Issuu

Pastoraat en Gemeenteopbouw Juni 2014 - nummer 1049 - Jaargang 91

Thema

Pionieren

Redactioneel ontwikkelde methode om mensen te helpen om Wat is het een weldaad als je iemand ontmoet, veranderingen te realiseren waarover ze in dubio die echt naar je luistert. Iemand die je laat verkeren. uitspreken. Iemand die je niet in de rede valt Motiverende gespreksvoering blijkt ook vrijwilmet wat zij zelf heeft meegemaakt. Of die je o zo ligers en beroepskrachten in de kerk te helpen goed bedoelde adviezen aanreikt. Goed kunnen luisteren is een kunst. Het is een beetje als piano- om gesprekken vanuit een andere houding en met deels andere vaardigheden en oogmerken te spelen. Sommigen spelen als kind al de sterren voeren. van de hemel, anderen moeten het zich met Het boek bestaat uit twee delen. In het eerste noeste oefenarbeid eigen maken. Er zijn mensen deel, dat uit twaalf korte hoofdstukken bestaat, die haast van nature over grote luistervaardigheid staat de luisteraar centraal in haar rol van gastbeschikken, maar de meesten kunnen het leren. vrouw. Haar houding wordt getypeerd door een Door te ontdekken wat een goed contact in de grote ruimte en openheid voor de ander. Daarbij weg kan staan en waar de obstakels liggen. In de gaat het er om dat de bezoeker zó bij de ander pastoraatsgroep waar ik deel van uitmaak bespreken we deze maanden In gesprek, een boekje van aanwezig is, dat hij, wanneer hij dat wil, iets (of meer) onthult van wat hij denkt, wil en ervaart. Gerry Kramer-Hasselaar uit 2011 uit de OuderBert zegt het heel mooi: de ander wordt geholpen lingenbladreeks. Zij geeft aan hoe belangrijk om de ruimte die we voor hem maken desgeluisteren is: het betekent aandacht hebben voor wenst te betreden. Zo wordt hij een stukje verder de ander. Het schept nabijheid. De ander voelt tevoorschijn geluisterd. In het tweede deel (tien zich aanvaard en gekend (blz. 14). hoofdstukken) gaat het over de rol van vroedWie zich nog meer wil verdiepen in het belang vrouw. Daar is de luisteraar door aandachtig te én de kunst van het luisteren kan daarvoor ook luisteren behulpzaam om een verandering waar heel goed terecht bij het recent verschenen boek naar verlangd wordt te realiseren; een van Bert Bakker, Anderen tevoorschijn soort van geboorteproces. luisteren. (Uitg. Ekklesia 2013, ISBN Theorie en praktijk gaan in dit boek 978 90 75569 667, 224 blz. € 16,90) hand in hand. Tal van herkenbare prakBert Bakker is (interim)pastor, trainer, tijkvoorbeelden illustreren wat beoogd coach en adviseur bij verandervraagwordt. Lezers en gebruikers van het stukken. Hij werkte zesentwintig jaar boek worden uitgenodigd hun eigen geals pastor in verschillende gemeentes. dachten te vormen en te toetsen. Ik ben Zijn ervaring stelt hij steeds meer blij met dit mooie boek. Alle bezoekers beschikbaar aan collega’s en aan in de kerk, zowel de beroepskrachten gemeenten. In 2004 maakte hij kenals de gemeenteleden kunnen er hun nis met motiverende gesprekvoering, winst mee doen. een in de jaren tachtig in de zorg Richard Vissinga

OuderlingenBlad, juni 2014, nummer 1049

Pionieren als speerpunt van kerkelijk beleid

Voor en met mensen zoeken naar nieuwe gemeentevormen – Henk de Roest

Pionieren is weerbarstig en hoopvol tegelijk

Aandacht voor ‘stilte, bezinning en verbinding’ in Friesland – Gerko Last

Planmatig durven denken vanuit een visie – Martijn Vellekoop

Kernvragen Met dank aan de critici: Zij leren wat van wezenlijk belang is – Alrik Vos

Nijkleaster in Jorwert

De comeback van de kerk Inkijk in een pioniersplek in een oude stadswijk – Bram Dingemanse

Nieuwe vormen Nieuwe vormen en een bestaande gemeente. Hoe gaat dat samen? – Peter Smits

Pionieren in de vinex Getsewoud Over een jonge, eigentijdse kerk in een vinexwijk – Taco Koster

2 Redactioneel 32 Boeken 33 Prikbord

In dit nummer Volgend nummer Thema: ‘Aan de grens van het leven’

Vragen rond zelfeuthanasie

Vragen rond vroeggeborenen

Een actueel, maar ook een thema dat heel dichtbij komt

Spannende vragen aan het begin van het leven

Vragen rond wel/niet doorbehandelen Over het nut en de zin van doorbehandelen aan het einde van het leven

Ethische overwegingen Gedachten en lijnen vanuit de ethiek

Pastorale houding Wat vraagt het thema in de pastorale omgang?

Vragen rond arts en euthanasie Wat speelt er op het terrein van de medische regelgeving?

Tegenwoordig worden binnen de kerken meer en meer de mogelijkheden verkend om nieuwe gemeenten te beginnen en tot bloei te laten komen.

