R E I S G I D S
kroatiĂŤ
Croatia_C00_001-011_NED.indd 1
07-05-12 10:15
Croatia_C00_001-011_NED.indd 2
07-05-12 10:15
R E I S G I D S
kroatiĂŤ Rudolf Abraham
Croatia_C00_001-011_NED.indd 3
07-05-12 10:15
Croatia_C00_001-011_NED.indd 4
07-05-12 10:15
inhoudsopgave
bewust reizen 6
de reis indelen 8
Geschiedenis en cultuur 13 Het huidige Kroatië 14 De geschiedenis van Kroatië 24 Kunst en cultuur 36 Flora en fauna 44 Eten en drinken 50
Zagreb 57 Het historische centrum 60 Buiten het historische centrum 82
Noord-Kroatië 87 Ten noorden van Zagreb 90 Ten zuidwesten van Zagreb 98
Slavonië 101 West-Slavonië 104 Oost-Slavonië 110
Istrië 121 Opatija en Zuid-Istrië 124 Centraal-Istrië 136
De Kvarner en zijn eilanden 143 Rijeka 146 Gorski Kotar 150 De eilanden 154
Noord-Dalmatië 167 Zadar en omgeving 170 Ten zuiden van Zadar 184
Midden-Dalmatië 193 Split 196 De eilanden 210
Het achterland van Dalmatië 225 Nationaal Park Plitvicemeren 228 Zuidelijk van de Plitvicemeren 232
Zuid-Dalmatië 237 Dubrovnik 240 Het schiereiland Pelješac 256 De eilanden 260
Reiswijzer 272 Hotels en restaurants 280 Winkelen 304 Uitgaan 307 Tochten, cursussen en buitenactiviteiten 309 Menukaart 312 Woordenlijst 313 register 314 fotoverantwoording 318
p. 2-3: De torens van Rab kijken uit over de Adriatische zee. p. 4: Muzikanten in de oude stad van Dubrovnik.
Croatia_C00_001-011_NED.indd 5
07-05-12 10:15
6
bewust reizen Verstandige reizigers gaan doelgericht op pad om alles uit hun reis te halen. Door bewust te reizen draagt u bij aan het behoud van de natuur, historie en culturele rijkdom van de plaatsen die u bezoekt. Daarmee verrijkt u ook uw eigen reiservaring. Hoe reist u bewust? •
Bedenk dat uw aanwezigheid van invloed is op de plaatsen die u bezoekt.
• Besteed uw tijd en geld zodanig dat u iets bijdraagt aan de couleur locale (dat maakt uw verblijf ook interessanter). •
Respecteer het natuurlijke en culturele erfgoed van uw bestemming.
•
Respecteer de lokale gebruiken en tradities.
•
Toon de lokale bevolking uw waardering voor de interessante of unieke aspecten van hun streek, zoals het landschap, de historische dorpjes en gebouwen, de muziek of het eten.
•
Trek af en toe uw portemonnee en steun kleine ondernemers die zich inspannen om de bijzondere eigenschappen van een plaats te behouden. Zoek naar winkeltjes, restaurants, pensions en reisorganisaties die trots en hart voor hun omgeving uitstralen. Mijd bedrijven die afbreuk doen aan het karakter van een plek.
•
Zorg ervoor dat u mooie herinneringen en verhalen mee naar huis neemt, in de wetenschap dat u iets hebt bijgedragen aan het voortbestaan en de ontwikkeling van uw bestemming.
Deze manier van reizen wordt geotoerisme genoemd en valt te omschrijven als ‘toerisme dat het geografische karakter van een plek – omgeving, cultuur, uitstraling en erfgoed – en het welzijn van de inwoners ondersteunt of versterkt’. Meer informatie over geotoerisme is te vinden op de website www.nationalgeographic.com/travel/sustainable.
