Voorpublicatie Wat ze naliet van T.R. Richmond

Wat ze naliet_vooruitexempl_136x215 14-07-15 16:27 Pagina 1

Wat ze naliet

vooruitexemplaar Verschijnt oktober 2015

Wat ze naliet_vooruitexempl_136x215 14-07-15 16:27 Pagina 2

Wat ze naliet_vooruitexempl_136x215 14-07-15 16:27 Pagina 3

T.R. Richmond

Wat ze naliet Vertaald uit het Engels door Roelof Posthuma

Ambo|Anthos Amsterdam

Wat ze naliet_vooruitexempl_136x215 14-07-15 16:27 Pagina 4

Opdracht in Wat ze naliet door professor J.F.H. Cooke, gepubliceerd september 2013 Voor Alice Salmon (7 juli 1986-5 februari 2012) en Felicity Cooke (16 oktober 1951-) Zonder de eerste zou dit boek niets zijn geworden; zonder de laatste ik ook niet.

Wat ze naliet_vooruitexempl_136x215 14-07-15 16:27 Pagina 5

proloog

Artikel in het tijdschrift van de Kunstraad, 2001 What’s in a name? Wat zegt een naam? Dat is de vraag die we tieners dit jaar in de Nieuwe Talentenwedstrijd vroegen te beantwoorden, in minder dan duizend woorden. Dit is de winnende inzending van de vijftienjarige Alice Salmon. Mijn naam is Alice. Daar zou ik het bij kunnen laten. Ik weet wat ik daarmee bedoel. Ik ben mezelf, Alice Salmon. Groot, doorsnee uiterlijk, grote voeten, haar dat gaat krullen zodra er maar over water wordt gepraat, een beetje een tobber. Enorme muziekfan en echte boekenwurm, die het ook heerlijk vindt om buiten te zijn, hoewel ze als de dood is voor spinnen. De meeste mensen noemen me Alice, maar soms zeggen ze ook Al, Aly of zelfs Lissa, waar ik trouwens een bloedhekel aan heb. Als kind had ik duizenden bijnamen, zoals Ali Baba en Ice, en mijn favoriete bijnaam, vooral wanneer mijn vader me zo noemde, Ace. Mijn oom noemt me Celia, wat een anagram is van Alice, maar ik haal de woorden ‘anagram’ en ‘anachronisme’ vaak door elkaar. ‘Dat ben ik,’ zegt mijn vader altijd als iemand anachronisme zegt, hoewel het woord ‘pap’ eigenlijk een palindroom is. Dat heb ik gisteren geleerd. Ik vind het leuk om dit soort dingen te weten, zelfs mijn beste vriendin Megan zegt dat ik klink alsof ik een woordenboek heb in-

5

Wat ze naliet_vooruitexempl_136x215 14-07-15 16:27 Pagina 6

geslikt. Ik wil niet met mijn kennis te koop lopen, maar je moet wel als je Engels wilt gaan studeren. Als ik mijn diploma heb, wil ik dolgraag naar Exeter of Liverpool, het maakt me eigenlijk niet uit, als het maar ver weg is van Corby, hoewel er, waar je ook heen gaat, waarschijnlijk mensen zijn die juist dáár vandaan proberen te komen. Om eerlijk te zijn, ik kan niet wachten om te vertrekken, met mijn moeder die haar neus telkens in mijn zaken steekt. Volgens haar doet ze het omdat ze om me geeft, maar het is niet eerlijk dat ik eronder moet lijden dat zij paranoïde is. Uiteraard heb ik die laatste zin pas toegevoegd nadat ze dit gelezen had, en ze zal die nooit zien omdat ik absoluut niet ga winnen. Misschien zit de muziek waar ik van hou in mijn naam (ik luister wel vierhonderd keer per dag naar Dancing in the Moonlight), of misschien zijn het de tv-series waar ik naar kijk (ik ben ’s wereld grootste Dawson-fan) of mijn vriendinnen of het dagboek dat ik bijhoud. Misschien zijn het alle stukjes bij elkaar die ik me van die dingen kan herinneren, wat niet veel is want ik heb een beroerd geheugen. Of is het misschien mijn familie? Mijn vader en moeder en mijn broer die me altijd ‘aluis’ noemde of ‘muis’ en dan dacht dat hij de leukste grap uit de wereldgeschiedenis had gemaakt. Misschien zijn het mijn kinderen, hoewel ik die nooit ga krijgen, alsjeblieft niet, met al hun gekwijl, gekots en gepoep. Ik heb niet eens een vriendje. Maar als meneer DiCaprio dit leest, ik heb vrijdag vrij… ‘Je bedenkt je nog wel,’ zegt mam over die baby’s, maar dat zei ze ook over asperges en daar denk ik nog net zo over. Misschien zit in mijn naam wat ik graag wil gaan doen, zoals reizen, of het leukste wat ik al gedaan heb, wat zonder meer die vrijwilligersdag in het doveninstituut was (zie je mijn aureooltje glimmen?), of misschien het ergste wat ik gedaan heb (en wat ik hier nóóit ga zeggen!). Ik zou je kunnen vertellen over mijn leukste dag ooit. Moeilijk te zeggen, misschien was het die dag toen Meg en ik naar Enrique Iglesias gingen, of toen ik J.K. Rowling ontmoette, of die verrassingspicknick met mijn opa op mijn verjaardag. Het probleem is dat ‘ooit’ niet verder komt dan nu, en dat morgen al beter kan zijn.

6

Wat ze naliet_vooruitexempl_136x215 14-07-15 16:27 Pagina 7

Daarom zou ik ‘tot nu toe’ moeten zeggen in plaats van ooit. Soms kun je ook zeggen wat iets is door uit te leggen wat het níét is (ik heb het net gegoogeld en het heet ‘apofasis’), dus misschien houdt mijn naam de dingen in die ik zou kunnen doen in plaats van wat ik hier doe, zoals mijn wiskundehuiswerk of Mr. Woof uitlaten. Ik wilde vroeger altijd dat er meer beroemde mensen waren die Alice heetten. Maar ook weer niet zo megaberoemd, want dan zou iedereen wanneer die naam genoemd werd direct aan hen denken, zoals wanneer je Britney of Cherie zou heten. Meer zo halfberoemd. Natuurlijk is er Alice Cooper, maar dat is een man, en het is niet eens zijn echte naam. En dan heb je Alice in Wonderland, die ze er bij mij heel vaak bij haalden met citaten als ‘vreemderder en vreemderder’. Maar mijn favoriete regel was altijd die over dat je jezelf niet kunt beschrijven omdat je eigenlijk niet echt jezelf ziet, ook al begreep ik die nooit. Ik neem aan dat ik ook ben wat ik hier schrijf, wat misschien allemaal onzin is. Ik heb mijn moeder gevraagd dit te lezen, alleen om de spelling te controleren, en zij zei dat het prima was, hoewel de eerste en laatste regels klonken alsof ik een alcoholist was, maar ik zei dat dat aan haar interpretatie lag. Mam zei dat er een paar dingen waren waar ik nog eens naar moest kijken, maar het heeft geen zin om dit in te sturen als het allemaal gelogen is. Wel heb ik de sms-taal en scheldwoorden eruit gehaald, waarvan er heel veel in de eerste versie zaten (dit is de zevende!). Ook gebruik ik te veel haakjes en uitroeptekens, maar die laat ik erin omdat het anders weer niet zou zijn zoals ik ben. ‘Soms word ik er bang van hoeveel we op elkaar lijken,’ zei mam nadat ze het gelezen had. Ze is niet de enige. Hoe goed ze het ook probeert te verbergen, er zijn dagen dat ze in het huis loopt te kniesoren alsof de wereld vergaat (ja, ook deze zin is er pas in gekomen nadat ze het had gelezen, over de gedachtepolitie gesproken!). Volgens pap moet ik als baby op mijn hoofd zijn gevallen omdat ik en hij bijna in niets op elkaar lijken, behalve dat we beiden gek zijn op zalm, wat grappig is omdat je zou kunnen zeggen dat het kannibalen van ons maakt.

