Barbara Haverkamp Dat je voor mooie en bijzondere wijngaarden en wijnmakers niet ver hoeft te reizen laat Barbara wijnroutes in Nederland en België en neemt je mee langs betoverende plekken in de Lage Landen. Zo kom je bij een wijngaard waar klassieke muziek wordt afgespeeld tussen de ranken en waan je jezelf even in een droom wanneer je plaatsneemt aan een met linnen gedekte tafel tussen het groen. Ontdek ook de verrassende urban wineries. Met achtergrondinformatie over Nederlandse en Belgische wijn, prachtige foto’s, tips en interviews met bekende wijnambassadeurs is dit het perfecte (reis)boek voor de wijnliefhebber.
Barbara Haverkamp is een wijnliefhebber
WIJNROUTES
Haverkamp in dit boek zien. Ze deelt de beste
pur sang met de nodige wijndiploma’s op zak. Ze passie voor wijn te combineren met haar jarenlange marketingervaring. Ze deelt haar tips, hotspots en expertise op DeWijnwijven.nl en Grapefinds.nl.
NEDERLAND & BELGIË
heeft van haar hobby haar werk gemaakt door haar
NEDERLAND & BELGIË
Barbara Haverkamp
www.kosmosuitgevers.nl
NUR 500 Kosmos Uitgevers, Utrecht/Antwerpen
ONTDEK DE MOOISTE WIJNSTREKEN VAN DE LAGE LANDEN
NEDERLAND & BELGIË
ONTDEK DE MOOISTE WIJNSTREKEN VAN DE LAGE LANDEN
Kosmos Uitgevers, Utrecht/Antwerpen
© MARIJN DE WIJS
© PICTURE BAR
5
© MARIJN DE WIJS
VOORWOORD
Bijzondere wijnroutes ontdekken Als er één ding is dat steevast terugkeert tijdens al mijn vakanties, dan is het wel wijnhuizen en wijngaarden bezoeken. Het ontdekken van de meest bijzondere, onbekende plekken, de bevlogen wijnmakers die je ontmoet, de wijn die rijkelijk vloeit en de dozen vol wijn die je mee terugneemt van een mooie reis. Dat je dicht bij huis dezelfde beleving kunt krijgen, wist ik tot een tijdje terug niet. Wel dat er Nederlandse en Belgische wijngaarden waren natuurlijk, dat kan ook niet anders als je al jaren werkzaam bent
© JOEY VAN DONGEN
in de wijnwereld. Maar op dit niveau én met zoveel leuke activiteiten, dat overtreft mijn verwachtingen. Eén ding is duidelijk: wijn uit de Lage Landen zit in de lift. Je kunt er niet meer omheen! Lokale producten en duurzaamheid, het speelt niet alleen een steeds grotere rol in de keuken, maar ook de sommelier schenkt er aandacht aan op de wijnkaart. Lokale wijnen krijgen een ereplekje en worden vol trots in wijnarrangementen
8 WIJNROUTES
© MARIJN DE WIJS
geschonken. Gasten zijn nieuwsgierig en
vaak positief verrast over de goede kwaliteit. Het valt op: er is veel aandacht voor en zo wordt de weg naar de wijnhuizen steeds vaker gevonden. Ook bij (internationale) wijnkeuringen gooien de wijnen hoge ogen. Toen op vakantie gaan naar het buitenland wat minder vanzelfsprekend werd door alle beperkingen rondom het coronavirus ben ik tijdens een staycation in het oosten van het land op zoek gegaan naar de leukste lokale wijngaarden. Zo reden we op de bonnefooi naar Wijngaard Hof van Twente waar we met behulp van een tablet rondgeleid werden en op het terras eindigden om de wijnen te proeven. Het jaar ervoor bezocht ik al het wijnfeest van de Kleine Schorre in Zeeland, hier beleef je een heerlijke festivalsfeer met ontzettend goede wijn. Overtuigd om vaker op ontdekkingstocht te gaan in eigen land én buurland lanceerde ik met mijn team ook lokale wijngaarden op ons wijnplatform Grapefinds (zie www.grapefinds.nl). Hier vind je de leukste plekken met goede wijn in de segmenten wijnbars, restaurants, wijnwinkels en nu dus ook wijngaarden. Toen ik vervolgens benaderd werd door Kosmos Uitgevers om te praten over een boek vol wijnroutes, hoefde ik geen twee keer na te denken. Met dit boek hoop ik je te inspireren om wijnhuizen dicht bij of juist iets verder van huis te gaan ontdekken. In 2021 bezocht ik ontzettend veel wijndomeinen in Nederland en in België (Vlaanderen), en ik kan alleen maar zeggen: ga! Je zult er geen spijt van krijgen. Deel vooral jouw eigen lokale wijnroutes of ervaringen met de hashtag #wijnroutes en tag me op Instagram via @de_wijnwijven of @grapefinds.
