Jaarverslag 2025

Jaarverslag

2025

Van onderzoek tot impact

VIB in het kort

VIB is een vooraanstaand onderzoeksinstituut in de levenswetenschappen met een ondernemende mindset. We vormen een dynamische, multidisciplinaire en inclusieve gemeenschap van toonaangevende wetenschappers.

Ontdekkingen stoppen niet bij een publicatie. Nieuwe inzichten groeien uit tot patenten, partnerschappen, en ondernemingen die de brug slaan tussen laboratoriumonderzoek en concrete toepassingen. 04 16 78

Nieuwsgierigheid als drijfveer

Waarom? Die simpele vraag is al eeuwenlang de motor van wetenschap, en bij VIB stoppen we niet met vragen zodra we een antwoord vinden. Integendeel: elk nieuw inzicht opent weer andere deuren.

Van ontdekking naar toepassing

De bouwstenen van innovatie

Doorbraken vragen niet alleen om sterke ideeën, maar ook om een stimulerende omgeving. In 2025 investeerde VIB verder in geavanceerde onderzoeksinfrastructuur: van VIB Technologies tot dataplatformen en AI-capaciteiten.

Onderzoek met respect voor morgen

Wetenschappelijke ambitie gaat bij VIB hand in hand met verantwoordelijkheid. In 2025 bleef duurzaamheid een vast onderdeel van zowel de onderzoekspraktijk als de bredere organisatie.

Goed bestuur voor blijvende impact

Strategische focus, transparante besluitvorming, en nauw overleg met partneruniversiteiten en andere stakeholders. Tegelijk garandeert zorgvuldig financieel beheer de stabiliteit die nodig is om te blijven investeren in onderzoek, talent, en infrastructuur.

VIB in het kort

VIB is een vooraanstaand onderzoeksinstituut in de levenswetenschappen met een ondernemende mindset. We vormen een dynamische, multidisciplinaire en inclusieve gemeenschap van toonaangevende wetenschappers.

Onze onderzoekers gaan op zoek naar vernieuwende ideeën en baanbrekende inzichten die niet alleen de wetenschap vooruithelpen, maar ook ons fundamentele begrip van het leven verdiepen.

Bij VIB blijft wetenschappelijke nieuwsgierigheid de motor van alles wat we doen. Elke dag zetten onze onderzoekers en ondersteunende teams zich in om het leven op moleculair niveau beter te begrijpen. Die kennis vormt de basis voor nieuwe oplossingen die de gezondheid van mens en planeet vooruithelpen. Als we terugkijken op 2025, zijn we trots op wat onze onderzoekscentra hebben bereikt en erkentelijk voor de gemeenschap die dit mogelijk maakt.

Ook dit jaar realiseerden onze teams doorbraken die de wetenschap én haar maatschappelijke impact verder versterken. Zo ontdekten onderzoekers waarom de longen zo vaak het doelwit zijn wanneer kanker uitzaait, en dat een bepaalde stof (aspartaat) een soort intern ‘signaalmechanisme’ in gang zet waardoor kankercellen zich beter kunnen aanpassen en blijven groeien.

Op het vlak van alzheimeronderzoek toonden VIB-wetenschappers aan hoe bepaalde genetische varianten verrassend nauwkeurig voorspellen op welke leeftijd de ziekte zich kan manifesteren - een belangrijke stap richting vroegere en meer gepersonaliseerde interventies. In het onderzoek naar ontstekingen kwamen nieuwe inzichten naar voren over hoe macrofagen in de lever van identiteit veranderen om beschadigd weefsel te herstellen, met veelbelovende mogelijkheden voor de behandeling van diverse leveraandoeningen.

Dit zijn slechts enkele voorbeelden van de vele ontdekkingen die in 2025 tot stand kwamen. In dit jaarverslag en op onze website lees je meer over de brede waaier aan wetenschappelijke vooruitgang die VIB mogelijk maakte. 2025 bracht ook verdriet met zich mee. We namen afscheid van Johan Cardoen, voormalig algemeen directeur van VIB. Johan drukte een blijvende stempel op het instituut dankzij zijn visie, warmte en zijn vaste overtuiging dat wetenschap een kracht is voor de samenleving. Zijn nalatenschap leeft voort in de mensen die hij inspireerde, de cultuur die hij hielp opbouwen en de ambitieuze koers die hij mee heeft uitgezet.

2025 en 2026 vormen samen een belangrijk hoofdstuk voor VIB. In deze periode werden alle onderzoekscentra - én VIB als geheel - extern geëvalueerd in het kader van de beheersovereenkomst met de Vlaamse overheid. De resultaten van die evaluatie

bepalen de overheidsfinanciering voor de komende vijf jaar. Het is een moment van reflectie en scherpstelling: een kans om te tonen hoe sterk onze wetenschap staat, om onze strategische prioriteiten verder aan te scherpen en om opnieuw te bevestigen dat we duurzaam waarde creëren voor Vlaanderen en daarbuiten.

VIB blijft investeren in geavanceerde technologieën en een stimulerende onderzoeksomgeving, zodat onze teams grote wetenschappelijke vragen kunnen aanpakken en dringende uitdagingen het hoofd kunnen bieden. Ons Grand Challenges Programma is hierin een belangrijke motor voor samenwerking, outreach en impact.

Daarnaast zorgen de innovatie- en businessactiviteiten van VIB ervoor dat onze ontdekkingen hun weg vinden naar concrete toepassingen. Via nieuwe spinoffs, strategische partnerschappen en de verdere uitbouw van biotopeby VIB brengen we wetenschappelijke inzichten dichter bij de maatschappij - zelfs in een uitdagend investeringsklimaat.

Al deze verwezenlijkingen tonen de toewijding, creativiteit en veerkracht van onze gemeenschap. Ze herinneren ons eraan waarom we investeren in nieuwsgierigheidsgedreven onderzoek én in de mensen die dat mogelijk maken. Samen met onze partners en supporters blijven we ons inzetten voor wetenschap die levens verbetert, nieuwe generaties inspireert en Vlaanderen een sterke rol geeft op het wereldwijde wetenschappelijke toneel.

Ajit Shetty, Voorzitter van de Raad van Bestuur

Christine Durinx & Jérôme Van Biervliet, Managing Directors

Ter nagedachtenis aan Johan Cardoen

Aan het einde van 2025 werd de VIB-gemeenschap getroffen door het overlijden van Johan Cardoen, voormalig algemeen directeur van VIB. Johan overleed op 17 december. Hij was een pionier binnen het Vlaamse biotechecosysteem en speelde een bepalende rol in de uitbouw van VIB’s strategie rond innovatie en technologieoverdracht.

Na een opvallende loopbaan in de plantenbiotechnologie en meer dan twintig jaar ervaring in leidinggevende functies binnen de biotechnologiesector, trad Johan in 2012 toe tot VIB als algemeen directeur. Vanaf dag één bracht hij een bijzondere combinatie mee van strategisch inzicht, ondernemingszin en een uitzonderlijk breed netwerk. Onder zijn leiding versterkte VIB zijn reputatie als toonaangevend instituut in technologieoverdracht. In die periode werden 14 startups opgericht en werd een duidelijke langetermijnvisie verankerd: fundamenteel onderzoek vertalen naar tastbare maatschappelijke en economische impact.

Een van Johans meest blijvende realisaties was de oprichting van V-Bio Ventures, het eerste durfkapitaalfonds gelieerd aan VIB. Op een moment dat er nog een duidelijke kloof bestond tussen academisch ondernemerschap en beschikbare groeifinanciering, slaagde hij erin om met vasthoudendheid en overtuiging 76 miljoen euro op te halen bij private en familiale investeerders. Dat initiatief gaf VIB-spinoffs extra slagkracht en droeg bij aan waardecreatie voor de Vlaamse economie, onder meer via werkgelegenheid, innovatie en duurzame groei.

Johan heeft ook bijgedragen aan het interdisciplinaire samenwerkingsmodel van VIB: een model dat vertrekt vanuit wetenschappelijke excellentie en gebouwd is op sterke partnerschappen – binnen het instituut én in de brug tussen academische wereld en industrie. Zijn invloed blijft voelbaar in VIB en in het bredere ecosysteem dat hij mee hielp uitbouwen.

Naast zijn strategische verwezenlijkingen zal Johan vooral herinnerd worden als mentor en verbinder. Hij had het talent om mensen samen te brengen en hen te stimuleren om verder te kijken, met vertrouwen in hun kunnen en met respect voor ieders bijdrage. Collega’s herinneren zich zijn scherpe geest, zijn gevoel voor humor, en zijn gulheid, maar ook zijn oprechte waardering voor teamwork en persoonlijke groei.

Die houding trok hij consequent door: van medewerkers in ondersteunende rollen tot jonge professionals die later leidinggevende posities zouden opnemen.

Binnen VIB coachte hij vele collega’s in het Innovation & Business-team. Dankzij zijn begeleiding groeide een nieuwe generatie leiders door naar sleutelrollen in biotechstartups en -bedrijven. Ook buiten VIB bleef zijn mentorschap een verschil maken in het brede netwerk waarin hij actief was.

Toen Johan in 2020 om gezondheidsredenen zijn leidinggevende functie neerlegde, bleef hij zich inzetten voor innovatie en goed bestuur via bestuurs- en adviesrollen. Tot het einde bleef hij zijn ervaring en inzichten delen, met dezelfde betrokkenheid die hem altijd heeft gekenmerkt.

De nalatenschap van Johan Cardoen leeft voort in VIB, in de projecten en samenwerkingen die hij mee mogelijk maakte, en vooral in de vele mensen die door hem zijn aangemoedigd en gevormd. Zijn bijdrage blijft een blijvend onderdeel van het verhaal en de toekomst van VIB.

Waarom we doen wat we doen

Elke dag worden mensen overal ter wereld geconfronteerd met uitdagingen die diep in de biologie geworteld zijn: ziekte, voedselonzekerheid, milieudruk, en de nood aan duurzamere manieren van leven. Bij VIB vertrekken we vanuit een eenvoudige, maar krachtige overtuiging: om die uitdagingen aan te pakken, moeten we eerst het leven zelf begrijpen. Hoe cellen functioneren. Hoe organismen groeien en zich aanpassen. Hoe biologische systemen kunnen worden ingezet ten voordele van de samenleving. Daarom investeren we in fundamenteel onderzoek dat gedreven wordt door nieuwsgierigheid. Doorbraken die levens veranderen, beginnen zelden met een vooraf bepaald doel.

Ze ontstaan wanneer wetenschappers durven vragen, durven twijfelen en durven ontdekken - en precies daardoor nieuwe mogelijkheden blootleggen waar niemand eerder aan dacht.

Hoe abstract dat soms ook klinkt, het raakt velen heel persoonlijk.

Voor Richard*, die leeft met de erfelijke zenuwaandoening Charcot-Marie-Tooth, betekent wetenschappelijke vooruitgang hoop. Wat ooit begon als fundamenteel onderzoek tijdens zijn doctoraat aan VIB, is vandaag uitgegroeid tot een eerste mogelijke therapie die nu in klinische proeven wordt getest door een VIB-spin-off. Voor mensen zoals hij betekent onderzoek misschien een toekomst met behandelingen die tot voor kort onmogelijk leken.

Voor Suzanne, een oudere Vlaamse vrouw met ernstig astma en een chronische longziekte, bood de medische zorg jarenlang vooral symptoombestrijding. Haar ervaring toont hoe dringend we een dieper begrip nodig hebben van ziekten zoals eosinofiele astma. VIB-onderzoekers werken vandaag aan beter inzicht in slijmpropvorming en ontsteking, met als doel nieuwe therapieën te ontwikkelen die niet alleen klachten verlichten, maar op termijn ook de onderliggende processen aanpakken en zo de levenskwaliteit verbeteren.

Voor Hendrik, een boer net over de grens in Nederland, is klimaatverandering geen theoretisch debat. Toen een zware droogte zijn uienoogst herleidde tot een fractie van de normale opbrengst, werd de zoektocht naar droogtebestendige gewassen geen verre droom meer, maar een noodzaak om zijn bedrijf én de voedselproductie van morgen te beschermen.

Deze verhalen tonen waarom we doen wat we doen. Onze missie is om de levenswetenschappen vooruit te stuwen met excellent onderzoek en om ontdekkingen te vertalen naar echte, tastbare toepassingen. Dat doen we door toptalent aan te trekken en te ondersteunen, en nauw samen te werken met universiteiten, artsen in ziekenhuizen, bedrijven, en beleidsmakers.

Maar minstens even belangrijk is hoe we werken. VIB is gebouwd op samenwerking, openheid, en langetermijnbetrokkenheid. Door expertise uit verschillende disciplines en instellingen samen te brengen, creëren we een omgeving waar ideeën kunnen groeien, partnerschappen kunnen bloeien, en talent alle kansen krijgt. We geloven dat wetenschap niet alleen de taak heeft om grenzen te verleggen, maar ook om de samenleving te dienen.

Uiteindelijk worden we gedreven door de overtuiging dat een dieper begrip van het leven ons kan helpen bouwen aan een gezondere, duurzamere toekomst voor patiënten, voor boeren, en voor de generaties die na ons komen.

*Deze voorbeelden zijn gebaseerd op echte situaties. Om de privacy van de betrokken personen te beschermen, zijn hun namen gewijzigd.

VIB in één oogopslag

2025 in cijfers

Technologieën

14 kernfaciliteiten

>130 technologie-experts

Tech Transfer

€32,5 miljoen totale industriële inkomsten

2 nieuwe spin-offs

Wetenschap

510 publicaties in Tier 25-tijdschriften

277 publicaties in Tier 5-tijdschriften

105 doctoraten

1 instituut

4 partneruniversiteiten

Jaar na jaar versterkt VIB zijn rol als drijvende kracht in life sciences onderzoek in Vlaanderen en als een betrouwbare internationale referentie. Door de grenzen van fundamenteel onderzoek te verleggen, strategisch te investeren in geavanceerde technologieën en nauw samen te werken met partners uit zowel de academische wereld als industrie, levert VIB wetenschappelijke doorbraken met concrete maatschappelijke impact.

Als een van de Vlaamse Strategische Onderzoekscentra (SOC’s) versnelt VIB de stroom van kennis van het lab naar de samenleving, zodat publieke investeringen in basisonderzoek leiden tot tastbare voordelen voor maatschappij, economie en milieu.

101 onderzoeksgroepen

1.956 VTE 78 nationaliteiten

Impact tot ver buiten het lab

VIB staat op een unieke plek in het Vlaamse en Europese innovatielandschap. We combineren onderzoek gedreven door nieuwsgierigheid met een duidelijke missie: ontdekkingen uit het lab laten landen in de echte wereld. Door onderzoekers te verbinden met bedrijven, overheden, en maatschappelijke partners zorgen we ervoor dat nieuwe inzichten kunnen uitgroeien tot oplossingen die de gezondheid van mens en planeet verbeteren, de economische veerkracht vergroten, en een bloeiend biotechnologisch ecosysteem versterken.

Alles begint bij wetenschap. In 2025 zetten onze onderzoekers nieuwe stappen op domeinen die rechtstreeks invloed hebben op onze samenleving. Ze verdiepten zich in zeldzame en complexe ziekten en ontwikkelden kennis die duurzame voedselproductie vooruithelpt. Zo werd duidelijk hoe het blokkeren van één specifiek enzym kan bijdragen aan betere behandelingen voor melanoom, en hoe vitamine B1 een veelbelovende nieuwe piste vormt voor de aanpak van sepsis, een levensbedreigende ontstekingsreactie..

Verschillende ontdekkingen groeiden meteen door naar concrete toepassingen. Ze leidden tot verbeterde diagnostiek, nieuwe therapeutische strategieën, en landbouwinnovaties die patiënten, boeren, en bedrijven tastbare voordelen opleveren.

Diezelfde drijfveer om een verschil te maken, inspireert ons werk rond de gezondheid van de planeet. VIB-wetenschappers ontwikkelden een methode om het genoom van populieren te bewerken zonder extra DNA van een andere soort toe te voegen, een doorbraak die perspectief biedt voor duurzamere bosbouw en nieuwe biogebaseerde materialen. Tegelijk identificeerde ons onderzoek plantaardige ingrediënten met potentieel voor cosmetische producten, wat illustreert hoe fundamentele plantkunde verrassende industriële innovaties kan voortbrengen.

Impact gaat ook over het creëren van blijvende economische waarde.

VIB bouwde in 2025 verder aan een sterk innovatienetwerk met partners zoals argenx en AB InBev, breidde licentieactiviteiten uit en lanceerde nieuwe ondernemingen zoals Spica Therapeutics en Rainbow Crops. Door kennis te vertalen naar ondernemerschap, investeringen en duurzame groei helpen we mee aan een economie die toekomstgericht en weerbaar is.

In een wereld die steeds sneller verandert, krijgt deze missie alleen maar meer gewicht. Geopolitieke spanningen en nieuwe biologische risico’s tonen aan hoe belangrijk het is om voorbereid te zijn. Binnen de Vlaamse Innovatie- en Industriestrategie voor Veiligheid en Defensie (VISD), die in 2025 van start ging, levert VIB wetenschappelijke expertise om de regio sterker te maken op het vlak van biotech, medtech, en biomanufacturing. Van het verbeteren van de detectie van chemische, biologische, radiologische en nucleaire dreigingen tot het versterken van lokale productiecapaciteit voor kritieke voorraden en technologieën die snelle respons en herstel ondersteunen: VIB bouwt mee aan een weerbaar Vlaanderen dat klaarstaat wanneer het erop aankomt.

Naast individuele projecten ligt onze kracht vooral in het samenbrengen van mensen en expertise. In 2025 ondersteunden we onder meer twee belangrijke Europese onderzoeksinfrastructuren. EMPHASIS helpt gewasonderzoek en duurzame landbouw vooruit, terwijl VIB als Belgische node binnen ELIXIR meebouwt aan een veilig en kwalitatief systeem voor het uitwisselen van levenswetenschappelijke data. Dankzij deze netwerken verbinden we onderzoekers, industrie en beleidsmakers met elkaar en reikt onze impact veel verder dan de muren van onze labs.

02 Nieuwsgierigheid als drijfveer

Waarom? Die simpele vraag is al eeuwenlang de motor van wetenschap, en bij VIB stoppen we niet met vragen zodra we een antwoord vinden. Integendeel: elk nieuw inzicht opent weer andere deuren.

In 2025 verlegden onze onderzoekers op vele fronten de grenzen van onze kennis: van hersenen en immuniteit tot planten, microben, kanker en artificiële intelligentie. Hun werk resulteerde in impactvolle publicaties, sterke internationale samenwerkingen, en nieuwe financiering. Maar vooral: het zorgde voor beweging. Ideeën komen samen, disciplines kruisen elkaar, technologieën versnellen ontdekkingen.

Door te blijven investeren in sterk, langlopend basisonderzoek zorgen we ervoor dat wetenschap geen sprint is, maar een voortdurende zoektocht. Een zoektocht die de gezondheid van mens en planeet vooruithelpt.

ONDERZOEKSCENTRUM

VIB Centrum voor inflammatieonderzoek

Hoe zorgt ons afweersysteem ervoor dat we gezond blijven - en waarom kan het soms ook zelf schade aanrichten? Dat zijn precies de vragen die wetenschappers in het VIB Centrum voor Inflammatieonderzoek willen beantwoorden. Met onderzoeksgroepen aan UGent en VUB bestuderen ze hoe cellulaire en moleculaire signalen ontsteking aanwakkeren of remmen, onder andere in longen, huid, darmen, en hersenen.

Wetenschappelijk directeur: Bart Lambrecht 15 onderzoeksgroepen

365 medewerkers

Door precies te ontrafelen welke signalen immuuncellen aan- en uitzetten en hoe cellen onderling samenwerken, willen ze aandoeningen gaande van astma, autoimmuunziekten tot infecties en andere ontstekingsstoornissen beter begrijpen. Het onderzoek gebeurt in nauwe samenwerking met artsen in ziekenhuizen en combineert o.a. moleculaire biotechnologie, structurele biologie, immunologie, en celbiologie.

Een extra troef is dat er specifieke translatielabs in ingebed zijn in ziekenhuizen. Daardoor kunnen ontdekkingen sneller getest worden in contexten die sterk aansluiten bij echte ziektebeelden. Zo helpt het centrum mee de weg te banen naar betere preventie, nauwkeurigere diagnostiek, en doelgerichtere therapieën.

Bescherming tegen RSV verkleint ook het risico op astma

Astma ontstaat door een complex samenspel van erfelijke en omgevingsfactoren. Een nieuwe studie toont aan dat een ernstige RSV-infectie in de eerste levensmaanden het risico op kinderastma aanzienlijk verhoogt, vooral bij baby’s met een familiegeschiedenis van astma of allergie. Onderzoekers combineerden Deense gezondheidsgegevens met labexperimenten en zagen een dubbel effect: een ernstige RSV-infectie vroeg in het leven maakt baby’s gevoeliger voor allergenen, vooral als astma of allergie in de familie zit.

Als je RSV voorkomt, blijft die overreactie van het immuunsysteem uit en ontstaan er geen astma-achtige klachten. Nu RSV-preventie mogelijk is, betekent dit dus niet alleen een kans om ziekenhuisopnames van baby’s met ernstige infecties te vermijden, maar ook om hun gezondheid op de lange-termijn te verbeteren.