7

Wat ze naliet_vooruitexempl_136x215 14-07-15 16:27 Pagina 8

Mijn naam is Alice Salmon. Vijf woorden van mijn duizend. Ik hoop dat ik meer dan tweehonderd keer die vijf woorden ben. En als dat nu niet zo is, hoop ik dat het op een dag zo zal zijn. Ik zet hier nu een punt achter en sta op om mezelf te vragen wie ik ben. Dat doe ik vaak. Ik ga straks in de spiegel kijken om mezelf gerust te stellen, mezelf te laten schrikken, mezelf te mogen, mezelf te haten. Mijn naam is Alice Salmon.

8

Wat ze naliet_vooruitexempl_136x215 14-07-15 16:27 Pagina 9

deel i

Gestolde beweging

Southampton StudentNet online forum, zondag 5 februari 2012 Onderwerp: ongeval Iemand een idee wat er bij de rivier aan de hand is? Overal politie en ziekenauto’s. Simon A, 08.07 uur Klopt. Het stikt er van de agenten. Johnny R is aan het roeien. Volgens hem is de hele oever afgezet. Ash, 08.41 uur Hoop dat er geen ongeluk is gebeurd. Die dam is altijd al levensgevaarlijk geweest. Had de uni al jaren geleden een hek voor moeten zetten. Vorige maand is er nog een hond verdronken. Clare Bear, 08.48 uur Misschien wel gevaarlijk, maar je moet toch flink aan het rotzooien zijn of domme pech hebben om over die reling in het water te vallen. Woodsy, 09.20 uur Het is kennelijk een dakloze. Rebecca de biologe, 09.54 uur

9

Wat ze naliet_vooruitexempl_136x215 14-07-15 16:27 Pagina 10

Volgens Twitter was het iemand van een vrijgezellenfeest die vanwege een weddenschap op de brug klom. Stootte zijn hoofd op weg naar beneden, dus bewusteloos. Ik viste vroeger vaak op dat stuk van de rivier… steenkoud in de winter. Een paar seconden in het water en je bent geheid onderkoeld. Krankzinnige stroming die je direct naar diep water sleept, behalve wanneer je een enorm sterke zwemmer bent. Graeme, 10.14 uur Was altijd al in trek bij zelfmoordenaars, die brug. Echt. 1992, 10.20 uur Klaar nu, stelletje lijkenpikkers. Ga maar weer zeuren hoe blut je bent. Stel je eens voor wat die familie voelt als ze deze shit lezen. Jacko, 10.40 uur Die familie komt niet op dit forum, of wel soms? Alleen treurige gasten zoals jij en ik, Jacko, zonder een echt leven! Mazda Man, 10.51 uur Mijn broer is brandweerman en volgens hem was het een oud-studente. Een meisje dat Alice Samson heette. The Gap Year Globetrotter, 10.58 uur In het jaar van mijn broer zat een meisje dat Alice Salmon heette. Leuke meid in alle opzichten. Harriet Stevens, 11.15 uur Heel veel Alice Salmons op Facebook. Er schijnt er maar één hier op de uni te hebben gezeten. Geen nieuwe posts van haar sinds gistermiddag, toen ze schreef: ‘Kan niet wachten om vanavond in Flames uit te gaan’. Woonde ze dan nog in Southampton? KatiePerryfan, 12.01 uur

10

Wat ze naliet_vooruitexempl_136x215 14-07-15 16:27 Pagina 11

OMG. Hoorde het net over Alice Salmon. Kende haar niet eens,

maar toch verbijsterd. Ze had toch geen kinderen? Zeg alsjeblieft dat dit níét waar is. Orphan Annie, 12.49 uur Het wemelt nu letterlijk van de politie. Waarom zoveel? Was het geen ongeluk? Simon A, 13.05 uur Goedemiddag allemaal. Ik zat in haar jaar als het ‘de’ Alice Salmon is. Ze woonde in Portswood en in haar laatste jaar in de Polygon. Ze werkt voor de media in Londen, hoewel ze me nooit zo’n ‘mediatype’ leek. Gareth1, 13.23 uur We noemden haar Alice de Vis! Ik kan het niet geloven. Wat zeggen jullie van een Facebookherdenkingspagina? Eddie, 13.52 uur Worden vissen niet geacht te kunnen zwemmen? Smithy, 13.57 uur F**k off, Smithy. Dit is niet het moment. Linz, 13.58 uur Had ze niet iets met een vent van Soton? Ze was toch dat meisje met die sproeten? Die zoveel hoeden droeg? Not so plain Jane, 14.09 uur De universiteit komt binnenkort met een officiële verklaring over dit onderwerp. Tot dat moment is het voor deze site niet passend om comments te publiceren. Daarom wordt dit topic per direct gestopt. StudentNet Forum Administrator, 14.26 uur

11

Wat ze naliet_vooruitexempl_136x215 14-07-15 16:27 Pagina 12

Brief van prof. Jeremy Cooke, 8 februari 2012 Beste Larry, Ik hoorde het nieuws toevallig. Niet te geloven, toevállig, uitgerekend in de docentenkamer. Je hoort toevallig dat een van je collega’s een aanrijding had met zijn nieuwe auto of dat Tesco van plan is een nieuwe superstore aan de ringweg te openen, of dat je parlementslid zijn zetel heeft verloren tijdens een tussentijdse verkiezing, maar een sterfgeval hoor je niet toevallig. Het was vanochtend en ik was verdiept in de puzzel in The Times. ‘Voornaam van een code, negen letters,’ mompelde ik. ‘Zeven verticaal.’ Niemand reageerde. Ik stond voor de kwelling van drie collegeuren aan eerstejaars. De gesprekken gingen gewoon door. ‘Wat vinden jullie eigenlijk van die dode oud-studente?’ zei Harris nogal luid. Iedereen zweeg, wachtend op zijn volgende proclamatie. Die parvenu wist altijd al hoe je een publiek moet bespelen. ‘Het was gisteren uitgebreid op tv, verdronken in de rivier.’ Het was aan mij voorbijgegaan. Ik kan me er vaak niet toe brengen om het nieuws te kijken; er zit zoveel oppervlakkige, sensatiebeluste rommel in die zo ontmoedigend voorspelbaar is. Ik dacht dat de evolutie ons juist beschaafder zou moeten maken. Bovendien was ik in de tuin aan het spitten geweest. ‘Volgens Points South was ze ook een goede zwemster,’ merkte iemand op. ‘Ja, maar Points South denkt ook dat de opwarming van het klimaat onzin is!’ riep een ander terug. Niets werkt beter dan een sterfgeval om de conversatie in de docentenkamer te verlevendigen. Ik vroeg me af of ze ook zo zouden reageren wanneer ik aan de beurt was. ‘Ik heb haar nog lesgegeven,’ zei een van de docenten Engels. ‘Het was het meisje van Salmon.’ Ik voelde mijn greep op de krant verzwakken. O god. Niet Alice. Nee, niet Alice, alsjeblieft, iedereen behalve mijn Alice. ‘Ze was gek op Plath, voorspelbaar genoeg,’ ging ze verder. ‘Aardig meisje. Pienter meisje.’ 12