Croatia_C00_001-011_NED.indd 6
07-05-12 10:15
7
R E I S G I D S
kroatië OVER DE AUTEUR Rudolf Abraham (www.rudolfabraham.co.uk) is een bekroonde auteur die grote delen van de wereld heeft bereisd en een voorliefde heeft voor de betrekkelijk onbekende schatten van Oost-Turkije, Centraal-Azië en Patagonië; Kroatië is echter zijn eerste liefde. Abraham woont tegenwoordig in Londen, maar rond de eeuwwisseling woonde hij in Zagreb, de hoofdstad van Kroatië, waar hij geregeld terugkeert. Abraham is afgestudeerd in de kunstgeschiedenis en volgde een opleiding tot fotograaf. Het fotograferen van, liefst ruige, natuur heeft zijn voorkeur. Kroatië is voor hem een ideale bestemming vanwege het gevarieerde landschap met zijn eilanden, moerassen en bergpaden, de eeuwenoude gebouwen en de bloeiende kunstwereld. Andere boeken van zijn hand zijn: Walking in Croatia, The Mountains of Montenegro en Torres del Paine: A Trekker’s Guide.
Croatia_C00_001-011_NED.indd 7
07-05-12 10:15
88
De reis indelen In Kroatië vindt u, ondanks het betrekkelijk kleine grondgebied, naast prachtige, goed bewaard gebleven middeleeuwse steden, schitterende nationale parken en landschappen en zelfs een archipel van zo’n 1200 eilanden.
Vervoer Kroatië is niet erg uitgestrekt en rondreizen met het openbaar vervoer is aangenaam eenvoudig. Binnenlandse vluchten met Croatia Airways (www.croatiaairlines. com) zijn betrekkelijk goedkoop en brengen u in een halfuur van Zagreb naar de kust. Betrouwbare treinen rijden in oostelijke richting door Slavonië, in westelijke richting naar Rijeka, en naar het zuidelijke Split aan de Dalmatische kust. Naar de grenzen met Slovenië en Hongarije gaan geen treinen, maar rijden wel geregeld comfortabele bussen die de meeste belangrijke plaatsen aandoen; lokale bussen verzorgen het vervoer in en rond de steden. Lange busreizen, bijvoorbeeld van Zagreb naar Dubrovnik, duren te lang om nog echt plezierig te zijn. Steden die wat afgelegener liggen zijn moeilijk of soms helemaal niet met openbaar vervoer bereikbaar, en in dergelijke gevallen is een huurauto een beter idee. De snelwegen voldoen goed, al is de Jadranska Magistrala, de belangrijkste kustweg in de zomermaanden zeer druk. Veerdiensten bieden de ideale manier om van en naar de meeste eilanden te varen of een tocht langs de kust te maken; bovendien zijn ze heel goedkoop, tenzij u een auto mee wilt nemen.
Een keuze maken De afstanden zijn gering, maar er valt in Kroatië heel veel te zien en het zou heel goed kunnen dat u een van de vele zonnige terrassen op een middeleeuws plein prefereert boven een gehaaste trip naar telkens een nieuwe bestemming. Als u maar een week in het land bent, is het prettiger om u te beperken tot één of twee regio’s die uw speciale belangstelling hebben. Gaat uw voorkeur uit naar de kust en de eilanden, de nationale parken en de fauna, steden en musea of historische architectuur en ruïnes? Het beeld van Grgur Ninski in Split.
Croatia_C00_001-011_NED.indd 8
07-05-12 10:15
99
We geven hier twee mogelijke routes, waarbij u in zeven dagen behoorlijk veel te zien krijgt.