Veel proef- en ontdekplezier! Barbara Haverkamp
VOORWOORD 9
WIJNBOUW IN DE LAGE LANDEN EN HERKOMSTBENAMINGEN Nederlandse en Belgische wijnbouw is booming Wijn uit de Lage Landen zit in de lift, ik noemde het al eerder. Niet alleen is de kwaliteit flink gestegen, maar ook de kwantiteit. Zowel de Nederlandse als Belgische wijnbouw heeft een flinke groei doorgemaakt. Als we kijken naar topjaar 2018 werd er in Nederland bijna één miljoen liter wijn geproduceerd en in België zelfs bijna twee miljoen liter. Het jaar erop was duidelijk een minder goed jaar, voor beide landen. Dit is vooral te wijten aan het weer: een groot deel van de wijngaarden heeft flinke last gehad van de vorst eind april en de zonnebrand en hagelbuien in de zomer. Ook 2020 blijkt over het gehele jaar genomen niet het allerbeste jaar te zijn geweest. Als wijnmaker
12 WIJNROUTES
© MARIJN DE WIJS
ben je nou eenmaal erg afhankelijk van de klimatologische omstandigheden. De ene keer werkt het in je voordeel en de andere keer in je nadeel. Ondanks de sterke groei van de afgelopen jaren vormt de wijnproductie van beide landen vergeleken met de bekende wijn-
Niet alleen de kwaliteit is flink gestegen, maar ook de kwantiteit.
producerende landen zoals Frankrijk of Italië slechts een bescheiden percentage.
ter bescherming van streekproducten.
Ook als je het vergelijkt met de binnen-
Het verband tussen de wijn en zijn geogra-
landse consumptie is het percentage
fische oorsprong is bij een BOB in principe
lokale wijn erg klein (kleiner dan één
groter dan bij een BGA. Zo moeten bij
procent). Werk aan de winkel dus om
een BOB alle druiven waarvan de wijn
iedereen eens kennis te laten maken met
gemaakt is afkomstig zijn uit dat geografi-
wijn uit eigen land.
sche gebied, bij een BGA hoeft slechts 85 procent van de gebruikte druiven uit het
Wettelijk beschermde
gebied afkomstig zijn. BOB is te vergelijken
herkomstbenamingen:
met het Franse keurmerk AOP (Appellation
BOB of BGA
d’Origine Protégée) en BGA kun je verge-
Net als in andere landen kan wijn ook in
lijken met IGP (Indication Géographique
Nederland en België beschermd worden
Protégée). Wanneer je als wijnmaker wilt
met de BOB: beschermde oorsprongsbe-
dat jouw wijnen onder een BOB of BGA
naming of de BGA: beschermde geografi-
vallen, zul je een aanvraag in moeten
sche aanduiding. Maar waar hebben we
dienen bij de adviescommissie wijn van
het dan precies over? Dit zijn keurmerken
het RVO (Rijksdienst voor Ondernemend
ingevoerd door de Europese Commissie
Nederland). Na het indienen van de
13
aanvraag ondergaan de wijnen altijd eerst een analyse en worden ze uitgebreid getest op smaak en kwaliteit. Voor iedere BOB is er een lijst met toegestane druivenrassen, specifieke bodemvereisten en smaakprofielen van de wijnen. Maar er zijn nog meer voorwaarden aan verbonden: zoals maximale opbrengst per hectare, hoe en in welke mate het alcoholpercentage mag worden verhoogd, hoeveel restsuiker een wijn mag bevatten, op welke manier ontzuring mag worden toegepast en ga zo maar door. Deze regels zijn per BOB verschillend. Voor iedere BGA geldt er ook een verplichte jaarlijkse controle, analyse van de wijnen en zijn er nog voorwaarden zoals een maximum opbrengst per hectare en toegestane druivenrassen. De eisen voor toelating tot een BOB zijn veel zwaarder en specifieker dan bij een BGA. Zo omvat een productdossier voor een BOB vaak wel zestien pagina’s of meer, bij een BGA is dit slechts vier pagina’s. Hiernaast licht ik kort de verschillende BOB’s en BGA’s toe, maar voorafgaand aan de wijnroutes vind je meer uitleg over de BOB die betrekking heeft op de uitgelichte wijnhuizen. Niet alle BOB’s zullen dus uitgebreid aan bod komen, je kunt tenslotte alleen daar al een heel
14 WIJNROUTES
© MARIJN DE WIJS
boek over schrijven.