Wat ze naliet_vooruitexempl_136x215 14-07-15 16:27 Pagina 13

Meer stemmen. Ze werd gevonden door iemand die zijn hond uitliet en die haar eerst voor een vuilniszak aanzag. Steeds vaker hoor je dat ze een vrijgezellenweekend had en dat een paar meisjes van de groep gestoeid hadden in een bootje. ‘De Alice Salmon die in 2007 is vertrokken?’ vroeg ik, zo nonchalant als ik kon. ‘Die Alice, ja,’ zei Harris. ‘Alice, Alice, who the fuck is Alice?’ lachte een van de promovendi. Kennelijk een grap voor ingewijden. Dit gaat je niet aan, Jeremy, hield ik mezelf voor. Niet meer. Concentreer je op de puzzel. Ga die veestapel van eerstejaars lesgeven over interculturele diversiteit in verwantschapsrelaties. Ga naar je afspraak in het ziekenhuis, en bereid vervolgens die zeebaars thuis. Maar Larry, het probleem was dat zich een beeld van Alice in mijn brein had genesteld. Ik probeerde me haar sereen en rustig voor te stellen, zoals Ophelia op het schilderij van Millais, drijvend met haar gezicht naar boven, haar jurk dansend op het golvende en kolkende water. Maar de rivier de Dane is niet de koele en heldere bron uit de verbeelding van Millais; het is een troebele en verraderlijke stroom, vol puin en ratten. In de tijd die het me kostte om drie andere puzzelomschrijvingen ook niet te kunnen oplossen (vroeger loste ik ze tijdens een kop koffie op, maar tegenwoordig raak ik kennelijk informatie kwijt) was ze een ander persoon geworden dan ik me herinnerde: ze speelde nu tennis op regionaal niveau, was temperamentvol en sprak Frans alsof het haar moedertaal was. Allemaal onwaar, voor zover ik wist. ‘Hoe dan ook, ze was wel een lekker ding,’ zei een van de nieuwen. ‘Allemachtig, luister eens naar jezelf,’ gooide ik eruit. ‘Jullie zijn net een stelletje aasgieren.’ ‘Denk aan je hart, ouwe jongen,’ grapte hij. Iemand vertelde de grap over hoe je haar en vingernagels na je dood blijven doorgroeien, terwijl het aantal telefoontjes afneemt. Het gesprek kwam zo op andere onderwerpen: de gezondheidszorg, het onderzoek van Leveson, de laatste ronde in de loononderhandelingen, de situatie in Syrië. Ik herinnerde me 13

Wat ze naliet_vooruitexempl_136x215 14-07-15 16:27 Pagina 14

de dag dat ze afstudeerde. Nergens opgetrokken wenkbrauwen omdat ik erbij was. Waarom ook? Ik was een gerespecteerd lid van de faculteit, maakte deel uit van de gevestigde orde; ik hoorde bij het meubilair. Ik wilde alleen de studenten van 2007 een behouden reis wensen en ze uitzwaaien toen ze de wijde wereld introkken. Ik stond stilletjes achteraan (het perfecte grafschrift voor mij), en keek naar een volwassen geworden Alice die ging vertrekken. Ze zag er schitterend uit in haar toga met afstudeerbaret. Ik had het heerlijk gevonden als ik haar moeder daar ook had gezien, maar ik heb haar gemist, of ze heeft me gemeden. Elizabeth. Arme vrouw. Hoe zou zij het nieuws hebben gehoord? Waarschijnlijk van de politie; ze zijn ongetwijfeld bij haar aan huis geweest, in plaats van op te bellen. De hemel weet wat het met haar zal doen, ze was op haar best al zo’n broze ziel. Ik weet nog hoe ze eruitzag als ze huilde. Ik bedoel nu haar moeder, Larry, niet Alice. Dat merkwaardige mechaniek van haar verdriet: de manier waarop haar gezicht van vorm veranderde, haar hele lichaam zelfs. Ik liet de krant zakken en voelde de tranen branden, hoewel ik al vijfentwintig jaar niet zal hebben gehuild. ‘Endeavour,’ riep Harris door de kamer. ‘Voornaam voor een code. Endeavour. Het was de voornaam van inspecteur Morse.’ Hij had gelijk. De wijsneus, hij had gelijk. Mijn excuses dat ik dit allemaal weer over jou uitstort, Larry, maar jij bent de enige bij wie ik eerlijk kan zijn. Gewoon mijn pen pakken (voor een handgeschreven brief: wat een heerlijke dinosauriërs zijn we toch) en beginnen met mijn standaardbegroeting geeft al zoveel troost. Geen formaliteiten nodig, geen terughouding. Ik kan echt mezelf zijn. Ik weet dat ik je niet hoef te vragen om tegen niemand iets te zeggen, maar dit verhaal krijgt aan deze kant onvermijdelijk nog een akelig staartje. Ze verdiende het niet om te sterven, Larry. Hartelijke groet als altijd, Jeremy

14

Wat ze naliet_vooruitexempl_136x215 14-07-15 16:27 Pagina 15

Twitterbiografie van Alice Salmon, 8 november 2011 Incidenteel twitteren, frequent shoppen. Opvattingen (grotendeels) van mijzelf. Voorzichtig, breekbaar. Indien gevonden, retour afzender. Ondertussen voor mij een schuimende skinny latte…

Uit het dagboek van Alice Salmon, 18 jaar. 6 augustus 2004 Ik wilde dat ik normale ouders had. Mam kwam net nog mijn kamer binnenstormen. Ze plofte op het bed neer en zette de aanval in. ‘Hoe voel je je?’ vroeg ze. Het laatste waar ik behoefte aan had was een preek. De hele kamer deinde nog op en neer. ‘Hou op met dat betuttelen,’ zei ik. ‘Ik ben alleen maar bezorgd.’ Ik ben dol op haar, maar als ze zoveel van me hield als ze zegt, zou ze me een keer met rust laten. Ze kan gewoon niet hebben dat ik lol maak. ‘Er gebeuren akelige dingen als je zo dronken bent.’ Ze aaide over mijn voorhoofd. Dat was mijn moeder ten voeten uit. Ze zag het hele leven als een aaneenschakeling van mogelijke rampen. Zo was het voor haar misschien, maar voor mij niet. ‘Er gebeuren ook erge dingen als je nuchter bent,’ antwoordde ik raadselachtig. ‘Luister alsjeblieft eens een keer naar me, Alice!’ Ook dat was een onterecht verwijt, want ik heb mijn hele leven vrijwel niet anders gedaan omdat ik geen keus had. ‘Ik kan niet wachten om het huis uit te gaan,’ zei ik. Ik tel de dagen af tot eind september. Southampton, ik kom eraan. Mijn moeder hield bij hoog en laag vol dat ik daar niet naartoe moest gaan en ze bleef erop hameren dat ik naar Oxford moest. Alleen een krankzinnige zou een plaats daar afwijzen, zei ze. Het was zo typerend voor mijn 15

