Welke eetbare wilde plant is dat? by Veen Bosch & Keuning uitgeversgroep

• • • • • • • • • • • • •

Bloemkleur Vindplaats Afbeelding op foto Bloeitijd Hoogte Bloemvorm Bloeiwijze Groeivorm Bladvorm Bladstand Belangrijke details Nederlandse en wetenschappelijke naam Andere plant waarmee je deze kunt verwarren

Met speciale aandacht voor (geneeskrachtig) gebruik en giftige onderdelen.

Wat kun je wel of niet uit de natuur eten? In deze handige veldgids vind je ruim 3OO wilde planten, struiken en bomen waarvan je de bladeren, vruchten of noten kunt eten. Alle belangrijke kenmerken overzichtelijk in beeld: • • • • • •

ingedeeld op kleur bloem, boom of struik, heldere foto’s voor snelle herkenning, duidelijke tekeningen met alle details, snelle informatie over waar je de plant kunt vinden, specifieke kenmerken in praktische symbolen, informatie over bijzondere weetjes.

Met speciale aandacht voor alle giftige planten die je tegen kunt komen, en alle benodigde informatie om veilig te kunnen snoepen uit de natuur.

KOSMOS UITGEVERS UTRECHT ⁄ ANTWERPEN NUR 428, 411

BASTGEN SCHRÖDER ZURLUT TER

Een compacte gids in handig zakformaat, dus gemakkelijk mee te nemen.

Welke eetbare wilde plant is dat?

Wat kun je in de beschrijvingen vinden om te bepalen welke bloem je ziet?

Welke eetbare wilde plant is dat?

De symbolen bloemen met hoogstens 4 kroonbladen bloemen met 5 kroonbladen bloemen met meer dan 5 kroonbladen of bloemen in een korfje tweezijdig symmetrische bloemen geen symbool

onopvallend/geen bloemen struiken en bomen ANDERE SYMBOLEN hoogte van de plant in cm plant giftig MATE VAN GIFTIGHEID

(+) +

giftig: inname van grote hoeveelheden kan leiden tot een lichte vergiftiging

zeer giftig: inname van kleine hoeveelheden kan leiden tot een matige vergiftiging

+++

zwaar giftig: inname van kleine hoeveelheden kan leiden tot een ernstige of dodelijke vergiftiging

ANWB-gids voor eten uit de natuur

Ruim kruiden, vruchten en noten

weinig giftig: inname van grote hoeveelheden kan tot malaise leiden

WWW.KOSMOSUITGEVERS.NL

Kosmos ANWB eetbare wilde plant 2021.indd 1

26-04-21 15:43

CHRISTA BASTGEN | BERKO SCHRÖDER | STEFANIE ZURLUTTER

Welke eetbare wilde plant is dat

001-017-EETBAAR-NL.indd 1

27-06-19 17:45

001-017-EETBAAR-NL.indd 2

27-06-19 17:45

Inhoud Hoe zijn de bladzijden opgebouwd? 4 Hoe determineer ik planten? 6 Tips voor het verzamelen van eetbare wilde planten 14 De eetbare wilde planten Bloemen met hoogstens 4 bloembladen

Bloemen met 5 bloembladen

Bloemen met meer dan 5 bloembladen

tweezijdig symmetrische bloemen 114

onopvallende/geen bloemen

141

Struiken en bomen

156

Giftige planten

200

Lijst van giftige planten 228 Wat te doen bij vergiftigingen? 231 Recepten 234 Register 244 3

001-017-EETBAAR-NL.indd 3

27-06-19 17:45

Hoe zijn de bladzijden opgebouwd? Over het boek Bij elke beschreven plant vind je informatie over het voorkomen en interessante feiten over het ge bruik ervan. Informatieve illustra ties met verwijzingen naar de belangrijkste kenmerken verge makkelijken de herkenning. De grote hoofdfoto toont het typische uiterlijk of een typisch deel van de desbetreffende soort. Verdere illus traties informeren je over zinvolle details die belangrijk zijn voor de determinatie. De zijkolom bevat in tekst en afbeeldingen informatie over verzameltijd, giftige dubbel gangers en de vindplaats.

