oktober 2016 – nummer 1074 – jaargang 94
Ouderlingen blad voor Pastoraat en Gemeenteopbouw
Thema: Liefde en trouw
RICHARD VISSINGA
Het themanummer van deze maand over ‘Liefde en trouw’ roept herinneringen op aan een synodaal geschrift van alweer zo’n 30 jaar geleden. De gereformeerde synode besprak een rapport over homoseksualiteit. De conclusie van de meerderheid van de indieners van het rapport was dat er in de kerk net zo veel ruimte was voor homoseksuele als voor heteroseksuele mensen. Een homoseksuele geaardheid en levenswijze was geen reden om homo’s en lesbiennes te weren van het avondmaal of hen geen ambt te laten bekleden. Integendeel, bij de geaardheid van ieder mens gaat het om een diep geheim dat ieder ander dient te respecteren. Aan de plaatselijke kerken werd een synodale handreiking geboden onder de titel ‘In liefde trouw zijn’ waarover gemeenteleden met elkaar in gesprek konden gaan. De titel gaf de richting aan waarin gedacht en gesproken kon worden. Wat een groot goed en wat een geschenk tegelijk, als mensen elkaar in liefde trouw kunnen zijn! De grote woorden van liefde en trouw werden nader ingevuld met wat daarbij ook zo belangrijk is: aanvaarding en respect, gelijkwaardigheid en wederkerigheid. De handreiking heeft zijn dienst bewezen in de gereformeerde kerken. Veel gemeenteleden en kerkenraden zijn hierover met elkaar in gesprek gegaan. Daarbij kwamen ook de Bijbelteksten ter sprake, die op het eerste gezicht homoseksualiteit veroordelen. Maar die bij nadere beschouwing niet bleken te gaan over homo’s en lesbiennes die met
Ouderlingen blad voor Pastoraat en Gemeenteopbouw
redactioneel een andere geaardheid geboren zijn en zo elkaar in liefde trouw wilden zijn. Naast de afkeuring die het rapport ook opriep was er vooral instemming. Er is de afgelopen decennia binnen de Protestantse Kerk een veilige ruimte ontstaan, die ertoe geleid heeft dat onlangs de eerste dominee in Nederland is aangesteld speciaal voor homo’s, lesbiennes, biseksuelen en transgenders. Toch is dat geen reden om tevreden achterover te gaan leunen. Het klimaat is niet overal gunstig voor hen. Zowel buiten als binnen de kerk is er weerstand tegen mensen met een andere geaardheid. Er is vrees om ‘uit de kast te komen’. Daarom is het goed ons te herinneren wat er nog niet zo lang geleden ‘kerkbreed’ is uitgesproken. En om daar waar het mogelijk en zinvol is daarop te wijzen. Over de betekenis van liefde en trouw gaat het in dit boeiende themanummer. In het losse-artikelen-nummer van mei schreef ds Ingrid de Zwart haar laatste bijdrage in een serie van vijf onder de titel: Jeugdwerk - een kruiwagen met kikkers. We danken haar voor wat zij veelal uit eigen ervaring aanreikte. Daar kunnen we onze winst mee doen. In het vorige nummer van het Ouderlingenblad lazen we de eerste bijdrage van haar opvolgster, ds Jasja Nottelman over Student-en-kerk. Zij informeert over studentenpastoraat en de rol van studentenpastores. Wij heten haar welkom als scribent en zien uit naar de volgende bijdragen van haar hand.
2
2 redactioneel 26 boeken
in dit nummer
33 prikbord
4
21 10
4 Liefde en trouw Twee samenhangende begrippen uit de Bijbel in het dagelijks leven – ERICA HOEBE-DE WAARD
10 Omzien naar elkaar Liefde en trouw in het bezoekwerk, maar soms gaat er ook wel iets mis – GERRY KRAMER-HASSELAAR
21 Als wegen scheiden De scheiding van twee mensen raakt velen om hen heen, ook de gemeente – ROELOF DE WIT
6 Liefde en trouw in de Bijbel In het bijbelse spreken is God liefdevol en trouw. Wat betekent dat voor ons? – KLAAS SPRONK
15 Liefde en trouw vieren De zorg voor de viering van een levensverbintenis binnen de plaatselijke gemeente – ERICA HOEBE-DE WAARD
27 Vlinders in je buik Liefde en seksualiteit als thema in het kerkelijk jongerenwerk – INGRID DE ZWART
Het lied in het pastoraat Betekenis en pastorale mogelijkheden van een lied Student-en-kerk Mogelijkheden van kerkelijk werk met jonge volwassenen Bijbelwoorden nu De betekenis van een bijbelwoord voor nu Zonder weerstand komen we nergens… Omgaan met weerstanden bij veranderingen
3
volgend nummer Trauma-ervaringen en zorg Gebeurtenissen met diepe gevolgen Jeugdzorg en de kerk Aandacht voor jongeren in de knel Het werk van de Regenboog in Amsterdam Zorg voor mensen in (sociale) armoede
Oktober 2016 – nummer 1074 – Jaargang 94
Liefde en trouw, begrippen die binnen het christelijke geloof onlosmakelijk verbonden zijn met God zelf en met het dagelijks leven. Hoe krijgen ze gestalte binnen de kerkelijke gemeente?