De Leeuw E. et al., Maternal allergy and neonatal RSV infection synergize via FcR-mediated allergen uptake to promote the development of asthma in early life, Science Immunology

VIB Groepsleiders: Bart Lambrecht & Hamida Hammad, VIB-UGent Centrum voor Inflammatieonderzoek

Andere betrokken onderzoeksgroepen: labs aan UZ Gent, Zealand University Hospital (DK), University of Copenhagen (DK), argenx, Erasmus MC (NL)

Hoe huidcellen voorkomen dat ontsteking ontspoort

Onze huid vernieuwt zichzelf elke dag. Oude huidcellen verdwijnen normaal zonder problemen dankzij een ingebouwd ‘opruimsysteem’. Een nieuwe studie toont aan dat het eiwit ATG9A daarin cruciaal is. ATG9A is namelijk een sleutelspeler binnen de autofagie: het proces waarmee cellen afval verwijderen, beschadigde onderdelen recycleren en zo hun evenwicht bewaren. Dit eiwit helpt mee om kleine membraanblaasjes aan te leveren die nodig zijn om ‘opruimstructuren’ te bouwen. Zonder ATG9A loopt dat proces vast. Als ATG9A ontbreekt, worden normale ontstekingsprikkels juist versterkt. Huidcellen slaan dan alarm en gaan massaal dood. Daardoor raakt de huidbarrière beschadigd en ontstaat een vicieuze cirkel van ontsteking die zich ook over de rest van het lichaam kan verspreiden. Door die kettingreactie stap voor stap te ontrafelen, legt de studie de mechanismen bloot achter deze omslag van een normale immuunrespons naar een chronische huidziekte, en wijst ze op nieuwe, gerichte manieren om schadelijke ontsteking te temperen.

Priem D., et al. ATG9A-mediated autophagy prevents inflammatory skin disease by limiting TNFR1-driven STING activation and ZBP1dependent cell death, Immunity

VIB Groepsleiders: Geert van Loo, Jonathan Maelfait, Peter Vandenabeele, VIB-UGent Centrum voor Inflammatieonderzoek

IMPACTVERHAAL

Hoe immuuncellen in de lever zich aanpassen om beschadigd weefsel te herstellen

Bij leverschade komen immuuncellen in actie om dode en beschadigde cellen op te ruimen en het herstel op gang te trekken. Die opruimploeg blijkt veel flexibeler dan gedacht: naast de bijkomende afweercellen die komen helpen, schakelen ook de vaste levermacrofagen ter plekke om. Cruciaal daarbij is het TREM2-eiwit, dat het verschil kan maken tussen goed herstel of verdere littekenvorming.

Wanneer de lever schade oploopt, bijvoorbeeld door obesitas of ontsteking, komt er een heuse cellulaire opruimploeg in actie. Een sleutelrol is weggelegd voor macrofagen: immuuncellen die afval opruimen en herstel in gang zetten. Tot nu toe dacht men dat de vaste levermacrofagen (Kupffercellen) na schade ongeveer hetzelfde bleven, terwijl vooral nieuwe macrofagen werden aangetrokken naar het letsel.

Een internationaal onderzoeksteam onder leiding van VIB toont nu aan dat het ingewikkelder én interessanter is. Met technieken die genactiviteit per cel én de exacte locatie in het weefsel in kaart brengen, zagen ze dat Kupffercellen zich aan de beschadigde omgeving aanpassen. Ze nemen daar kenmerken aan van vet-geassocieerde macrofagen die typisch opduiken in aangetast leverweefsel. Met andere woorden: de vaste bewoners veranderen van rol en werken mee aan de herstellende reactie. Een tweede belangrijke

ontdekking is het belang van het eiwit TREM2. In muismodellen bleek het herstel vast te lopen wanneer TREM2 ontbrak in zowel de aangetrokken macrofagen als in de aangepaste Kupffercellen. Dan bleven beschadigde en stervende levercellen langer liggen, wat herstel belemmert en littekenvorming kan verergeren. Maar als minstens één van beide celtypes TREM2 behield, kon de leverschade wél herstellen.

De resultaten maken duidelijk dat leverherstel steunt op samenwerking én flexibiliteit van verschillende macrofaagtypes. Dat opent perspectieven voor therapieën die niet enkel ontsteking afremmen, maar ook het natuurlijke herstelproces van de lever versterken door de juiste immuuncellen te sturen.

De Ponti F. F., Bujko A. et al., Spatially restricted and ontogenically distinct hepatic macrophages are required for tissue repair, Immunity

VIB Groepsleider: Charlotte Scott, VIB UGent Centrum voor Inflammatieonderzoek

Andere betrokken onderzoeksgroepen: labs aan KU Leuven, University of Edinburgh (VK), VIB Technologies, Novo Nordisk (DK), Shanghai Jiao Tong University (CN)

Deze studie laat zien dat een specifieke groep levermacrofagen bijdraagt aan weefselherstel. Omdat deze cellen een rol spelen bij verschillende leveraandoeningen, opent dit nieuwe mogelijkheden voor toekomstige behandelingen.

Charlotte Scott

VIB Groepsleider, VIB-UGent

Centrum voor Inflammatieonderzoek

ONDERZOEKSCENTRUM

VIB-UGent Centrum voor Planten Systeembiologie

Planten moeten zich voortdurend aanpassen: aan droogte, hitte, ziektes, bodemkwaliteit, en nog veel meer. Het VIB-UGent Centrum voor Planten Systeembiologie onderzoekt hoe planten groeien, zich aanpassen, en interactie aangaan met hun omgeving. Dat doen ze van heel dichtbij – op niveau van genen en genomen – maar ook op grotere schaal, tot het niveau van de volledige plant.

Onderzoekers combineren experimenten in het lab en het veld met rekenmodellen en data-analyse om plantprocessen als één geheel te begrijpen. Het doel is duidelijk en actueel: bijdragen aan gewassen die beter bestand zijn tegen klimaatstress, efficiënter omgaan met water en voedingsstoffen, en beter passen in duurzame landbouw.

Het werk reikt verder dan de landbouw alleen. Het draagt ook bij aan thema’s zoals koolstofopslag (carbon capture), biodiversiteit, en het verkleinen van de ecologische voetafdruk van landbouwsystemen. Door plantendiversiteit en evolutie beter te begrijpen, ondersteunt het centrum tegelijk voedselzekerheid én milieubewuste landbouwprecies waar de uitdagingen vandaag samenkomen.

Wetenschappelijk directeur: Yves Van de Peer

19 onderzoeksgroepen

277 medewerkers

Mossen beschikken over een groter genetisch arsenaal dan vaatplanten

Dong S. et al., Bryophytes hold a larger gene family space than vascular plants, Nature Genetics

VIB Groepsleider: Yves Van de Peer, VIB-UGent Centrum voor Planten Systeembiologie & VIB.AI

Andere betrokken onderzoeksgroepen: labs aan Chinese Academy of Sciences (CN), BGI Research (CN), Shenzhen University (CN), Nanjing Agricultural University (CN), Henan University (CN), Capital Normal University (CN), Northwest A&F University (CN), Université Laval (CA), Université Montpellier & CNRS (FR),

Mossen, levermossen en hauwmossen (bryofyten) lijken eenvoudig gebouwd, maar ze beschikken over een verrassend breed genetisch arsenaal. In een grote internationale studie, gebaseerd op 123 nieuw in kaart gebrachte soorten, ontdekten onderzoekers dat deze planten méér en gevarieerdere genen hebben dan vaatplanten zoals varens en bloemplanten. Een deel van die genen is uniek voor bepaalde groepen en ontstond doorheen de evolutie op verschillende manieren: sommige kwamen nieuw tot stand, andere werden ooit overgenomen van micro-organismen. Die extra genetische variatie kan helpen verklaren waarom bryofyten zo goed overleven in heel uiteenlopende, soms zelfs extreme, omgevingen.

Hubei University (CN), Lomonosov Moscow State University (RU), Guangxi University (CN), University of North Texas (VS), Universidad de Magallanes (CL), University of Connecticut (VS), New York Botanical Garden (VS), Southern Illinois University (VS), Universidad Autónoma de Chile (CL), Universidad Nacional del Litoral (AR), Max Planck Institute for Plant Breeding Research (DE), University of Freiburg (DE), East Carolina University (VS), University of Chicago (VS), Monash University (AU), University of Pretoria (SA) Northeast Forestry University (CN)

Een nieuwe kaart van de tarwewortel op celniveau

VIB-onderzoekers maakten een gedetailleerde kaart van de wortelpunt van tarwe, het deel waar wortels groeien en nieuwe cellen ontstaan. Met single-cell sequencing bekeken ze welke genen in duizenden afzonderlijke wortelcellen actief zijn. Omdat zulke data bij gewassen vaak moeilijk te interpreteren zijn, vergeleken ze de tarwecellen met goed beschreven datasets van rijst, maïs en Arabidopsis om celtypes betrouwbaar te herkennen. Daarna controleerden ze die indeling met spatial transcriptomics, die toont waar in de wortel de genactiviteit precies zit. De dataset die hieruit voortkwam is een bruikbaar kompas voor onderzoek naar wortelgroei en stressbestendigheid in graangewassen.

Ke Y., Pujol V., Staut J. et al., A single-cell and spatial wheat root atlas with crossspecies annotations delineates conserved tissuespecific marker genes and regulators, Cell Reports

VIB Groepsleiders: Klaas Vandepoele, Yvan Saeys & Bert De Rybel, VIB-UGent Centrum voor Planten Systeembiologie

Andere betrokken onderzoeksgroepen: labs aan UGent, VIB Technologies, Gnomixx, en BASF

Slimme celdeling houdt wortelgroei in gang

In de wortelpunt delen plantencellen zich voortdurend om groei mogelijk te maken. VIB-onderzoekers ontdekten dat een belangrijk groeihormoon (brassinosteroïde) daarbij niet constant werkt, maar mee evolueert met de celcyclus. Tijdens de deling zakt het signaal weg, en vlak erna (in de eerste groeifase) schiet het opnieuw omhoog. Opvallend: de twee dochtercellen starten niet gelijk.

Door een ingebouwde ‘richting’ in de moedercel krijgt één dochtercel sneller een sterk hormoonsignaal, terwijl de andere juist extra hormoon aanmaakt. Door te tonen hoe wortels groei doseren na elke deling, levert de studie nieuwe aanknopingspunten om de stressbestendigheid en opbrengst van gewassen te verbeteren.

Vukašinović N., Hsu C.W. et al., Polarity-guided uneven mitotic divisions control brassinosteroid activity in proliferating plant root cells, Cell

VIB Groepsleider: Eugenia Russinova, VIB-UGent Centrum voor Planten Systeembiologie

Andere betrokken onderzoeksgroepen: Labs aan Duke University en het California Institute of Technology (US), Universidad Politécnica de Madrid (SP), Wuhan University (CN), TechnionIsrael Institute of Technology (IL)

IMPACTVERHAAL

Bomen genetisch aanpassen zonder sporen te laten

Gene editing met CRISPR heeft het plantenonderzoek veranderd: je kan heel gericht kleine aanpassingen maken in het DNA om bijvoorbeeld houtkwaliteit, ziekteresistentie of droogtetolerantie te verbeteren. Maar bij bomen ligt dat moeilijker. Klassieke CRISPR-methoden brengen de ‘gereedschapskist’ (het DNA dat de aanpassing mogelijk maakt) vaak mee in het genoom. Bij eenjarige gewassen kan je dat vreemde DNA er nadien weer uitkruisen over enkele generaties. Bij populieren en andere langlevende bomen duurt zo’n omweg vele jaren.

Onderzoekers van het VIB-UGent Centrum voor Planten systeembiologie ontwikkelden daarom een slimmere aanpak om het genetisch materiaal van de populier te bewerken zonder blijvende inbouw van vreemd DNA. Ze gebruikten een bacterie (Agrobacterium tumefaciens) om de CRISPRmoleculen tijdelijk in de plantencellen af te leveren. De aanpassing gebeurt, maar het CRISPR-systeem verdwijnt daarna weer: de resulterende boom draagt enkel de gewenste DNA-wijziging, zonder extra genetische ‘handtekening’.

Om zeker te zijn dat er nergens restjes achterbleven, controleerde het team de bewerkte lijnen met long-read wholegenome sequencing, een techniek die zelfs heel kleine DNA-fragmenten kan opsporen.

Bij bijna de helft van de nieuwe scheuten vonden ze geen enkel spoor van vreemd DNA. Dat is een belangrijke stap richting toepassingen in de praktijk, omdat zulke ‘trace-free’ aanpassingen beter aansluiten bij de Europese wetgeving rond genetisch gemanipuleerde gewassen.

De methode opent zo een concrete piste om sneller bomen te ontwikkelen die beter passen bij een veranderend klimaat en een groeiende bio-economie.

Hoengenaert L. et al., Transgene-free genome editing in poplar, New Phytologist

VIB Groepsleider: Wout Boerjan, VIB-UGent Centrum voor Planten Systeembiologie

Andere betrokken onderzoeksgroepen: VIVES

Onze methode biedt een praktische manier om bomen te ontwikkelen die duurzamer en beter bestand zijn tegen klimaatstress, én tegelijk passen binnen de regelgeving. Dat kan de uitrol van genetisch verbeterde bomen versnellen, met voordelen voor zowel het milieu als de bio-economie.

Wout Boerjan

VIB Groepsleider, VIB-UGent Centrum voor Planten Systeembiologie

ONDERZOEKSCENTRUM

VIB-UGent Centrum voor Medische Biotechnologie

Het VIB-UGent Centrum voor Medische Biotechnologie werkt op het kruispunt van biomoleculaire analyse en biofarmaceutische en cellulaire engineering. Met andere woorden: onderzoekers ontwikkelen nieuwe manieren om biologische processen te meten, te begrijpen, én gericht bij te sturen. Daarbij gaat het om nucleïnezuren (DNA/ RNA), eiwitten, en cellen, ondersteund door geavanceerde bioinformatica.

Het centrum heeft sterke expertise in immuno-biotechnologie en oncobiotechnologie. Die kennis zetten ze in voor onderzoek naar infectieziekten, luchtweg- en darmproblemen, en verschillende vormen van kanker. Door moleculaire inzichten om te zetten naar concrete toepassingen - zoals vaccins, diagnostische testen, en therapeutische tools - vormt het centrum een brug tussen ontdekking en toepassing.

Belangrijk daarbij is de hechte samenwerking met artsen: die zorgt ervoor dat onderzoeksvragen en oplossingen van bij het begin medisch relevant zijn. Met innovaties in biomoleculaire en cellulaire technologie draagt dit centrum bij aan medische zorgoplossingen van de volgende generatie.

Wetenschappelijk directeur: Kris Gevaert 8 onderzoeksgroepen

161 medewerkers

Gecombineerde aanpak van leverziekte

MASLD staat voor metabolic dysfunctionassociated steatotic liver disease, de meest voorkomende leverziekte wereldwijd. Toch zijn er maar weinig doeltreffende behandelingen. In een nieuwe studie testten onderzoekers een combinatietherapie die tegelijk twee regelknoppen van het levermetabolisme aanstuurt: Ze activeerden PPARα – een eiwit dat de lever helpt om vetten af te breken – en remden ERRα af – een eiwit dat de activiteit van PPARα normaal gezien afremt. In muismodellen én in menselijk leverweefsel verminderde die combinatie leververvetting, ontsteking en littekenvorming, en voorkwam ze zelfs tumorvorming in een hoogrisicomodel. De

verklaring: ERRα houdt PPARα normaal tegen. Door die rem weg te nemen, worden de gunstige metabole effecten sterker. De resultaten openen een veelbelovende piste voor nieuwe MASLD-therapieën.

Antwi MB et al., PPARα-ERRα crosstalk mitigates metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease progression, Metabolism

VIB Groepsleider: Karolien De Bosscher, VIB-UGent Centrum voor Medische Biotechnologie

Andere betrokken onderzoeksgroepen: labs aan UGent

Nanobodies tegen corona

Veel antistoffen tegen COVID-19 verliezen snel hun werking wanneer het virus muteert. VIB-onderzoekers richtten zich daarom op een deel van het krooneiwit dat nauwelijks verandert en essentieel is om het virus met onze cellen te laten versmelten. Ze gebruikten hiervoor enkelvoudige antilichamen van lama’s, omdat die veel kleiner zijn en daardoor ook moeilijk bereikbare plekken herkennen.

De nanobodies die ze selecteerden klemmen zich vast aan de basis van het krooneiwit en vergrendelen het in een onschadelijke vorm, zodat virusinfectie wordt geblokkeerd. In dierproeven waren de resultaten al veelbelovend. In de zeldzame gevallen waarbij toch een mutatie opdook waardoor het virus alsnog kon ontsnappen aan de nanobodies, bleek het virus een pak minder besmettelijk te zijn geworden.

De Cae S. et al., Ultrapotent SARS coronavirus-neutralizing single-domain antibodies that clamp the spike at its base, Communications

VIB Groepsleiders: Xavier Saelens, Bert Schepens, en Nico Callewaert aan het VIB-UGent Centrum voor Medische Biotechnologie, Han Remaut aan het VIB VUB Centrum voor Structurele Biologie en Bart Lambrecht aan het VIB-UGent Centrum voor Inflammatie-onderzoek.

Andere betrokken onderzoeksgroepen: labs aan UGent, KU Leuven, Exevir, VIB Technologies, Global Virus Network (US), University of California Berkeley (US), Erasmus University Medical Center (NL)

Sneller biomerkers zoeken

in bloed en urine

Extracellulaire vesikels zijn piepkleine ‘pakketjes’ die cellen voortdurend afscheiden en die eiwitten en andere moleculen meedragen als een soort vingerafdruk van hun toestand. Ze kunnen waardevolle aanwijzingen bevatten en zijn daarom interessant als bron van biomerkers, maar ze isoleren is complex en duur.

VIB-onderzoekers ontwikkelden nu een snellere, goedkopere en vooral ook gevoeligere methode om extracellulaire vesikels op te zuiveren, waarmee het een stuk realistischer wordt om op grotere schaal biomerkers te zoeken in plasma- of urinestalen. Momenteel wordt al onderzocht of de techniek kan toegepast worden om verschillende stadia van prostaatkanker vast te stellen via urine.

Pauwels J. et al., A 96-well ultrafiltration approach for the high-throughput proteome analysis of extracellular vesicles isolated from conditioned medium, Journal of Extracellular Vesicles

VIB Groepsleider: Kris Gevaert, VIB-UGent Centrum voor Medische Biotechnologie Andere betrokken onderzoeksgroepen: VIB Technologies

ONDERZOEKSCENTRUM

VIB-UAntwerp

Centrum voor

Moleculaire

Neurologie

Wetenschappelijk directeur:

Rosa Rademakers

8 onderzoeksgroepen

127 medewerkers

Neurologische aandoeningen zijn vaak complex: ze raken de hersenen, het ruggenmerg, en soms ook het perifere zenuwstelsel. Het VIB-UAntwerpen Centrum voor Moleculaire Neurologie onderzoekt de genetische, cellulaire, en moleculaire basis van dat soort aandoeningen.

Het centrum bouwt voort op een sterke traditie in neurogenetica, maar brengt vandaag ook expertise samen in computationele neurowetenschap, neuroimmunologie, en de wisselwerking tussen darm en brein. Onderzoekers zoeken naar ziektegenen en ontrafelen mechanismen achter aandoeningen zoals alzheimer, frontotemporale dementie, Parkinson, epilepsie, en neuromusculaire ziekten.

Met uitgebreide patiënten-biobanken, sterke samenwerkingsnetwerken, en klinische partners wordt de impact van het onderzoek groter: inzichten kunnen sneller doorstromen naar nieuwe diagnostiek, biomerkers, en therapeutische strategieën. Door ontdekkingsgericht onderzoek te combineren met geavanceerde analyse en real-world data wil het centrum die vooruitgang nog versnellen.

Masrori, Bijnens, Fumagalli et al., C9orf72 hexanucleotide repeat expansions impair microglial response in ALS, Nature Neuroscience

VIB Groepsleiders: Renzo Mancuso, VIB-UAntwerpen Centrum voor Moleculaire Neurologie, Ludo Van Den Bosch, VIB KU Leuven Centrum voor Hersenonderzoek

Andere betrokken onderzoeksgroepen: labs aan KU Leuven, het Leuven Brain Institute, UAntwerpen, University of Edinburgh (UK), UZ Leuven, VIB Technologies

Verborgen verschillen bij ALS

ALS kan er bij twee patiënten hetzelfde uitzien, terwijl de onderliggende ziektemechanismen toch verschillen.

VIB-onderzoekers vergeleken een familiale vorm van ALS (door een fout in het C9orf72-gen) met ALS zonder gekende erfelijke oorzaak.

Ze onderzochten hersen- en ruggenmergweefsel van patiënten tot op het niveau van individuele cellen, en bestudeerden ook menselijke cellen na transplantatie in een muizenbrein. Daaruit bleek dat de immuuncellen (microglia) en ondersteunende cellen (astrocyten) in de hersenen anders reageren: bij nietfamiliale vormen van ALS gaan ze duidelijk in alarmstand, terwijl die omschakeling bij erfelijke ALS veel minder uitgesproken is. Bovendien raakt de samenwerking tussen beide celtypes verstoord. De nieuwe inzichten kunnen helpen om patiënten beter te matchen met de juiste studies en, op termijn, gepaste behandelingen.

Frontotemporale dementie scherper in beeld

FTLD-TDP is een vorm van frontotemporale dementie waarbij het eiwit TDP-43 ontspoort. Daardoor verwerken hersencellen RNA-boodschappen niet meer correct. Onderzoekers brachten de fouten die daardoor opstapelen in kaart in hersenweefsel van maar liefst 127 patiënten.

