Noord-Marokko
SPANJE
Tanger
Middellandse Zee Tétouan Al Hoceima E R RIF
100 kilometer
0
M
A
lO
kz
O
E
N
S AS
B
E
R
G
T
E Figuig
Er Rachidia
Ouarzazate Dr
âa
ALGERIJE
S
A
H ) o
T
MI
gr
DD
E
A N-
TL
A
S
Khenifra
E
T
Midelt
Bouarfa
G
Youssifia Beni Mellal HO
Demnate Aït Ourir
GE
L AT
AS
B
Figuig
R
E
Er Rachidia
E G
S
Tinerhin Rissani
ALGERIJE
A
M AUR I TANI Ë
L Argana Rabat
Cap Rhir
T
Ouarzazate
A
Tazenacht
Taroudant
(
Re
Oued Zem Boujad
Settat Khouribga
Asni
Dr
âa
Agdz
Agadir Inezgane
E
S
Sefrou
Azrou Bo u
Marrakesh
Jerada
El Hajeb
Ben Slimane
Tens if t
Taourirt
Guercif
Fez
Fkih ben Salah
Essaouira
W National Geographic Marokko.indd 2
a
Oujda
R I F
Taza
Meknes
Berrechid
A
0
Cap Blanc
Mohammedia Casablanca
Berkane R
Sidi Kadem
El Kelâa Srarhna
E
M LI a JK r E o k SA k
Dakhla
Souk el Arba Rharb
Kénitra
Cap Beddouza
Cap Hadid
Ouezzane
Salé
Azemmour El Jadida
Safi
A
E
Rabat
Sidi-Bennour
Laâyoune
R
T
N
C
H
iz
D râ a
Cap Juby
T
A L
IS
O
E
C
A
Nador
eg
Jebe
r ua
G
Midelt
bi r- R
Tan-Tan
AN
A AT L TI-
AT L GE
D
Oum E
Goulimine
T
A
Tafraout
L
A
S
MI
A
Al Hoceima Chefchaouene
Ksar el Kebir
ou y
HO
Marrakesh
Cap Rhir Agadir Inezgane
CANARISCHE EILANDEN (Spanje)
LA
K Tensift
Essaouira
K DEN-
Beni Mellal
Safi
R
E
Settat Khouribga
Cap Beddouza
AT
N
L
T
H
C
A
Larache
E
A
T
A
N
IS
C
O
A
O
Azrou
El Jadida
Middellandse Zee
Asilah
Fez
Meknes
Casablanca
E
Tanger Tétouan
ya Oujda
Mo
Kénitra Salé
Rabat
SPANJE aat van Gibr altar
Cap Spartel
Nador
ulo
Larache
S tr
a
aat van Gibr altar
M ou l
S tr
u
Marokko
200 kilometer
Tafraout AN
TI
AT
LA
S
26-09-11 15:12
r e i s g i d s
marokko
inhoud
bewust op reis 6
de reis indelen 8
Geschiedenis en cultuur 12 Het huidige Marokko 14 Eten en drinken 22 Land en landschap 26 Geschiedenis 32 Het culturele leven 44
Casablanca en de kust 52 Centraal Casablanca 56 Wandelen door hartje Casablanca 58 Rondom Casablanca 62
Rabat 68 Centraal Rabat 72 Wandeling: Centraal Rabat 76 Rondom Rabat 84
Tanger en de noordkust 92 Tanger en omgeving 96 Wandelen in artistiek Tanger 98 De Atlantische kust 104 Tétouan en omgeving 110 Het Rifgebergte 118 Al Hoceima en omgeving 128 Autoroute: De Zegzel-kloof 130 Fez en de Hoge Atlas 134 Het centrum van Fez 138 Een wandeling door hartje Fez 142 Van Fez tot Errachidia 148
Meknes en de Midden-Atlas 156 Het centrum van Meknes 160 Wandeling: Centrum Meknes 164 De omgeving van Meknes 172 Volubilis 178
Marrakesh en omgeving 182 Het centrum van Marrakesh 186 Wandelen in hartje Marrakesh 196 De omgeving van Marrakesh 210 Essaouira 216 Een wandeling door Essaouira 218 De omgeving van Essaouira 222
Agadir, de Drâa-vallei en het zuiden 224 Agadir en omgeving 228 Wandeling: Centrum Agadir 232 Ouarzazate en omgeving 240 Goulimine en omgeving 250 De Westelijke Sahara 254
reiswijzer 264 Hotels en restaurants 274 Winkelen 302 Uitgaan 306 Activiteiten 308
register 312 fotoverantwoording 318 Pagina 2–3: De kashba van Aït Ben Haddou. Links: Een winkel in de medina van Marrakesh.