De groepsportretten De groepsportretten geven een overzicht van specifieke kenmer ken van verwante planten. Ze be schrijven een geslacht of een fa milie. Deze kenmerken helpen bij het determineren van verwante planten. m): Waldmeister (Galiu Labkräuter und

Seite 19 – 21

der zu der Familie Waldmeister gehört beheimaLabkräuter und hen Klimabereich Die Gattung der Eine gend im tropisc weit verbreitet. Sie sind vorwie g der Labkräuter Rötegewächse. ist nur die Gattun utern, die alle essbar tet. In Mitteleuropa besteht nur mit anderen Labkrä Säuer der Pflanzen als Verwechslungsgefah ut geht auf die Verwendung schaftliche wissen Labkra der Name Auch . sind. Der ng zurück der Käseherstellu sich davon ab. leitet rungsmittel bei in Milch) = sind g. Die Blätter (griechisch gala nd und 4-kanti Name Galium selten gestielt. aufrecht oder kletter sitzend und nur Die Stängel sind verzweigangeordnet, meist einfachen oder 4–12 Scheinquirlen vielen in einem bis zur Fruchteinzeln oder zu stiel kann sich Die Blüten stehen stand. Der Blüten rmigen Blüten n sternfö . Die ten, rispenförmige kurz bis fehlend einer trichterförist jedoch meist 3 oder 5), die zu reife verlängern, 4 Kronblätter (selten ist die Kronröhre so kurz, dass Blüten haben jeweils Mitunter entsprinverwachsen sind. 4 Staubblätter migen Kronröhre wirken. Die meist oben hin unverwachsen wird von 2 bis die Kronblätter Die Blütenkrone der Kronröhre. gt. gen aus der Basis überra n hsenen Griffel freien oder verwac

Frucht zerfällt in 2 Teilfrüchte

eine Blütenstand: n aus Einzelblüte aufgebaute Rispe

meist 4 Kronblätter

Blattquirle in angeordnet

Etagen

Blätter stehen Scheinquirlen

2 Griffel überragen Krone

in kurzer Kronblätter zu Röhre verwachsen

Stängel 4-kantig

Hoogte (H) De hoogte geeft de gemiddelde groeihoogte boven de grond aan. Afhankelijk van de groeiplaats zijn afwijkingen mogelijk.

Habitat De foto toont de plant in een natuurlijke omgeving. Vindplaats Voor iedere plantensoort worden de regionale verspreiding en de kenmerkende habitat beschreven.

Cydon H tot 6 Voorkomen Eur opa, West-Azië. Zon nige groeiplaatsen , vochtige, zandig-le mige bodems. Verzameltijd > vruchten: sep t.

Verzameltijdstip Voor de te gebruiken plantendelen worden hier de geschikte verzameltijden in maanden vermeld Gelijkende giftige soorten Bij de planten worden, indien beschikbaar en bekend, de verwarringsmogelijkheden met giftige plantensoorten aangegeven. Als hier geen gelijkende giftige soort wordt genoemd, sluit dat echter niet voor 100% uit dat zo'n soort niet bestaat. Giftigheid Bij de giftige planten wordt hier aangegeven hoe gevaarlijk de betreffende plant is. Bovendien vind je hier informatie over welke plantendelen de giftige effecten veroorzaken.

176

De vru oogst a dons of wijderd of een b ten hard zijn ze s Naast de als jam, m wijn, staa peerbroo winterlek verdikte m droogd en vrucht is e vruchtbaa aan Afrodi

De pitten b zuur en mo verwijderd

gaaf

bloemen afzonde rlijk, wit tot roze

Kleurcode De planten zijn gerangschikt naar de bloemvorm (vier, vijf of meer dan vijf bloembladen, onopvallende bloemen), resp. naar de groeivorm (kruidachtig, boom/ struik). Elk van de groepen is te herkennen aan een kleur (hoofdgroep).