Verschillende vormen van de ziekte bleken elk een eigen patroon van fouten achter te laten. Twee terugkerende fouten (in STMN2 en ARHGAP32) sprongen eruit als veelbelovende kandidaten voor toekomstige biomerkers om de ziekte beter te herkennen en op te volgen. Sommige veranderingen kwamen ook voor in hersenweefsel van alzheimerpatiënten, wat wijst op gemeenschappelijke ziektemechanismen bij verschillende vormen van dementie.

Faura J. et al., Analysis of the splicing landscape of the frontal cortex in FTLD-TDP reveals subtype specific patterns and cryptic splicing, Acta Neuropathologica

VIB Groepsleider betrokken: Rosa Rademakers, VIB-UAntwerpen Centrum voor Moleculaire Neurologie

Andere betrokken onderzoeksgroepen: labs van KU Leuven, Mayo Clinic (VS), UAntwerpen, Washington University (VS)

ONDERZOEKSCENTRUM

Neuro-elektronisch onderzoek (NERF)

Hoe zetten hersenen activiteit om in gedrag?

NERF brengt neurowetenschappers en ingenieurs samen om hersencircuits beter te begrijpen. Het centrum is een gezamenlijk initiatief van VIB, KU Leuven, en imec en koppelt systeemneurowetenschap aan toonaangevende neurotechnologie.

Onderzoekers combineren in vivo studies in diermodellen met micro-elektronische, optische en akoestische tools waarmee ze neurale activiteit heel precies kunnen meten én beïnvloeden. Die interdisciplinaire aanpak levert nieuwe inzichten op in hoe hersencircuits functioneren, zowel in gezondheid als bij ziekte. Door een brug te slaan tussen moleculaire processen, hersenactiviteit en gedrag, helpt NERF mee de basis te leggen voor nieuwe onderzoekstools en toekomstige klinische toepassingen bij neurologische aandoeningen.

Wetenschappelijk directeur: Sebastian Haessler 5 onderzoeksgroepen

50 medewerkers

IMPACTVERHAAL

Hoe evolutie een oerinstinct afstemt

Twee nauw verwante muizensoorten reageren totaal anders op gevaar: de ene vlucht, de andere verstijft. Nieuw onderzoek toont aan hoe een klein verschil in de hersenen bepaalt welke reactie de overhand krijgt.

Door twee nauw verwante muizensoorten te vergelijken, vonden we een centrale hersenschakelaar die bepaalt hoe snel een dier zal vluchten. Het is een uitgelezen voorbeeld van hoe natuurlijke selectie instinctief gedrag kan bijstellen zonder daarvoor onze manier van waarnemen aan te gaan passen.

Karl Farrow

VIB Groepsleider, NERF

Wat is de beste reactie op dreigend gevaar?

In de natuur hangt dit dikwijls af van de omgeving. In dicht struikgewas kan snel wegrennen je redden, maar in een open vlakte zal bewegen je net verraden, en is het soms slimmer om juist stokstijf stil te blijven staan. Hoe weet het brein welke keuze de beste is?

Onderzoekers vergeleken twee Peromyscus muizensoorten: de ene een bosbewoner die meteen wegschiet bij het zien van een schaduw van een roofvogel, de ander leeft in open velden en zal eerder bevriezen. In gecontroleerde proeven bleek dat de openveldmuizen pas bij een veel sterkere dreiging zullen vluchten: hun drempel om weg te rennen ligt hoger.

Met nauwkeurige metingen van hersenactiviteit en gerichte ingrepen in het brein vonden de wetenschappers waar dat verschil zit: in een diepgelegen structuur die de dorsale periaqueductale grijze stof (dPAG) heet. Dat gebied speelt een centrale rol in instinctieve overlevingsreacties, zoals vluchten, bevriezen of schrikresponsen. In de vroege fases van de verwerking van het signaal reageerden beide soorten vergelijkbaar; het verschil ontstond pas verderop in het circuit.

Wanneer de onderzoekers de dPAG kunstmatig activeerden, renden bosmuizen zelfs zonder echte dreiging weg. Als ze de dPAG juist afremden, was er veel meer nodig om de bosmuizen op de vlucht te doen slaan en gingen ze met andere woorden steeds meer lijken op hun verwanten uit het open veld. De resultaten tonen aan hoe kleine aanpassingen binnen een bestaand hersencircuit tot verschillende, omgevingsafhankelijke overlevingsstrategieën kunnen leiden.

Baier F, Reinhard, K, et al., The neural basis of species-specific defensive behavior in Peromyscus mice, Nature

VIB Groepsleider: Karl Farrow, NERF Andere betrokken onderzoeksgroepen: Harvard University (VS)

ONDERZOEKSCENTRUM

VIB-KU Leuven Centrum voor Hersenonderzoek

Het VIB-KU Leuven Centrum voor Hersenonderzoek (CBD) bestudeert het brein doorheen het hele leven: van ontwikkeling en plasticiteit tot veroudering en ziekte. Onderzoekers bestuderen zowel de veerkracht van neurale systemen als de processen die tot ontregeling leiden.

Het centrum combineert uiteenlopende technologieën, waaronder AI, microelektronica, nanowetenschap, single-cell analyse, en geavanceerde in vitro modellen. Strategisch onderzoek focust onder meer op neurodegeneratie, herstel van hersenfuncties, synaptische werking, toxische eiwitstructuren, en single-cell analyse.

Door moleculaire mechanismen te verbinden met neurale netwerken en gedrag vergroot het centrum ons fundamenteel inzicht en creëert het tegelijk een stevige basis voor vernieuwende ideeën rond neurologische gezondheid.

Wetenschappelijk directeur: Patrik Verstreken

14 onderzoeksgroepen

278 medewerkers

Wetenschappelijk directeur:

Patrik Verstreken

18 onderzoeksgroepen

350 medewerkers

ONDERZOEKSCENTRUM

Versterking van VIB-neurowetenschappen in Leuven

De VIB-neurowetenschappen in Leuven gaan een nieuwe, belangrijke fase in. Sinds januari 2026 bundelen onderzoekers van CBD en NERF hun krachten binnen het nieuwe VIB-KU Leuven Centrum voor Neurowetenschappen. Door expertise in moleculaire, cellulaire en netwerkbiologie te combineren met sterke domeinen in systeemneurowetenschappen en neurotechnologie, ontstaat een unieke omgeving om hersenfunctie en -dysfunctie op alle niveaus te bestuderen.

De ambitie voor de komende tien jaar is uit te groeien tot een wereldwijd referentiepunt waar functionele, moleculaire, en cellulaire neurowetenschappen samenkomen. Door traditionele grenzen tussen systemen en moleculaire benaderingen te doorbreken, wil het centrum onderzoekslijnen ontwikkelen die mechanismen op het niveau van individuele moleculen verbinden met complexe gedragingen. Deze geïntegreerde, meerschalige aanpak brengt het centrum dichter dan ooit bij een oorzakelijk begrip van hersenwerking en het falen ervan bij ziekte.

Amyloïde plaques bij 100-plussers

Amyloïde plaques gelden als een klassiek kenmerk van alzheimer, maar ze komen ook voor bij ouderen zonder dementie. Een nieuwe studie zocht een antwoord op de vraag of amyloïde plaques een onschuldig neveneffect zijn van veroudering, of wel degelijk in verband staan met dementie. Aan de hand van de Nederlandse 100-plus studie konden VIB-onderzoekers de cognitieve testen van 95 honderdplussers koppelen aan gedetailleerde hersenanalyses bij overlijden. Wie veel plaques had, scoorde gemiddeld lager op cognitieve tests. Tegelijk vonden ze een kleine groep die scherp bleef ondanks veel plaques; zij hadden weinig tau-eiwit. De studie suggereert dat plaques geen normaal onderdeel zijn van veroudering, en dat tau en andere bijkomende veranderingen meebepalen wie achteruitgaat en wie niet.

Rohde S.K. et al., Amyloid-Beta Pathology and Cognitive Performance in Centenarians, JAMA Neurology

VIB Groepsleider: Henne Holstege, VIB-KU Leuven Centrum voor Hersenonderzoek

Andere betrokken onderzoeksgroepen: labs aan de Vrije Universiteit Amsterdam (NL), Amsterdam UMC (NL), Icahn School of Medicine at Mount Sinai (VS), Netherlands Institute of Neuroscience (NL), Delft Technical University (NL)

De risicozone tijdens eiwitproductie

Eiwitten zijn de werkpaarden van onze cellen. Om te werken moeten ze netjes in vorm plooien, maar dat gebeurt al terwijl ze nog worden opgebouwd.

Daardoor kan het ‘begin’ van een eiwit soms tientallen seconden wachten op een later stuk dat nodig is om correct te sluiten. In die tussentijd kan het verkeerd plooien en gaan samenklitten. VIB-KU Leuven onderzoekers ontwikkelden Native Fold Delay om het risico op misvouwing in te schatten. Het model voorspelt ook waar cellen een beschermend hulpeiwit inzetten om problemen te voorkomen, en waarom complexere eiwitten extra strenge kwaliteitscontrole nodig hebben.

Duran-Romaña R. et al., Native Fold Delay and its implications for co-translational chaperone binding and protein aggregation, Nature Communications

VIB Groepsleiders: Joost Schymkowitz & Frederic Rousseau, VIB-KU Leuven Centrum voor Hersenonderzoek

Andere betrokken onderzoeksgroep: University of Freiburg (DE)

IMPACTVERHAAL

Genetische klok voorspelt wanneer erfelijke Alzheimer begint

Bij de zeldzame, erfelijke vorm van alzheimer spelen mutaties in drie genen een hoofdrol. Families weten dan vaak dat de ziekte in de familie zit, maar niet wanneer de eerste symptomen zullen opduiken. Die onzekerheid weegt door bij medische opvolging, persoonlijke planning, maar ook bij de keuze om al dan niet deel te nemen aan studies die zo vroeg mogelijk willen ingrijpen.

Een team aan het VIB-KU Leuven Centrum voor Hersenonderzoek ging daarom systematisch op zoek naar het verband tussen de rol van de mutaties in de drie onderliggende genen en de leeftijd waarop klachten ontstaan. Alle drie de genen beïnvloeden een cruciaal proces in de cel, waarbij het amyloïde voorlopereiwit wordt geknipt tot amyloïde-beta eiwitfragmenten. Die kunnen op hun beurt samenklonteren tot plaques in de hersenen. Al langer vermoedt men dat niet zozeer de hoeveelheid amyloïde-beta, maar vooral een verschuiving naar de vorming van langere fragmenten het ziekteproces versnelt. Hoe sterk dat verband is, en of het geldt voor alle drie de genen, bleef voer voor discussie.

De onderzoekers brachten data over veel mutaties samen en zagen een opvallend duidelijk patroon: hoe groter de verhouding langere tegenover kortere amyloïde-βfragmenten, hoe vroeger de symptomen gemiddeld starten. Dat verband bleek bijna lineair. Opvallend is dat de lijnen voor de drie genen parallel lopen: er lijkt dus een gedeeld onderliggend mechanisme, met een specifieke timing voor elk gen. De studie laat bovendien zien dat relatief kleine verschuivingen in dat amyloïde-beta-profiel in theorie kunnen overeenkomen met jaren

verschil in wanneer mensen symptomen krijgen - een belangrijk en hoopvol signaal met het oog op behandelingen die dit knipproces zouden kunnen bijsturen.

Op basis van deze inzichten bouwde het team ook een handig interpretatiemodel. Daarmee kunnen artsen en onderzoekers beter inschatten of een pas ontdekte genetische variant écht alzheimer veroorzaakt. Het model maakt ook zichtbaar wie afwijkt van het verwachte tijdschema. Mensen bij wie de ziekte later (of vroeger) start dan hun mutatie doet vermoeden. Zulke afwijkingen kunnen wijzen op beschermende genen of omgevingsfactoren. Net die uitzonderingen zijn goud waard: ze kunnen nieuwe aanknopingspunten opleveren voor preventie en gerichtere behandelingen.

Gutiérrez Fernández S. et al., Spectrum of γ-Secretase dysfunction as a unifying predictor of ADAD age at onset across PSEN1, PSEN2 and APP causal genes, Molecular Neurodegeneration

VIB Groepsleider: Lucía Chávez Gutiérrez, VIB-KU Leuven Centrum voor Hersenonderzoek Andere betrokken onderzoeksgroepen: UCL Queen Square Institute of Neurology (VK), University of Southern California (VS)

Met dit voorspellende model kunnen we het begin van erfelijke vormen van alzheimer beter inschatten. Op termijn kan dat artsen helpen om vroegere diagnose en meer gepersonaliseerde opvolging en behandeling voor patiënten uit te werken.

Lucía Chávez Gutiérrez

VIB Groepsleider, VIB-KU Leuven

Centrum voor Hersenonderzoek

IMPACTVERHAAL

Een beter model voor ALS en frontotemporale dementie

Het eiwit TDP-43 klontert samen in de zenuwcellen van bijna alle ALS-patiënten, maar ook bij zowat de helft van de mensen met frontotemporale dementie. Normaal speelt dit eiwit een rol bij de regulatie van RNA-boodschappen in de celkern, maar wanneer het misloopt vinden onderzoekers TDP-43 juist terug in het celplasma waar het samenklontert. Wetenschappers denken dat hersenschade ontstaat doordat het eiwit TDP- 43 enerzijds verdwijnt uit de celkern – waar het normaal hoort te zitten – en anderzijds opstapelt op plaatsen buiten die celkern. Maar die dubbele situatie tegelijk nabootsen in menselijke cellen in het lab bleek tot nu toe erg moeilijk.

Met dit model recreëren we in menselijke neuronen zowel de TDP-43-ophoping in het celplasma als het functieverlies in de celkern.

Dat geeft ons een belangrijk instrument om de te achterhalen wat er verder misloopt, en behandelingen te testen die het proces kunnen stoppen of vertragen.

Sandrine Da Cruz

Groepsleider , VIB-KU Leuven Centrum voor Hersenonderzoek

Onderzoekers van het VIB-KU Leuven Centrum voor Hersenonderzoek hebben daar nu iets op gevonden. Ze maakten in het lab kleine eiwitklonters op basis van een fragment van TDP-43. Wanneer die in menselijke cellen terechtkomen, trekken ze het normale TDP-43 weg uit de celkern en zetten zo de vorming van typische TDP-43ophopingen in het celplasma in gang.

Naast de typische eiwitophopingen werkt TDP-43 ook minder goed in de celkern.

Net als bij ALS en frontotemporale dementie vinden de onderzoekers fouten in RNA-verwerking en typische veranderingen in genactiviteit. Na verloop van tijd nemen de eiwitklonters verschillende vormen aan, net zoals onderzoekers dat ook in patiëntstalen zien.

De resultaten versterken het idee dat TDP-43-ophopingen zich kunnen verspreiden via een soort zelfkopiërend proces. Maar in de eerste plaats vormen ze een heel praktische doorbraak: wetenschappers hebben nu eindelijk een gecontroleerd systeem om stap voor stap te ontrafelen wat TDP-43 precies doet ontsporen, en om gericht te testen hoe dat proces afgeremd kan worden.

Rummens J., et al., TDP-43 seeding induces cytoplasmic aggregation heterogeneity and nuclear loss of function of TDP-43, Neuron

VIB Groepsleiders: Sandrine Da Cruz, Joost Schymkowitz, Frederic Rousseau & Ludo Van Den Bosch (VIB-KU Leuven Centrum voor Hersenonderzoek)

Andere betrokken onderzoeksgroepen: labs aan VIB Technologies, UHasselt en UZ Leuven

ONDERZOEKSCENTRUM

VIB-KU Leuven Centrum voor Kankerbiologie

Wetenschappelijk directeuren:

Diether Lambrechts en Jean-Christophe Marine

13 onderzoeksgroepen

244 medewerkers

Hoe begint kanker? Hoe verandert een tumor doorheen de tijd? Hoe zaait hij uit, en waarom wordt hij soms ongevoelig voor behandeling? Het VIB-KU Leuven Centrum voor Kankerbiologie wil precies dat begrijpen.

Onderzoekers bekijken kanker niet als een hoopje geïsoleerde cellen, maar als een complex ecosysteem waarin tumorcellen constant in wisselwerking staan met hun micro-omgeving. Door de signaalnetwerken die kankerprogressie en uitzaaiing aansturen te ontleden, zoeken ze naar kwetsbaarheden - in kankercellen én in omliggende weefsels.

Die ‘systeembenadering’ helpt om nieuwe, bruikbare doelwitten te vinden voor innovatieve therapieën. Met een sterke koppeling tussen fundamenteel en translationeel onderzoek werkt het centrum aan betere diagnostiek en effectievere, meer gepersonaliseerde kankerbehandelingen.

Een zwakke plek in agressieve borstkanker

Triple-negatieve borstkanker is vaak moeilijk te behandelen en sommige tumoren blijken opvallend gevoelig voor ferroptose - een vorm van celdood door oxidatie van vetten in celmembranen.

Wetenschappers ontdekten dat die oxidatieschade meestal start op contactpunten tussen twee celonderdelen (het endoplasmatisch reticulum en de mitochondriën). In agressieve triplenegatieve tumoren zijn die contactpunten vaak extra actief, waardoor ferroptose sneller op gang komt. Door die contactpunten te versterken kun je ook minder gevoelige tumoren vatbaarder maken; door ze te verzwakken kun je cellen juist beschermen. Zo koppelt het werk een concreet celmechanisme aan een moeilijk behandelbare kankervorm, met kansen voor gerichtere combinatietherapieën.

Sassano M.L. et al., Endoplasmic ReticulumMitochondria Contacts are prime hotspots of phospholipid peroxidation driving ferroptosis, Nature Cell Biology

VIB Groepsleider: Patrizia Agostinis, VIB-KU Leuven Centrum voor Kankerbiologie

Andere onderzoeksgroepen: labs aan KU Leuven, University of Padua (IT), Columbia University (VS), University of Pittsburgh (VS)

Het effect van de menstruatiecyclus op chemotherapie

Vrouwen zijn historisch ondervertegenwoordigd in farmaceutisch onderzoek, deels omdat de hormonale cyclus resultaten complexer maakt. Een nieuwe studie toont aan dat de cyclusfase bij de start van chemotherapie mee kan bepalen hoe goed de behandeling aanslaat bij borstkanker. In muizen schommelden de hoeveelheid afweercellen, hoe vlot

chemotherapie het tumorweefsel kan binnendringen via de bloedvaten, en de gevoeligheid van tumorcellen allemaal mee met de cyclus, wat het effect van chemo beïnvloedde. Eerste gegevens bij patiënten wijzen in dezelfde richting en benadrukken dat onderzoek dat expliciet rekening houdt met het vrouwelijk lichaam nodig is om behandelingen beter af te stemmen.

Bornes L. et al., The oestrous cycle stage impacts mammary tumor sensitivity to chemotherapy, Nature

VIB Groepsleider: Colinda Scheele, VIB-KU Leuven Centrum voor Kankerbiologie

Andere betrokken onderzoeksgroepen: labs aan het Nederlands Kanker Instituut (NL), Oncode Institute (NL)

Waarom immuuntherapie soms niet aanslaat

Immuuntherapie brengt nieuwe hoop voor tal van kankerpatiënten, maar helaas reageert ongeveer de helft van de melanomapatiënten er niet op.

VIB-onderzoekers ontdekten dat bij patiënten bij wie de therapie niet aanslaat ‘natuurlijke killercellen’ (NK-cellen) zich ophopen aan de buitenrand van de tumor.

Daar lijken ze T-cellen, de belangrijkste tumorbestrijders, tegen te houden om het tumorweefsel binnen te dringen. In muizen zorgde het wegnemen van NK-cellen ervoor dat T-cellen wél de tumor in konden en de therapie opnieuw werkte. Ingrijpen in de celcommunicatie die de NK-cellen aantrekt

tot de tumor vormt dus een mogelijke nieuwe behandelingspiste voor deze resistente tumoren.

Pozniak J., Roda N. et al., Cytotoxic NK cells impede response to checkpoint immunotherapy in melanoma with an immune-excluded phenotype, Cancer Discovery

VIB Groepsleider: Jean-Christophe Marine, VIB-KU Leuven Centrum voor Kankerbiologie

Andere betrokken onderzoeksgroepen: labs in UZ Leuven, KU Leuven, Ohio State University (VS), UGent

IMPACTVERHAAL

Waarom zoveel kankers uitzaaien in de longen

Wanneer kanker uitzaait, zijn de longen opvallend vaak het doelwit. Grote hoeveelheden van het aminozuur aspartaat in de longen blijken ervoor te zorgen dat kankercellen agressiever worden. Die inzichten kunnen helpen om op termijn longmetastasen beter te behandelen.

Meer dan de helft van de patiënten met uitgezaaide kanker krijgt metastasen in de longen. Waarom precies daar, bleef lange tijd onduidelijk. Onderzoekers van het VIB-KU Leuven Centrum voor Kankerbiologie, vonden nu een belangrijk stuk van de puzzel: de longomgeving zit vol aspartaat, een aminozuur dat kankercellen helpt om zich er sneller te vestigen en agressiever te groeien.

Het team analyseerde cellen uit zeer agressieve longmetastasen en zag dat die kankercellen een omschakeling doormaken: ze gaan andere eiwitten aanmaken dan dezelfde kankercellen elders in het lichaam.