Pionieren als speerpunt van kerkelijk beleid

Henk de Roest

Dr. H.P. de Roest is hoogleraar praktische theologie aan de Protestantse Theologische Universiteit (vestiging Groningen)

Voor én met mensen die door bestaande gemeenten niet worden bereikt worden nieuwe gemeenschapsvormen gezocht. De structuur is niet: ‘Kom, ga met ons en doe als wij...”, maar er wordt verkend waar de mensen zijn, wat hen bezig houdt, door contacten aan te knopen, goed naar hen te luisteren en hun problemen te leren kennen. Het gaat er niet om nieuwe activiteiten te organiseren in de hoop dat er mensen op af komen, maar om tijd te investeren in de bestaande contacten die gemeenteleden hebben. Of nieuwe relaties te leggen. Een voorganger in dit themanummer van het Ouderlingenblad vertelt: ‘Na mijn komst in 2011 ben ik niet alleen gaan kennismaken bij de mensen, maar ik heb mensen gevraagd om mij te introduceren bij hun buren en vrienden. En aan de hand van een enquête ben ik met hen in gesprek gegaan: “Wat is belangrijk in jouw leven?”’ Een nieuwe geloofsgemeenschap kan beginnen met een luisterpost, met maaltijden, huiswerkbegeleiding of activiteiten voor kinderen. Peter Smits vertelt er in dit nummer over. De locatie kan een aula zijn van een

school of een gymzaal, maar ook een café of een woonkamer. Het kan ook gaan om oude vormen van kerk-zijn in een nieuwe gestalte, zoals vormen van monastiek leven: een nieuw klooster. Lees het artikel van Gerko Last. Het wordt allemaal aangeduid met de term ‘pionieren’. Pionieren is, zo lezen we bij Vellekoop, een belangrijk speerpunt geworden van het beleid van de Protestantse Kerk in Nederland. Dat hadden we in 2008 toen we een handboek voor missionaire gemeenschapsvorming schreven met als titel ‘Als een kerk (opnieuw) begint’ niet durven dromen. Andere kerken zoals de Christelijk Gereformeerde Kerk en ook evangelische geloofsgemeenschappen waren er al wat langer mee bezig. Binnen de PKN was er weerstand. Ook de kerkorde maakte het niet gemakkelijk en daar waren ook redenen voor. Daar kwam echter verrassend snel verandering in. In een recensie van ons boek schreef Wim Dekker: ‘De verschijning van dit boek zou in de kerkgeschiedenisboeken van de toekomst opgenomen kunnen worden als het begin van een nieuwe tijd. (...) Wanneer echt blijkt,

OuderlingenBlad, juni 2014, nummer 1049

Leren denken als een zendeling …

dat mensen tot geloof komen wanneer ze opgevangen worden in een nieuwe gemeenschap met andere vormen, dan moeten we daar vóór zijn, want de missie ging ooit aan de kerkvorming vooraf en mag nooit door gestolde kerkvormen worden belemmerd. Het is dan echter zeer wel mogelijk, dat de historische kerk ruimte schept voor zo’n nieuwe gemeenschap met andere vormen en deze zo opneemt in de katholiciteit van de kerk.’ Dat laatste lijkt nu volop te gebeuren en, wat meer is, krachtig gestimuleerd te worden. Ook financieel. De kerken trekken er in hun begrotingen voor de komende jaren veel geld voor uit.

Zaaien, groeien, bloeien, vrucht dragen Zijn nieuwe geloofsgemeenschappen, waarvan een aantal worden geschetst in dit nummer, werkelijk het begin van een nieuwe tijd? Alrik Vos schrijft in dit nummer: ‘Het is enorm verrijkend als er een situatie ontstaat waarin kerken en pioniersplekken van elkaar kunnen leren en elkaar positief kunnen beïnvloeden. Dat kan alleen door elkaar ruimte te geven.’ Deze positieve beïnvloeding wordt langzaam zichtbaar. Bram Dingemanse spreekt in zijn artikel over Thuis in West zelfs al voorzichtig over een comeback van de kerk. We zullen het de komende jaren nog moeten bezien, maar er wordt in elk geval veel denkkracht en creativiteit geïnvesteerd in nieuwe vormen van kerkelijke presentie. De landelijke kerken stellen er ook geld

voor beschikbaar en de aanvragen voor ondersteuning stromen nu binnen. Of het daarmee zal lukken om een nieuwe missionaire dynamiek te creëren? Opvallend zijn de ‘organische’ termen in de artikelen van dit nummer. Maakbaarheid is bij pionieren ondenkbaar! Het is allemaal kwetsbaar. Er wordt gesproken over ‘een nieuw boompje planten’, ‘in de kiem’, ‘groei’, ‘bloei’ en ‘vruchten dragen’. En wanneer een gemeente groter en groter wordt, zoals Crosspoint, dan spreekt de voorganger, Taco Koster, over ‘splitsen’. Koster vraagt zich af wat er zou gebeuren ‘als we mensen vanuit CrossPoint er op uit sturen om iets nieuws te doen, buiten onze bestaande kaders?’ Hij is stellig in zijn antwoord: ‘Het zou betekenen dat we het proces van pionieren opnieuw opstarten...’ En hij voegt eraan toe, dat dit proces weer zou beginnen met luisteren en met het aangaan van nieuwe relaties. ▪

Pioniers van nieuwe geloofsgemeenschappen geven aan dat zij moeten leren denken als een zendeling. Alle kerkelijke vormen, waaronder liederen, gebeden, preken, de structuur van de kerkelijke organisatie moeten opnieuw tegen het licht worden gehouden. In elke nieuwe context en voor elke nieuwe groep mensen moet de kerk weer opnieuw uitgevonden worden. Dit themanummer wil daarbij behulpzaam zijn.

OuderlingenBlad, juni 2014, nummer 1049

De boekgegevens zijn: Gerrit Noort, Stefan Paas, Henk de Roest en Sake Stoppels, Als een kerk (opnieuw) begint, Handboek voor missionaire gemeenschapsvorming, uitg. Boekencentrum Zoetermeer, 2008