6
BEWUST OP REIS De bewuste reiziger gaat doelgericht op reis en komt verrijkt weer huis. Als u op een verantwoorde manier reist, kunt u een bijdrage leveren aan het natuurbeheer, het historische behoud en het culturele erfgoed van de plaatsen die u bezoekt. En daarbij nog meer van uw eigen reiservaringen genieten. Als bewuste reiziger:
•
nderkent u dat uw aanwezigheid van invloed is op de plaatsen die u O bezoekt.
•
esteedt u uw tijd en geld zodanig dat het lokale karakter niet wordt B aangetast (daarbij: op die manier wordt uw reis interessanter).
•
Neemt u het natuurlijke en culturele erfgoed van uw bestemming in acht.
•
Respecteert u de lokale gewoontes en tradities.
•
oont u de lokale bevolking uw waardering voor de dingen die u interesT sant en uniek vindt: de natuur en de omgeving, de muziek en het eten, de historische plaatsen en gebouwen.
•
L aat u uw portemonnee spreken: steun de mensen die de omgeving steunen, steun de bedrijven die zich inspannen om bijzondere plaatsen in stand te houden. Kies die winkels, restaurants, hotels en touroperators die van hun land houden, die er zorgvuldig mee omgaan en er trots op zijn. Vermijd zaken die het karakter van de omgeving aantasten.
•
errijkt u uzelf met de herinneringen en verhalen die u mee naar huis V neemt, in de wetenschap dat u heeft bijgedragen aan behoud en verbetering van uw bestemming.
Deze manier van reizen wordt geotoerisme genoemd: ‘toerisme waarbij het geografische karakter — het milieu, de cultuur, de schoonheid, het erfgoed en het welzijn van de bewoners — van een plek wordt behouden’. Als u meer wilt weten over geotoerisme ga dan naar het Center for Sustainable Destinations van National Geographic op www.nationalgeographic.com/travel/sustainable.
7
r e i s g i d s
marokko over de auteur De Britse Carole French is een prijzenwinnende, door de BBC getrainde nieuwsjournalist, reisboekenauteur, tijdschriftredacteur en voormalig economisch krantenredacteur. Haar specialisatie is de reiswereld, ze is lid van het British Guild of Travel Writers en heeft veel gereisd over de hele wereld. Haar liefde voor Marokko ontstond jaren geleden toen ze vanaf het dek van een veerboot voor het eerst de skyline van Casablanca ontwaarde, met de gouden faรงade van de enorme, aan koning Hassan II gewijde moskee die glinsterde in de eerste zonnestralen. French, die op het Middellandse Zee-eiland Cyprus woont, schreef talloze reisboeken, publiceerde tientallen artikelen voor toonaangevende organisaties als het Association of British Travel Agents (ABTA), en gaf professionele adviezen op televisie voor diverse reisbestemmingen.
88
De reis indelen Van de kosmopolitische steden als Tanger, Casablanca, Marrakesh en Rabat, die zowel hun historie als de laatste culturele trends koesteren, tot het moderne Agadir en de kashba’s in het zuiden waar de tijd stil lijkt te hebben gestaan; Marokko spreekt tot ieders verbeelding. Het biedt een rijk landschap van hoge bergen en diepe rivierdalen, kloven en enorme woestijnen met een klimaat dat net zo veranderlijk is als de flora en fauna.
Kansen in overvloed Of u nu afdingt op een stuk aardewerk met een glas muntthee erbij, genietend van de humor van de winkeleigenaar, of een trektocht maakt dwars door de woestijn op een kameel met gelijkgestemde avonturiers, u vindt ongetwijfeld een spannende activiteit die bij u past in Marokko. Misschien wilt u de hoogste berg van het land bedwingen, de Jebel Toubkal, surfen op de golven van de Atlantische Oceaan, een wandeling maken door een rivierdal, of zeldzame vogels spotten? Of zoekt u een meer ontspannen manier om uw tijd door te brengen, zoals van de zon genieten op het terras van een chic café in Tanger met uitzicht op de Middellandse Zee? Dit en nog veel meer kunt u beleven in dit gevarieerde land. Maar geen enkel bezoek aan Marokko is compleet als u geen tijd doorbrengt in het hart van de steden, de medina’s. Deze honderden jaren oude plekken bestaan uit een sfeervolle wirwar van smalle straatjes met huizen, winkeltjes, moskeeën en medersas (universiteiten). Elke stad heeft een moderne wijk met glimmende kantoorpanden en bruisende, trendy restaurants, maar in de medina mengt u zich echt onder de plaatselijke bevolking.