Wat ze naliet_vooruitexempl_136x215 14-07-15 16:27 Pagina 16

moeder, altijd klaar om advies te geven zolang het maar niet op haar terugsloeg. Als ik maar voldeed aan het visioen dat zij van mij in haar hoofd had: een hardwerkende studente met de hoogste cijfers die een aardige man en 2,4 kinderen zou krijgen of een alcoholvrije blauwkous zou worden. Geen denken aan dat ik naar Oxford zou gaan met een stelletje rijkeluiskinderen. Ze staat er nu ook op dat ik aanstaande vrijdag voor middernacht thuis ben en plotseling kondigde ze gisteren aan dat ze niet zo zeker wist of ik wel naar V. moest gaan. ‘Misschien moet jíj eens gaan drinken, dan word je wat minder saai,’ zei ik. Kromgebogen als een oud besje begon ze mijn kleren van de vloer te pakken en fanatiek in de wasmand te gooien. Ze was behoorlijk in de contramine. ‘Alsjeblieft, laat mijn troep liggen! Je moet je altijd overal mee bemoeien.’ Toen kwam het kunstje van het lipbijten en treurig kijken als een leeggelopen ballon na afloop van het feest. ‘Het spijt me dat ik me zorgen maak om het welzijn van mijn dochter, het spijt me dat ik van je hou!’ ‘Dat bedoelde ik niet, ik bedoelde–’ ‘Wát bedoelde je dan precies?’ ‘Je bent gewoon zo schijnheilig,’ zei ik, om mijn huidige favoriete woord te gebruiken. Als kind zette ik in elk stuk in mijn dagboek een nieuw woord, het liefst met veel lettergrepen of een erudiete klank (wat misschien op hetzelfde neerkwam). Het waren gecompliceerde tekstjes die indruk zouden maken op iedereen die mijn schrijfsels per ongeluk onder ogen zou krijgen, hoewel ik niemand ook maar op een kilometer afstand van mijn dagboek liet komen. Alle oude exemplaren zijn overigens verdwenen, verbrand, en dit, beste lezer, is de 18+-versie! Dit zijn de stukjes van mij die mensen niet zien. Als de zwarte doos van een vliegtuig. Ik kan dit allemaal rustig opschrijven, want niemand luistert hier naar mij, het is alsof ik onzichtbaar ben. Mam zegt dat ze me vreselijk zal missen als ik het nest verlaat, waardoor ik mezelf als een kuiken zie, een groot, lelijk kuiken van een struisvogel of een ooievaar, geen sierlijk en gracieus kuikentje. 16

Wat ze naliet_vooruitexempl_136x215 14-07-15 16:27 Pagina 17

Daar moest ik aan denken toen ze bij mij in de kamer was en ik wilde dat ik de laatste paar minuten kon terugdraaien. ‘Waaróm drink je niet?’ vroeg ik. ‘Dat is een lang verhaal,’ zei ze. ‘Het ligt gecompliceerd.’ Zelfs dat ergerde me. Ik was hier degene met het complexe leven. Zij hoefde alleen maar met haar kaartje ‘Elizabeth Salmon Hypotheekadviseur’ opgespeld naar haar stomme baan bij het bouwfonds te gaan om geld te geven aan mensen die geen lening konden betalen, of het niet te geven aan hen die dat wel konden. Ze heeft het nooit over haar academische carrière, maar die moet een miljoen keer interessanter zijn geweest dan werken in een of andere ellendige kantoorstraat. Ik dacht weer aan V., de sms’jes van Meg, de foto’s van Pink en Kings of Leon op het podium, tussen al die uitgestrekte armen onder de stralende zon, en ik voelde de woede opkomen. ‘Je bent gewoon jaloers,’ zei ik. ‘En waarop dan precies?’ ‘Op het feit dat ik een leven heb. Het is hier net een begraafplaats.’ Zodra ze de kamer uit liep, lag ik voor pampus. Een poosje later ging ik naar de keuken, waar mam de vaatwasser inruimde. Ik deed wat toast in het broodrooster. ‘Hoe voel je je nu?’ vroeg ze. ‘We kunnen straks een stukje gaan wandelen als je dat leuk vindt. Frisse lucht helpt.’ Ik kauwde op mijn toast. Die smaakte nergens naar, maar maakte me wel misselijk. ‘Wat je allemaal zei, Alice, dat denk je allemaal toch niet echt?’ Op dat moment kon ik me niet precies herinneren wat ik eigenlijk had gezegd. Er had een motortje in me gedraaid, een ding dat me liet zeggen wat ik niet moest zeggen en liet doen wat ik niet wilde doen en nu voelde ik me ellendig, kater-ellendig maar ook ellendig-ellendig, gewoon heel slecht. Ik legde mijn hand op de mouw van de verschoten roze ochtendjas die pap haar ooit voor haar verjaardag had gegeven (ik hielp hem die uitkiezen, oké, ik kóós het ding voor hem) en voelde me beschaamd. Misschien was ze gewoon niet gelukkig, bedacht ik. Ik gaf haar een stevige om17

Wat ze naliet_vooruitexempl_136x215 14-07-15 16:27 Pagina 18

helzing en huilde een beetje. Ze hield me vast. ‘Rustig, rustig, liefje,’ zei ze, met haar hand over mijn rug wrijvend. ‘Gooi het er allemaal maar uit. Het geeft niet. Ouders moeten hun kinderen laten opgroeien, maar ze moeten ze ook laten gaan. Dat zul je op een dag begrijpen.’ Ik vertrok mijn gezicht. ‘Maar dat is allemaal voor de toekomst,’ ging ze verder. ‘Je moet nog heel wat doen voordat het zover is. Om te beginnen de universiteit. Stel je voor, mijn beide kleintjes op de universiteit.’ We zien Robbie niet vaak meer nu hij in Durham zit. Afgelopen zomer was hij naar Australië, de geluksvogel; ik kreeg foto’s van stranden en berichtjes als: ‘Hoe is het in Corby, loser!’ ‘Het spijt me van daarnet,’ zei ik. ‘Ik ben zo stom.’ ‘Je bent echt de dochter van je moeder.’ Daarna gingen we een beetje op het net surfen. We lazen de site van de nationale studentenvakbond en keken bij verschillende universiteiten welke vakken ik zou moeten doen (de lijst wordt met de dag langer!). We zagen foto’s van meisjes die hockey speelden of in groepjes van twee of drie tussen hoge gebouwen door liepen, met boeken onder hun arm en met hun afstudeerbaret in de lucht. Het leek allemaal onwezenlijk. Binnenkort ga ik het huis uit. ‘Het komt allemaal goed, liefje,’ zei mam, die mijn gedachten raadde. ‘Je zult het prima doen.’ Misschien is dit nostalgie, dacht ik terwijl ik aan de keukentafel ging zitten. Het geluid van de vaatwasser, de geur van de houten vloer, het tikken van de boiler, misschien zijn dat de dingen die ik me zal herinneren, die ik zal gaan missen. Mr. Woof kwam erbij en legde zijn kop op mijn schoot. Het is alsof zelfs hij weet dat ik wegga. ‘Hoe voel je je als je drinkt?’ vroeg mam. Ik zei bijna afschuwelijk, maar dacht toen aan de avond ervoor. De Peppers speelden en een van de jongens danste op een tafel. Ik had een grote slok punch genomen, proefde de ananas en bedacht plotseling hoe fantastisch het zou zijn als het leven altijd exact zo zou kunnen blijven. ‘Volgens mij voel ik me er beter door,’ zei ik. ‘Niet zoals ik ben, niet als Alice.’ 18

Wat ze naliet_vooruitexempl_136x215 14-07-15 16:27 Pagina 19

‘Lieverd,’ zei ze. ‘Het is bedrog. Hoe je je voelt als je vol zit met gin is niet echt.’ ‘Ik haat gin.’ ‘Ik wilde dat ik hetzelfde had kunnen zeggen,’ zei ze half glimlachend. ‘Dit is echt. De ochtend erna, de spijt, de schaamte, wij die ruzie maken, dat is nog het ergst, hoewel we het weer goedmaken, we maken het altijd goed, jij en ik.’ Ze haalde haar hand door mijn haar zoals ze vroeger had gedaan toen ik een klein meisje was. ‘Kijk eens hoe mooi je bent,’ zei ze. ‘Ik haat het om ruzie te maken met jou,’ zei ik. ‘Ik ook.’ ‘Je bent veruit de beste moeder die ik heb!’ zei ik lachend, terwijl ik het snot van mijn neus veegde. ‘En jij bent veruit de beste dochter die ik heb.’