Zagreb, Istrië, Zadar en Split
NIET MISSEN: Een van de vele festivals of carnavalsfeesten 18
De hoofdstad is ongetwijfeld de fascinerendste Een bezoek aan Zagreb, het bruistad van het land en voor u verder reist naar Istrië sende hart van Kroatië 56-85 en Dalmatië, kunt u zich hier gemakkelijk een Het amfitheater van Pula, een van aantal dagen vermaken. de grootste Romeinse arena’s Trek twee dagen uit voor de hoofdstad: de ter wereld 128-129 oude stad kunt u het best te voet verkennen. Breng een bezoek aan Gornji Grad, Kaptol en Donji Grad Een bergwandeling in natuurpark Velebit 182-183 (het Sint-Marcusplein, de kathedraal en het ‘groene hoefijzer’, een opeenvolging van parken) en loop binHet paleis van Diocletianus, nu nen in een paar van de schitterende musea, zoals het het centrum van Split 197-200 Archeologisch Museum, het Volkenkundig Museum, De wandelroute door Nationaal de Modern Gallery en het Meštrovii Atelier. Probeer Park Plitvicemeren 230-231 een ochtend vrij te houden voor de kleurrijke, bedrijEen ochtendwandeling over de vigheid van de markt (Dolac), en reis op de derde stadswallen rond de oude stad dag door naar Pula in Istrië (vijf uur met de bus of van Dubrovnik 244-245 veertig minuten vliegen). In Pula kunt u een bezoek brengen aan de prachtige Romeinse ruïnes. Gebruik dag vier voor een uitstapje naar Porec (anderhalf uur met de bus) om de Eufrasiusbasiliek met zijn imposante Byzantijnse mozaïeken te bekijken. ’s Avonds kunt u Pula nog wat verder verkennen. Reis op de vijfde dag door naar Zadar (dit is een busrit met een overstap in Rijeka, dus een huurauto spaart tijd). In de oude stad loopt u via de Kalelarga naar de kathedraal en de Donatuskerk. Reis op de zesde dag naar Split (een busrit van drie uur) en pauzeer onderweg in Šibenik om de beroemde kathedraal te bekijken. De rest van de dag kunt u wijden aan het Paleis van Diocletianus. Gebruik dag zeven om meer van Split te zien of de bus te nemen (dertig minuten) Autorijden in Kroatië naar Trogir en de fraaie kathedraal. Binnen de bebouwde kom geldt Neem een bus, vliegtuig of hogesneleen maximumsnelheid van heidstrein terug naar Zagreb. 50 km/u, op hoofdwegen 90 km/u, op autowegen 110 km/u en op snelwegen 130 km/u. Automobilisten moeten een veiligheidsvestje bij zich hebben en dit aantrekken zodra ze de auto verlaten op een verkeersweg. Op de autocesta, de nieuwe, zeer snelle rijkswegen, wordt tol geheven. U haalt een vignet daar waar u de tolweg oprijdt en betaalt aan het eind van de rit (www.hac.hr).
Croatia_C00_001-011_NED.indd 9
Zagreb, Plitvicemeren, Zadar, Split, Korcula en Dubrovnik Deze route is wat langer en biedt dus minder tijd per bestemming; als u alles wilt zien, is er geen tijd om uit te slapen. Wandel op de eerste dag door Zagreb en bezoek Gornji Grad, Kaptol en Donji Grad, net als bij het eerste reisplan. Vertrek op dag twee naar
07-05-12 10:15
1010
het Nationaal Park Plitvicemeren (Plitvicka Jezero) om te genieten van de adembenemend mooie meren en watervallen die zijn ontstaan door de afzetting van travertijn, een soort kalksteen. U kunt er gemakkelijk met een bus komen, maar in verband met verder vervoer de volgende dag is een huurauto aan te raden. Reis op dag drie naar Zadar voor een bezoek aan de kathedraal en de Donatuskerk in de oude stad. Op de vierde dag gaat u naar Split om de spectaculaire ruïne van het Paleis van Diocletianus te bewonderen, waar nu winkels en markten hun plaats hebben gevonden. Sta op dag vijf vroeg op en neem de catamaranverbinding naar Korcula, een prachtig bewaard gebleven historische stad waar u de rest van de dag kunt ronddwalen; Marco Polo zou hier geboren zijn. Neem op dag zes bijtijds de bus naar Dubrovnik die u via het schiereiland Pelješac naar de vaste wal brengt. Gebruik de middag en avond om de misschien wel beroemdste stad van het land te verkennen en maak vooral een wandeling over de stadswallen en bezoek de franciscanen- en dominicanenkloosters. Gebruik de ochtend van dag zeven om de stad verder te ontdekken; een wandeling over de stadswallen is ’s ochtends het aangenaamst. Vlieg aan het eind van de dag terug naar Zagreb.