Hoe komt u er? U kunt vanuit Europa naar Agidir vliegen voor een strandvakantie en naar Marrakesh voor een korte cultuurtrip, of u kunt vanuit Spanje de boot of het vliegtuig nemen naar Tanger. Maar verreweg de meeste vluchten naar Marokko landen op het vliegveld van Casablanca, Mohammed V International Airport. Hiervandaan verzorgt de nationale vliegmaatschappij, Royal Air Maroc (www.royalairmaroc.com), vluchten naar plaatsen als Essaouira, Meknes, Nador en Al Hoceima, of naar de zuidelijke plaatsen Ouarzazate, Laâyoune, Dakhla, Goulimine en Tan-Tan. Deze vluchten zijn vaak niet duur en gaan bijna dagelijks. Omdat Marokko een groot land is en de steden ver uit elkaar liggen, is vliegen Een traditioneel beschilderde tajine. een goede optie als u weinig tijd hebt.
99
In het noorden ligt een goed spoornet, gerund door ONCF (www.oncf.ma), dat Tanger verbindt met Rabat en Casablanca aan de Atlantische kust en Fez en Marrakesh in het binnenland. De treinen zijn modern, efficiënt en voorzien van airconditioning. Als u zelf gaat rijden, merkt u dat de snelwegen goed onderhouden zijn, maar dat de kleinere wegen een uitdaging kunnen vormen. Gaat u afgelegen streken bezoeken, neem dan een gids mee. Ook al rijdt u in een fourwheeldrive. In de stadjes en dorpen vindt u overal taxi’s en ook bussen — misschien niet de meest comfortabele vorm van transport, maar ze geven u wel een proefje van het leven van alledag.
Als u één week hebt
NIET MISSEN: De Hassan II-moskee die de skyline van Casablanca domineert 61 Zalige oesters uit Oualidia 65 De drukte van het beroemde Fès el Bali in Fez 136, 139–146 Archeologische schatten in Volubilis 178–181 Straatartiesten van Marrakesh’ Djamaa el Fna’s 188 Wandelen in het Djebel Toubkalmassief in de Atlas 212
De spectaculaire watervallen Als dit uw eerste bezoek is aan Marokko, wilt u van Ouzoud in de Middenwaarschijnlijk de bezienswaardigheden bezoeken Atlas 215 en een glimp opvangen van het berg- en De zandduinen en kashba’s van woestijnlandschap. Omdat de meeste vluchten in Ouarzazate 240–249 Casablanca aankomen, beginnen we de reis hier. In Casablanca is veel te zien. Neem op dag 1 een taxi om over de boulevard Sidi Mohammed ben Abdallah te rijden. Voor u ligt de Hassan II-moskee, het hoogtepunt van de stad. De met zellij betegelde minaret is een van de grootste van Marokko. U kunt er een rondleiding krijgen. Ga vervolgens op weg naar de oude medina, en spendeer een paar uur aan het opsnuiven van de sfeer. Ga verder naar het Parc de la Ligue Arabe om de Cathédrale Sacré-Coeur te bezoeken. Als u de ongelijke treden van de toren opklautert, wordt u beloond met een Bezoekersinformatie schitterend uitzicht op de stad. Wandel op dag 2, voor u Casablanca Een overvloed van nuttige reisinformatie vindt u op www. verlaat, over de boulevard Mohamvisitmorocco.com, de website van med V en bekijk de art-decogebouwen het Marokkaanse toeristenbureau. waar deze stad bekend om staat. Neem Deze uitgebreide website bevat dan de middagvlucht naar Marrakesh. details over evenementen, festiHet duurt maar 40 minuten, dus u heeft vals, accommodaties, winkels, eten nog de hele middag om Marrakesh en een uitstekende reisplanner te verkennen. Ga naar het Djemaa el waarmee u uw reis door het land Fna-plein in de medina en de grote kunt indelen. Bezoek als u eenmaal Koutoubia-moskee. in Marokko bent het plaatselijke Breng op dag 3 nog wat meer toeristenbureau dat in alle grote tijd door in Marrakesh voordat u op steden een vestiging heeft. Zij excursie gaat naar Ouarzazate, ook geven u tips voor wat u ter plaatse wel de poort naar de Sahara genoemd. kunt zien en doen. Onderweg ziet u bergen, woestijn en
1010