1.
WIJNROUTE IN HET NOORDEN In het noorden van Nederland, van Groningen tot Friesland en zelfs op de Waddeneilanden, tref je zowaar enkele wijngaarden. Misschien wel dé plek waar je dit het minst zou verwachten. Maar niets is minder waar, ik selecteerde de leukste en meest bijzondere plekjes van deze regio die zeker een bezoekje waard zijn. Voor iedereen die zin heeft om het stadse leven voor even achter zich te laten of toe is aan een inspirerende omgeving: hup naar het noorden of de Waddeneilanden voor je portie rust, natuur én – niet onbelangrijk – goede wijn.
HET NOORDEN 19
20 WIJNROUTES
WIJNROUTE NOORD - NEDERLAND: WIJNGAARD DE FRYSLING – WIJNGAARD DE KROON VAN TEXEL
WIJNGAARD DE FRYSLING:
HOLISTISCHE WIJNGAARD OP FRIESE BODEM Een van de meest noordelijke wijngaarden van Nederland vind je in het Friese Twijzel. Hier op de 53ste breedtegraad, dicht bij de Waddenzee en in de beschutting van het prachtige Friese Woudenlandschap vonden Douwe en Jantiene Broersma dé plek om hun dromen waar te maken. De wens om zelfvoorzienend te wonen en meer buiten te zijn hebben geleid tot een weelderige wijngaard en is inmiddels uitgegroeid tot een heus familiebedrijf.
PERCEEL: 1,5 HECTARE RASSEN: NIEUWE RASSEN HERKOMSTBENAMING: BGA FRIESLAND
De weg naar een wijnbouwbedrijf Nadat het transportbedrijf van Douwe en Jantiene Broersma ophield te bestaan, stonden ze op een keerpunt in hun leven. Hun zoektocht naar een andere woning bracht hen uiteindelijk naar een vervallen woudhuisje zonder gas, maar mét een perceel van 3,5 hectare. De dromen over zelfvoorzienend wonen konden hier gerealiseerd worden. Wat er verder met het
ADRES:
perceel zou gebeuren was toen nog onbekend. Een duur-
EGYPTE 7
zame woning met zonnepanelen en aardwarmte werd
9286 EX TWIJZEL,
gebouwd. De grote glaswanden zorgen voor een ruimte-
NEDERLAND
lijke buitenbeleving en bieden uitzicht op het landschap, later volgeplant met druivenstokken.
T: +31 6 46 65 88 84 INFO@FRYSLING.NL
Toen ze in de krant een stuk lazen over wijnboerderij De
WWW.FRYSLING.NL
Heidepleats, bracht dat hen op het idee een wijngaard
HET NOORDEN 21
IN GESPREK MET
Jan-Jaap Altenburg We trappen af met Jan-Jaap Altenburg,
Kun je iets vertellen over je eerste
sommelier van Restaurant Maeve
ervaring met Nederlandse wijn?
in Utrecht én sinds jaren fan van
De eerste keer dat ik in aanraking kwam
Nederlandse wijnen. Hij heeft zelfs
met Nederlandse wijn was in Friesland:
meerdere keren een eigen Nederland-
mijn geboorteprovincie. We hadden een
se wijn mogen maken en wordt vaker
familie-uitje en je kon er wijn proeven van
genoemd als ambassadeur van
eigen wijngaard en zelfs koeknuffelen.
Nederlandse wijn. Ik ben benieuwd
Welke wijn dat destijds precies was, is me
hoe deze voorliefde voor Nederwijn
niet bijgebleven, maar het heeft me wel
is ontstaan, dus stelde ik hem een
geprikkeld. Gelukkig was mijn volgende
aantal vragen.
ervaring er één om nooit te vergeten. Ik werkte als sommelier in Eindhoven en kreeg via een collega de mousserende Bruut van Domein Holset te proeven. Haar nichtje liep stage bij Domein Holset, dus het was allemaal heel toevallig. Ik was direct verkocht, wat een waanzinnige
50 WIJNROUTES
© CORINA VAN MANEN
Die ene wijn heeft me toen écht de ogen geopend.
wijn. Sindsdien heeft Nederlandse wijn
hem ben ik het echt anders gaan zien.
eigenlijk altijd een rol gespeeld in mijn
Diederik maakt een stijl die niet alleen
werk, op mijn wijnkaart en in de wijnar-
‘commercieel’ is (wat een compliment is),
rangementen die ik samenstel. Het heeft
maar ook écht heel goed.