001-017-EETBAAR-NL.indd 4

27-06-19 17:45

Nederlandse naam Wetenschappelijke naam (plantenfamilie) Tip: de namen volgen de Naamlijst van Nederlandse vaatplanten, zoals gepubliceerd door FLORON, o.a. op www.verspreidingsatlas.nl.

Kweepeer

Cydonia oblonga

var

. oblonga H tot 6 m mei –juni struik/b oom

orkomen Europa , st-Azië. Zonnig e eiplaatsen, voc he, zandig-lemig e dems.

ameltijd hten: sept.

(Rozenfamilie)

De vruchten wo rden het best geoogst als ze rijp zijn dons of vacht die . Ze dragen een kan worden ver wijderd met beh ulp of een borstel. Rau van een doek w ten hard en smake zijn de vruchn bitter, verwerkt zijn ze sappig en slechts licht bit ter Naast de gebrui kelijke bereiding . en als jam, moes, com pote, likeur of wijn, staat het zog ena peerbrood bekend amde kweeals traditionele winterlekkernij . Voor dit doel wo rdt verdikte moes uit gestreken, gedroogd en aldus gec vrucht is een sym onserveerd. De bool van liefde en vruchtbaarheid en was opgedrag en aan Afrodite. bladeren versprei d met behaarde bladsteel

De pitten bevatte n blauwzuur en moete n daarom verwijderd wo rden

gaaf

derlijk,

Bloeitijd De maand of maanden geven de hoofdbloeitijd aan. Afhankelijk van groeiplaats zijn afwijkingen mogelijk. Levensduur Is de plant eenjarig, tweejarig of overblijvend? Overwintert hij als plant, struik of boom? De giftige planten worden hier bovendien met een speciaal symbool aangegeven. Determinatiekenmerken De kleine illustraties tonen uitsneden, resp. details die voor de determinatie belangrijk zijn. De bijbehorende legenda benadrukken de belangrijkste kenmerken.

vruchten geel, geurig, behaard, appelof peervormig

Wetenswaardig Hier vind je interessante informatie over het gebruik en de bereiding van de betreffende plantensoort als eetbare plant.

Extra informatie Indien beschikbaar levert het »infokader« interessante Informatie over de betreffende plantensoort. Symbool Door de schematische tekening van de bloemvorm, resp, groeivorm is een snelle oriëntering mogelijk bij het zoeken aan de hand van de bloemkenmerken. Kenmerkend uiterlijk Een grote foto geeft een indruk van de totale plant of van een opvallend onderdeel. De bijschriften wijzen je op de belangrijkste kenmerken van de plant.

001-017-EETBAAR-NL.indd 5

27-06-19 17:45

Hoe determineer ik planten? Opbouw van de plant

bloem

Voor de determinatie van wilde planten is het nuttig om enkele bo tanische kenmerken te kennen die kunnen worden gebruikt om onder scheid te maken tussen verschil lende soorten. Ondanks hun zeer verschillende verschijningsvormen, volgen alle planten dezelfde basiss tructuur.

kroon kelk stengel bladsteel blad bladnerven

bladrand wortels

Groeivorm De groeivorm karakteriseert de structuur en vorm van een plant. Er zijn kruidachtige planten (eenjarige, tweejarige en overblijvende planten die niet verhouten), dwergstruiken (overblijvende planten die gedeelte lijk verhout zijn), struiken (overblij vende planten zonder een stam als hoofdas) en bomen (houtige gewas sen met een dominante centrale stam).

Kenmerkende groeivormen van kruidachtige planten

rechtopstaand

liggend/ kruipend

001-017-EETBAAR-NL.indd 6

27-06-19 17:45

opstijgend

windend

Kenmerkende groeivormen van houtige planten jonge twijgen verhout

dwergstruik

boom

meerdere, vaak even dikke stammen

struik

001-017-EETBAAR-NL.indd 7

27-06-19 17:45

Hoe determineer ik planten? stempel

Opbouw van een bloem

stijl

Ook al verschillen de talrijke bloe men in uiterlijk, er is een basisstruc tuur te zien. Een bloem is samenge steld uit de volgende elementen, maar die hoeven niet altijd allemaal aanwezig te zijn.