De trigger voor die omschakeling bleek aspartaat. In het bloed zit daarvan maar weinig, maar in de longen vonden de onderzoekers verrassend hoge concentraties, zowel bij muizen als bij patiënten met uitgezaaide borstkanker. De kankercellen detecteren het aspartaat via een receptor (de NMDA-receptor), wat een kettingreactie in gang zet. Daardoor gaan de cellen over op het alternatieve programma, waardoor ze hun omgeving beter kunnen ombouwen tot een niche die agressieve groei ondersteunt.

Wat de resultaten extra relevant maakt is dat er al medicijnen bestaan die verschillende stappen in deze signalisatie kunnen beïnvloeden. Met verder onderzoek kan dit dus uitmonden in nieuwe strategieën om longmetastasen af te remmen.

Doglioni G. et al., Aspartate signaling drives lung metastasis via alternative translation, Nature

VIB Groepsleider: Sarah-Maria Fendt, VIB-KU Leuven Centrum voor Kankerbiologie

Andere betrokken onderzoeksgroepen: University of Liège, KU Leuven, University Hospital Essen (DE), Leibniz Institut (DE)

Onze labresultaten liggen in lijn met wat we bij patiënten zien. Aspartaat lijkt kankercellen in de long een groeivoordeel te geven. En omdat er nu al middelen bestaan die dit proces kunnen beïnvloeden, is er een realistisch spoor richting nieuwe behandelingen tegen longmetastasen.

Sarah-Maria Fendt

VIB Groepsleider

VIB-KU Leuven Centrum voor Kankerbiologie

ONDERZOEKSCENTRUM

VIB-KU Leuven

Centrum voor

Microbiologie

Wetenschappelijk directeur:

Kevin Verstrepen

6 onderzoeksgroepen

124 medewerkers

Microben zijn onzichtbaar voor het blote oog, maar bepalen mee onze gezondheid, onze voeding, en heel wat industriële processen. Het VIB-KU Leuven Centrum voor Microbiologie onderzoekt die microben - van nuttige organismen tot ziekteverwekkersom nieuwe doorbraken mogelijk te maken én hun potentieel te benutten zowel op het vlak van gezondheid als in de bio-industrie.

Onderzoekers bestuderen microbiële genetica, evolutie, fysiologie, en hoe microben samenleven in gemeenschappen. Ze leggen daarbij extra focus op antibioticaresistentie, stressresponsen, en microbiële ecologie. Die inzichten versnellen de ontwikkeling van nieuwe antibiotica, probiotica, en duurzame biotechnologische processen. Verschillende innovaties worden vandaag al op grote schaal ingezet voor de duurzame productie van voeding, farmaceutische producten, en biobrandstoffen door belangrijke spelers in Vlaanderen, Europa, en daarbuiten. Daarnaast openen moleculaire technologieën uit het centrum nieuwe wegen voor wetenschappelijke ontdekkingen én klinische diagnostiek.

Eiwitklonters sturen bacteriële slaapstand én herstel

Sommige bacteriën ontsnappen aan antibiotica door in een soort winterslaap te gaan. VIB-onderzoekers ontdekten dat de bacterie Escherichia coli bij stress eiwitten die nodig zijn voor de energieproductie samenbrengt in kleine druppeltjes. Daardoor valt de energievoorziening stil en gaat de bacterie over naar een dormante toestand die gepaard gaat met ongevoeligheid voor antibiotica. Zodra de omstandigheden verbeteren, kan de cel die druppels weer afbreken en de groei herstarten. Hoe vlot dat gaat, hangt vooral af van de structuur van de druppels. Duurt de antibioticakuur langer, dan verharden ze tot stevige klonters, waardoor ‘ontwaken’ moeilijker wordt. Eiwitklontering vormt dus een actief overlevingsmechanisme voor de microben, maar tegelijk ook een mogelijk doelwit voor de betere behandeling van hardnekkige infecties.

Bollen C. et al., Composition and liquid-to-solid maturation of protein aggregates contribute to bacterial dormancy development and recovery, Nature Communications

VIB Groepsleider: Jan Michiels, VIB-KU Leuven

Centrum voor Microbiologie

Andere betrokken onderzoeksgroepen: labs aan Université Catholique de Louvain, VIB-KU Leuven

Centrum voor Hersenonderzoek

Gist op maat voor citrusgeurstof limoneen

Limoneen is een waardevolle geurstof met een typisch citrusaroma. Vandaag wordt ze meestal uit fruitschillen gehaald, maar je kan limoneen ook op een duurzamere manier produceren met behulp van gist. Alleen botst die aanpak op één groot probleem: limoneen is giftig voor gist, waardoor de productie snel stilvalt.

VIB- onderzoekers besloten daarom een stap terug te zetten. In plaats van de klassieke giststam te gebruiken, testten ze meer dan 900 verschillende giststammen om te zien welke het best bestand waren tegen limoneen. De meest veelbelovende stammen werden verder aangepast, en daarnaast vergeleek het team ook verschillende plantenzymen die limoneen aanmaken. Zo ontdekten ze uiteindelijk twee giststammen die dubbel zoveel limoneen produceren als de standaardgist.De grote diversiteit aan gist blijkt dus een echte troef voor duurzame productie van chemische stoffen. Maar ze toont ook aan dat er geen één-op-éénoplossing bestaat: elke stof en elke stam vraagt om maatwerk.

Zhu Y. et al., Beyond CEN.PK - parallel engineering of selected S. cerevisiae strains reveals that superior chassis strains require different engineering approaches for limonene production, Metabolic Engineering

VIB Groepsleider: Kevin Verstrepen, VIB-KU Leuven Centrum voor Microbiologie

Andere betrokken onderzoeksgroepen: labs aan KU Leuven, UGent, VIB-KU Leuven Centrum voor Planten Systeembiologie, Stellenbosch University (SA), Chinese Academy of Sciences (CN)

ONDERZOEKSCENTRUM

VIB-VUB Centrum voor Structurele Biologie

Wat doet een eiwit precies, en waarom?

Vaak ligt het antwoord in de vorm. Het

VIB-VUB Centrum voor Structurele Biologie onderzoekt de architectuur en dynamiek van grote moleculaire complexen om te begrijpen hoe ze werken in gezondheid en ziekte.

Met een geïntegreerde ‘gereedschapskist’zoals cryo-EM, röntgenkristallografie, NMR, en geavanceerde biofysische methoden - brengen onderzoekers structuren tot op atomaire resolutie in beeld en koppelen ze die aan processen in de cel. Die brug tussen structuur en functie levert diepere biologische inzichten op.

Door resultaten ook te testen in cellulaire en in vivo systemen, versterkt het centrum zowel het fundamentele begrip als de toepasbaarheid. Zo draagt het bij aan vooruitgang in biotechnologie, biomaterialen, en biomedisch onderzoek.

Wetenschappelijk directeuren: Jan Steyaert & Han Remaut

9 onderzoeksgroepen

115 medewerkers

Sneller Nanobodies® vinden met geautomatiseerde biosensoren

Nanobodies® zijn kleine antilichamen die onderzoekers helpen om eiwitten te bestuderen en nieuwe geneesmiddelen te ontwikkelen. Alleen is de zoektocht naar een goed nanobody arbeidsintensief en heb je er grote hoeveelheden opgezuiverd eiwit voor nodig. VIB-onderzoekers ontwikkelden nu een snellere, meer betrouwbare aanpak om nanobodies te gaan selecteren, namelijk

via geautomatiseerde biosensoren. Die presenteren het doelwit (antigen) aan duizenden kandidaat-nanobodies en meten meteen welke het sterkst en meest specifiek binden. De aanpak werkt ook met niet-gezuiverde stalen en bespaart zo tijd en materiaal. In vijf dagen zijn geschikte nanobodies klaar voor verdere tests.

De Keyser P. et al., A biosensor-based phage display selection method for automated, high-throughput Nanobody discovery, Biosensors and Bioelectronics

VIB Groepsleider: Jan Steyaert, VIB-VUB Centrum voor Structurele Biologie

Een bacterieel pantser

De bacterie Corynebacterium glutamicum is een echt industrieel werkpaard. Ze wordt ingezet bij de productie van tal van bio-gebaseerde stoffen zoals aminozuren en eiwitten. Onderzoekers ontdekten nu hoe haar beschermende buitenlaag precies in elkaar zit. Die laag bestaat uit het eiwit PS2 dat zich als een soort kristalrooster rondom de cel rangschikt: stevig, maar met poriën zodat stoffen nog kunnen passeren. Om een intact rooster te behouden worden nieuwe subeenheden ingebouwd in nauwe coördinatie met de groei van de cel. De studie leert ons meer over de bijzondere groeimechanismen van deze bacteriën, en opent mogelijkheden om dit soort buitenlaag in te zetten of aan te passen voor biotechnologische toepassingen.

Sogues A. et al., Cryo-EM structure and polar assembly of the PS2 S-layer of Corynebacterium glutamicum, PNAS

VIB Groepsleider: Han Remaut, VIB-VUB Centrum voor Structurele Biologie

Andere betrokken onderzoeksgroepen: labs aan Institut Pasteur (FR), Université Paris-Saclay (FR), Institut Pasteur de Montevideo (UY)

Eiwitstructuren

met een fractie van het materiaal

Cryo-elektronenmicroscopie (cryo-EM) is dé techniek om complexe eiwitten tot op atoomniveau in beeld te brengen, maar doorgaans heb je daarvoor aanzienlijke hoeveelheden zuiver eiwit nodig.

VIB-onderzoekers ontwikkelden nu MISO: een microfluïdische aanpak die eiwitten op microschaal zuivert en meteen cryo-EMrasters voorbereidt in één vlotte workflow. Daardoor kan het hele traject, van cellen tot meetklare stalen, worden uitgevoerd met slechts een minieme hoeveelheid materiaal en in slechts enkele uren.

Dat maakt dit soort structuuronderzoek plots haalbaar voor kleine hoeveelheden van eiwitten die vroeger buiten bereik vielen, zoals uit patiëntbiopten, zeldzame cellen of moeilijk kweekbare celtypes.

Eluru G. et al., MISO: microfluidic protein isolation enables single-particle cryo-EM structure determination from a single cell colony, Nature Methods

VIB Groepsleider: Rouslan Efremov, VIB-VUB Centrum voor Structurele Biologie Andere betrokken onderzoeksgroepen: Novartis (CH)

ONDERZOEKSCENTRUM

VIB.AI – Centrum voor Computationele Biologie en AI

VIB.AI brengt artificiële intelligentie en levenswetenschappen samen om nieuwe biologische inzichten te ontdekken en innovatie te versnellen. Het centrum combineert machine learning met diepe biologische expertise om integratieve modellen te bouwen van complexe systemen.

Het onderzoek loopt van foundation models voor biologie tot toepassingen in synthetische biologie, agri-tech, en gepersonaliseerde geneeskunde.

Ondersteunende expertiseteams en krachtige rekeninfrastructuur maken grootschalige data-analyse mogelijk binnen VIB.

Via een netwerk van geaffilieerde groepen verspreid over meerdere

VIB-centra verbindt VIB.AI computationeel en experimenteel werk. Zo staat VIB mee aan de frontlinie van AI-gedreven ontdekkingen in de levenswetenschappen.

Wetenschappelijk directeur:

Stein Aerts

2 onderzoeksgroepen

33 medewerkers

300 miljoen jaar hersenevolutie onder de loep met AI

Ons DNA is in al onze cellen hetzelfde, maar cellen gedragen zich anders omdat ze verschillende genen aan of uit zetten. Dat gebeurt via enhancers, kleine stukjes DNA die als schakelaars werken.

VIB-onderzoekers trainden AI-modellen met hersendata van mens, muis en kip om die schakelaars te herkennen en zo hersenceltypes te vergelijken over zo’n 300 miljoen jaar evolutie. Ze zagen dat veel ondersteunende cellen, en ook sommige zenuwcellen, bij vogels en zoogdieren verrassend sterk op elkaar lijken. Andere zenuwcellen zijn doorheen de evolutie meer veranderd. Deze aanpak helpt niet alleen om evolutie te begrijpen, maar ook om beter te begrijpen hoe genetische varianten bijdragen aan hersenaandoeningen, doordat ze de genregulatie in specifieke celtypes verstoren.

Hecker N., Kempynck N., et al., Enhancer-driven cell type comparison reveals similarities between the mammalian and bird pallium, Science

VIB Groepsleider: Stein Aerts, VIB.AI & VIB-KU

Leuven Centrum voor Hersenonderzoek

Andere betrokken onderzoeksgroepen: labs aan Heidelberg University (DE)

Fruitvliegcellen in kaart

VIB-onderzoekers brachten eerder al in kaart welke celtypes er allemaal bestaan in de fruitvlieg, een klein maar erg waardevol diermodel voor biomedisch onderzoek. Om er echt een celatlas van te kunnen maken is het belangrijk uit te zoeken waar welke cellen zich precies bevinden. In een nieuwe studie gebruikten ze daarom spatial transcriptomics om 150 RNA-moleculen rechtstreeks in het weefsel van de fruitvlieg te lokaliseren.

Zo konden ze specifieke cellen koppelen aan hun plek in het brein, de spieren, en andere organen. De data, een interactieve atlas en softwaretools zijn publiek beschikbaar om vervolgonderzoek te versnellen.

Janssens J. et al., Spatial transcriptomics in the adult Drosophila brain and body, eLife

VIB Groepsleider: Stein Aerts VIB.AI & VIB-KU

Leuven Centrum voor Hersenonderzoek

Andere betrokken onderzoeksgroep: lab aan Aix Marseille University & CNRS (FR)

Samen sterker voor tastbare oplossingen op maatschappelijke uitdagingen

In een wereld waarin de behoefte aan veerkrachtige gezondheidszorg, duurzame voedselproductie en circulaire innovatie steeds groter wordt, wil het Grand Challenges Programma van VIB (VIB-GCP) een echte meerwaarde bieden voor de maatschappij. Het programma vertrekt vanuit VIB’s sterke traditie van excellent bottom-up onderzoek en brengt wetenschappers, artsen en andere experten samen om oplossingen te ontwikkelen die een blijvende impact kunnen hebben.

Die gezamenlijke ambitie krijgt vorm in een groeiend portfolio van projecten, zoals

BE.Amycon, IBCORI, COMPASS en AADAD.

Elk van deze initiatieven vertrekt vanuit een concrete nood in de samenleving en werkt doelgericht aan oplossingen die mensen écht vooruithelpen.

Vanaf het begin worden alle relevante partners betrokken - van onderzoekers tot artsen, patiënten en andere stakeholders.

Door die aanpak, waarbij we vertrekken van een reële maatschappelijke nood en terug-redeneren naar het onderliggende onderzoek, vergroten de GCP-projecten de kans op resultaten die er werkelijk toe doen: gezondere en langere levens, duurzamere landbouw en milieuvriendelijke productieprocessen.

IMPACTVERHAAL

Een snellere diagnose van amyloïdose met BE.Amycon

Amyloïdose is een ernstige maar nog vaak onderbelichte aandoening waarbij verkeerd gevouwen eiwitten zich opstapelen in organen. Die eiwitophopingen verstoren de normale werking van het orgaan. Omdat de symptomen sterk kunnen lijken op die van andere aandoeningen, duurt het vaak lang vooraleer patiënten de juiste diagnose krijgen.

BE.Amycon wil dat probleem aanpakken door gespecialiseerde analyses in te zetten om de ziekte sneller op te sporen. Onderzoekers, artsen en patiënten werken samen in dit nationaal netwerk om de juiste behandeling tijdig bij de juiste persoon te krijgen.

We moeten tegelijk inzetten op zorg én onderzoek als we echte vooruitgang willen boeken. Met een nationaal expertisenetwerk van artsen uit verschillende disciplines kunnen we amyloïdose sneller herkennen en patiënten beter begeleiden. Door kennis open en vlot te delen, versterken zorg en onderzoek elkaar.

Frederic Rousseau Groepsleider, VIB-KU Leuven

Centrum voor Hersenonderzoek

Amyloïdose is zeldzaam. Zelfs een groot Belgisch ziekenhuis ziet gemiddeld slechts een vijftiental patiënten per jaar. Daardoor blijft de expertise versnipperd en zijn er weinig weefselstalen beschikbaar voor diepgaand onderzoek. BE.Amycon bundelt daarom patiënten, stalen en kennis in een Belgisch expertisenetwerk. Die nationale samenwerking moet studies mogelijk maken en de weg vrijmaken voor betere diagnoses en gerichtere behandelingen.

Eerst moeten artsen exact weten welk van een hele reeks mogelijke verdachte eiwitten precies de amyloïde ophopingen vormt. Verschillende vormen van amyloïdose vereisen immers een volledig andere aanpak.

Hiervoor rekent het consortium op de technologische expertise van VIB Technologies. Bij de Spatial Catalyst en Proteomics Core kunnen specialisten aan de hand van laser microdissectie en gevoelige massaspectrometrie de eiwitafzettingen isoleren en vervolgens identificeren.

Daarnaast richtte BE.Amycon een biobank en dataregister op aan de universitaire ziekenhuizen van Leuven en Gent om

patiëntstalen en klinische gegevens te verzamelen en zorgvuldig te bewaren. Op die manier hebben onderzoekers meer gegevens om het ziekteverloop in kaart te brengen en vervolgens na te gaan hoe patiënten reageren op behandelingen.

De betrokken artsen en onderzoekers werken ook nauw samen met patiëntenorganisatie Amybel. Samen richtten zij het ‘Fonds voor Onderzoek naar Amyloïdose & Empowerment van Patiënten’ op, beheerd door de Koning Boudewijnstichting. Dat fonds ondersteunt innovatief onderzoek en biedt steun aan patiënten en hun families. De samenwerking gaat verder dan alleen het financiële luik en versterkt ook de betrokkenheid van patiënten binnen het project.

Het is die combinatie van technologische expertise, klinische ervaring en echte patiëntenbetrokkenheid die ervoor zorgt inzichten sneller hun weg vinden naar de praktijk.

Innovatie voor de therapieën van de toekomst

Naast ziekte-specifieke netwerken zoals BE.Amycon, duwen andere projecten de technologische grenzen vooruit om therapieën van de volgende generatie te ontwikkelen.

Inhaleerbare medicatie tegen luchtweginfecties

Met IBCORI (Inhalable biologics to control respiratory infections) ontwikkelen onderzoekers een inhaleerbaar geneesmiddel om griep en virale longontsteking te voorkomen en genezen. De behandeling laat niet alleen toe om kwetsbare ouderen tijdens het jaarlijkse griepseizoen te beschermen, maar kan ook ingezet worden bij plotselinge uitbraken of een pandemie.

Het team identificeerde kleine antilichamen of nanobodies die meerdere stammen van het griepvirus kunnen neutraliseren. De aanpak wordt momenteel uitgebreid getest in het lab en in diermodellen. Tegelijk werkt het team aan de optimalisatie en opschaling van de productie via gespecialiseerde cellijnen.

Om de mogelijke impact van deze nieuwe behandeling scherp te krijgen, werken de onderzoekers samen met ISMS, een organisatie met expertise in gezondheidseconomie. Die analyse brengt in kaart welke gezondheidswinst de aanpak kan opleveren en voor wie, en moet een toekomstige implementatie onderbouwen.

Uitbreiding van het portfolio: nieuwe initiatieven in precisiegeneeskunde

COMPASS

Een uitgebreide ‘omics’-analyse voor precisiediagnostiek bij sarcomen

Sarcomen zijn zeldzame en complexe kankers van bot, spier-, vet- en bindweefsel. Artsen moeten vandaag verschillende, vaak tijdrovende genetische testen combineren om tot een diagnose te komen. Zo gaat kostbare tijd verloren bij de behandeling van patiënten. In één op de vijf gevallen blijft de definitieve diagnose zelfs onduidelijk. Het COMPASS-project ontwikkelt daarom één geïntegreerde test die DNA, RNA en eiwitten van een tumor gelijktijdig analyseert. Dankzij deze nieuwe aanpak kunnen artsen sneller een meer nauwkeurige diagnoses stellen, krijgen onderzoekers nieuwe biomerkers in het vizier en, het allerbelangrijkste, krijgen patiënten een behandeling op maat.

Om zijn maatschappelijke impact verder te vergroten, blijft het Grand Challenges-programma groeien. Er worden nieuwe projecten toegevoegd die enkele van de meest complexe ziekten aanpakken met geavanceerde moleculaire technieken.

Het Grand Challenges-portfolio werd uitgebreid met twee nieuwe projecten. Beiden maken gebruik van geavanceerde genetische en moleculaire technieken om grip te krijgen op respectievelijk zeldzame tumoren en een zeldzame vorm van alzheimer. Hoewel het ziektebeeld verschilt is er een duidelijke gedeelde ambitie om betere zorg, op maat van de patiënt, te kunnen bieden.

AADAD

Gerichte genetische therapie voor een erfelijke vorm van alzheimer

Erfelijke vormen van alzheimer zijn eerder zeldzaam, maar wegen enorm op de families die erdoor getroffen worden. En net als voor andere patiënten met alzheimer bestaat er vandaag geen afdoende behandeling. Binnen het AADAD-project ontwikkelen onderzoekers een antisense-therapie die rechtstreeks ingrijpt op de genetische oorzaak van de ziekte. Door schadelijke eiwitten die hersencellen beschadigen selectief uit te schakelen, wil het team de voortgang van de ziekte afremmen of zelfs omkeren. Om deze therapie wereldwijd toegankelijk te maken, werkt het team samen met commerciële partners aan de voorbereiding van klinische studies. Zo willen ze de behandeling van genetische hersenziekten fundamenteel verbeteren.