me toen écht de ogen geopend. Ook de johanniterwijn die hij maakt is Wat vind je er nu van als je het
honderd procent loepzuiver, fris en in te-
vergelijkt met de kwaliteit van toen?
genstelling tot het appelige wat deze druif
Inmiddels volg ik Nederlandse wijn al
vaak kan hebben, is dit echt een andere
zo’n jaar of acht, waardoor ik een mooi
stijl. Het mooie is dat ik hem de afgelopen
referentiekader heb kunnen vormen.
vijf jaar ook echt heb zien groeien in zijn
Eigenlijk al vanaf mijn start bij Restaurant
wijnmaakstijl. Volgens mij is het echt een
Bentinck in Amerongen, waar ik hiervoor
kwestie van vallen en opstaan, net als met
sommelier was, heb ik een bijzonder
zoveel dingen in het leven. Je moet er een
goede band opgebouwd met het Betuws
bepaalde handigheid in krijgen, wat dus
Wijndomein. Hier heb ik de vooruitgang
ook betekent dat je weet wat de druif doet
de afgelopen vijf jaar heel goed kunnen
in de wijngaard en wat de potentie is.
proeven. Wijnmaker Diederik Beker houdt
Naar mijn idee heeft Nederlandse wijn
ervan elk jaar te experimenteren en heeft
echt een sprong gemaakt, omdat we meer
ook echt zijn eigen stijl ontwikkeld. Neem
kennis van zaken hebben dan acht jaar
bijvoorbeeld de wijn die hij heeft gemaakt
geleden. Die kennis, kunde en een vleugje
van de druif regent, ik was persoonlijk
klimaatopwarming hebben ertoe geleid
niet zo’n fan van dit druivenras maar door
dat Nederlandse wijn here to stay is!
INTERVIEW 51
7.
WIJNROUTE IN BELGISCH - LIMBURG, REGIO HASPENGOUW Net over de Nederlandse grens, een klein halfuurtje van Maastricht vind je een aantal prachtige wijnhuizen in de regio Haspengouw. Haspengouw wordt ook wel dé fruitstreek van België genoemd en is bekend van de bloesemroutes. Sinds 2000 zijn de wijnen uit deze afgebakende regio, die voldoen aan de voorwaarden, erkend als BOB Haspengouwse wijn. Toch zijn er ook een hoop wijnhuizen die vallen onder de BGA Vlaamse Landwijn of zichzelf ‘gewoon’ klasseren als ‘Belgische wijn’.
BELGISCH-LIMBURG 137
WIJNROUTE BELGISCH - LIMBURG: WIJNKASTEEL GENOELS-ELDEREN – SCHORPION MÉTHODE TRADITIONNELLE – DOMEIN HOENSHOF, WIJNDOMEIN HELSHOVEN EN JEROM WINERY
WIJNKASTEEL GENOELS - ELDEREN:
FAMILIEBEDRIJF IN SCHITTEREND KASTEEL MET DITO WIJNEN
PERCEEL: 30 HECTARE RASSEN: KLASSIEKE RASSEN
We rijden over een lange oprit omgeven door eeuwenoude bomen en treffen halverwege zowaar een vijver met een zwarte zwaan. Wanneer we een imponerend wit kasteel met prachtige rozentuin zien, is duidelijk dat
HERKOMSTBENAMING:
we gearriveerd zijn bij het wijnkasteel. Met 22 hectare
BOB Haspengouwse
wijngaarden in productie en 8 hectare in ontwikkeling
wijn
mag Wijnkasteel Genoels-Elderen zich het grootste wijnhuis van het land noemen.
Hoe het idee van een wijngaard ontstond Terwijl we buiten een rondleiding krijgen onder het genot van een glaasje bubbels vertelt eigenaresse Joyce Kekko-van Rennes hoe het idee van een wijngaard is ontstaan. De vader van Joyce was de oprichter van ADRES:
horecagroothandel Van Rennes, die hij heeft verkocht
KASTEELSTRAAT 9
aan Hanos (een Nederlandse groothandel). Toen het
3770 RIEMST, BELGIË
kasteel in Riemst in 1990 te koop stond kochten Jaap en Jeanne van Rennes (de ouders van Joyce) het. Ondanks
T: +32 12 39 13 49
dat er veel restauratiewerk in zou gaan zitten, waren
INFO@WIJNKASTEEL.COM
ze er verliefd op geworden en dan is er geen weg meer
WWW.WIJNKASTEEL.COM
terug.