Brief van prof. Jeremy Cooke, 10 februari 2012 Larry, Twee brieven in twee dagen, dat moet een record zijn, zeker wat onze recente correspondentie betreft. Het is weerzinwekkend hoe een sterfgeval het ergste bij mensen naar boven haalt. De studenten hebben letterlijk gesmuld van die kwestie met Alice, hoewel geen van de huidige jaargangen haar ooit heeft gekend. Zoals je je kunt voorstellen draait de geruchtenmachine op de campus op meer dan volle toeren en het ijskoude weer is niet langer het belangrijkste gespreksonderwerp. De studenten hebben hun mobieltjes, laptops en iPads gegrepen om theorieën uit te wisselen. Ze schudden hun hoofd en knikken geestdriftig in de kantine en de collegezalen, ze stampen de sneeuw van hun voeten en staan in huiverende groepjes met elkaar te roddelen op de quad voor mijn kantoor. Daar ga ik weer, ouwe jongen, ik noem de ruimte voor mijn kantoor weer een quad, met de pretenties die ik ontwikkelde toen ik nog plannen koesterde in 19

Wat ze naliet_vooruitexempl_136x215 14-07-15 16:27 Pagina 20

de richting van Oxford en Cambridge, met hun rechthoekige binnenpleinen tussen de statige gevels van de colleges. Eigenlijk is het niet meer dan een kaal betonnen plein waarover de studenten richtingloos voortschuifelen, en een toepasselijker metafoor voor hun toekomst ken ik niet. Ik was maandag uit de docentenkamer teruggefietst naar mijn kantoor en had de colleges laten schieten door te doen alsof ik ziek was (ironisch genoeg). Daarna heb ik online naar Alice gezocht. Er waren heel veel Alice Salmons, maar al snel vond ik degene om wie het hier gaat. De sociale media stonden er vol van. Wie heeft ooit gezegd dat je een oude hond geen nieuwe trucjes kunt leren, Larry? Zo verspreidt het nieuws zich tegenwoordig, als een enorm, grotesk spel van hele en halve geruchten. Flarden van roddels, losse woorden uit conversaties, stukjes herkauwde informatie, opgevangen tussen vier verticaal en negentien horizontaal. Maar wat een onzin; ze was geen bruisende blondine, ze was geen strijdvaardige feministe en ze was geen topper onder de journalisten van Fleet Street. Het was allemaal zo verrekte oppervlakkig. Ik zag haar afwisselend beschreven als flierefluitster, perfect, onverantwoordelijk, ongelukkig, dom, fit, vet, bloedmooi en een vrouw uit duizenden. ‘Nee,’ hoorde ik mezelf mompelen. ‘Hou op.’ Is dit misschien hoe jonge mensen tegenwoordig rouwen? Die zielenknijper met wie ik jaren geleden ooit kort van doen had (dat was kort nadat ik de moeder van Alice kende, zoals je misschien nog weet) zei altijd dat pijn ergens naartoe moest. Ik las alles over en van haar wat ik kon vinden. ‘Je bent nu bij dengelen,’ had iemand op haar Facebookpagina geschreven, wat me even een treurige steek gaf. Je kunt toch op zijn minst zorgen dat je het goed spelt. Ik kopieerde alles naar mijn pc en voelde een vreemd soort genoegdoening en rust. Alsjeblieft. Ik had een stukje van haar. Als ik dit allemaal binnen een paar minuten kon vinden, bedacht ik daarna, hoeveel zou ik dan te weten kunnen komen als ik dieper ging graven? Ik hoop dat we allemaal iets meer zijn dan de som van onze delen, zelfs ik, een academicus van vierenzestig voor wie zijn plek op de wereld nooit helemaal als thuis voelde. 20

Wat ze naliet_vooruitexempl_136x215 14-07-15 16:27 Pagina 21

Ik heb deze brief net herlezen, hardop, omdat ik er iets van een cadans in wil horen. Maar het geluid van je eigen voordracht heeft iets akeligs, alsof je iemand anders hoort. Die vermoeide, zoetvloeiend schoolse klinkers zonder zelfs maar een spoortje van Edinburgh. Vreemd dat ik dat ben, mijn stem. Ouwe Cookie. Is dit waar die studenten al die jaren naar hebben moeten luisteren, de arme blagen? Ik probeerde me de stem van Alice te herinneren. Een accent dat moeilijk te plaatsen was. Sociaal mobiele ouders, gymnasiale tongval, doorspekt met gelach. Waar is die gebleven, die stem die ooit tegen mij zei: ‘Waarom behandelt u mij alsof ik zo bijzonder ben?’ Ik kan natuurlijk geen contact opnemen met Elizabeth, maar ik zou naar haar vrienden en collega’s kunnen gaan. Ik zou naar de broer kunnen gaan. Ik had hem al snel gevonden op de website van zijn kantoor, met een stereotiepe biografie en een zwart-witfoto. Robert. Hij leek niet veel op zijn zus of zijn moeder. Het was ook niet moeilijk om haar vrienden en vriendinnen te vinden. Ze werkten in de marketing, het vastgoed en de financiële wereld; een paar hadden jonge gezinnen, met kleine Sophies en Georges. De kinderen die Alice nooit zou krijgen. Ik heb ze een voor een benaderd. ‘We hebben elkaar nooit ontmoet,’ begon ik steeds, ‘maar we hebben iets gemeen…’ Onderzoeken, vastleggen, verzamelen… ja, dat is wat de antropoloog doet. Larry, zou het haar familie niet een beetje troost of zelfs blijdschap geven als ik al die informatie bij elkaar kan brengen? Als ik haar weer een beetje leven inblaas, haar weer laat dansen omdat ze dat altijd zo graag deed? Dat moet ze van haar moeder hebben, die heel veel van dansen hield. Het zou fantastisch zijn te horen hoe jij erover denkt. Ondanks al je diploma’s stond je altijd veel meer met beide benen op de grond dan ik, werd je altijd meer beschouwd als, ik geef toe dat het een akelige term is, een man van het volk, ook al zag ik je altijd uitsluitend als van mij. Jij bent de enige tot wie ik me heb kunnen wenden. ‘Inspiratie’ is een afgesleten woord, maar dat is precies wat je voor mij bent geweest. Je hebt me nooit veroordeeld. Ik zal je nooit kunnen terugbetalen, hoewel ik deze week je kinderen in mijn testament heb opgenomen. 21

