is – komt van het Egyptische woord pero of per-a-o, wat ‘het grote huis’ betekent.

Het werd oorspronkelijk gebruikt voor de koninklijke residentie en verwees aanvankelijk alleen naar het paleis en niet naar de heerser.

Koning wordt ‘het Grote Huis’ Vanaf ongeveer 2000 v.Chr. begonnen de Egyptenaren echter geleidelijk ‘het Grote Huis’ te gebruiken als synoniem voor de koning en zijn familie – een beetje zoals wij ‘koningshuis’ zeggen als we het over de koninklijke familie hebben.

Pas zo’n 500 jaar later werd het woord gebruikt als eretitel voor de heerser en werd het uiteindelijk synoniem met de koning zelf. Het eerste geschreven gebruik van de titel is in een brief aan farao Achnaton in de 14e eeuw v.Chr.

Achnaton was de eerste heerser die aantoonbaar de titel ‘farao’ droeg.

Narmer kwam rond 3100 v.Chr. aan de macht.

Hij stichtte de eerste koninklijke dynastie door het oude Opperen Neder-Egypte te verenigen.

Vraag het historici

Wat is gerrymandering?

In 1812 tekende een gouverneur een kaart in de vorm van een salamander. Het werd een verkiezingstruc die eerlijke en democratische verkiezingen bedreigt.

President Trump drong lang aan, en in augustus 2025 keurde de senaat van Texas een nieuwe kieskaart goed die de kiesdistricten veranderde.

Dit wordt gerrymandering genoemd en levert de Republikeinen mogelijk vijf zetels op in het Huis van Afgevaardigden bij de tussentijdse verkiezingen in 2026.

Gerrymandering is het hertekenen van de kiesdistricten in een staat, zodat de kiezers van de tegenstander verspreid zijn over veel districten of geconcentreerd zijn in enkele.

Hierdoor gaan de stemmen op de tegenstander verloren. In de Amerikaanse politiek heeft een partij meer dan 50

procent van de stemmen nodig om alle zetels in een kiesdistrict te winnen.

Als je de kiezers van je tegenstander samenvoegt – zodat die bijvoorbeeld met 80 procent wint – is de resterende 20 procent verspild omdat die niet meer zetels oplevert.

Amerikaanse verkiezingen kwetsbaar voor manipulatie

Gerrymandering bestond in meer landen, maar heeft vooral voet aan de grond gekregen in de VS, waar het kiesstelsel kwetsbaar is voor manipulatie.

Dit komt deels doordat bij veel verkiezingen de partij met de meeste stemmen alle zetels in het kiesdistrict

wint – in tegenstelling tot bijvoorbeeld Nederland, waar de zetels worden verdeeld op basis van het totale aantal stemmen.

Bovendien zijn het vaak de politici in de deelstaatparlementen die zelf de kaarten tekenen en dus met behulp van gerrymandering hun eigen partij kunnen versterken.

Het concept van gerrymandering ontstond in 1812 in Massachusetts.

Gouverneur Elbridge Gerry keurde een kaart goed waarop één kiesdistrict op zo’n bizarre manier was hertekend dat een cartoonist van de krant vond dat het op een salamander leek. De combinatie van Gerry en salamander werd ‘gerrymander’.

200 jaar politieke manipulatie en still going strong

Gerrymandering bestaat al meer dan 200 jaar, maar is in de VS de laatste decennia een heet hangijzer, onder meer omdat nieuwe technologie het makkelijker heeft gemaakt om geografische, demografische en politieke gegevens te verzamelen en dus betere mogelijkheden biedt voor gerrymandering.

Massachusetts 1812: Eerste poging mislukt

In 1812 keurde gouverneur Elbridge Gerry een nieuwe kaart van kiesdistricten goed die zijn eigen partij sterk bevoordeelde. De kaartenmakers waren zo creatief geweest dat één district de vorm had van een salamander, volgens een cartoonist. De kaart bezorgde Gerry’s partij een meerderheid in de Senaat, maar leverde hem veel slechte publiciteit op. Misschien verloor hij daarom het jaar daarop de gouverneursverkiezingen.

Texas

2003: ‘Het is een coup tegen de kiezers!’