BELGISCH-LIMBURG 139
140 WIJNROUTES
In eerste instantie wilde de vader van Joy-
Gevolgen klimaat-
ce er een golfbaan aanleggen. Het verhaal
verandering
dat er in de Romeinse tijd al wijn werd
Op de vraag hoe Joyce naar de klimaat-
verbouwd en de vondst van duizenden
verandering kijkt, antwoordt ze dat het
lege wijnflessen in de kelder deden hem
nu wel mag stoppen. Voor mousserend
besluiten ook een hobbywijngaard op het
wordt het anders te warm, ze oogsten
perceel aan te planten. Omdat ze geen
nu in augustus al. Dat het soms in maart
‘zuurtjeswater’ wilden maken, gingen ze
warmer is dan in mei, wanneer het
naar een grote beurs voor wijnbouw in
soms ’s nachts nog kan vriezen, kan ook
Frankrijk. Hier kwamen ze in contact met
problemen opleveren. Bij vorst worden
de grootste kweker van Bourgogne- en
er vuurpotten ingezet, inmiddels kennen
Champagnewijnstokken, die overigens de
ze alle gevoelige plekjes wel. Gelukkig
kleinste en meest bescheiden stand had.
is de droogte geen probleem voor de
Lang verhaal kort; de kweker werd enorm
wijnstokken, dit hebben ze te danken aan
enthousiast van hun verhaal: dit koelere
de goede bodem waar de wortels genoeg
gebied was een interessante uitdaging
water uit kunnen halen.
voor hem. Uitgebreid bodemonderzoek wees uit dat de bodem uitermate geschikt
Visie op wijnbouw
was voor wijnbouw. Zo raakte het initiële
Om topkwaliteit in het glas te krijgen,
golfplan van de baan en werd Wijnkasteel
moet je hoge eisen stellen. Bij Genoels-
Genoels-Elderen een feit.
Elderen wordt biodynamisch gewerkt, waar rekening houden met de maanstan-
In 1991 werden de eerste wijngaarden
den een van de principes is. Joyce haalt
aangelegd met chardonnay en pinot noir.
het voorbeeld van eb en vloed aan, zo
Joyce stond destijds op het punt een stu-
werkt het dus ook met de sapstromen
diekeuze te maken en besloot wijnbouw
van de plant. Hier kun je je voordeel mee
in Frankrijk te gaan studeren. Haar stages
doen. Verder leveren alle wijnstokken een
heeft ze in de wijnstreek Bourgogne
laag rendement, wat sterke stokken met
gelopen en dat is terug te proeven in de
een goede weerstand en dus ook gezonde
wijnen. Binnen het wijnbedrijf kreeg ieder
druiven oplevert. De opbrengst voor stille
gezinslid een eigen rol. Inmiddels runnen
wijnen is 25 tot maximaal 40 hectoliter
Joyce en haar man Stefan het wijnkasteel
per hectare en voor mousserend is dit tot
met hulp van zes fulltime medewerkers,
50 hectoliter per hectare. Op het juiste
maar ook de kinderen met een studie-
moment plukken, wanneer de druif
achtergrond in economie en oenologie
droog is, blijkt ontzettend belangrijk. Voor
stappen in het bedrijf. Een écht familie-
mousserend is dat bijvoorbeeld drie à vier
bedrijf dus.
weken eerder. Een logische tweede stap
BELGISCH-LIMBURG 141
Barbara Haverkamp Dat je voor mooie en bijzondere wijngaarden en wijnmakers niet ver hoeft te reizen laat Barbara wijnroutes in Nederland en België en neemt je mee langs betoverende plekken in de Lage Landen. Zo kom je bij een wijngaard waar klassieke muziek wordt afgespeeld tussen de ranken en waan je jezelf even in een droom wanneer je plaatsneemt aan een met linnen gedekte tafel tussen het groen. Ontdek ook de verrassende urban wineries. Met achtergrondinformatie over Nederlandse en Belgische wijn, prachtige foto’s, tips en interviews met bekende wijnambassadeurs is dit het perfecte (reis)boek voor de wijnliefhebber.
Barbara Haverkamp is een wijnliefhebber
WIJNROUTES
Haverkamp in dit boek zien. Ze deelt de beste
pur sang met de nodige wijndiploma’s op zak. Ze passie voor wijn te combineren met haar jarenlange marketingervaring. Ze deelt haar tips, hotspots en expertise op DeWijnwijven.nl en Grapefinds.nl.
NEDERLAND & BELGIË
heeft van haar hobby haar werk gemaakt door haar
NEDERLAND & BELGIË
Barbara Haverkamp
www.kosmosuitgevers.nl
NUR 500 Kosmos Uitgevers, Utrecht/Antwerpen
ONTDEK DE MOOISTE WIJNSTREKEN VAN DE LAGE LANDEN