Wat ze naliet_vooruitexempl_136x215 14-07-15 16:27 Pagina 22

O, die heerlijke weelde om gewoon een brief met de hand te schrijven. Als kind maakte ik mij er zorgen over dat mijn handschrift steeds van stijl bleef veranderen. Ik was bang dat ik nooit volwassen zou worden voordat mijn handschrift vastlag. Zo zou ik dan zijn, gevormd. Hoe ontwikkelen mensen tegenwoordig dat gevoel van eigenheid als ze alleen nog maar op toetsenborden schrijven? Ik heb me vast voorgenomen om op deze manier met jou te blijven corresponderen. Het is een van onze tradities, een van onze geheimen. Een van de vele. Het zal je niet verbazen te horen dat het nieuws over Alice me als een mokerslag heeft geraakt. Ik ga niet doen alsof het niet zo is. Waarom zou ik? Wie we verder ook gedupeerd hebben, wij hebben nooit tegen elkaar gelogen. Dat was ons pact: geen leugens. In een wereld waarin de geheimen alom aanwezig waren, is onze eerlijkheid een van de weinige constanten in het leven geweest. Je bent als een kompas voor mij. ‘Partners in de misdaad,’ grapte je ooit. Ik heb alle informatie in een map ‘Red Alice’ gezet. Ik moest even grinniken toen ik die zo noemde. Een naam op een werkstuk plakken is altijd een van mijn favoriete bezigheden geweest. Het eerste antwoord van een van haar vriendinnen kwam binnen tien minuten. Vergeet Ophelia, ik ga Alice Salmon schilderen.

Blog van Megan Parker, 6 februari 2012, 22.01 uur Ik heb een kaart gekocht, maar wat zet je erop? Hoe kan een kaart ook maar een greintje troost bieden? Alice is dood. Mijn beste vriendin Alice is dood. Nooit eerder ging iemand van mijn leeftijd die ik kende dood. Zo verkeerd, zo onrechtvaardig, zo onwerkelijk, alsof je te horen krijgt dat er een giraf in de tuin staat. Kan niet ophouden met huilen. Hoe kan het dat je weg bent? Hoe kan het dat jij doodgaat terwijl andere mensen blijven leven? Ze ademen, eten, lopen rond, moordenaars

22

Wat ze naliet_vooruitexempl_136x215 14-07-15 16:27 Pagina 23

en verkrachters en allerlei ander tuig. Er is geen gerechtigheid als een zo fantastisch iemand als jij dood kan gaan. Je bent niet weg voor een dag, een week, een maand of zelfs de hele zomer, zoals toen je voor Center Parcs werkte. Voor altijd. Ik sta mezelf niet toe erover na te denken hoe dat voelt of hoe lang dat gaat duren. Ik kon het niet aan om alleen te blijven zitten en ik ben dus naar huis gegaan, naar mam en pap. Pap denkt dat er sectie zal worden verricht, omdat dat altijd gebeurt wanneer iemand onverwacht overlijdt. ‘Die arme meid, moet ze dat ook nog meemaken,’ zei hij. Waar ben je, waar hebben ze je naartoe gebracht? Ik ken plekken waar je niet bent. Je bent niet op de top van die heuvel in het Lake District, met mij en Chloe en Lauren, wij met onze handen op de betonnen landmeterspaal. Je bent niet in het Thaise restaurant in Clapham High Street waar we altijd naartoe gingen (hoor ons eens, Alice, een restaurant: hoe volwassen zijn we geworden!). Je zit niet in het busje van het uitstapje met de hockeyclub, terwijl we meezongen met Amarillo. Er zijn zoveel plekken waar je nu niet bent. Daar is hij weer, de giraf in de tuin, waar jij niet bent. Als ik naar buiten kijk, is er niets, alleen de roestige schommel waar jij en ik zo vaak op gespeeld hebben, waar we elkaar geheimen vertelden en plannen maakten voor als we groot zouden zijn. Je kon er maar een paar van uitvoeren, en net toen je het leven een beetje in de greep kreeg, gekke griet, zijn de luiken rondom je dichtgegaan. Het is niet eerlijk, maar als ik dat tegen je zei, antwoordde je altijd dat de wereld niet eerlijk was maar vol onrechtvaardigheid en dat de mensen dat direct zouden zien als ze alleen maar hun ogen open zouden doen. Ik heb de kaart aan je vader en moeder gestuurd. Een stomme kaart met een roze bloem voorop en ‘Met innige deelneming’ eronder. Het is zo onwezenlijk dat we innige deelneming voor jou moeten hebben. Ze zullen je zo verschrikkelijk missen. En Robbie ook. Ik wilde dat ik wist wat je me met Luke zou willen laten doen, of ik hem moet haten of

23

Wat ze naliet_vooruitexempl_136x215 14-07-15 16:27 Pagina 24

niet, want ergens diep vanbinnen ben ik er zeker van dat jullie weer bij elkaar zouden zijn gekomen. We waren vriendinnen vanaf dat we vijf waren. Altijd samen, door dik en dun (jij zei altijd voor de grap dat jij de dikke was en ik de dunne), op school, met vriendjes die niet deugden, we gingen zelfs samen naar de universiteit, en niet omdat we bange wezels waren, maar omdat Southampton een geweldige plek was en het fantastisch was om jou daar te hebben, ook al zat jij veel meer bij de incrowd dan ik! Wie moet me nu op het rechte pad houden en me zeggen dat het raar is dat ik iets met oudere mannen heb?! Volgens jou waren we echt een paar hopeloze gevallen, weet je nog, jij met wat je met Luke meemaakte, en ik met mijn zoektocht naar George Clooney, maar bereid om in geval van nood voor Harrison Ford te gaan. ‘Iedereen die iets voorstelt sterft met zevenentwintig jaar,’ zei je nadat Amy Winehouse aan een overdosis was overleden, maar je zei het alleen om het gesprek op gang te brengen. Dat deed je heel vaak, en je hebt de zevenentwintig niet eens gehaald. Sterven – een vreselijk woord, een woord dat ik haat. Er doen allerlei verhalen de ronde, maar waarom was je in vredesnaam bij die rivier? Je had een hekel aan water. Alice, lieverd, ik hoop dat je het niet erg vindt dat ik dit in mijn blog zet. Jij zou waarschijnlijk hetzelfde hebben gedaan. ‘Gooi het eruit,’ zei je altijd. ‘Spuug die pijn uit. Slinger hem terug naar de wereld.’ Sprak Chloe en Lauren eerder. We hebben niet veel gepraat, alleen gehuild. Heb je vader en moeder ook gebeld, maar ik kreeg de voicemail. We moeten nu allemaal sterk zijn voor hen, voor je lieve vader met zijn dwaze truien en de manier waarop hij altijd Al-ice zegt, met een kleine pauze tussen ‘Al’ en ‘ice’, alsof hij een vraag stelt en je moeder, je prachtige moeder, die vrouwelijke dynamo, op wie je als twee druppels water lijkt en met wie je zoveel trekjes gemeen hebt, maar je hebt nu geen trekjes meer gemeen met wie ook, het is gestopt, jij bent gestopt, er is een streep onder je getrokken, de

24

Wat ze naliet_vooruitexempl_136x215 14-07-15 16:27 Pagina 25

laatste pagina van je boek, en er is een enorm gat waar jij en die lach van jou en je afschuwelijke muzieksmaak en je krankzinnige leggings zouden moeten zijn. Ik heb net je mobiel gebeld omdat ik je stem wilde horen. Ben er niet. Maar dat wist je al. Zou graag met je praten dus laat alsjebliéééééft een leuk berichtje achter, dan spreken we elkaar heel snel… Mijn moeder kwam binnen en zei dat we aan de goede tijden moeten denken, want op die manier leven mensen door. Ik keek over haar schouder naar de roestige schommel. ‘Er staat een giraf in de tuin,’ zei ik. Ze moet gedacht hebben dat ik gek was geworden. Er is een licht uitgegaan. Ik hou van je, Alice Palace…