Wetenschap naar de samenleving brengen

Door patiënten vanaf het begin een stem te geven en verder te kijken dan het lab - door gemeenschappen te informeren, te betrekken en te versterken - zorgen de Grand Challenges-projecten ervoor dat wetenschap mensgericht blijft én stevig verankerd is in de samenleving.

De stem van patiënten

Het Grand Challenges-programma is opgebouwd rond grote maatschappelijke uitdagingen. Daarom betrekken we ook actief de mensen op wie ons onderzoek betrekking geeft, en geven we hen een stem in verschillende lopende projecten:

⬛ Binnen CUPIDGUT werkt een vertegenwoordiger van de Parkinson Liga mee aan de aanpak van de klinische studie. Daarnaast gaan de onderzoekers rechtstreeks in gesprek met patiënten tijdens het jaarlijkse congres van de vereniging.

⬛ Voor BE.Amycon zetelt patiëntenorganisatie Amybel in de adviesraad. Ze helpen bij de organisatie van patiëntendagen en ondersteunen de fondsenwerving via de Koning Boudewijnstichting.

⬛ Binnen COMPASS is patiëntenorganisatie Cum Cura betrokken als officiële partner. Ze maken complexe projectinformatie toegankelijk voor patiënten en vergroten de bekendheid van het project.

Om de inzichten uit deze samenwerkingen breder te delen, ontwikkelden we een cursus rond stakeholder engagement. Daarin leren onderzoekers hoe ze concrete noden kunnen identificeren en er op een inclusieve manier op inspelen.

Impactvolle betrokkenheid

Wetenschap heeft pas echt betekenis wanneer ze het leven van mensen raakt. In 2025 vonden de Grand Challenges-projecten steeds meer hun weg naar de buitenwereld, waar ze lokaal én internationaal in contact kwamen met diverse gemeenschappen om onderzoek om te zetten in concrete actie.

In Vlaanderen werkte VIB samen met de patiëntenorganisatie Bubble ID in het kader van De Warmste Week, de jaarlijkse fondsenwervingscampagne van de openbare omroep, die dat jaar ‘onzichtbare ziekten’ in de kijker zette. Met het Grand Challenges-project PID zetten VIB- onderzoekers zich in om de diagnose en zorg voor mensen met primaire immuundeficiëntie te verbeteren. Om geld in te zamelen en het bewustzijn te vergroten, organiseerden ze in december een ‘Blazing Brains Quiz’ in UZ Gent. Vijfenveertig teams namen deel en haalden samen 1.500 euro op – een bijdrage om de ‘bubbel’ van onwetendheid te doorprikken, zodat deze patiënten niet langer in sociale isolatie hoeven te leven.

VIB bracht de Grand Challenges-aanpak ook naar de wereldtentoonstelling Expo 2025 in Osaka. Als onderdeel van de Vlaamse economische missie reisde VIB naar Japan om te tonen hoe biotechnologie kan bijdragen aan een gezondere toekomst. In het Belgische paviljoen konden bezoekers kennismaken met een van de Grand Challenges-initiatieven: baanbrekend onderzoek naar hoe darmbacteriën nieuwe aanknopingspunten kunnen bieden voor betere behandelingen van de ziekte van Parkinson. Door deze inzichten op een internationaal podium te tonen, ontstaan nieuwe gesprekken en worden de sterke wetenschappelijke banden tussen Vlaanderen en Japan verder versterkt.

Of het nu gaat om een quiz in Gent of het uitleggen van microbiologie aan bezoekers in Osaka, het doel blijft hetzelfde: ervoor zorgen dat wetenschap een betekenisvol verschil maakt in de samenleving.

Dierproeven, waar nodig en zo weinig mogelijk

Bij VIB willen we ziekten beter begrijpen en nieuwe behandelingen sneller bij patiënten krijgen. Soms kan dat alleen via onderzoek in een levend organisme. Alternatieven zoals organoïden, organ-ona-chip en geavanceerde celculturen worden steeds krachtiger en helpen het aantal proefdieren te beperken. Maar ze kunnen nog niet alles nabootsen, zoals de wisselwerking tussen organen, een volledige immuunreactie of de rol van de bloed-hersenbarrière. Daarom blijft proefdieronderzoek in bepaalde onderzoeksfases noodzakelijk om te zien hoe een ziekte precies verloopt, en of een nieuwe behandeling zijn nut heeft.

Wanneer proefdieronderzoek nodig is, volgt VIB strikt de 4V’s: Vervangen waar het kan, Verminderen waar het moet, Verfijnen om stress en pijn te beperken, en Verantwoord handelen in elke stap. We communiceren ook open over het waarom en hoe, en investeren voortdurend in technologie die het dierenwelzijn verhoogt en het gebruik verder terugdringt.

In 2025 hielpen diermodellen onderzoekers om ernstige ziekten beter te begrijpen en te behandelen:

⬛ Astma beter doorgronden:

Muizen hielpen VIB-onderzoekers ontdekken dat bepaalde immuuncellen in de longen, waarvan lang werd gedacht dat ze beschermend waren, allergische reacties zoals astma juist verergeren. Die ontdekking toont hoe je dit proces kunt omkeren en de longfunctie kunt beschermen.

⬛ Huidziekten voorkomen:

Door muizen te bestuderen identificeerden wetenschappers hoe huidcellen gezond blijven en welke mechanismen leiden tot ontsteking en celdood bij chronische huidaandoeningen.

⬛ Sepsis bestrijden:

Sepsis veroorzaakt jaarlijks 11 miljoen doden wereldwijd. Muizen met ernstige sepsis overleefden na behandeling met vitamine B1 en glucose - een therapie die ook in menselijke intensieve zorg toepasbaar zou kunnen zijn.

⬛ Immunotherapie tegen kanker verbeteren:

Onderzoekers ontdekten in muismodellen dat bepaalde immuuncellen verhinderen dat behandelingen melanomen bereiken. Door deze cellen weg te nemen kan het immuunsysteem de tumor veel effectiever aanvallen.

⬛ Antivirale middelen ontwikkelen met lama’s:

Wetenschappers identificeerden kleine lama-antilichamen die verschillende soorten coronavirussen kunnen neutraliseren. Ze vormen een mogelijke basis voor behandelingen tegen toekomstige virusvarianten.

⬛ Sterkere immuunreacties tegen tumoren: Door te veranderen hoe T-cellen energie gebruiken, konden onderzoekers de afweerreactie tegen solide tumoren bij muizen versterken.

Om minder dieren te gebruiken, investeert VIB in digitale tools zoals Virtual Cells: door AI aangedreven simulaties die kunnen voorspellen hoe cellen zich gedragen onder verschillende omstandigheden, bijvoorbeeld bij medicijnrespons of ziekteontwikkeling. Deze modellen zijn echter nog niet betrouwbaar genoeg om dieronderzoek volledig te vervangen. Wetenschappers moeten de voorspellingen nog altijd toetsen bij levende organismen om zeker te zijn dat ze kloppen. De overstap naar minder dierproeven kost tijd. Door digitale technologie te combineren met zorgvuldig en verantwoord dieronderzoek werkt VIB toe naar een toekomst waarin minder dieren nodig zijn, terwijl toch nauwkeurige medische behandelingen kunnen blijven worden ontwikkeld.

Beurzen en onderscheidingen

VIB-onderzoekers genieten wereldwijd erkenning voor hun uitstekende bijdragen aan de levenswetenschappen. Dat blijkt uit de vele prijzen en onderscheidingen die zij ontvangen in alle fases van hun carrière: van jonge talenten tot internationaal gerenommeerde groepsleiders en onderzoekers die worden geëerd voor een leven lang wetenschappelijk werk.

Hun internationale reputatie weerspiegelt zich ook in hun succes bij het binnenhalen van zeer competitieve onderzoeksfinanciering. Dankzij steun van onder meer de Europese Onderzoeksraad, filantropische organisaties en gespecialiseerde stichtingen, kunnen VIB- wetenschappers gedurfde ideeën nastreven en relevante maatschappelijke uitdagingen aanpakken.

Beurzen en financiering

Beurzen van de Europese

Onderzoeksraad (ERC)

VIB-onderzoekers blijven uitzonderlijk goed presteren in de prestigieuze programma’s van de Europese Onderzoeksraad (ERC). In 2025 bereikten we een bijzondere mijlpaal: meer dan 100 ERC-gefinancierde projecten binnen VIB, gaande van ERC Starting, Consolidator en Advanced Grants tot Proof of Concept en Synergy Grants. Deze beurzen ondersteunen baanbrekend onderzoek dat vertrekt vanuit de nieuwsgierigheid en ideeën van de onderzoekers, en benadrukken de originaliteit, ambitie, en kwaliteit van het werk binnen onze centra.

Marie Skłodowska Curie

Postdoctoral Fellowships

Ook in de competitieve oproep van de Marie Skłodowska Curie Actions (MSCA) deden onze onderzoekers het uitstekend. Bij een Europees gemiddeld slaagpercentage van 9,6% behaalde VIB 12 fellowships op 37 aanvragen, goed voor 32% succes. Deze prestigieuze beurzen ondersteunen de internationale ontwikkeling van postdoctorale onderzoekers en versterken de brede onderzoeksomgeving binnen VIB.

Subsidies van de Stichting Alzheimer Onderzoek

Negen VIB-onderzoekers kregen in 2025 financiering van de Stichting Alzheimer Onderzoek (SAO), goed voor een totale investering van 1,75 miljoen euro in dementieonderzoek. De projecten variëren van onderzoek naar de moleculaire mechanismen van alzheimer en verwante aandoeningen tot de ontwikkeling van biomerkers, computationele ziektemodellen, en nieuwe therapeutische pistes. De beurzen werden feestelijk uitgereikt in Hasselt, in aanwezigheid van minister-president Diependaele.

Financiering van de Gates Foundation

Het lab van Nico Callewaert ontving een bijkomende beurs van 1 miljoen euro van de Gates Foundation. Dat bedrag ondersteunt de verdere ontwikkeling van een gistgebaseerd platform voor de productie van therapeutische antilichamen - een technologie die geneesmiddelen wereldwijd sneller, betaalbaarder, en toegankelijker kan maken, onder meer in het kader van pandemievoorbereiding.

Prijzen en onderscheidingen

Het is bijzonder bemoedigend dat VIB-onderzoekers onderscheidingen ontvangen in alle fases van hun carrière. Dat bevestigt zowel de kracht van opkomend talent als het blijvende leiderschap van ervaren groepsleiders.

Erkenning voor onderzoekers in het begin en midden van hun carrière

Onderzoekers die in 2025 prestigieuze prijzen ontvingen, zijn onder meer:

Sha Liu

Sleep Research Society Outstanding Early Investigator Award

Joleen Masschelein

EFMC Prize for a Young Medicinal Chemist or Chemical Biologist in Academia

Jan Remsik

EANO Youngsters Award

Gabriele Marcassa

Fonds Janine en Jacques Delruelle – Koningin Elisabethstichting voor Geneeskunde

Robert Ciarán Prior

AstraZeneca Foundation Scientific Award

Colinda Scheele

Gilead Breast Cancer Research Award

Annerieke Sierksma Martin Toul

Miet Smetprijs voor Alzheimeronderzoek

Zoë Van Acker

Prijs Marc Hurard –Koningin Elisabeth Medische Stichting

FEBS Young Scientists’ Forum Oral Communication Prize

Joanna Poźniak

SMR Young Investigator Award

Damya Laoui

GSK Vaccines Prize for Cancer Research

Samen tonen deze prijzen hoe breed het talent binnen VIB is én hoe groot de impact van het onderzoek.

Erkenning voor senior groepsleiders

Jan Cools

Education and Mentoring Award (EHA)

Jan Cools ontving deze prijs als erkenning voor zijn jarenlange inzet om jonge wetenschappers op te leiden en te begeleiden. Naast zijn wetenschappelijke werk heeft hij mee de loopbaan van meer dan 35 beginnende onderzoekers vormgegeven. Hij staat bekend om het creëren van een werkomgeving waarin vertrouwen, zelfstandigheid, en intellectuele scherpte centraal staan - precies de voedingsbodem die jonge onderzoekers nodig hebben om te groeien.

Bart De Strooper

Khalid Iqbal Lifetime Achievement Award & Honorary CBE

Bart De Strooper werd tijdens de Alzheimer’s Association International Conference onderscheiden met de Khalid Iqbal Lifetime Achievement Award. Die prijs bekroont zijn decennialange, baanbrekende onderzoek naar de moleculaire mechanismen achter de ziekte van alzheimer. Daarnaast kreeg hij ook een bijzondere internationale eer: hij werd benoemd tot Honorary Commander of the Order of the British Empire (CBE), als erkenning voor zijn bijdrage aan dementieonderzoek in het Verenigd Koninkrijk en wereldwijd.

Jan Steyaert

Christian B. Anfinsen Award (The Protein Society)

Jan Steyaert ontving de Christian B. Anfinsen Award 2025 van The Protein Society voor zijn pionierswerk rond nanobody® technologie. Zijn bijdragen hebben de structurele biologie mee hertekend en nieuwe mogelijkheden geopend voor innovatie in therapieën – met toepassingen die reiken van fundamenteel inzicht tot nieuwe therapeutische strategieën.

Erkenning voor senior groepsleiders

Ludo Van den Bosch

Pathfinder Award

Ludo Van den Bosch ontving de Pathfinder Award 2025 tijdens de Global CMT Research Convention. Die onderscheiding erkent zijn blijvende inzet voor onderzoek naar de ziekte van Charcot Marie Tooth én zijn inspanningen om wetenschappelijke ontdekkingen daadwerkelijk te vertalen naar klinische toepassingen. Met andere woorden: niet alleen begrijpen hoe de ziekte werkt, maar ook de weg openen naar betere zorg en behandelingen.

Savvas Savvides

Vicevoorzitter van de EMBL-raad

Vanaf januari 2026 neemt Savvas Savvides de rol op van vicevoorzitter van de EMBL-raad. EMBL (European Molecular Biology Laboratory) is Europa’s grootste intergouvernementele organisatie in de levenswetenschappen. Deze benoeming is een sterke erkenning van zijn wetenschappelijk leiderschap en van het vertrouwen dat de internationale onderzoeksgemeenschap in hem stelt.

Een leven lang impact

Marc Van Montagu

Knowledge for Growth Achievement Award

Professor Marc Van Montagu ontving de Knowledge for Growth Achievement Award als erkenning voor zijn levenslange bijdrage aan de moleculaire plantbiologie en de moderne biotechnologie. Met zijn baanbrekende ontdekkingen legde hij mee de fundamenten voor plantenbiotechnologie zoals we die vandaag kennen. Tegelijk hielp zijn werk het Belgische biotechnologie-ecosysteem vorm te geven en internationaal mee op de kaart te zetten.

We zijn trots dat het werk van onze onderzoekers op het hoogste niveau wordt erkend én ondersteund, en we feliciteren hen van harte met deze welverdiende prestaties. Tegelijk zijn we oprecht dankbaar voor de vele organisaties en partners die dit onderzoek mee mogelijk maken – met financiering, vertrouwen, en langetermijnengagement. We danken in het bijzonder de Vlaamse overheid, en daarnaast ook de internationale financieringsinstanties, fondsen, stichtingen en partners die VIB-onderzoekers in 2025 ondersteunden.

Organisaties die ons steunen zijn o.a.:

⬛ AACR

⬛ Alzheimer’s Association

⬛ Belgische Stichting tegen Kanker

⬛ Belgische Koningin Elisabethstichting

⬛ BrightFocus Foundation

⬛ Chan Zuckerberg Initiative

⬛ Cure Alzheimer’s Fund

⬛ EMBO

⬛ Europese Onderzoeksraad (ERC)

⬛ Europese Unie

⬛ FEBS

⬛ Fonds Baillet Latour

⬛ FWO

⬛ Gates Foundation

⬛ Generet Fonds

⬛ Human Frontier Science Program (HFSP)

⬛ Koning Boudewijnstichting

⬛ Kom op tegen Kanker

⬛ Marie Skłodowska Curie Actions

⬛ Michael J. Fox Foundation

⬛ National Science Foundation

⬛ National Institutes of Health (NIH)

⬛ Simons Foundation

⬛ Stichting Alzheimer Onderzoek

⬛ Target ALS

⬛ US Department of Defense

⬛ VLAIO

⬛ Wellcome Trust

⬛ Worldwide Cancer Research

Wetenschappelijke impact 2025

105 PhD’s 510 publicaties in Tier 25-tijdschriften

Lopende MSCA-beurzen

277 publicaties in Tier 5-tijdschriften

28 postdoctorale fellowships

38 lopende ERC-beurzen

9 proof of concept

9 starting grants

5 consolidator grants

14 advanced grants

1 synergy grants

Van ontdekking naar toepassing 03

Ontdekkingen stoppen niet bij een publicatie. Nieuwe inzichten groeien uit tot patenten, partnerschappen, en ondernemingen die de brug slaan tussen laboratoriumonderzoek en concrete toepassingen.

Ook in 2025 zorgden gerichte technologietransfer, proactieve en nauwe samenwerking met industriële partners ervoor dat VIB-innovaties sneller hun weg vonden naar klinische, agrarische, en industriële toepassingen. Nieuwe startups versterkten het biotechecosysteem, terwijl bestaande bedrijven hun pijplijnen uitbreidden en nieuwe investeringen aantrokken.

Deze voortdurende vertaling van kennis naar oplossingen toont hoe fundamentele wetenschap en ondernemerschap elkaar versterken - en hoe ontdekkingen kunnen uitgroeien tot tastbare maatschappelijke en economische impact.

Innovatie versterken via nieuwe startups

De nieuwe ventures van VIB vormen een hoeksteen van onze technologietransferstrategie en zijn een belangrijke motor voor het Vlaamse biotechecosysteem. Hoewel de basis hetzelfde blijft –sterke wetenschap, grondige risicobeperking en een nauwe afstemming op de verwachtingen van investeerders – was 2025 vooral een jaar van tastbare resultaten.

Twee nieuwe startups, Spica Therapeutics en Rainbow Crops, werden opgericht en succesvol gefinancierd. Beide bedrijven zetten jarenlang onderzoek om in gerichte, veelbelovende toepassingen. Tegelijkertijd bereikten verschillende bestaande VIB-startups belangrijke mijlpalen, waaronder substantiële Series A- en B-financieringen, nieuwe strategische partnerschappen en vooruitgang in klinische ontwikkelingen. Deze successen tonen de sterkte en maturiteit van het groeiende ventureportfolio van VIB.

SPICA THERAPEUTICS

Nieuwe samenwerking met Spica Therapeutics na 10 miljoen euro startfinanciering

Spica Therapeutics bundelt de krachten met VIB en VUB en schakelt daarbij de expertise van de onderzoeksgroep van Jo Van Ginderachter in om hun immuunonderzoek sneller naar concrete therapieën te vertalen. De samenwerking volgt op een succesvolle kapitaalronde van 10 miljoen euro, onder leiding van Bioqube Ventures en het Flanders Future Tech Fund (PMV), met deelname van Qbic. Spica, met hoofdzetel in Antwerpen en een onderzoekssite in Aarhus, ontwikkelt nieuwe antistoffen die heel gericht bepaalde macrofagen (immuuncellen) uitschakelen.

Met de financiering kan het bedrijf meerdere kandidaat-geneesmiddelen sneller klaarstomen voor klinische studies met farmaceutische partners.

Rainbow Crops versnelt klimaatbestendige veredeling dankzij AI

We hebben al duizenden planten gescreend. Ons AI-model kan die data met elkaar verbinden en zit nu op het punt dat het kan voorspellen welke genen effectief kunnen bijdragen aan een eigenschap die we willen ontwikkelen.

Hilde Nelissen VIB Groepsleider, VIB-UGent Centrum voor Planten Systeembiologie

Rainbow Crops is een mooi voorbeeld van hoe VIB topwetenschap omzet in concrete oplossingen met wereldwijde relevantie. De spin-off combineert artificiële intelligentie met genoombrede precisieveredeling om gewassen te ontwikkelen die beter bestand zijn tegen hitte, droogte en een steeds onvoorspelbaarder klimaat.

Rainbow Crops vertrekt vanuit het onderzoek van Hilde Nelissen (VIB-UGent Centrum voor Planten Systeembiologie), samen met VIB’s beproefde aanpak om onderzoek te laten doorgroeien tot innovatie met een duidelijke maatschappelijke impact.

De spin-off spitst zich toe op complexe landbouwkenmerken zoals droogtetolerantie, hitteresistentie en efficiënter gebruik van water of meststoffen. Zulke eigenschappen zijn cruciaal in een veranderend klimaat, maar ze zijn moeilijk te verbeteren met klassieke veredeling omdat ze meestal door meerdere genen tegelijk worden bepaald.

Daarom ontwikkelde Rainbow Crops Trait Foundry™: één platform dat drie stappen met elkaar verbindt. Eerst wordt heel precies gemeten hoe planten reageren in verschillende omstandigheden, bijvoorbeeld wat er met groei en opbrengst gebeurt onder watertekort of hitte. Daarna kan het platform meerdere gerichte aanpassingen in het DNA combineren, zodat sneller

De klimaatopwarming leidt ertoe dat gewassen sneller moeten worden aangepast aan de veranderende omstandigheden. Deze aanpak helpt om die stap van onderzoek naar het veld te versnellen.