L
ERICA HOEBE-DE WAARD Mw. drs. E. Hoebe-de Waard is als gemeentepredikant verbonden aan de Protestantse Gemeente te Wageningen. Zij is lid van de redactie van Ouderlingenblad
iefde en trouw
‘Mogen liefde en trouw je nooit verlaten, wind ze om je hals, schrijf ze in je hart. God en de mensen zullen je genegen zijn en je zult waardering ondervinden.’ Een wens uit de Bijbel (Spreuken 3: 3-4), die aangeeft hoe belangrijk liefde en trouw voor ons mensen zijn. Waar ben je zonder liefde? Hoe kun je leven zonder trouw/vertrouwen?
Een tweezijdig begrippenpaar In de Bijbel worden de begrippen liefde en trouw keer op keer verbonden met de naam van God. In die naam waarmee God zich aan mensen kenbaar maakt als ‘Ik zal er zijn’, klinkt trouw door én liefde. Als gelovige mensen mogen we op die liefdevolle nabijheid van God vertrouwen. Zo bezingt Psalm 147: 11: ‘vreugde vindt de heer in wie hem eren en in wie hopen op zijn liefde en trouw.’ Maar God geeft niet alleen zijn liefde aan ons; we worden als mensen uitgenodigd en uitgedaagd om zélf te leven met die woorden. Om de liefde en trouw niet alleen te ontvangen van God, maar ze ook te delen met mensen om ons heen.
Dit themanummer Wat zegt de Bijbel over ‘liefde en trouw’ en wat betekenen de twee begrippen in de praktijk van ons mens-zijn en kerk-zijn? Dit themanummer wil een antwoord geven op die vragen, door zowel aandacht
Ouderlingen blad voor Pastoraat en Gemeenteopbouw
te schenken aan de bijbels-theologische betekenis van liefde en trouw als aan de pastorale betekenis ervan. Daarnaast wil dit nummer inspireren en aanzetten tot reflectie op de praktijk: hoe geven we in de eigen gemeente gestalte aan ‘liefde en trouw’? Daartoe eindigt elk artikel met een casus of praktijkschets.
De artikelen Klaas Spronk beschrijft hoe in de Bijbel liefde en trouw verbonden zijn met God en mensen én met mensen onderling. Die twee zijn niet los van elkaar te zien. Dat maakt liefde en trouw weerbarstiger dan de woorden lijken. Het is niet alleen maar lief en aardig, maar vraagt ook wat van ons mensen. Hij schrijft: ‘Liefde vraagt echter ook om trouw, om volharding en om de juiste keuze op het goede moment. God – zeker ook de God zoals we die kennen in Jezus Christus – wijst ons daarin de weg en inspireert ons voor die weg te kiezen, om die weg te gaan en dat vol te houden.’ Jezus navolgen, daarmee zet Gerry Kramer-Hasselaar in als ze schrijft over ‘Liefde en trouw in de kerk en in het pastoraat’. Jezus gaf zijn leerlingen de opdracht ‘elkaar lief te hebben’, een opdracht die nog steeds geldt voor de gemeente vandaag. In de plaatselijke gemeente geven we onder andere gestalte aan die opdracht in het omzien naar elkaar. Daarin is onderlinge verbondenheid, trouw en vertrouwen, ontzettend belangrijk. Door herkenbare
4
Liefde en trouw, weerbarstiger dan de woorden doen vermoeden
5
casussen wordt zichtbaar waar binnen het pastoraat en bezoekwerk uitdagingen, grenzen en valkuilen liggen als het gaat om liefde en trouw. ‘Liefde en trouw vieren’ is het derde thema. Als een paar een zegen vraagt over hun huwelijk of hun relatie, dan gebeurt dat in een kerkdienst. Dat is geen ‘privé-aangelegenheid, maar een feest waar te midden van de gemeenschap de zegen van God ontvangen wordt. Hoe denkt de gemeente over liefde en trouw? Hoe bespreekt ze dat met stellen die een zegen willen over hun relatie? Is er ruimte voor gemeenteleden met een andersoortige relatie om de zegen te ontvangen of is de zegen binnen de plaatselijke gemeente alleen voorbehouden aan heterostellen die trouwen? Roelof de Wit beschrijft de andere kant van de liefde, het moment dat wegen scheiden. De impact van een scheiding is groot, voor het paar zelf, voor kinderen, familie en de directe omgeving. Maar het is ook van invloed op hun geloofsleven en op hun relatie tot de kerkgemeenschap. Hun verbond van liefde en trouw, gezegend door God, is verbroken… Kunnen ze allebei lid blijven van dezelfde gemeente? Hoe kun je er als gemeente, als ouderling of bezoeker voor hen zijn, in alle openheid en eerlijkheid, met liefde en trouw? Tot slot schrijft Ingrid de Zwart over het gesprek met tieners in de kerk over het thema ‘liefde en trouw’. Het is niet de taak van de kerk om de seksuele voorlichting van ouders over te nemen, maar ze heeft wel degelijk wat te zeggen over seksualiteit. Juíst vanuit de liefde en trouw van God voor mensen. Lichamelijke integriteit heeft daarmee alles te maken met geloof en de Bijbel: ‘je mag er zijn’. Aan de hand van een themamiddag met tieners laat ze zien hoe je op een open manier kunt bespreken wat grenzen zijn binnen seksualiteit. Zo leer je om je lichaam, door de Eeuwige geschonken, te koesteren en om trouw te blijven aan jezelf. Veel leesplezier en inspiratie gewenst!
Oktober 2016 – nummer 1074 – Jaargang 94