Artikel in Antropologie à la mode, augustus 2013 ‘Waarom ik het verleden heb opgegraven’ Professor Jeremy Cooke is in twaalf maanden tijd van een onbekende academicus tot een nationale bekendheid uitgegroeid. In zijn persoonlijke artikel vertelt hij openhartig hoe de ontdekking van een lijk de aanleiding werd voor zijn ‘onderzoek’ en hoe dat zijn leven voor altijd veranderde. Het was niet echt een eureka-moment, hoewel ik daar mogelijk nooit dichter bij in de buurt zal komen. Ik zat in de bibliotheek en had gezien hoe een student zijn initialen op een beslagen ruit schreef. rp. Robert Pearce heette hij geloof ik, maar dat is onbelangrijk. Ik was gebiologeerd door de letters en nadat de student was vertrokken, zette ik er een ‘I’ tussenin. Een van de bibliothecaressen glimlachte bevreemd naar me. Die ouwe Cookie is een beetje vreemd, dacht ze waarschijnlijk. Ik ging op de lege stoel zitten die nog warm was van de student die er had gezeten. Het rip bleef uren staan, en ik bleef zitten.

25

Wat ze naliet_vooruitexempl_136x215 14-07-15 16:27 Pagina 26

Ik moet ingedommeld zijn, want toen ik weer wakker werd, was het verdwenen. rp, rip, was daar geweest, en was daarna verdwenen. Op dat moment kreeg ik mijn inval. Dat is wat ieder van ons elke dag doet: een spoor nalaten, een afdruk, een teken. Ons teken. Zou het mogelijk zijn, vroeg ik me af, om uit zulke fragmenten een leven te reconstrueren? Om iemand weer samen te stellen en op te bouwen met behulp van dergelijke vluchtige flarden? Want ik had er de perfecte gelegenheid voor. Een leven, of eigenlijk een dood, voor mijn eigen deur. Daar, recht onder mijn neus. Alice Salmon. Het was ongetwijfeld, om een moderne wending te gebruiken, ‘een moment’ toen ik die geograaf zijn initialen in de condens zag schrijven (in een tijd waarin wiet roken als een kleine overtreding geldt, kon ik hem daar nauwelijks voor op de vingers tikken, toch) en getroffen werd door de plotselinge, onbekende vreugde van een nieuw idee. Een paar dagen voor die tijd was Alice, zoals een van de verslagen het eufemistisch uitdrukte, ‘het water ingegaan’. Zoals een lijkschouwer later vaststelde, moest dat tussen middernacht en twee uur in de ochtend van 5 februari 2012 zijn gebeurd. Maar acht jaar eerder, in de herfst van 2004, was ze voor het eerst hier gekomen. Uiteraard was ze toen voor alles en iedereen, en aanvankelijk ook voor mij, niet meer dan een eerstejaars, een van de duizenden die ik in de loop van tientallen jaren heb gezien. Ik herinner me dat ik haar dat jaar een paar keer zag: tamelijk groot, lang haar, opvallend. Onvermijdelijk is er de laatste tijd heel wat gespeculeerd over onze ‘band’, maar daarvan afgezien was zij in allerlei opzichten perfect voor mijn doel. Niet alleen vanwege de manier waarop ze stierf, maar meer vanwege de tijd waarin ze leefde. De manier waarop we communiceren is de afgelopen 25 jaar, tijdens ons leven, meer veranderd dan in de voorafgaande duizend jaar. Het internet heeft de regels herschreven. Haar generatie maakte die verandering mee, wás die verandering. Ik had natuurlijk geen idee waar het toe zou leiden, maar ik was niet van plan te vertrouwen op de wet van onbedoelde gevolgen. Wat mij betrof, zou het een degelijk en hopelijk verhelderend pro-

26

Wat ze naliet_vooruitexempl_136x215 14-07-15 16:27 Pagina 27

ject worden dat echter wel de nodige fijngevoeligheid zou vergen. Het was niet zozeer een poging om een hypothese te testen, maar meer een poging van mij om een leven in kaart te brengen. Haar leven. Ja, vanwege onze ‘connectie’, maar vooral omdat zij was zoals we allemaal zijn: gecompliceerd, fascinerend, uniek, menselijk. ‘Is het allemaal niet een beetje laag-bij-de-gronds?’ vroegen een of paar van mijn collega’s. Ze konden de pot op. Eindelijk volgde ik een keer mijn hart. Ik wilde weten hoeveel er van dat aardige, mooie meisje was achtergebleven, wat er over was. Het is tenslotte nog maar relatief kort geleden (het is de moeite waard te bedenken dat vrijwel alles evolutionair gezien relatief recent is) dat iemands leven en dood onopgetekend bleef als hij of zij niet van adellijk of koninklijk bloed was. Behalve bij de directe familie en misschien een klein groepje daaromheen bleef alles onopgemerkt. Degenen die je overleefden herinnerden zich je nog korte tijd, maar daarna, níéts meer. Het was niet echt een ‘onderzoek’ waar ik aan begon, niet in de traditionele betekenis van het woord. Dat zou een te pompeuze beschrijving zijn die een veel methodischer aanpak suggereert dan ik kon, of wilde, toepassen. Een woord dat anderen snel in de mond namen was ‘obsessie’, en misschien had het daar wel iets van weg. Om het motto van de scouting te citeren: ik heb mijn best gedaan. Mijn ‘vondsten’ staan allemaal in mijn boek. Om overlappingen te vermijden moest het materiaal licht bewerkt worden, maar ik ben ervan overtuigd dat wat er overbleef representatief, zo niet alomvattend is. Ik hoop dat het haar enig recht doet en, belangrijker, dat het recht verschaft. Want dat is mijn innige wens: dat de inhoud wordt beschouwd als bewijsmateriaal. Ze was vijfentwintig, dat arme, kostelijke kleine ding, toen ze het water inging. Hoe pervers is het dat de wereld pas belangstelling voor je krijgt wanneer je er niet meer bent, maar dat is altijd zo geweest. En hoe ironisch is het dat dit ertoe geleid heeft dat ik iets van een beroemdheid werd. Al mijn etnolinguïstische studies van de Sami-talen bleven buiten een kleine cirkel van academici onopge-