kroonblad meeldraad vruchtbeginsel kelkblad bloembodem

Bloemvorm

helmknop

Naast de bloemkleur is de bloem vorm een belangrijke determinatie factor. In dit geval wordt een funda menteel onderscheid gemaakt op basis van bestaande symmetriever houdingen (regelmatige herhaling van dezelfde of soortgelijke bloem elementen). Het meest voorkomend zijn planten met radiair-symmetri sche of zygomorfe bloemen. Veel minder gebruikelijk zijn tweezij dig-symmetrische en asymmetri sche bloemen.

meeldraad

Bloemen zonder symmetrie-as (asymmetrisch)

bijv. bloem van valeriaan

Bloemen met een symmetrie-as (zygomorf) vlinderbloem

orchideebloem

lipbloem

helm bloem

bloem met spoor

Bloemen met twee symmetrie-assen (tweezijdig-symmetrisch) 4-tallige bloem

001-017-EETBAAR-NL.indd 8

27-06-19 17:45

Bloemen met meer dan twee symmetrie-assen (radiair-symmetrisch) 5-tallige bloem, vergroeid, bijv. klokvormig

5-tallige bloem

sel

straal bloem

buisbloem

gevulde bloem

6-tallige bloem

Bloeiwijzen Veel planten hebben niet slechts één bloem, maar vormen bloeiwijzen van meer of minder talrijke afzonder lijke bloemen. Als bloeiwijze wordt het bloemdragende deel van het scheutsysteem be schouwd (vertakt of onver takt), dat duidelijk gescheiden is van het vegetatieve deel van de plant. Omdat de rangschik king van de bloemen sterk verschilt, is de bloeiwijze een belangrijke determinatiefac tor. bloeikolf

samen gesteld scherm kegel

composiet – alleen rand bloemen

enkele bloem composiet – alleen buis bloemen

bloemhoofdje

composiet – buis- en straal bloemen

aar

tros

pluim

krans

scherm

katje

sporenaar

001-017-EETBAAR-NL.indd 9

27-06-19 17:45

Hoe determineer ik planten? Bladeren

bladschijf

Verdere belangrijke aanwijzingen voor de determinatie van een plant geven de verschillende bladkenmerken. Hoe wel bladeren zeer divers zijn, volgen ze een basisstructuur.

bladtop

rand

Bladstand en bladaanhechting Belangrijke eerste bepalende kenmer ken zijn de rangschikking van de bla deren op de stengel van de plant en de manier waarop stengel en bladstelen samenkomen.

nerven

steel

voet

Bladstand verspreid: de bladeren staan af zonderlijk op verschil lende hoogtes tegenoverstaand: 2 bladeren staan op ge lijke hoogte t.o.v. el kaar, resp. kruisgewijs: de afzonderlijke bladparen staan rechthoekig t.o.v. el kaar verschoven

kransgewijs: er staan meer dan 2 bladeren t.o.v. elkaar grondstandig: alle bladeren staan nabij de stengel op de grond en vormen meestal een rozet in bundels: meerdere bladeren dichtopeenstaand

Bladaanhechting gesteeld: het blad heeft een steel

zittend: het blad heeft geen steel

001-017-EETBAAR-NL.indd 10

stengelomvattend: de basis van de blad schijf omvat de stengel

vergroeid: tegenover staande bladeren zijn rond de stengel met el kaar vergroeid aflopend: de blad schijf loopt langs de stengel naar beneden met bladschede: de bladschijf omhult de stengel

27-06-19 17:45

Bladvorm De basisvorm van een blad kan heel verschillend zijn, maar kan worden samengevat in enkele basisvormen.