Tom Viaene

VIB New Ventures

de gewenste variatie ontstaat. Tot slot analyseert artificiële intelligentie al die meetgegevens en DNA-informatie samen. Die modellen worden continu gevoed met nieuwe data, waardoor ze steeds beter kunnen voorspellen welke gencombinaties de meeste kans maken om een bepaald pakket aan eigenschappen te verbeteren. Zo kunnen onderzoekers sneller keuzes maken, efficiënter testen en sneller doorstoten met de meest beloftevolle plantenlijnen.

Tom Viaene, New Ventures Manager binnen het VIB Innovation & Business Team, ondersteunde de overgang van lab naar bedrijf door de businesscase mee uit te werken, industriële interesse te toetsen en partnerships op te zetten. Rainbow Crops wordt vandaag geleid door medeoprichter en CEO Giacomo Bastianelli en krijgt steun van AIF, PINC (de venture-arm van Paulig), Qbic en VIB. De komende periode krijgt Rainbow Crops extra wind in de zeilen via een beurs van 7 miljoen dollar van de Gates Foundation.

AUGUSTINE THERAPEUTICS

Augustine Therapeutics haalt 77,7 miljoen euro op voor klinische start in Charcot-Marie-Tooth

Augustine Therapeutics haalde in een overtekende Series A-kapitaalronde 77,7 miljoen euro op. De investering werd afgesloten onder leiding van Novo Holdings en Jeito Capital, met steun van Asabys Partners en een brede groep bestaande investeerders, waaronder VIB.

Met de middelen wil spin-off Augustine zijn belangrijkste kandidaat AGT-100216 versneld naar de kliniek brengen voor de behandeling van de ziekte van CharcotMarie-Tooth, met een fase I-studie die op korte termijn start. Augustine ontwikkelt een nieuwe generatie, selectieve remmers van HDAC6, met het doel langdurige behandelingen mogelijk te maken. Daarnaast bouwt het bedrijf verder aan geneesmiddelen voor neuromusculaire, neurodegeneratieve en cardio-metabole aandoeningen.

Animab versnelt Nanoprotec met Huvepharma-deal en 10 miljoen euro Series B

Spin-off Animab zet een grote stap richting antibioticavrije diergezondheid. Met Huvepharma sloot het bedrijf een exclusieve distributieovereenkomst om Nanoprotec® in Europa te commercialiseren: een oraal monoklonaal antilichaam tegen ETEC F4, een belangrijke oorzaak van speendiarree bij biggen.

Kort daarna haalde Animab 10 miljoen euro Series B op (geleid door AIF, PMV en Qbic III, met alle bestaande investeerders, inclusief VIB, en nieuwkomer Anacura) om de Europese lancering en de pijplijn verder uit te bouwen.

ORIONIS BIOSCIENCES

Orionis en Genentech bundelen krachten voor nieuwe kankermedicijnen

Orionis Biosciences gaat een nieuwe, meerjarige samenwerking aan met Genentech (Roche) om innovatieve kankermedicatie te ontwikkelen. Het gaat om kleine moleculen die eiwitten aan elkaar doen plakken en zo processen in kankercellen bijsturen waar klassieke medicatie moeilijk bij kan.

Orionis gebruikt daarvoor zijn AlloGlue™-platform, dat labexperimenten op grote schaal combineert met robotica en artificiële intelligentie om snel veel kandidaatmoleculen te testen en optimaliseren. Genentech neemt de verdere (pre)klinische ontwikkeling en commercialisering op zich. Orionis krijgt 105 miljoen dollar vooraf, met extra mijlpaalbetalingen en mogelijke royalties.

MRM HEALTH

MRM Health haalt 55 miljoen euro op om microbioomherapieën sneller naar patiënten te brengen

MRM Health sloot een Series B financiering van 55 miljoen euro om zijn pijplijn van microbioom-gebaseerde geneesmiddelen verder uit te bouwen. Met het kapitaal start het bedrijf een bevestigende fase 2b-studie met MH002 bij colitis ulcerosa, een chronische ontsteking van de dikke darm. MH002 is een zorgvuldig samengestelde combinatie van ‘goede’ darmbacteriën, bedoeld om ontsteking te temperen.

Daarnaast wil MRM Health twee extra

programma’s tot aan de eerste klinische toelating (IND) brengen. De ronde werd geleid door Biocodex en ondersteund door o.a. ATHOS, BNP Paribas Fortis

Private Equity, en bestaande investeerders waaronder VIB. MRM Health ging daarnaast ook een strategische samenwerking aan met Biocodex om nieuwe behandelingen te ontwikkelen en de productie ervan op grotere schaal mogelijk te maken. Die samenwerking moet de komende jaren ook extra financiering opleveren.

Internationale biotechbedrijven aantrekken om regionale groei te stimuleren

Buitenlandse investeringen zijn een belangrijke manier waarop VIB het biotechecosysteem in Vlaanderen versterkt en verder laat groeien. Ze vullen onze activiteiten rond nieuwe ondernemingen en business development aan. Met een proactieve aanpak om internationale bedrijven aan te trekken, werkt VIB nauw samen met partners zoals Flanders Investment & Trade (FIT), VLAIO en biovia om Vlaanderen voor te stellen als een aantrekkelijke en competitieve regio voor biotechnologisch onderzoek en ontwikkeling. In 2025 leidde deze aanpak tot de komst van twee nieuwe bedrijven naar Vlaanderen.

ATB THERAPEUTICS

Doorbraak in plantaardige antilichaamtechnologie

ATB Therapeutics, een biofarmaceutisch bedrijf opgericht in 2018, ontwikkelt nieuwe generaties ‘gewapende’ antilichamen die gericht zijn op moeilijk te behandelen kankers en auto-immuunziekten. Het bedrijf gebruikt een eigen plantaardig productieplatform, atbiofarm, dat in één enkele stap zogenaamde ‘bifunctionele atbodies’ kan maken. Deze atbodies herkennen zieke cellen nauwkeuriger en kunnen een krachtigere en beter gecontroleerde aanval uitvoeren dan traditionele antilichaambehandelingen. Daardoor zijn ze potentieel effectiever, stabieler en veiliger.

In oktober 2024 haalde ATB Therapeutics 54 miljoen euro op in een Series A-financieringsronde. Na het veiligstellen van deze investering zette het bedrijf een extra vestiging op in Vlaanderen, in de nieuwe VIB Bio-Incubator op Eiland Zwijnaarde. De eerste wetenschappelijke samenwerkingen zijn al van start gegaan.

SKYLINE THERAPEUTICS

Nieuwe R&D-hub voor gentherapie in Leuven

Skyline Therapeutics koos Leuven als locatie voor zijn eerste Europese onderzoekscentrum, naast bestaande sites in China en Boston.

Het bedrijf ontwikkelt geavanceerde gentherapieën op basis van adenogeassocieerde virussen (AAV): onschadelijke virussen die veel gebruikt worden als dragers om genetisch materiaal in cellen te brengen. Skyline gebruikt eigen technologieën om deze virale vectoren te ontwerpen, bouwen en testen – van het vroegste onderzoek tot en met de klinische ontwikkeling. Dat omvat onder meer het ontdekken van nieuwe capsiden, het optimaliseren van vectoren, het bestuderen van hun gedrag in levende organismen én het ondersteunen van productie en klinische stappen.

Door een R&D-hub te openen in de Leuvense incubator krijgt het bedrijf toegang tot sterke wetenschappelijke expertise, toonaangevende academische instellingen en een ontwikkeld biotechecosysteem dat innovatie in een vroeg stadium ondersteunt. De uitbreiding weerspiegelt de ambitie van Skyline om zijn pijplijn te versnellen en duurzame partnerschappen in Europa op te bouwen.

Samen tonen deze investeringen hoe internationale bedrijven Vlaanderen zien als een plek waar wetenschappelijke excellentie, topinfrastructuur en sterke translationele expertise samenkomen. Via zijn bioincubatoren en onderzoekscentra speelt VIB een centrale rol in het verbinden van wereldwijde biotechnologie met de troeven van het Vlaamse ecosysteem.

Wetenschap verbinden met industrie

Business development is een essentieel onderdeel van VIB’s technologietransferstrategie. Het zorgt ervoor dat wetenschappelijke ontdekkingen kunnen uitgroeien tot toepassingen met echte impact. Door sterke relaties op te bouwen met bedrijven, ziekenhuizen en academische partners in Vlaanderen en daarbuiten, helpt VIB om veelbelovend onderzoek om te zetten in innovaties die patiënten, consumenten en de samenleving ten goede komen.

Dit werk omvat het identificeren en vormgeven van nieuwe kansen, het versterken van intellectueel eigendom, het ontwikkelen van proof-of-conceptgegevens en het opzetten van duidelijke samenwerkingskaders. Door actief in dialoog te gaan met de internationale life sciences gemeenschap slaat VIB een brug tussen wetenschappelijke excellentie en de juiste partners en expertise om ideeën vooruit te helpen. De volgende verhalen tonen hoe deze samenwerkingen kennis omzetten in concrete impact.

VIB en Lever Bio bundelen krachten rond nieuwe immunotherapieën

Het Turijnse biotechbedrijf Lever Bio ontwikkelt nieuwe immunotherapieën die de tumoromgeving herprogrammeren. Het haalde daarvoor 4 miljoen euro op in een financieringsronde geleid door Claris Ventures, en ging een strategische samenwerking aan met VIB. Lever Bio krijgt zo toegang tot specifieke intellectuele eigendom van VIB én tot de expertise van Massimiliano Mazzone (VIB-KU Leuven Centrum voor Kankerbiologie), groepsleider en expert in tumorimmunologie en -metabolisme.

Samen willen de partners vier nieuwe programma’s met VHH-antilichamen verder ontwikkelen, met als doel patiënten te helpen bij wie checkpointremmers onvoldoende werken of niet langer aanslaan.

ARGX-118 pakt ernstige astma aan door hardnekkige luchtwegkristallen op te lossen

De jarenlange samenwerking tussen VIB en argenx laat zien wat mogelijk wordt wanneer diepgaande biologische en structurele expertise samenkomen.

Aan het VIB-UGent Centrum voor Inflammatieonderzoek werken Bart Lambrecht en zijn team aan een geheel andere aanpak van ernstige allergische luchtwegaandoeningen. Naast de typische ontstekingsreactie identificeerden ze bij veel patiënten ook een andere boosdoener in de longen, namelijk Charcot-Leyden-kristallen. Die ontstaan wanneer het eiwit Galectin-10 kristalliseert in de luchtwegen. De kleverige kristallen kunnen zich opstapelen in taai slijm met een enorme impact op de luchtwegen.

Het team sloeg de handen in elkaar met argenx, een biotechbedrijf met veel ervaring in het ontwikkelen en optimaliseren van therapeutische antilichamen. Samen gingen ze op zoek naar nieuwe antilichamen gericht tegen Galectin-10. De echte doorbraak kwam toen bleek dat de antilichamen niet alleen het eiwit herkenden, maar ook bestaande kristallen konden oplossen – een resultaat dat zelfs de onderzoekers verraste.

Eerst dachten we dat ARGX-118 vooral het doelwit, Galectin-10, zou neutraliseren, maar tot onze grote verbazing zagen we dat de antilichamen ook bestaande kristallen konden oplossen.

Bart Lambrecht

Groepsleider, VIB-UGent Centrum voor Inflammatieonderzoek

Achter de schermen was dit vooral een verhaal van volgehouden teamwork. Jarenlang brachten onderzoekers stap voor stap in kaart hoe de kristallen precies zijn opgebouwd en waarom ze zo hardnekkig blijven zitten. Die kennis maakte de sprong mogelijk van een immunologische ontdekking naar een concrete aanpak met antilichamen. Een van de VIB-wetenschappers achter de schermen van deze samenwerking is Kenneth Verstraete. Hij bracht de juiste expertise samen, hielp de cruciale experimenten opzetten en zorgde ervoor dat de samenwerking over teams heen op koers bleef.

Die gezamenlijke inspanningen leidden tot ARGX-118: een therapeutisch kandidaatantilichaam dat bindt op een cruciale plek op Galectin-10. Door verdere kristalvorming tegen te gaan én bestaande kristallen op te lossen, worden luchtwegontsteking en slijmverstopping op een fundamenteel andere manier aangepakt dan met de huidige behandelingen. Het traject laat ook zien dat je met vertrouwen, gedeelde verantwoordelijkheid en een langetermijnvisie academische doorbraken echt dichter bij patiënten krijgt.

Duurzame fermentatie stimuleren door samenwerking

Het VIB–KU Leuven Centrum voor Microbiologie heeft door de jaren heen een sterke samenwerking opgebouwd met de Lesaffre Group, en in het bijzonder met haar bedrijfseenheden Leaf en Fermentis. Wat ooit begon als een verkennend project, is intussen uitgegroeid tot een strategisch partnerschap dat verschillende toepassingen omvat en waarin wetenschap en industrie elkaar echt versterken.

Bio-ethanol speelt een belangrijke rol in Europa’s overgang naar duurzamere energie- en transportsystemen. Daardoor groeit de behoefte aan krachtige, betrouwbare giststammen die grootschalige fermentatieprocessen efficiënter maken. Binnen deze samenwerking bundelen

VIB-onderzoekers van het Lab for Systems Biology hun expertise in microbiële stamengineering en fermentatiebiologie met de uitgebreide industriële ervaring en het wereldwijde bereik van Lesaffre. Dat levert concrete resultaten op: de nieuw ontwikkelde giststammen verhogen de efficiëntie van bio-ethanolproductie, waardoor het proces milieuvriendelijker én economisch rendabeler wordt.

De samenwerking gaat echter verder dan bio-ethanol alleen. Ook in de wereld van drankenfermentatie leidde de gezamenlijke kennis tot innovaties. Verbeterde giststammen zorgen voor een efficiënter fermentatieproces, maar ook voor betere smaak en kwaliteit in het eindproduct. Het toont hoe veelzijdig de onderliggende gisttechnologieën zijn en hoe sterk de gedeelde ambitie is om wetenschappelijke inzichten te vertalen naar grootschalige industriële oplossingen. De door VIB ontwikkelde giststammen zijn inmiddels gelicentieerd voor zowel

bio-ethanolproductie als drankenfermentatie. Dat is een mooi voorbeeld van hoe fundamenteel onderzoek kan uitgroeien tot commerciële toepassingen die wereldwijd impact hebben.

Met deze stevige basis kijkt het Business Development team van VIB ernaar uit om de samenwerking met Lesaffre in de komende jaren verder te verdiepen en uit te breiden, zodat innovatieve fermentatietechnologieën nog sneller hun weg vinden naar industrieën die bouwen aan een duurzamere toekomst.

VIB en AB InBev brouwen nonalcoholische Tripel Karmeliet

Voor een bier dat zo complex is als Tripel Karmeliet, zou alcohol verwijderen en daarna de aroma’s opnieuw opbouwen bijna een onmogelijke opdracht zijn. De echte doorbraak was het vinden van een gist die het alcoholgehalte laag houdt, maar tegelijk de hop-, kruiden- en moutsmaak volledig tot hun recht laat komen.

David De Schutter

Global VP, Innovation & Technology Development, AB

InBev

Alcoholvrij bier maken dat even goed smaakt als het origineel is niet eenvoudig. Met de nieuwe non-alcoholische Tripel Karmeliet bewijst AB InBev hoe de brouwindustrie samen met VIB- expertise in gistwetenschap ervoor kan zorgen dat de rijke complexiteit en het volle aroma van bier behouden blijven.

Veel alcoholvrije bieren worden eerst via de klassieke weg gebrouwen en daarna alcoholvrij gemaakt. Het grote nadeel hierbij is dat samen met de alcohol vaak ook de aroma’s verdwijnen. Daardoor moet je achteraf flink bijsturen om de smaak opnieuw in balans te krijgen. Voor de Tripel Karmeliet 0,4 % koos AB InBev een andere aanpak. Vanaf het begin werd gestuurd op een vergisting die van nature heel weinig alcohol maakt, terwijl het typische smaakprofiel behouden blijft.

Dat was extra uitdagend, want Tripel Karmeliet is een complex bier. Het wordt gebrouwen met drie granen en kruiden zoals koriander, en heeft een herkenbare combinatie van mout, hop en kruidigheid. Om die signatuur te bewaren, werkte AB InBev met een zogenoemde maltose-negatieve gist. Dat is een natuurlijk voorkomende gist die vooral eenvoudige suikers vergist, zoals glucose en fructose, en de belangrijkste

Dankzij onze unieke highthroughput- opzet, waarbij kleinschalige fermentaties worden gecombineerd met genetische analyses, konden we uit duizenden kandidaten de juiste ‘ouder’-gisten selecteren. En wanneer nodig kunnen we daarmee nieuwe hybride gisten kweken en selecteren die precies de eigenschappen hebben die we zoeken.

Kevin Verstrepen

Groepsleider, VIB-KU Leuven

Centrum voor Microbiologie

wortsuiker grotendeels laat liggen. Omdat die eenvoudige suikers maar beperkt aanwezig zijn, blijft het alcoholpercentage automatisch onder de Belgische wettelijke grens van 0,5%. Tegelijk bouwt de vergisting wel de aroma’s op die het bier zijn typische karakter geven.

De juiste gist vinden is echter verre van eenvoudig, zeker als je de kwaliteit en consistentie wil bereiken die van een wereldwijde brouwer verwacht wordt. Niet alleen laag in alcohol, maar ook rijk aan smaak, stabiel en bruikbaar op grote schaal. Daar komt de expertise van Kevin Verstrepen en zijn team aan het VIB-KU Leuven Centrum voor Microbiologie natuurlijk van pas. Met een uitzonderlijk brede gistenbibliotheek, een levende collectie van duizenden stammen met heel uiteenlopende eigenschappen, kunnen zij veel kandidaten systematisch testen en selecteren op alcoholvorming én op de smaakmoleculen die bier écht bier maken. Via herhaald testen, proeven en bijsturen groeide het traject stap voor stap naar een proces dat robuust genoeg is voor een bier met zoveel karakter. Het resultaat is een Tripel Karmeliet die onder 0,5% alcohol blijft, maar toch herkenbaar blijft als Tripel Karmeliet.

Biotech voor een betere planeet

In 2025 zette biotopeby VIB een stevige volgende stap. Met de start van het tweede Biotope Ventures fonds en zes nieuwe startups in de portefeuille blijft de incubator jonge biotechteams uit binnen- en buitenland naar Gent halen én klaarstomen voor groei.

biotope is nog jong, maar heeft in korte tijd een duidelijke plek veroverd in het ecosysteem. Het programma werkt bewust met een klein team en hands-on. Het team gaat prat op intensieve begeleiding waarbij zij mee in de wetenschap duiken en de juiste vragen stellen.

Die aanpak bleef niet onopgemerkt. In 2025 werd biotope door de Financial Times en Sifted opgenomen in de lijst van Europe’s Leading Start-up Hubs, en haalde het de eerste plaats in de categorie Food & Agriculture. Die erkenning gaf extra wind in de zeilen voor de volgende groeifase.

Want de belangrijkste verwezenlijking van het afgelopen jaar was de eerste closing van Biotope Ventures 2. Daarmee werd 5 miljoen euro opgehaald als eerste stap richting een doel van 9 miljoen euro over het komende jaar. Met dit tweede fonds kan biotope 250.000 euro investeren in nog eens 30 beloftevolle startups die werken aan duurzamere oplossingen in voeding, landbouw en biomaterialen. De investeerders in deze eerste closing zijn BNP Paribas Fortis, Agri Investment Fund (AIF), SFPIM Relaunch, Anacura, VIB en de family offices The Nest en Edaphon.

Ook de portefeuille groeide in 2025 met zes nieuwe bedrijven:

⬛ AgroGrIN Tech (Portugal) maakt clean-label ingrediënten uit groenteen fruitreststromen voor voeding, nutraceuticals en cosmetica.

⬛ Elaniti (VK) vertaalt bodem- en microbioomdata naar bruikbare inzichten voor betere bodemgezondheid en opbrengst.

⬛ BugBiome (UK) & Landman.Bio (Belgium) richten zich op het veld op natuurlijke gewasbescherming, respectievelijk via microbiële combinaties en via bacteriofagen tegen bacteriële ziekten.

⬛ B-COS (Gent) ontwikkelt producten die het eigen afweersysteem van planten activeren.

⬛ Typcal (Brazilië) kweekt mycelium-eiwit via fermentatie op uiteenlopende grondstoffen.

Portfolio startup PFx Biotech haalde 2,5 miljoen euro startkapitaal op. Daarmee zal het jonge bedrijf haar precisiefermentatieplatform verder ontwikkelen voor de productie van bio-identieke borstmelkeitwitten.

* Twee keer per jaar organiseert biotope haar vermaarde basecamp. Telkens worden tien startups geselecteerd voor een intensieve deep dive van drie weken, die uitmondt in een pitch voor het investeringscomité van biotope.

Economische impact 2025

42 spin-offs

2 nieuwe spin-offs in 2025

€2 miljard kapitaalinvestering in totaal

+1.000 directe werknemers

Intellectuele eigendom

821 patentaanvragen in totaal

267 actieve patentfamilies

Industriële inkomsten

€122M gedurende de afgelopen 5 jaar

Aangetrokken buitenlandse investeringen

26 buitenlandse investeringen in totaal

€2,6 miljard totale kapitaalinvestering

+1.000 directe werknemers

Incubator infrastructuur

Bio-Incubators

Leuven

28.940 m2

36 bedrijven

Bio-Incubators

Gent-Ardoyen

8.500 m2

9 bedrijven

VIB Bio-Incubator NV-Eiland

10.792 m2

10 bedrijven

Agro-Incubator

Nevele

3.500 m2 serre

2 HA velden

150 m2 labruimte

1 bedrijf

Bio-Incubator

Brussels

1.500 m2

1 bedrijf

De bouwstenen van innovatie

Doorbraken vragen niet alleen om sterke ideeën, maar ook om een stimulerende omgeving. In 2025 investeerde VIB verder in geavanceerde onderzoeksinfrastructuur: van VIB Technologies tot dataplatformen en AI-capaciteiten. Zo krijgen onderzoekers de state-of-the-art tools die nodig zijn om steeds complexere vragen te beantwoorden.