kashba’s. De reis kan wel een paar uur duren, zorg dus dat u tijdig weer vertrekt om voor het vallen De munteenheid in Marokko is van de avond in Marrakesh terug te zijn. de dirham (MAD), die is verdeeld Neem op dag 4 weer een vroege vlucht van in 100 centimes. U moet uw Marrakesh naar Casablanca en rijd door naar Rabat. buitenlandse valuta bij aankomst Het ritje van 100 km kan in een uur, maar misschien wisselen voor dirhams bij een wilt u onderweg even stoppen om te lunchen in bureau de change of een bank, en de badplaats Mohammedia. Bezoek na aankomst de overgebleven bankbiljetten en in Rabat de Oudaïa-kashba, het eerste officiële munten weer terugwisselen voor monument van Marokko. Ontspan lekker in uw u vertrekt. Het is streng verboden om dirhams in of uit te voeren. hotel of in een van de modieuze restaurants waar Rabat om bekendstaat. Begin dag 5 met een vroeg ontbijt en ga naar de Tour Hassan. Zorg dat u er om 7.00 uur bent om de wisseling van de wacht te zien, een spectaculaire ceremonie. Ga hierna op verkenning in de toren. Als de 12e-eeuwse heerser sultan Yacoub el Mansour niet voortijdig was gestorven, was deze toren de grootste ter wereld geworden. Aan de overkant van het plein ligt het mausoleum van Mohammed V, een van de hoogtepunten van de stad. Neem op dag 6 de trein of een taxi, of rij zelf naar Meknes, ongeveer 130 km verderop. Besteed deze dag aan het verkennen van deze compacte, opwindende stad. Bekijk de Ville Impériale, een verzorgde stad die in de 17e eeuw werd gesticht door sultan Moulay Ismail. Op 32 km van Meknes ligt de oude Romeinse plaats Volubilis. Het is maar een uur rijden van Meknes naar Fez, dus als u vroeg opstaat op dag 7 dan hebt u tijd genoeg om deze stad te bekijken. Bezoek de sfeervolle medina’s Fès el Bali en Fès el Jedid, de looierijen en de spectaculaire Medersa Bou Inania, een school die in de 14e eeuw werd gesticht. Zorg voor voldoende tijd om te winkelen.
Marokkaans geld
Als u meer tijd hebt Wie meer tijd heeft, blijft in een van zijn favoriete steden hangen. Casablanca, Rabat, Fez en Agadir zijn allemaal uitermate geschikt als standplaats van waaruit u meerdaagse uitstapjes kunt ondernemen. Het is minder dan twee uur rijden van Casablanca naar de Boulaouane-wijngaarden in het zuiden. De rosé uit dit gebied is bijna net zo bekend als de valkenjacht die al sinds 1710 in de kashba wordt beoefend. Als u besluit om een nachtje extra in Casablanca te blijven, stop dan op de terugweg in Oualidia (aan de Atlantische kust, twee uur ten zuidwesten van
Beste reistijd Het Marokkaanse klimaat is zeer gevarieerd en de keuze voor wanneer u gaat, hangt dan ook af van wat u van plan bent te doen. De ideale temperatuur voor een bergtocht verschilt nogal van de temperatuur waar strandgangers op hopen. Over het algemeen zijn het voor- en najaar ideaal voor zowel een
bezoek aan steden en de kust als voor tochten in de bergen, waar ‘s winter de routes onbegaanbaar kunnen zijn door sneeuw. Badplaatsen aan de Middellandse Zee en de Atlantische kust zijn populair in de zomermaanden. In het binnenland is het ‘s zomers meer dan 40°C, maar in de overige maanden is het er koeler.
1111
Straattafereel in het blauwe stadje Chefchaouene.
Casablanca) om de verse oesters te proeven. Vogelliefhebbers zullen een extra nacht in Rabat willen blijven om een bezoek te brengen aan het vogelreservaat van Merjda Zerga. Het nabijgelegen plaatsje Moulay Bousselham ligt op een uur rijden van Rabat. Hier kunt u duizenden watervogels spotten, inclusief de zeldzame Afrikaanse moerasuil. In het nationale park Talassemtane, zo’n 160 km ten noorden van Fez, zijn genoeg kloven, bossen en bergen om outdooravonturiers een paar dagen zoet te houden. Verlangt u weer naar het water, reis dan 160 km terug naar het westen van Talassemtane en verblijf een paar nachten in Tanger, aan de kustweg A1. Vanaf hier heeft u een goed uitzicht over de Straat van Gibraltar en Spanje. Heeft u voornamelijk de noordelijke steden bezocht en wilt u wel eens wat anders, neem dan een vlucht van Casablanca naar de zandstranden van Agadir aan de Atlantische kust. Agadir is eveneens een prima vertrekpunt voor een tocht zuidwaarts naar de Sahara. Binnen een paar uur bent u in Goulimine, te midden van de uitgestrekte woestijnvlaktes. Vanuit hier kan de onverschrokken reiziger nog zeven uur verder naar het zuiden rijden naar Laâyoune, waar kameeltochten en de klassieke zandduinen van de Westelijke Sahara op u wachten.
L a n d e n la n ds c hap
27