Naald- of schubvormige bladeren naald vormig

schub vormig

Enkelvoudige bladeren Enkelvoudige bladeren bestaan uit een bladsteel en een gesloten blad schijf.

lijnvormig

lancetvormig

driehoekig

hartvormig

omgekeerd eirond

eirond

niervormig

Samengestelde bladeren Samengestelde bladeren bestaan uit een hoofdsteel, waaraan meerdere deelblaadjes gehecht zijn. 3-tallig

even geveerd blad (zonder eindblaadje)

oneven geveerd blad (met eindblaadje)

meervoudig geveerd

handvormig 11

001-017-EETBAAR-NL.indd 11

27-06-19 17:45

Hoe determineer ik planten? Bladrand Een ander belangrijk kenmerk is de vorm van de bladrand van een blad of van het individuele geveerde blad bij samengestelde bladeren.

gekarteld

gaaf

getand

gezaagd

gelobd geschulpt gegolfd

Vruchten Verdere aanwijzingen voor de determinatie van een plant kunnen de vruchten en zaden leveren. In principe vormen al leen bedektzadigen (bijv. alle soorten granen en fruitbomen) vruchten, terwijl de naaktza digen (bijv. alle naaldbomen) alleen zaden vormen. De ver scheidenheid aan vruchten kan ook worden samengevat in een paar basiscategorieën.

Uiteenvallende vruchten Splitvrucht: elke deelvrucht komt overeen met een vruchtblad, ze valt bij rijpheid uiteen langs echte schei dingswanden Kluisvrucht: elke deelvrucht bestaat uit delen van een vruchtblad, ze valt uiteen langs echte en valse schei dingswanden, 2 vruchtbladen vallen uiteen in 4 deelvruch ten

001-017-EETBAAR-NL.indd 12

27-06-19 17:45

Openspringende vruchten

Niet-openspringende vruchten

Kokervrucht: 1 vrucht blad, dat met een buiknaad vergroeid is, opent langs de buiknaad

Bes: vlezige vrucht, be vat meestal meerdere zaden

Hauw: 2 of 4 vergroeide vruchtbladen, vaak met scheidingswand

Nootvrucht: Vrucht wand verhout, meestal eenzadig, vruchtwand en zaad vaak onscheid baar

Peul: 1 vruchtblad, dat met een buiknaad ver groeid is, opent langs de buik - en rugnaad (de middenrib van het vruchtblad)

Steenvrucht: buitenste vruchtwand vlezig, bin nenste laag hard en houtig, meestal eenzadig

Doosvrucht: 2 of meer vergroeide vruchtbla den, veel openingsme chanismen Samengestelde vruchten Samengestelde vruchten bestaan uit vele afzonderlijke vruchten, die samen het uiterlijk van een enkele vrucht aannemen. Ze zijn vernoemd naar hun onderliggende afzonder lijke vruchten. Samengestelde steenvrucht

Pitvrucht: bijzondere vorm van de samenge stelde kokervrucht – de kokers zijn niet vrij staand maar vormen het klokhuis

Samengestelde nootvrucht

Kegels Strikt genomen is de kegel geen vrucht, maar een meer of minder verhoute vrouwelijke bloeiwijze die de rijpe zaden bevat.

Samengestelde kokervrucht

Kegel

001-017-EETBAAR-NL.indd 13

27-06-19 17:45

Tips voor het verzamelen van eetbare wilde planten

Bij het verzamelen en gebruiken van wilde planten zou je altijd enke le basisregels moeten volgen. Het belangrijkste eerst: het is in het algemeen verboden om planten te verzamelen in natuurreservaten of andere terreinen die onder natuur bescherming staan. In sommige ge bieden (landschapsbescherming) is verzamelen toegestaan voor ‘privé gebruik’. Aangezien er echter geen uniforme regelgeving bestaat voor heel Europa, is het absoluut nood zakelijk om informatie te verkrijgen over lokaal geldende voorschriften. Bedreigde of beschermde soorten mogen niet worden geoogst. Welke planten dit betreft, is ook regionaal op verschillende manieren gere geld. Informatie hierover wordt ver

strekt door de bevoegde natuurbe schermingsautoriteiten. Als je bedreigde soorten zou willen ge bruiken, kan dit een stimulans zijn om dergelijke soorten in eigen tuin te kweken en zo bij te dragen aan het behoud van soorten in het wild. Het gebruik van soorten in het wild is onderhevig aan wettelijke voor schriften, zoals in de Wet natuurbe scherming van 2017 is vastgelegd. Sommige soorten die hier niet in heems zijn, kunnen zeer invasief zijn en zich zeer snel verspreiden. Daarom mogen deze planten niet worden gekweekt in eigen tuin of in de vrije natuur. Er moet ook worden opgemerkt dat er in sommige ge bieden of landen niet alleen lijsten van beschermde soorten zijn, maar ook lijsten van soorten waarvan de

Verzamel alleen wat je goed kunt determineren.