Daarnaast versterkten opleidingen, internationale conferenties, en leiderschapsprogramma’s het talent doorheen de hele loopbaan. En met blijvende aandacht voor diversiteit, gelijkheid, inclusie, en welzijn werd de open en ambitieuze cultuur binnen VIB verder verankerd.

Samen vormen deze elementen de motor achter de wetenschap: ze zorgen ervoor dat onderzoekers kunnen samenwerken, efficiënt werken, en excelleren.

Technologieën

Voor onderzoekers zit de meerwaarde van VIB’s kernfaciliteiten niet alleen in toegang tot topapparatuur en gespecialiseerde expertise, maar ook in het feit dat het aanbod voortdurend mee-evolueert met de wetenschap. In 2025 breidden de teams hun ondersteuning verder uit met nieuwe en verbeterde diensten: van extra mogelijkheden in beeldvorming (zoals lightsheet-microscopie en laser-microdissectie) tot een sterkere omkadering voor cryo-EM. Ook in flowcytometrie kwam er meer ondersteuning voor geavanceerde data-analyse, en single-cell- en sequencingworkflows werden verder vernieuwd en gestroomlijnd. Daarnaast investeerde VIB in veilige IT-infrastructuur en in nieuwe platformen voor eiwitproductie en gerichte koppelingen.

De rode draad: complexe technieken gebruiksvriendelijker, robuuster, en beter reproduceerbaar maken. Steeds vaker groeien die verbeteringen uit samenwerking tussen meerdere kernfaciliteiten. Door die complementaire expertise te bundelen, kunnen onderzoekers multidisciplinaire vragen sneller en met de juiste technische ondersteuning aanpakken.

Van persoonlijk project naar

gedeelde pipeline: het verhaal van SParrOW

We gingen met veel enthousiasme deze samenwerking aan omdat we zagen dat de pipeline die Lotte Pollaris en haar collega’s in het Saeys-lab ontwikkelde een toekomstbestendige oplossing biedt voor een uitdaging waar veel onderzoekers vandaag mee te maken krijgen.

Evelien Van Hamme

VIB Spatial Catalyst

De analyse van spatial transcriptomics-data wordt alsmaar complexer. In het lab van Yvan Saeys groeide daarom een praktische oplossing: SParrOW. Wat begon als een eigen workflow om lastige datasets de baas te kunnen, evolueerde stap voor stap tot een pipeline die vandaag breed inzetbaar is binnen én buiten VIB. De uitbouw ervan gebeurde niet alleen in het lab. De VIB Data Core, Spatial Catalyst en VIB Training & Conferences hielpen om SParrOW robuuster, gebruiksvriendelijker en voor iedereen toegankelijk te maken.

Spatial transcriptomics laat toe om informatie over genactiviteit in een cel te koppelen aan de exacte locatie van die cel in een stukje weefsel. SParrOW werd ontwikkeld om de groeiende hoeveelheden data die dat oplevert efficiënter te verwerken. De pipeline maakt celsegmentatie nauwkeuriger en laat onderzoekers hun resultaten ook visueel controleren. Het Spatial Catalyst team zag snel het potentieel en werkte mee aan een versie die makkelijker te installeren is en beter past in uiteenlopende onderzoeksprojecten. Om de drempel verder te verlagen organiseerde VIB Training & Conferences tweedaagse, hands-on workshops in Leuven en Gent. Deelnemers leerden SParrOW gebruiken op hun eigen laptop én op de high-performance computing cluster van VIB. Daardoor maakte de tool snel de sprong van een beperkte gebruikersgroep in één lab naar tientallen projecten en gebruikers. Intussen staat SParrOW ook klaar op de cluster van de VIB Data Core, zodat alle VIB-onderzoekers er meteen mee aan de slag kunnen.

Elk team bracht op het juiste moment zijn expertise binnen – van ontwikkeling tot infrastructuur, implementatie en opleiding. Daardoor kon een oplossing uit één lab uitgroeien tot een gedeelde pipeline voor de hele community.

Onmogelijke eiwitten oplossen,

druppel per druppel

Eiwitten produceren is meestal routinewerk in het lab, tot je een eiwit tegenkomt dat weigert mee te werken. Sommige eiwitten zijn toxisch voor de cellen die ze moeten aanmaken, andere vouwen verkeerd of verschijnen helemaal niet. Zulke knelpunten kunnen onderzoek maanden vertragen. De Tech Watch Core van VIB volgt opkomende technologieën op de voet zodat wetenschappers precies voor dit soort problemen de juiste tools hebben. Een recente toevoeging aan de VIB-toolbox is het eProtein Discovery-systeem van Nuclera, een celvrij platform voor eiwitexpressie dat digitale microfluidica gebruikt om in één keer honderden expressiecondities te testen.

VIB Tech Watch volgde Nuclera al sinds 2019 en handelde snel toen het bedrijf in 2022 een pilootprogramma lanceerde met slechts enkele beschikbare plaatsen wereldwijd. Omdat het platform levende cellen vervangt door celvrije chemie, kunnen toxische eiwitten niets meer doden. En doordat zoveel condities tegelijk getest worden, wordt werk dat normaal maanden vraagt herleid tot enkele dagen.

Een van de eerste labs die hiervan profiteerde, was dat van Joleen Masschelein aan het VIB-KU Leuven Centrum voor Microbiologie. Haar team probeerde al zes maanden het GNAT-eiwit te produceren, een enzym dat betrokken is bij antibioticaresistentie in Serratia-bacteriën - maar telkens stierven hun Escherichia coli-cellen. Geen enkele klassieke methode werkte. Met dit platform vonden ze binnen enkele dagen de juiste condities. Voor

het eerst konden ze GNAT produceren, wat de weg vrijmaakte voor functionele testen, massaspectrometrie en diepgaand onderzoek naar hoe Serratia antibiotische behandelingen omzeilt. Vandaag beheert de VIB Protein Core het platform als een vaste dienst binnen hun workflows. Onderzoekers brengen hun uitdagende doelwit-eiwitten - toxische eiwitten, membraaneiwitten en andere moeilijk te produceren kandidatenen krijgen deskundige begeleiding en een veel snellere doorlooptijd, zonder zelf het instrument te hoeven bedienen. Intussen hebben onderzoekers uit acht VIB-centra gebruikgemaakt van het systeem, wat toont hoe wijdverspreid deze expressieknelpunten eigenlijk zijn.

Wat begon als een veelbelovende vondst tijdens technologie-scouting, is nu een vast onderdeel van de VIB-infrastructuur. Het helpt eiwitten die vroeger projecten vertraagden om te vormen tot startpunten voor nieuwe ontdekkingen. Deze vooruitgang toont hoe de kernfaciliteiten van VIB niet alleen gelijke tred houden met nieuwe technologieën, maar ook actief mee bepalen hoe die worden ingezet in onderzoek. Door complexe methoden om te zetten in betrouwbare, toegankelijke workflows leggen ze de basis waarop nieuwe wetenschappelijke doorbraken kunnen worden gebouwd. De impact van dat werk wordt duidelijker in de wetenschappelijke verhalen die volgen: voorbeelden waarbij een specifieke technologie, een platform of een samenwerking de doorslag gaf en vooruitgang mogelijk maakte die anders nooit had plaatsgevonden.

Afweercellen in actie

Dendritische cellen beslissen of het immuunsysteem een antigeen met rust laat of net een afweerreactie opstart. Tot voor kort was het moeilijk om die twee toestanden helder uit elkaar te houden. Onderzoekers van het VIB-UGent Centrum voor Inflammatieonderzoek gebruikten lipid nanoparticles om dat mechanisme beter te doorgronden. Met hulp van de VIB Flow Core in Gent kon het team precies die dendritische cellen isoleren die nanopartikels hadden opgenomen. Daarna analyseerden ze samen met de VIB Single Cell Core de genactiviteit van al deze individuele cellen én brachten ze tegelijkertijd meer dan 150 eiwitten op het celoppervlak in kaart. Dat leidde tot een

bruikbare collectie van parameters waarmee beide celtoestanden duidelijk te herkennen zijn. En belangrijk voor vaccinontwerp: het bleek vooral de inhoud van de nanopartikels en niet de partikels zelf die bepaalde of dendritische cellen overschakelen naar een actieve toestand.

Rennen S. et al., Lipid nanoparticles as a tool to dissect dendritic cell maturation pathways, Cell Reports

VIB Technologies: VIB Single Cell Core & VIB Flow Core Ghent

VIB Groepsleider: Sophie Janssens, VIB-UGent Centrum voor Inflammatieonderzoek

Het moleculaire draaiboek achter synapsvorming ontrafeld

Hoe bouwen hersencellen hun verbindingen precies op? In een nieuwe studie brachten onderzoekers in kaart welke genen in hippocampuscellen op welk moment worden aan- of uitgezet tijdens de ontwikkeling van synapsen, de contactpunten waarmee zenuwcellen signalen doorgeven. Zo ontdekten ze een dynamisch regelnetwerk dat de ontwikkeling van die verbindingen

stuurt. De VIB Flow Core speelde daarbij een belangrijke rol door specifieke celpopulaties met hoge precisie uit hersenweefsel te sorteren voor verdere analyse. In combinatie met de expertise van de VIB Bioimaging, Nucleomics en Single Cell Core gaf dat de onderzoekers de technologische basis om dit ontwikkelingsproces stap voor stap te reconstrueren.

Lorente-Echeverría B. et al., A dynamic gene regulatory code drives synaptic development of hippocampal granule cells, Science Advances

VIB Technologies: VIB Flow Core Leuven

VIB Groepsleider: Joris de Wit, VIB-KU Leuven Centrum voor Hersenonderzoek

T-cellen die resistente tumoren bestrijden

VIB-onderzoekers ontdekten dat veranderingen in de vetstofwisseling T-cellen kunnen helpen om hardnekkige tumoren beter aan te vallen. Om dat idee te staven, wilden ze zien of SREBP2, een soort moleculaire schakelaar die de cholesterolhuishouding aanstuurt, naar de celkern verhuist wanneer T-cellen worden geactiveerd. Met klassieke microscopie zou dat betekenen dat je duizenden cellen één voor één moet nakijken, een tijdrovende klus. De VIB Flow Core in Leuven maakte dit veel eenvoudiger dankzij een methode die tegelijk beelden en metingen maakt van grote aantallen cellen. Zo konden de onderzoekers snel en betrouwbaar aantonen wat er in de celkern gebeurt.

Pretto S. et al., A functional single-cell metabolic survey identifies Elovl1 as a target to enhance CD8+ T cell fitness in solid tumors, Nature Metabolism

VIB Technologies: VIB BioImaging Core Leuven, VIB Nucleomics Core, VIB Flow Core Leuven

VIB Groepsleider: Max Mazzone, VIB-KU Leuven Centrum voor Kankerbiologie

Kennis in beweging

VIB Training & Conferences bundelt opleidingen en wetenschappelijke uitwisseling in één overkoepelend aanbod. Het helpt onderzoekers en ondersteunend personeel om bij te blijven in snel evoluerende domeinen, nieuwe vaardigheden op te bouwen en collega’s te ontmoeten over disciplines, centra en sectoren heen. In 2025, het eerste volledige jaar voor Training & Conferences als één geïntegreerd programma, kwam er een centrale website die het volledige aanbod overzichtelijk samenbrengt. Roadshows in alle VIB-centra, een vernieuwde nieuwsbrief en de interviewreeks Train of Thought zorgden voor extra zichtbaarheid. Zo groeit Training & Conferences verder uit tot een programma dat innovatief onderzoek binnen VIB ondersteunt en tegelijk de banden met de bredere wetenschappelijke gemeenschap versterkt.

Een sterk aanbod voor een internationale community

133 trainingen

1.490 deelnemers 81 NPS-EU

8 conferenties

1.989 deelnemers 85 NPS-EU

3 summer schools

144 deelnemers

88 NPS-EU

19 e-learnings

120 1-op-1 sessies

In 2025 bood VIB Training & Conferences een uitgebreid programma aan van opleidingen, conferenties, summer schools en persoonlijke één-op-één-sessies, waarmee het een groot en divers publiek bereikte.

De cijfers benadrukken de dubbele rol van het programma: trainingen bedienen vooral VIB-medewerkers, terwijl conferenties en Summer schools een uitgesproken internationaal publiek aantrekken.

Afgelopen jaar was ook een jubileumjaar: VIB Conferences vierde haar tienjarig bestaan en groeide in die periode uit tot een sterk internationaal platform voor uitwisseling. Tegelijk bleef het trainingsaanbod in wetenschap en technologie zich vernieuwen met het oog op de toekomst, met opleidingen die inspelen op snel veranderende methoden en data-gedreven workflows.

De kwaliteit bleef hoog, met consistent uitstekende evaluaties en zeer sterke Europese Net Promotor Scores.

Community en zichtbaarheid als hefboom

Naast het aanbod zelf investeerde Training & Conferences ook in de mensen en netwerken er rond. Twee trainer community meetings brachten meer dan 80 interne VIB-trainers samen en versterkten onderlinge kennisdeling. Via gebruikersoverleg kregen medewerkers uit uiteenlopende rollen en teams een directe stem in de bijsturing en prioriteiten van het programma. Ook de conferenties bleven een belangrijke katalysator voor internationale zichtbaarheid en samenwerking. Meetings als Immune

Niches in Cancer & Inflammation en New Horizons in Neurodegenerative Diseases brachten honderden deelnemers samen in Brugge en Leuven, naast vaste waarden zoals Revolutionizing Next-Generation Sequencing Summer schools bleven een sterk visitekaartje, met onder meer de eerste editie van Machine Learning & AI in Life Sciences en succesvolle nieuwe edities van de Summer schools rond innovatie en computationele cytometrie.

Inclusie in de praktijk

In 2025 bleef VIB verder bouwen aan een werkplek waar iedereen zich welkom, gerespecteerd, en ondersteund voelt. We zetten sterker in op inclusie in de dagelijkse werking: hoe teams samenwerken, hoe loopbanen verlopen, en hoe we welzijn en veiligheid op het werk bewaken.

Een veilige en respectvolle werkomgeving

Om de VIB-waarden en gedragsnormen voor iedereen helder te maken, werd een e-learning rond de Code of Conduct gelanceerd. De ondersteuning werd uitgebreid met een netwerk van vertrouwenspersonen en extra workshops over conflictmanagement in diverse teams en de active bystander-aanpak, die collega’s helpt om gepast te reageren bij ongewenst gedrag. Appreciation Month (maand van de waardering) kreeg een tweede editie en stimuleerde teams om vaker waardering en feedback uit te spreken, ook voor het werk dat vaak achter de schermen gebeurt.

Diversiteit in wetenschappelijke carrières

VIB wil dat talent zich kan ontwikkelen in uiteenlopende richtingen. Daarom organiseerden we mee de Diversity in Science-conferentie in Leuven en boden we workshops aan over alternatieve loopbanen. Ook in rekrutering en selectie ging aandacht naar gelijke kansen, met bias-workshops

voor postdocs, zodat onbewuste vooroordelen sneller herkend worden. Via de podcast Called to Science brachten we vrouwelijke rolmodellen in beeld, en via het EU-LIFE Pathfinder mentorprogramma kregen vrouwelijke postdocs extra begeleiding in hun loopbaanstappen.

Inclusie doorheen de organisatie

Naast cultuur en carrières was er aandacht voor mentaal welzijn, onder meer met een webinar over rouw en verlies op de werkvloer. We brachten ook inclusie in onderzoek onder de aandacht via een campagne over het dichten van de genderdatakloof. Voor het eerst organiseerden we een VIB Diversity Week, met lezingen, workshops, en filmavonden in de verschillende onderzoekscentra en een heuse gids die de belangrijkste DE&I (diversiteit, gelijkheid en inclusie) termen bevattelijk maakt.

Tot slot ontwikkelden we een gespreksgids die collega’s helpt om redelijke aanpassingen bespreekbaar te maken, bijvoorbeeld rond onzichtbare beperkingen, mentale gezondheid, of neurodiversiteit.

Wetenschappers in de schijnwerpers

De nieuwsgierigheid, gedrevenheid en creativiteit van onze onderzoekers dragen in grote mate bij tot het succes van VIB. Maar wat wakkert hun vragen aan? Wat houdt hen in beweging wanneer ze nieuwe ideeën verkennen of onverwachte paden inslaan? In deze rubriek maken we kennis met de mensen achter de doorbraken – wetenschappers die werken aan alles van het opbouwen van vertrouwen met families tot het kweken van planten in de ruimte, van klinische innovaties tot het ontrafelen van de koolstofgeheimen van de oceaan. Ontdek wat hen motiveert, hoe ze te werk gaan en hoe hun inzichten mee de toekomst van de levenswetenschappen vormgeven.

Van families tot klinische studies

Voor Julie van der Zee begint vooruitgang in dementieonderzoek bij mensen. Als hoofd van de biobank van het

VIB-UAntwerpen Centrum voor Moleculaire Neurologie onderhoudt ze al jarenlang nauwe contacten met families die te maken hebben met erfelijke vormen van alzheimer en frontotemporale dementie. Regelmatig contacteren familieleden van voormalige deelnemers aan studies haar opnieuw – soms tientallen jaren later – met nieuwe vragen over genetische risico’s of onderzoeksmogelijkheden. Het is een duidelijke herinnering dat wetenschap ook draait om vertrouwen.

Vroeg in haar carrière stond Julie mee aan de wieg van een belangrijke ontdekking: bij twee Vlaamse families vond het team een foutje in het GRNgen, dat gelinkt is aan frontotemporale dementie. Je kan dat gen

zien als een bouwplan voor progranuline, een eiwit dat hersencellen helpt beschermen. Als het bouwplan niet klopt, wordt er te weinig progranuline gemaakt.

Vandaag maakt de biobank die zij leidt nieuwe studies mogelijk die zoeken naar manieren om progranuline te herstellen, waaronder veelbelovende gen- en eiwitgerichte behandelingen die wereldwijd –ook in Leuven en Antwerpen – worden getest in klinische studies.

Julie belichaamt de kracht van langdurige wetenschappelijke samenwerking: ze bouwt aan decennialange relaties met families, ontwikkelde een van Europa’s robuustste neurogenetische biobankinfrastructuren en helpt de weg te effenen naar de eerste klinische studies voor erfelijke vormen van dementie.

Planten kweken voor de ruimte

Timothy Villers, onderzoeker in het lab van Hilde Nelissen aan het VIB-UGent Centrum voor Planten Systeembiologie, bestudeert hoe planten hun groei genetisch reguleren – cruciale kennis voor het ontwikkelen van gewassen die beter bestand zijn tegen extreme omstandigheden. Zijn onderzoek richt zich op enzymen die bepalen hoe bladeren en andere plantendelen groeien, met als langetermijndoel gewassen te ontwikkelen die klimaatresistent zijn.

Timothy’s passie voor ruimtebiologie krijgt

nu letterlijk vleugels via ASTROMY, een VIB-experiment dat werd geselecteerd voor België’s komende missie naar het Internationaal Ruimtestation. Het project onderzoekt hoe ruimtevaart en microzwaartekracht de groei van maïs beïnvloeden op genetisch niveau. De inzichten zullen helpen om plantengroei te verbeteren – zowel voor toekomstige langdurige ruimtereizen als voor klimaatresistente landbouw op aarde. Timothy tilt de plantkunde dus écht naar nieuwe hoogtes.

Cytometrie naar de kliniek brengen

Sarah Bonte, die het team cytometrie & klinische toepassingen leidt in het lab van Yvan Saeys aan het VIB-UGent Centrum voor Inflammatieonderzoek, bouwt een sterke brug tussen VIB en het UZ Gent. Haar doel is duidelijk: geavanceerde cytometrietechnieken uit het onderzoeksdomein halen en inzetten in de kliniek, waar ze kunnen bijdragen aan preciezere en snellere diagnose en behandeling. Sarah behaalde al opmerkelijke resultaten. Ze werd geselecteerd als ISAC Marylou Ingram Scholar, een internationale erkenning voor veelbelovende jonge onderzoekers in cytometrie. Ze verwierf een Kom op tegen

Kankerbeurs voor haar eigen positie én een PhD-student. Dankzij haar inspanningen kon het lab aansluiten bij het Euro Flow consortium. Ze kreeg onlangs ook een CRIG Young Investigator Proof-of-Concept Grant.

Daarnaast is Sarah een gedreven wetenschapscommunicator. Ze spreekt op internationale congressen, verscheen in Lichtpuntjes tegen kanker op de Vlaamse televisie, en zet zich in voor outreach via schoolbezoeken en toegankelijke wetenschapsvideo’s. Sarah’s werk toont hoe innovatie, klinische toepassing en publiekscommunicatie elkaar kunnen versterken om echte impact te creëren.