27

Wat ze naliet_vooruitexempl_136x215 14-07-15 16:27 Pagina 28

merkt, maar nu werd ik plotseling gevraagd. Sky News stuurde op een goddeloos tijdstip een auto naar mijn huis om me snel naar de studio te ontvoeren waar jonge, blonde vrouwen make-up op mijn wangen smeerden zodat de camera’s ‘van me zouden houden’. Hun vragen verwezen veelvuldig naar een ‘reis’: die van haar, van mij, van hen, iedereen schijnt dezer dagen op reis te zijn. Antropoloog. Ze waren allemaal gek op dat woord. Het was alsof het hun gezag en authenticiteit verleende. We hebben een antropoloog: een echte, in levenden lijve, hier in de studio. Al snel was het niet eens meer alleen mijn eigen vakgebied waarover ik gevraagd werd te orakelen; ik werd opgetrommeld om mijn licht over alle mogelijke actuele kwesties te laten schijnen. Afghanistan. Abortus. De nieuwe iPhone. En zelfs, op Channel 5, over onze obsessie met tv-kijken overdag. De ironie van die uitnodiging ging duidelijk aan de producer voorbij. Geconfronteerd met deze plotselinge populariteit raakten mijn betaalmeesters in tweestrijd: mijn roem straalde af op hun instelling, maar de kwestie Alice was geen onverdeelde zegen nu de verslaggevers de faculteit bestormden zoals ze voordien mijn huis hadden belaagd. Er ligt een vooruitgestuurd exemplaar van het boek op mijn bureau en het gezicht van Alice kijkt me vanaf de omslag aan. Als u het boek gaat lezen, zult u tegen de tijd dat u de laatste bladzijde omslaat de waarheid weten omtrent Alice Salmon. Ik hoed me ervoor om elk woord als de absolute waarheid te beschouwen, want degenen in wier levens zij een rol speelde, zijn per definitie subjectief: ze kijken door de bril van de liefde of, zoals ik zou ontdekken, in sommige gevallen van de haat. Over het algemeen is iedereen opmerkelijk behulpzaam geweest, zelfs wanneer ik uitlegde dat hun bijdrage in de openbaarheid gebracht zou kunnen worden. Ik heb het vanaf de eerste dag duidelijk gemaakt: er zou niets worden gezuiverd of verfraaid. Alles zou naar buiten komen, hoe beschamend of schokkend ook. Het was een benadering die ik trouwens ook onvoorwaardelijk op mijzelf toepaste. Gezien het terrein waar ik me op begaf was het onvermijdelijk

28

Wat ze naliet_vooruitexempl_136x215 14-07-15 16:27 Pagina 29

dat ik met tegenwerking te maken zou krijgen, maar de reacties uit sommige hoeken had ik niet kunnen voorspellen: dat er pogingen zouden worden gedaan om mijn werk te saboteren, dat mijn reputatie systematisch zou worden besmeurd en dat mijn vrouw zou worden bedreigd. Ze hebben me schijnheilig genoemd, als pervers gebrandmerkt, me beschuldigd van lijkenpikkerij en het opgraven van de doden. Maar als homo sapiens hebben we de plicht om dat te doen. Hadden we dat niet gedaan, dan zouden we niets weten over Toetanchamon of Machu Picchu. Als we die intense nieuwsgierigheid niet hadden, niet voortdurend over onze schouder keken, zouden we geen weet hebben van de grotschilderingen van Lascaux, zouden we niet naar die schitterende, rennende paleolithische stieren kunnen kijken en ons niet kunnen verbazen over het regelrechte wonder dat ze voor onze ogen tot leven komen, nu en zeventienduizend jaar geleden. Ik hoop dat ik nog tijd zal hebben om ze een laatste keer te bekijken. Ik kijk uit naar het volgende hoofdstuk in mijn leven, ook al zal dat kort zijn. Ik wil hier niet de docent uithangen, maar wat we tegenwoordig ‘communicatie’ noemen, spraak, begon eigenlijk ongeveer honderdduizend jaar geleden. Niet-verbale middelen die evolueerden tot verbale. Het schrift bracht een aardverschuiving teweeg: het gaf ons de mogelijkheid om dingen vast te leggen, ons dingen te herinneren. Het bespoedigde de verspreiding van kennis. Het was zowel evolutie als de versneller van evolutie. Dat is wat ons mensen onderscheidt, wat bepaalt hoe we leven en wie we zijn. Alice blonk uit in communicatie. Ik was vastbesloten om haar voor haarzelf te laten spreken. Zoals een van mijn voormalige collega’s het met onkarakteristieke scherpzinnigheid zei: laat haar haar eigen verhaal zijn. Ik geloof ook dat ik een beter mens ben dan voor dit alles begon. Ik ben in elk geval minder pretentieus, hoewel een dergelijke uitspraak over jezelf wellicht het toppunt van pretentie is. Als ik mijn vinger over de omslag van het boek laat gaan, verzet ik me tegen mijn natuurlijke neiging om te zeggen dat het, net als elk ander boek, onvolmaakt is. Bladzijden, in vormen geperste inkt, het wit dat geel verkleurt, het papier dat verkruimelt en ver-

29

Wat ze naliet_vooruitexempl_136x215 14-07-15 16:27 Pagina 30

gaat: een boek heeft zijn eigen levensduur. Maar ik denk aan de kracht en potentie ervan. Aan de gerechtigheid die erop zal volgen. Dat moet. Ik houd mezelf ook voor dat mensen die ik nooit heb ontmoet, die ik me nooit kan voorstellen, deze nietige offergave in de palm van hun hand zullen houden (ik ben geen technofoob, maar ik stel me het boek liever voor als een tastbaar, materieel object dan als een elektronisch bestand). Ik houd mezelf voor dat ik gehoord zal worden, dat ik tot vreemdelingen zal spreken, dat mijn woorden contact zullen leggen tussen ons, als zenuwweefsel. Misschien verlang ik naar absolutie. Verzoening. Vergeving. Uiteraard is er één persoon in deze hele treurige sage die ik nooit en te nimmer zal vergeven. Misschien zat er uiteindelijk toch iets van waarheid in die reacties. Over waarom ik uitgerekend dit meisje koos; waarom ik haar wilde, moest, reconstrueren, leven wilde inblazen. Want is dat niet waar we allemaal naar verlangen? Dat we ons belangrijk kunnen voelen, dat we gevraagd worden, opgemerkt zijn. Dat we iets hebben bewerkstelligd. Dat we gemist worden. Dat ieder van ons in de herinnering blijft. Dat we, zoals mijn collega’s op haar oude afdeling het zouden uitdrukken, gezegend zijn op deze aarde. Maar meer dan dat. Meer dan dat en minder dan dat. Eenvoudig dat er van ieder van ons wordt gehouden. Alice Salmon, rip. Wat ze naliet door professor Jeremy Cooke verschijnt volgende week bij Prion Press, £ 9,99. Lezers van Antropologie à la Mode krijgen korting wanneer ze een exemplaar bestellen via het nummer op blz. 76.

-

30

Wat ze naliet_vooruitexempl_136x215 14-07-15 16:27 Pagina 31

‘Favoriete citaten’, Facebookprofiel van Alice Salmon, 3 november 2011

‘Wees de heldin van je leven, niet het slachtoffer.’ Nora Ephron

‘De waarheid doet even pijn, maar een leugen voor altijd.’ Anon.

‘Er is een theorie die zegt dat een miljoen apen uiteindelijk de complete werken van Shakespeare produceren als je ze schrijfmachines geeft en aan het werk zet. Dankzij het internet weten we nu dat het niet waar is.’ Robert Wilensky

‘De jeugd is een droom, een vorm van chemische krankzinnigheid.’ F. Scott Fitzgerald

Wat ze naliet_vooruitexempl_136x215 14-07-15 16:27 Pagina 32

professorcooke.tumblr.com

isbn 978 90 414 2592 8 © Original English language edition first published by Michael Joseph, an imprint of Penguin Books Ltd. London © 2015 The Operative Word The author has asserted his moral rights. All rights reserved. © 2015 Nederlandse vertaling Ambo|Anthos uitgevers, Amsterdam en Roelof Posthuma Oorspronkelijke titel What She Left Oorspronkelijke uitgever Michael Joseph, an imprint of Penguin Books Ltd. London Omslagontwerp Marry van Baar Omslagillustratie © Tomasz Jankowski / Trevillion Images Verspreiding voor België: Veen Bosch & Keuning uitgevers nv, Antwerpen