001-017-EETBAAR-NL.indd 14

27-06-19 17:46

verspreiding ongewenst of verbo den is. Ook hierover kunnen de na tuurbeschermingsautoriteiten de nodige informatie geven. Om onaangename verrassingen te voorkomen, zou je alleen planten moeten verzamelen die je zeker kunt determineren. Daarom vind je in dit boek een lijst met de belang rijkste giftige planten (vanaf blz. 200), die je absoluut moet kennen om verwisseling te voorkomen. Bij sommige plantensoorten is een bepaalde bereiding bovendien noodzakelijk om de eetbaarheid te garanderen. Zowel de plantenbe schrijvingen als de bereidings instructies bieden in dezen echter geen garantie op volledigheid. Als je de verzamelde planten wilt gebruiken voor voedselbereiding, zou je alleen moeten verzamelen in gebieden zonder milieuverontreini gende stoffen, uitlaatgassen, hon denurine, enz. Bovendien dien je al leen zo veel te verzamelen als je werkelijk nodig hebt. Op één locatie mag slechts zo veel worden geoogst, dat de plant niet wordt bedreigd. Dit is vooral belangrijk bij het ver zamelen van bloemen en wortels om de verdere verspreiding van de soort veilig te stellen. De schors van bomen mag alleen worden bescha digd als er een dringende noodzaak (noodsituatie) is, omdat hierdoor de hele plant kan sterven.

Wilde planten worden het best ge oogst op droge dagen in de late och tend, omdat hun aroma dan het meest intens is. Over het algemeen worden jonge scheuten en bladeren het best verzameld in het voorjaar. Bloemen zouden juist uitgebloeid moeten zijn. Wilde vruchten zijn meestal het smakelijkst als ze volle dig zijn gerijpt. Sommige vruchten hebben zelfs vorst nodig om hun smaak te ontwikkelen. Dit kan ook in de vriezer worden gesimuleerd. Wortels worden in de herfst ge oogst, omdat ze dan het best van smaak zijn. In het geval van tweeja rige planten oogst je de wortel in de herfst van het eerste jaar, of uiter lijk in de tweede lente, omdat deze sterk verhouten zodra de bloemen verschijnen. Om het verlies van belangrijke in grediënten te voorkomen, dien je de verzamelde planten zo snel mo gelijk te verwerken. Bovendien moet erop worden gelet dat de ver zamelde planten tijdens het trans port niet beschadigd raken. Daar voor zijn manden, papieren zakken of stoffen tassen het best geschikt. Gebruik geen plastic zakken, omdat die door condensatie snel nat wor den, waardoor de verzamelde plan ten bederven.

001-017-EETBAAR-NL.indd 15

27-06-19 17:46

De planten

001-017-EETBAAR-NL.indd 17

27-06-19 17:46

Walstro (Galium): blz. 19–21 Het geslacht Galium (walstro) behoort tot de Sterbladigenfamilie. Die familie komt van nature voornamelijk voor in tropische klimaten. In MiddenEuropa is alleen het walstrogeslacht wijdverspreid. Een verwisselingsrisico bestaat alleen met andere walstrosoorten, die allemaal eetbaar zijn. De wetenschappelijk naam gaat terug op het gebruik van de planten als zuurteregelaar bij het maken van kaas. De wetenschappelijke naam Galium (Grieks gala = melk) is hiervan afgeleid. De stengels zijn rechtopstaand of klimmend en vierkantig. De bladeren zijn gerangschikt in 4–12 schijnkransen, meestal zittend en zelden gesteeld. De bloemen zijn solitair of met veel in een eenvoudige of vertakte, pluimvormige bloeiwijze. De bloemsteel kan zich uitstrekken bij rijpheid van de vrucht, maar is meestal kort tot afwezig. De stervormige bloemen hebben elk 4 bloembladen (zelden 3 of 5), die zijn versmolten tot een trechtervormige kroonbuis. Soms is de kroonbuis zo kort dat de bloemblaadjes niet vergroeid lijken. De meestal 4 meeldraden komen uit de basis van de kroonbuis. Uit de bloemkroon steken 2 tot bovenaan vrije of vergroeide stijlen. bloeiwijze: een uit afzonderlijke bloemen opgebouwde pluim