Voor wie meer tijd heeft Als u nog een paar extra dagen of zelfs een week meer de tijd hebt, zijn er talloze mogelijkheden. Als u twee nachten langer in Zagreb blijft, hebt u
De Kroatische munteenheid In Kroatië betaalt men met de kuna, doorgaans geschreven als kn en officieel afgekort tot HNK. Er zijn bankbiljetten van 5, 10, 20, 50, 100, 200, 500 en 1000 kn, en munten van 1, 2 en 5 kn. Een kuna is 100 lipa, en daarvan bestaan munten van 1, 2, 5, 10, 20 en 50. Kuna betekent ‘marter’, en verwijst naar de martervellen die in de middeleeuwen als betaalmiddel
dienden. In een document uit 1018 wordt de kuna voor het eerst in die hoedanigheid genoemd. Het woord lipa is Kroatisch voor ‘linde’. De kuna is een stabiele munt; € 1 is ongeveer 7,3 kn. Als Kroatië toetreedt tot de EU, zal men de kuna mogelijk door de euro vervangen.
gelegenheid om de bus (anderhalf uur) naar Varaždin te nemen, een barokke, 18e-eeuwse provinciehoofdstad. Het noordelijk grensgebied met Hongarije is beroemd om zijn wijngaarden en 16e-eeuwse Oostenrijkse kastelen. Het moeraslandschap Lonjsko Polje is met een auto bereikbaar via de E70 en provinciale wegen (anderhalf uur); hier strijkt ieder voorjaar een grote populatie ooievaars neer. Een andere mogelijkheid is via de E70/A3 richting Osijek en Dakovo te gaan. Neem na 200 km de afslag bij Srendanci en rijd via de E73/A5 naar Dakovo (22 km). De stad is beroemd om zijn Lippizaner paarden en de aan Petrus en Paulus gewijde kathedraal (Katedrala Sv. Petra i Pavla) in rode baksteen. Ook de moeite waard is de wijnroute van Ilok. Zo’n 35 minuten naar het noorden over de E73 ligt Osijek aan de rivier de Drava, een stad die ook bereikbaar is met de bus (vier uur) of de trein (vijf uur). De Petrusen Pauluskerk hier is de op één na hoogste van Kroatië (90 m hoog). Ga de volgende
Croatia_C00_001-011_NED.indd 10
07-05-12 10:15
1111
In Kroatië kunt u genieten van de historie, maar ook van sportieve avonturen.
dag naar Bilge (8 km noordelijker), waar de belangrijkste ingang tot het Natuurpark Kopacki Rit zich bevindt, een natuurgebied met bijna driehonderd vogelsoorten. Wie de luxe van meer tijd heeft, kan ook richting Istrië gaan, ten oosten van Zagreb, en dan eilandhoppen ten zuiden van Split. Neem onderweg naar Istrië tijd om te wandelen in Vrazji Prolaz (de ‘Duivelskloof’) bij Skrad, anderhalf uur ten zuiden van Zagreb. Als u twee uur verder rijdt over de A6/E61 en A8 komt u in Istrië, waar een bezoek aan de bergdorpen Motovun en Hum de moeite waard is. Een andere optie is veertig minuten door te rijden naar de oostkust en Rovinj of het meer zuidelijk Toeristische informatie gelegen Pula. Geniet op de derde dag van de rit langs de kust Kroatisch Nationaal Bureau voor Toerisme richting Pag; ga via de A8 naar het noorden rond de Nijenburg 2f, 1081 GG Amsterdam Middellandse Zee (A7/E61) en zak af naar de kust tel. 020 661 64 22; www.kroatischtegenover het schiereiland (Route verkeersbureau.nl; e-mail kroatie8/E65). Met de veerboot van Prizna-Žigljen gaat u info@planet.nl. naar Pag, waar u kunt genieten van onder andere Zagreb Tourist Information de plaatselijke delicatesse: paski šir, een zoutige Zagreb Airport, Pleso bb, of Trg schapenkaas. bana J. Jelacica 11, tel. 014 814 051; Op de vierde dag neemt u de A1 naar Split; www.zagrebtouristinfo.hr; e-mail onderbreek de rit voor een pauze in het Nationaal info@zagrebtourisme.hr. Park Kornati of het Nationaal Park Paklenica. Split Tourism Information PerisGebruik de tijd die u nog hebt, voor een ontdektil bb, Split, tel. 021 345 606, www. kingsreis per catamaran: kies voor het nabijgelegen visitsplit.com; e-mail turistinfo@ Zlatni Rat (op het eiland Brac) of het eiland Hvar. visitsplit.com. Meer privacy is te vinden op Vis of Kormiža.