In 2002 wonnen de Republikeinen (rood) een meerderheid in het Texaanse parlement, maar in het Huis van Afgevaardigden hadden de Democraten nog steeds de meeste Texaanse zetels. Het jaar daarop besloten de Republikeinen de districten te hertekenen. De Democraten noemden het een coup en velen verlieten het Huis uit protest. In 2004 gaven de herindelingen de Republikeinen 21 van de 32 Texaanse zetels in het Huis van Afgevaardigden.

Wisconsin 2018: Meerderheid zonder meerderheid

Bij de parlementsverkiezingen in de staat Wisconsin in 2018 stemde een meerderheid op Democratische kandidaten. De Republikeinen veroverden echter 63 van de 99 zetels– ook al kregen ze slechts 44,75 procent van de stemmen. Het geheim lag in de kiesdistricten, die zo waren ingedeeld dat Democratische kiezers geconcentreerd waren in een paar stedelijke gebieden, terwijl Republikeinse kiezers beter verspreid waren.

Gerrymandering teistert de Amerikaanse politiek al meer dan 200 jaar – tot grote frustratie van de kiezers die vinden dat dit fenomeen de democratie ondermijnt.

JOHNNY SILVERSCLOUD/SHUTTERSTOCK

Texas 2025:

De problemen gaan door

In augustus 2025 keurde de senaat van Texas een fel betwiste kieskaart goed die de Republikeinen vijf extra zetels in het Huis van Afgevaardigden zou opleveren. Verschillende organisaties hebben rechtszaken aangespannen waarin ze beweren dat zwarte en Latijns-Amerikaanse stemmen verloren gaan, terwijl de Democratische gouverneur van Californië, Gavin Newsom, heeft verklaard dat hij zijn eigen districten zal hertekenen om zijn partij de vijf zetels terug te geven.

Ongeveer 150 keizers regeerden over het westelijke en oostelijke deel van het Romeinse Rijk – drie van hen bleven een halve eeuw aan de macht.

Welke Romeinse keizer regeerde het langst?

Augustus was de eerste keizer van Rome en heerste 41 jaar over het machtige rijk. Maar de echte recordhouder regeerde bijna 1500 kilometer verderop en 1000 jaar later.

Romeinse keizers hielden het zelden lang vol, en gemiddeld zat een heerser maar zo’n negen jaar op de troon – maar een enkeling bleef wat langer.

Het is echter moeilijk om een juiste berekening te maken, omdat het Romeinse Rijk in 395 n.Chr. in tweeën werd gedeeld. Het westelijke deel viel zo’n 80 jaar later uiteen, terwijl het oostelijke deel – het Byzantijnse Rijk met hoofdstad Constantinopel – tot 1453 overleefde.

Als de Byzantijnse keizers als ‘echte’ Romeinen worden beschouwd, zoals veel historici doen, gaat de titel van langst regerende keizer naar Basileios II ‘de Bulgarendoder’.

Hij regeerde 49 jaar en 11 maanden (976 tot 1025) – een periode die werd

gekenmerkt door talloze burgeroorlogen en veroveringen.

Keizer zonder macht

De berekening wordt ook bemoeilijkt door het feit dat sommige keizers naast anderen regeerden of geen politieke macht hadden en alleen in naam heersers waren.

Een van hen was de Oost-Romeinse Theodosius II, die in de 5e eeuw 42 jaar lang de titel van keizer droeg hoewel hij meestal niet aan de macht was.

Als je enkel naar het westelijke klassieke Rome kijkt, valt de eerste keizer, Augustus, op met zijn 41 jaar aan de macht. Hij regeerde van 27 v.Chr. tot 14 n.Chr.

PARASIET VLIEGTUIGEN vertraagden Hitlers invasie

Tien jaar lang werkten Sovjetexperts aan een spectaculair project – een bommenwerper die zijn eigen jachtvliegtuigen kon meenemen. Toen Hitler in 1941 binnenviel, stegen de bakbeesten op.

Bij een van de vele tests plaatsten Sovjetingenieurs drie kleine jachtvliegtuigen boven op een grote bommenwerper.

Vóór de Tweede Wereldoorlog experimenteerde de Sovjet-Unie met een ‘vliegend vliegdekschip’ – een van de modellen bestond uit een bommenwerper en vijf jagers.