vrucht valt uiteen in 2 deelvruchten

meestal 4 kroonbladen schijnkransen etagegewijs boven elkaar

2 stijlen steken uit de kroon

bladeren staan in schijnkransen

kroonbladen vergroeid tot korte buis

stengel 4-kantig

018-047-EETBAAR-NL.indd 18

27-06-19 17:48

Wit walstro

Galium album subsp. album (Sterbladigenfamilie) H 25–150 cm juni–sept. overblijvend

De sla-achtig smakende lentescheuten zijn een milde saladebasis. Later kunnen ze beter als specerij worden gebruikt. Ze zijn ook goed in pesto, kruidendips of groentegerechten. De aromatische bloemen ruiken honingzoet en zijn geschikt als decoratie voor desserts, salades of kruidendrankjes.

sterk vertakte bloeiwijze met veel bloemen

Vindplaats Eurazië. Weiden, halfdroge graslanden, struikgewas, bosranden, wegbermen. Vrij droge, voedselijke bodems. Verzameltijd >> scheuten: april–mei >> bloemen: juni–sept.

bladeren spits, met 4-10 in kransen afzonderlijke bloemen stervormig, 3–4 mm in diameter

liggende of rechtopsaande, 4-kantige stengel

Kleefkruid

Galium aparine (Sterbladigenfamilie) H 60–200 cm juni–okt. eenjarig

Het kruid met zijn salade-achtige smaak kan worden gebruikt in smoothies, rauw in sla of gestoomd als groente. Gedroogd is het geschikt voor theemengsels. De kleine bloemen smaken zacht. De gedroogde, sterk geroosterde en gemalen zaden smaken als koffie. plant slap, liggend of klimmend, borstelig behaard

kroon wit of groenachtig, met 4 vlakke, spitse slippen

Vindplaats Europa. Houtwallen, bosranden, oevers, akkers, ruderaal terrein. Verzameltijd >> bladeren/scheuttoppen: mei–aug. >> bloemen: juni–okt. >> zaden: sept.–okt. bladeren met 6–8 in kransen

vrucht bestaat uit 2 deelvruchtjes

onopvallende bloemen, 2 mm groot

Met de haren blijft de plant overal aan kleven, zoals klittenband.

018-047-EETBAAR-NL.indd 19

langgestekelde punt aan bladtop

27-06-19 17:48

Glad walstro

Galium mollugo (Sterbladigenfamilie) H 25–100 cm mei–sept. overblijvend Vindplaats Europa. Houtwallen, bosranden, oever, akkers, ruderaal terrein. vochtige, voedselrijke, lemige bodems. Verzameltijd >> scheuten: april–mei >> bloemen: mei–sept.

Met de wortel kunnen paaseieren rood worden geverfd. De lentescheuten hebben een nootachtige smaak en zijn een milde basis voor salades of smoothies. Ze doen het ook goed in pesto, kruidendips of groentegerechten. De aromatische bloemen zijn geschikt voor thee, het aromatiseren van kruidendranken of als decoratie op desserts. bladeren taai, langwerpig lancetvormig, met 6–9 in kransen

witte kroonbladen naaldachtige slippen diameter 2–3 mm

stengel 4-kantig, glad

sterk vertakte bloeiwijze met veel bloemen

bloemsteel 3–4 mm lang

Geel walstro

Galium verum (Sterbladigenfamilie) H 30–60 cm juni–sept. overblijvend Vindplaats Europa. Stenige, voedselarme weiden en graslanden, taluds, wegbermen, veenweidegebieden. Verzameltijd >> scheuttoppen: april–juni >> bloemen: juni–sept. >> zaden: aug.–okt. 2–4 mm breed