Croatia_C00_001-011_NED.indd 11
07-05-12 10:15
Croatia_C01_012-055_NED.indd 12
07-05-12 10:21
13
Geschiedenis en cultuur Het huidige Kroatië 14-23 Ervaar: lokale festivals 18 De geschiedenis van Kroatië 24-35 Het middeleeuwse Kroatië 26-27 Kunst en cultuur 36-43 Ervaar: de taal leren 43 Flora en fauna 44-49 Ervaar: dieren in hun natuurlijke habitat 48 Eten en drinken 50-55 Ervaar: wijnen van Kroatië 54
Een avond in de hoofdstraat van Dubrovnik.
Croatia_C01_012-055_NED.indd 13
07-05-12 10:21
14
G e s c h i ede n i s e n c u l t u u r
Het huidige Kroatië Kroatië heeft een schitterende kustlijn, prachtige landschappen, een aantal zeer goed geconserveerde middeleeuwse steden en een warm, zonnig klimaat. U kunt er genieten van levendige markten en verstilde vissersdorpen, architectuur die eeuwen omspant en een bloeiende kunsten festivalcultuur. In de bronstijd, zo’n vijfduizend jaar geleden, maakten de inwoners van het huidige Kroatië, of ‘Hrvatska’ zoals de Kroaten zeggen, ranke bijlbladen en fraai aardewerk; ze woonden in welvarende vissers- of boerengemeenschappen en hielden vee. Vanaf de 1e eeuw v. Chr. bouwden de Romeinen er steden en havens in de kenmerkende bouwstijl en monumentale bouwkunst die tot op de huidige dag bewaard bleef. Het kortstondige, middeleeuwse koninkrijk Kroatië van de 10e en 11e eeuw werd gevolgd door ongeveer negen eeuwen vreemde overheersing, tot het land zich in het begin van de jaren 1990 op bloedige wijze ontworstelde aan voormalig Joegoslavië.
Een land van uitersten Kroatië is een betrekkelijk klein land, maar het kent opmerkelijke verschillen in landschap en klimaat: aan de ene kant zijn er de vele eilanden, de rotsige kust en het kristalheldere water van de Adriatische Zee, aan de andere kant de bergen van kalksteen en de vruchtbare landbouwgrond van de Slavische vlakte in het noorden. Sommige dorre eilanden (zie p. 210-223) steken schril af tegen de uitgebreide moerasgebieden aan de andere kant van de bergen nabij de rivieren de Sava en de Donau en de weelderige groene wouden, klaterende beken en watervallen die omlaag storten langs de ‘treden’ van kalksteen van de Plitvicemeren (Plitvicka Jezera) (zie p. 228-231). De kust is buitengewoon mooi en ongelooflijk lang (zo’n 5835 km), vanwege de vele baaien en inhammen
Croatia_C01_012-055_NED.indd 14
07-05-12 10:21