Onderzoekers verbinden met geavanceerde single-cell technologie

Robin Boiy leidt de VIB Tech Satellite in Antwerpen, een hub die de nieuwste single-cell en flowcytometrietechnologieën rechtstreeks beschikbaar maakt voor onderzoekers aan het VIB-UAntwerpen Centrum voor Moleculaire Neurologie.

Tijdens zijn doctoraat onderzocht Robin de rol van extracellulaire blaasjes in borstkanker en bouwde hij diepgaande expertise op in functionele biologie en flowcytometrie. In Antwerpen ondersteunt hij uiteenlopende workflows, waaronder single cell RNAsequencing, ATACseq, multiomicsanalyse, highparameter flowcytometrie en FACS. Zo helpt hij onderzoekers om ter

plaatse hoogwaardige data te genereren. Robin is opgeleid in zowel de Single Cell Core als de Flow Core, en fungeert daardoor als een natuurlijke brug tussen beide. Hij gidst zijn Antwerpse collega’s door het bredere aanbod van VIB Technologies. De toenemende vraag naar zijn expertise leidde al tot de aanwerving van een extra technicus – een duidelijk teken van zijn waarde voor de lokale onderzoeksgemeenschap.

Door technologie toegankelijk te maken en samenwerking te stimuleren, helpt Robin VIB Technologies dichter, bereikbaarder en effectiever te maken voor onderzoekers in Antwerpen en daarbuiten.

Ontcijferen hoe mariene microben koolstof opslaan

Sammy Pontrelli kwam begin 2025 als nieuwe groepsleider naar het VIB-KU Leuven Centrum voor Microbiologie, met ervaring uit UCLA en ETH Zürich. Zijn lab –het Lab of Microbial Metabolic Interactions – onderzoekt hoe mariene microben van nature koolstof vastleggen: ze halen CO₂ uit de atmosfeer en zetten het om in stabiele moleculen die duizenden jaren in de oceaan blijven bestaan.

Deze opgeloste koolstofreservoirs zijn enorm – ze zijn vergelijkbaar met de volledige hoeveelheid koolstof in de atmosfeer – maar wetenschappers begrijpen nog steeds niet volledig hoe zulke diverse en duurzaam stabiele moleculen ontstaan. Sammy’s team bestudeert de moleculaire en metabole processen achter dit fenomeen: hoe microben deze moleculen maken, en waarom ze zo moeilijk afbreekbaar zijn.

Met een combinatie van labexperimenten, metabolomics, en mechanistische biologie wil Sammy de principes achter dit deel van de koolstofcyclus blootleggen –inzichten die kunnen bijdragen aan natuurgeïnspireerde koolstofopslag of aan betere klimaatmodellen die voorspellen hoe oceanen CO₂ opnemen en vasthouden.

Onderzoek en diagnostiek verbinden, test per test

Bij VIB Discovery Sciences speelt Siele Ceuppens een sleutelrol in de groep Biomarkers & Diagnostics. Haar team specialiseert zich in het omzetten van onderzoekstesten naar robuuste diagnostische assays die geschikt zijn voor industriële productie. Dankzij haar ervaring bij med-techbedrijven en in omgevingen voor in vitro-diagnostiek (IVD), heeft Siele een scherp oog voor robuustheid, stabiliteit, en de vele praktische vereisten die bij commercialisering komen kijken. Haar motto: hoog mikken, grondig testen en zorgen dat assays écht inzetbaar zijn in de praktijk.

Wat Siele het meest motiveert, is de variatie in haar werk. Projecten bestrijken verschillende ziekten, technologieën, en onderzoeksvragen. Een hoogtepunt was het B2 enterotypingproject met het Jeroen Raes-lab, waar ze hielp een microbioomsequencetest om te zetten in een snelle, betaalbare qPCR assay voor klinische labs. Het team ontwikkelde ook een methode voor stoelgangsampling op kamertemperatuur – een doorbraak die gekoelde logistiek overbodig maakt en klinische toepassing dichterbij brengt.

Pionieren in eiwitstructuren met microfluidica

Aan het VIB-VUB Centrum voor Structurele Biologie speelt postdoc Steven De Gieter een belangrijke rol in de toekomst van eiwitstructuurbepaling. In het lab van Rouslan Efremov hielp hij bij de ontwikkeling van MISO (microISOlation), een baanbrekende microfluidicatechnologie die de hoeveelheid benodigde proteïnemonsters duizendvoudig vermindert. Waar traditioneel liters celcultuur nodig waren, combineert MISO-eiwitzuivering en cryoEM gridvoorbereiding in één geautomatiseerd apparaat – waardoor eerder onbereikbare eiwitten nu wél bestudeerd kunnen worden.

Als senior application scientist vertaalt Steven MISO van een technisch prototype naar een praktisch bruikbaar instrument voor biologen. Dankzij zijn achtergrond als bio-ingenieur slaat hij de brug tussen technologie en toepassing: “Ingenieurs kunnen geweldige machines bouwen, maar het is mijn job om ze bruikbaar te maken.”

Met steun van een VLAIOinnovatiemandaat en het VIB-business development team wordt nu gewerkt aan de commercialisering van MISO – inclusief de mogelijke oprichting van een spin-off. En ja: de naam werd geïnspireerd door vele kommen misosoep in Japan én door het idee van het isoleren van eiwitten uit een ‘soep’ van moleculen.

Onderzoek met respect voor morgen

Wetenschappelijke ambitie gaat bij VIB hand in hand met verantwoordelijkheid. In 2025 bleef duurzaamheid een vast onderdeel van zowel de onderzoekspraktijk als de bredere organisatie.

Initiatieven om de ecologische voetafdruk te verkleinen, energie-efficiëntie te verbeteren en duurzaam in te kopen liepen parallel met een sterke inzet op onderzoeksintegriteit, open wetenschap, en dialoog met de samenleving. Door milieu en ethische overwegingen bewust in de dagelijkse werking te integreren, versterkt VIB de veerkracht én de geloofwaardigheid van zijn onderzoeksmodel.

Duurzaamheidsstrategie en -doelstellingen

In 2025 keurde VIB voor het eerst een organisatie-brede duurzaamheidsstrategie goed. Die geeft een duidelijk kader voor concrete acties in alle VIB-centra. De strategie kwam tot stand met input van medewerkers en leidinggevenden en focust op drie pijlers: mens, klimaat, en circulariteit. Ze koppelt langetermijnambitie aan meetbare doelstellingen: betere arbeidsomstandigheden en inclusie, minder CO2uitstoot, slimmer energiegebruik, minder afval, en zorgvuldiger omgaan met grondstoffen. VIB werkt zo toe naar klimaatneutraliteit tegen 2050, met tussentijdse doelen voor 2030 en 2040, in lijn met Europese en Vlaamse ambities.

Duurzaamheid in dialoog

VIB Sustainability wisselde het voorbije jaar actief kennis uit met andere vooraanstaande onderzoeksinstituten, onder meer via lezingen, webinars en internationale evenementen, zodat we onze duurzaamheidsinspanningen kunnen vergelijken en verbeteren. Door onze eigen ervaringen en aanpak te delen - zoals tijdens symposia en keynotesessies - dragen we bij aan een bredere beweging richting duurzamere wetenschap.

Erkenning voor duurzame laboratoria

In 2025 startte VIB met het Laboratory Efficiency Assessment Framework (LEAF), een internationaal erkende accreditatie voor duurzame laboratoria. Binnen het eerste jaar sloot 37% van alle VIB-labs aan en behaalde een LEAF-certificaat via een zelfevaluatie. De impact gaat verder dan het label: dankzij het programma komt duurzaamheid vaker op de agenda tijdens labmeetings en bij praktische keuzes, van energie en afval tot aankopen. LEAF helpt onderzoekers bovendien competitief te blijven, gezien duurzaamheid steeds vaker meespeelt in subsidieaanvragen.

48 van de 101 groepen behaalden een certificaat

28 Brons

6 Goud

14 Zilver

Duurzamer aankopen en samenwerking met leveranciers

VIB versterkte ook duurzaamheid bij aankoop en in samenwerking met leveranciers. We startten een gestructureerde dialoog waarbij leveranciers meer transparantie geven over de duurzaamheid van hun organisatie en producten, via rapporten, gerichte vragen of enquêtes Die info wordt voortaan meegenomen in de jaarlijkse leveranciersbeoordeling. Parallel liep een traject om duurzamere alternatieven te identificeren en waar mogelijk effectief over te schakelen. Zo krijgt duurzaamheid een vaste plaats in aankoopbeslissingen en verkleinen we ook de impact van onze toeleveringsketen.

Onderzoeksgebouwen verduurzamen

Onze duurzaamheidsambities vertaalden zich in 2025 opnieuw naar investeringen in infrastructuur. Op de Ardoyen-campus in Gent kwamen 475 zonnepanelen op de daken van FSVM I en II. Samen goed voor 216,12 kWp aan vermogen en een verwachte opbrengst van zo’n 190 MWh

hernieuwbare elektriciteit per jaar, evenveel als het jaarlijkse verbruik van ongeveer 50 Belgische gezinnen. De installatie bouwt voort op eerdere zonne-energieprojecten op de Gentse bio-incubatorsite en ondersteunt het decarbonisatietraject van VIB.

Dalende

CO 2 -uitstoot

Met jaarlijkse CO2-monitoring volgt VIB de impact van genomen maatregelen nauwgezet op. Na een daling van 13% tussen 2023 en 2024 nam de uitstoot in 2025 nog eens met 1,5% af. In totaal betekent dat een reductie van 15% tegenover het referentiejaar. Die trend weerspiegelt het gecombineerde effect van infrastructuurinvesteringen, een lager energieverbruik, bewustere aankopen, en minder dienstreizen. De meting blijft een belangrijk kompas om voortgang te bewaken, prioriteiten bij te sturen, en koers te houden richting klimaatneutraliteit.

VIB GHG emissie trends

totale GHG-emissies

2030 doel

Duurzaamheidsrapportering volgens de Europese

VSME-standaard

VIB heeft inmiddels drie volledige CO2-rapporten (2023, 2024, en 2025), maar uitstoot is slechts één onderdeel van het duurzaamheidsverhaal. Voortbouwend op de inzichten uit de materialiteitsanalyse van 2024, die onze prioriteiten aanscherpte en duidelijke doelstellingen vastlegde, hebben we onze aanpak van duurzaamheidsrapportering verder versterkt. Dit jaar heeft VIB de vrijwillige duurzaamheidsrapportagestandaard van de EU voor kmo’s (VSME) overgenomen als leidraad voor de rapportering. Dit jaarverslag bevat onze eerste duurzaamheidsverklaring volgens de VSME-richtlijnen, die een samenhangend en transparant overzicht biedt van onze belangrijkste duurzaamheidsgegevens en -initiatieven binnen één uniform kader.

Scan de QR-code om de volledige duurzaamheidsverklaring van 2026, opgesteld volgens de VSME-standaard, te raadplegen.

Onze duurzaamheid in cijfers

11.571 MWh

hernieuwbare energie - totale energieverbruik 19.243 MWh (over alle sites)

25%

minder CO 2 -voetafdruk van zakenreizen sinds 2023

48

labs met LEAF-certificatie

2.010 tCO 2 e

Scope 1 & 2 emissies

28% reductie van GHG tegen 2030

25%

minder CO 2 -voetafdruk van woon-werkverkeer sinds 2023

Goed bestuur voor blijvende impact

Blijvende uitmuntendheid vraagt om stevige fundamenten. Het bestuursmodel van VIB biedt strategische focus, transparante besluitvorming, en nauw overleg met partneruniversiteiten en andere stakeholders. Tegelijk garandeert zorgvuldig financieel beheer de stabiliteit die nodig is om te blijven investeren in onderzoek, talent, en infrastructuur.

De structurele steun van de Vlaamse overheid vormt daarbij een essentieel fundament, aangevuld met competitieve internationale financiering, industriële samenwerkingen, en filantropische bijdragen. Samen zorgen goed bestuur en gezonde financiën voor de stabiliteit én flexibiliteit die nodig zijn om impact te blijven maken in een dynamische onderzoeksomgeving.

Organisatie en bestuur

Het beheer van VIB’s brede waaier aan activiteiten – verspreid over meerdere locaties, wetenschappelijke disciplines, en partnerschappen – vraagt om een solide en transparante bestuursstructuur.

Dit kader zorgt voor sterk leiderschap, duidelijke verantwoordelijkheden, en een heldere strategische koers.

Organisatiestructuur

Algemene Vergadering

Raad van Bestuur

Institutionele Adviesraad

Directiecomité

Algemene Directie

Groepsleiderscomité

Postdoccomité

Wetenschappelijke Adviesraad

Algemene Vergadering

De Algemene Vergadering (AV) is het hoogste beslissingsorgaan van VIB. Ze komt minstens één keer per jaar samen om het activiteitenverslag van het voorbije jaar goed te keuren en de begroting voor de volgende periode te valideren. Daarnaast is de AV verantwoordelijk voor het goedkeuren van de financiële rekeningen, het aanpassen van de statuten wanneer nodig, en het benoemen of ontslaan van haar leden. De AV verenigt 41 vertegenwoordigers uit het Vlaamse biotechecosysteem – universiteiten, onderzoeksinstellingen, industriële partners, werknemersorganisaties, en de Vlaamse overheid – en zorgt ervoor dat VIB nauw verbonden blijft met de bredere wetenschappelijke en maatschappelijke context.

Raad

van Bestuur

De Raad van Bestuur (RvB) superviseert de werking van VIB en heeft de volledige bevoegdheid over beheersbeslissingen, inclusief de externe vertegenwoordiging van het instituut. Het dagelijks bestuur is toevertrouwd aan de algemene directie, maar de Raad bepaalt hun mandaat en evalueert regelmatig hun prestaties.

De RvB komt vijf keer per jaar samen, geeft strategische richting en ziet toe op de toepassing van de principes van goed bestuur. De Raad telt dertien leden, afkomstig uit de Vlaamse universiteiten, de bedrijfswereld, en de Vlaamse overheid.

ACADEMISCHE VERTEGENWOORDIGING

Katharina D’Herde

Emeritus Professor, UGent

Luc Moens

Emeritus Professor, UGent

Patrick Callaerts

Vicerector, KU Leuven

Stefaan Vaes

Vicerector, KU Leuven

Maarten Weyn

Vicerector, Universiteit Antwerpen

Peter Schelkens

Vicerector, Vrije Universiteit Brussel

INDUSTRIËLE VERTEGENWOORDIGING

Ajit Shetty

Erevoorzitter, Janssen Pharmaceutica

Leen Limbourg

Founding Partner, atoms & art

Griet Nuytinck

Managing Director, Anacura

Koen Quaghebeur Directeur, Globachem

Chris De Jonghe

Managing Director, Factor Plus BV VLAAMSE OVERHEID

Dieter Deforce Professor, UGent

Bart De Moor Professor, KU Leuven

Institutionele Adviesraad

De Institutionele Adviesraad (IAB) geeft strategisch advies over het institutionele beleid en speelt een belangrijke rol in het versterken van VIB’s internationale impact. De IAB bestaat uit internationaal erkende

wetenschappers en leiders uit de industrie, die een extern perspectief bieden en mee helpen bepalen hoe VIB aan de top van het levenswetenschappelijk onderzoek blijft.

Detlef Weigel

Directeur, Max Planck Institute for Developmental Biology, Tübingen (DE)

Huda Zoghbi

Directeur, Jan and Dan Duncan Neurological Research, HHMI Investigator and Professor Baylor College, Houston (US)

Peter Piot

Emeritus Directeur, London School of Hygiene & Tropical Medicine, London (UK)

Daria Mochly-Rosen

Professor, Chemical & Systems Biology –Stanford, Oprichter and co-directeur SPARK, Stanford (US)

Luc Debruyne Voormalig voorzitter Global Vaccines, GSK, Brentford (UK)

Susan Gasser Directeur, ISREC Foundation, Lausanne (CH)

Directiecomité

Het Directiecomité (DC) brengt de wetenschappelijk directeurs van de VIB-onderzoekscentra samen, aangevuld met geselecteerde leden van VIB HQ en vertegenwoordiging vanuit het

Christine Durinx

Managing Director VIB

Jérôme Van Biervliet

Managing Director VIB

Bart Lambrecht

Wetenschappelijk Directeur VIB-UGent

Centrum voor Inflammatieonderzoek

Yves Van de Peer

Wetenschappelijk Directeur VIB-UGent

Centrum voor Planten Systeembiologie

Kris Gevaert

Wetenschappelijk Directeur VIB-UGent

Centrum voor Medische Biotechnologie

Patrik Verstreken

Wetenschappelijk Directeur VIB-KU Leuven

Centrum voor Hersenonderzoek

Diether Lambrechts

Wetenschappelijk Co-Directeur VIB-KU

Leuven Centrum voor Kankeronderzoek

Jean-Christophe Marine

Wetenschappelijk Co-Directeur VIB-KU

Leuven Centrum voor Kankeronderzoek

Kevin Verstrepen

Wetenschappelijk Directeur VIB-KU Leuven

Centrum voor Microbiologie

Groepsleiderscomité. Als wetenschappelijke leiding bepaalt het DC VIB’s onderzoeksrichting, stelt het prioriteiten op en zorgt het voor afstemming tussen strategie en uitvoering in alle centra.

Jan Steyaert

Wetenschappelijk Co-Directeur VIB-VUB Centrum voor Structurele Biologie

Han Remaut

Wetenschappelijk Co-Directeur VIB-VUB Centrum voor Structurele Biologie

Rosa Rademakers

Wetenschappelijk Directeur VIB-UAntwerpen Centrum voor Moleculaire Neurologie

Sebastian Haesler

Wetenschappelijk Directeur NERF

Stein Aerts

Wetenschappelijk Directeur VIB.AI

Rik Audenaert CFO

Veerle Bogaert

HR-Directeur

Geert Van Minnebruggen Technologiedirecteur

Inge Boets Communicatiedirecteur

Frederik De Coninck

ICT-Directeur

Marleen Vanstraelen

Hoofd van Science Policy

Algemeen Management

Het dagelijks bestuur van VIB wordt geleid door Managing Directors Christine Durinx en Jérôme Van Biervliet. Samen met de unitmanagers coördineren zij de activiteiten van het instituut en zorgen ze voor een vlotte uitvoering van de strategische doelstellingen.

Groepsleiderscomité

Het Groepsleiderscomité (GLC) ondersteunt het werk van het DC door de stem van de principal investigators binnen VIB te vertegenwoordigen. Het bestaat uit vertegenwoordigers van elk centrum en van VIB Technologies. Het GLC bevordert open communicatie tussen groepsleiders, HQ en het DC, en helpt knelpunten en kansen in de onderzoeksomgeving tijdig te identificeren.

Postdoccomité

Het Postdoccomité (PDC) draagt bij aan een sterke postdocgemeenschap door samenwerking tussen VIB-centra en met industriële partners te stimuleren. Het biedt postdocs kansen om hun netwerk te versterken, soft skills te ontwikkelen en zich voor te bereiden op de volgende stappen in hun loopbaan.

Wetenschappelijke Adviesraden

Elk VIB-onderzoekscentrum wordt ondersteund door een eigen Scientific Advisory Board (SAB). Deze raden bestaan uit toonaangevende internationale experts in de relevante vakgebieden. Ze werken nauw samen met de wetenschappelijk directeurs om de langetermijnstrategie van het centrum te begeleiden en de ontwikkeling van sterke wetenschappelijke programma’s te ondersteunen.

Goed bestuur

VIB werkt volgens een publiek beschikbare Good Governance Charter, te raadplegen via vib.be. Het instituut evalueert en actualiseert de principes van goed bestuur regelmatig, zodat ze blijven aansluiten bij evoluerende lokale en internationale standaarden en tegemoetkomen aan de verwachtingen van alle stakeholders.

Resultatenrekening

2025 Financieel overzicht

• Inkomsten en toewijzing

€193,12M

€140,31M

€95,08M

€39,75M

€32,07M

€12,69M

€85,93M

€42,16M

€12,22M

€11,48M

€11,87M

€26,23M €1,96M

€4,25M

€

Balans

Foto Credits

Niettoegeschreven beelden zijn opgenomen ondanks zorgvuldige inspanningen om alle rechthebbenden te identificeren. Wetenschappelijke en microscopiebeelden zijn eigendom van de respectieve onderzoekers en onderzoeksgroepen. De meeste labbeelden en profielfoto’s zijn auteursrechtelijk beschermd door VIB – Ine Dehandschutter. VIB past credits graag aan op verzoek; dergelijke aanpassingen kunnen echter uitsluitend worden doorgevoerd in de online versie van dit jaarverslag, niet in de gedrukte editie.

p.32 – © Jeremy Paterno

p.34 – © Miranda Lastra Osua

p.40 – © Liesbeth Dingemans

p.60 – © Jo Schelstraete

p.63 – © VIB-Gino Verhulst

p.66 – © Jo Schelstraete

p.73 – © Dieter Telemans (foto van Zoë Van Acker)

p.80 – © National Geographic *

p.88 – © Stijn Bollaert

p.95 – © Fermentis by Lesaffre

p.123 – © Steven De Gieter

* AB InBev had hulp nodig bij het vinden van een giststam die genetisch kon worden veredeld om een zo laag mogelijk alcoholpercentage te produceren. Daarom wendde het innovatieteam zich tot prof. Verstrepen, van wie het bierlab een van ’s werelds grootste collecties giststammen voor voedselfermentatie bezit. (Foto door Justin Jin)

Suzanne Tassierstraat 1 9052 Gent België

Tel. +32 9 244 66 11 info@vib.be www.vib.be