Het enzym chymosine dat zich in de plant bevindt, werd bij de kaasproductie voor de melkstolling gebruikt. De kleur van de Engelse Chesterkaas werd van oudsher met dit kruid bereikt. De bloemen hebben een uitgesproken aroma en kunnen worden verwerkt tot een bloemengelei. De geroosterde zaden kunnen worden gebruikt als koffiesurrogaat. De scheuten smaken licht sla-achtig.

rand ingerold

middelste bladeren met 8–12 in kransen

lijnvormig, naaldachtig, hoogstens 2 mm breed

eindstandige pluim

stengel iets kantig, kort behaard

goudgele kroon bladen met slippen

018-047-EETBAAR-NL.indd 20

27-06-19 17:48

Lievevrouwebedstro Galium odoratum (Sterbladigenfamilie) H 15–30 cm mei–juni overblijvend

Het kruid wordt voor de bloei gebruikt om desserts te maken. Het Vindplaats Middentypische aroma van lievevrouwebedstro komt alleen vrij door ver- Europa. Loofbossen en gemengde bossen. welking of droging. Om melk, sap, water of wijn te aromatiseren, laat je het gedroogde kruid 6-12 uur trekken om het er dan weer Verzameltijd uit te halen. Zo kunnen puddingen, gelei, ijs, punch, frisdrank en april–juni andere dranken met lievevrouwebedstro gearomatiseerd worden >>>> bladeren: bloemen: mei–juni bereid. Voor een aromatische kruidenwijn doe je de vanilleachtig zoet smakende bloemen 12 uur in de wijn.

vrucht met 2 kogelronde deelvruchten

witte kroonbladen met spitse slippen

trechtervormige kroon

met haakvormige borstels bezette vrucht

bladere met 6–9 in kransen

21 los schijnscherm boven de laatste krans

stengel 4-kantig, rechtopstaand, onvertakt

Het gebruik van lievevrouwebedstro kent een lange traditie. De smaakstof cumarine kan in hoge doses misselijkheid en hoofdpijn veroorzaken, dus gebruik het alleen in kleine hoeveelheden (3 gram kruiden per liter vloeistof).

018-047-EETBAAR-NL.indd 21

27-06-19 17:48

• • • • • • • • • • • • •

Met speciale aandacht voor (geneeskrachtig) gebruik en giftige onderdelen.

Met speciale aandacht voor alle giftige planten die je tegen kunt komen, en alle benodigde informatie om veilig te kunnen snoepen uit de natuur.

KOSMOS UITGEVERS UTRECHT ⁄ ANTWERPEN NUR 428, 411

BASTGEN SCHRÖDER ZURLUT TER

Een compacte gids in handig zakformaat, dus gemakkelijk mee te nemen.

Welke eetbare wilde plant is dat?

Wat kun je in de beschrijvingen vinden om te bepalen welke bloem je ziet?

Welke eetbare wilde plant is dat?

De symbolen bloemen met hoogstens 4 kroonbladen bloemen met 5 kroonbladen bloemen met meer dan 5 kroonbladen of bloemen in een korfje tweezijdig symmetrische bloemen geen symbool

onopvallend/geen bloemen struiken en bomen ANDERE SYMBOLEN hoogte van de plant in cm plant giftig MATE VAN GIFTIGHEID

(+) +

giftig: inname van grote hoeveelheden kan leiden tot een lichte vergiftiging

zeer giftig: inname van kleine hoeveelheden kan leiden tot een matige vergiftiging

+++

zwaar giftig: inname van kleine hoeveelheden kan leiden tot een ernstige of dodelijke vergiftiging

ANWB-gids voor eten uit de natuur

Ruim kruiden, vruchten en noten

weinig giftig: inname van grote hoeveelheden kan tot malaise leiden

WWW.KOSMOSUITGEVERS.NL

Kosmos ANWB eetbare wilde plant 2021.indd 1

26-04-21 15:43