Issuu

4 juli

Voor het eerst sinds jaren kĳkt mĳn broer mĳ aan. Dat ik hem wel zie en hĳ mĳ niet, vind ik tekenend voor onze relatie. Ik ben thuis als ik hem zie. Ik kom net terug uit Parĳs en moet morgen om zes uur ’s ochtends mĳn vlucht naar Londen halen voor een bespreking over een vastgoeddeal. Al maanden ben ik ermee bezig en eindelĳk zullen mĳn inspanningen – als alles goed gaat – resultaat opleveren. Er moeten nog maar een paar punten worden besproken, waarna de handtekeningen onder deze miljoenendeal kunnen worden gezet. Het is een grote deal, met veel belangen. Zakendoen met de Engelsen vraagt om alertheid. Ik heb al meer dan eens meegemaakt dat ze zich op het allerlaatste moment, zelfs na een mondelinge toezegging, doodleuk uit een onderhandeling terugtrokken. Ik bel Julie om onze eetafspraak van vanavond af te zeggen. ‘Je kunt niet zo last minute afbellen, Damian. We hebben elkaar al drie weken niet gezien.’ Ze vraagt zich

hardop af of onze relatie nog wel zin heeft. Ze geeft aan dat we veel te weinig tĳd met elkaar doorbrengen, dat ik haar weinig aandacht geef en dat ze zich eenzaam voelt. Ik zeg dat ik de manier waarop zĳ en ik met elkaar omgaan, waaronder de frequentie, prima vind. Ik ben met mĳn hoofd bĳ mĳn werk en heb geen zin om hier nu over na te moeten denken. Julie verbreekt de verbinding. Ik bedenk dat ik het later goedmaak door in Londen bĳ Bulgari iets moois voor haar te kopen. Als ik de tv aanzet, kom ik op de bbc terecht, bĳ een programma waar een man in de camera kĳkt met op de achtergrond een strand met wuivende palmbomen. Dit programma heb ik eerder gezien. Het gaat over mensen die hun westerse leventje, met alle sores van dien, achter zich laten, hun boeltje pakken en op zoek gaan naar hun ultieme woonplek. Ze settelen zich vervolgens in de middle of nowhere: aan de voet van een actieve vulkaan, midden in een tropisch regenwoud of in een rotspartĳ in Utah. Hun huizen hebben ze altĳd eigenhandig gebouwd, vaak van materialen die de natuur ze biedt of die voorhanden zĳn. Soms leven ze off the grid; zonder elektriciteit of stromend water. Het geeft mĳ altĳd een dubbel gevoel. Ergens begrĳp ik dat ze zich willen ontworstelen aan de ratrace van het leven, maar ik vraag me altĳd af of deze mensen wel zo gelukkig zĳn als ze zich voordoen. Ik ben geen fan van wegvluchten, want je neemt uiteindelĳk jezelf altĳd mee. Degenen die aan het programma mee-

doen, zĳn altĳd wat zonderling. Zodra er kinderen in het spel zĳn, vind ik ze naast zonderling ook egocentrisch. Blĳkbaar denken ze dat hun kinderen voorgoed klein zullen blĳven, want over hoe het verder met ze moet als ze ouder worden, wordt niet nagedacht. Hoe moeten die kids zich redden in een wereld waar ze niets van weten? Op het moment dat ik wil zappen, zie ik linksonder in het beeldscherm een bekende naam in een blauw kader verschĳnen. Ik kĳk nog een keer goed naar het gezicht op het scherm, spring uit bed, ga op het voeteneind zitten en druk de recordknop van de afstandsbediening in. Een stoot adrenaline gaat door mĳn lichaam wanneer ik hem herken en er gaat een steek door mĳn maag. Pauls gezicht is zongebruind en zĳn jukbeenderen zĳn geprononceerder dan ik me kan herinneren. De blik in zĳn felblauwe ogen herken ik. Die is levendig en sprankelend, precies zoals ik het me herinner. De camera zoomt uit en ik zie dat hĳ behoorlĳk dun is. Waarschĳnlĳk leeft hĳ op een dieet van vis en rauwe groenten of iets dergelĳks, in elk geval iets waar je geen vet van op je botten krĳgt. Ik wil iemand bellen, tegen iemand zeggen dat ik mĳn broer heb gezien, maar heb geen idee wie. Julie weet niet eens dat ik een broer heb. Paul was pas zestien toen hĳ de beslissing nam die zĳn leven, en dat van mĳ, voorgoed veranderde. Ik was twee jaar jonger en keek enorm naar hem op. Al op jonge leeftĳd bezat Paul een bepaalde vorm van wĳsheid. Hĳ

was een oude geest, opgesloten in een jong lichaam. Ik adoreerde hem, maar mĳn ouders hadden, naarmate hĳ ouder en dus mondiger werd, geen idee wat ze met hem aan moesten. Dat was andersom ook het geval. Toen Paul vertrokken was, vervielen ze al snel in de rol van zielige, verlaten ouders. In het begin ergerde ik me kapot aan de slachtofferrol die ze uitventten. Ik kreeg een vieze smaak in mĳn mond van de manier waarop ze zich gelukzalig wentelden in de aandacht die ze van hun omgeving kregen door het gemis van hun oudste zoon. Maar naarmate de tĳd verstreek, verdween mĳn loyaliteit tegenover Paul. Mĳn puberbrein vond dat hĳ, door zo weinig van zich te laten horen, niet loyaal was aan mĳ. Ik nam, zonder ervan bewust te zĳn, de slachtofferrol van mĳn ouders over. In het begin viel er eens in de twee weken een ansichtkaart van Paul op de deurmat. De teksten waren in telegramstĳl opgesteld en aan het handschrift was te zien dat ze haastig waren opgeschreven. Op zo’n kaart stond bĳvoorbeeld: Lieve Damian, papa en mama, Maken jullie je om mij geen zorgen. Ik maak het goed. Mijn plan is om richting Australië te gaan en daar bij een wijnboer aan de slag te gaan als wijnmaker. Xx Paul 12

Na een maand of drie nam de frequentie van de ansichtkaarten af naar één kaart per maand en niet veel later naar eens in het kwartaal. Daarna moesten we het doen met een korte brief per jaar. In die brieven vertelde Paul niet meer waar hĳ zat en wat hĳ aan het doen was. De enige mededeling die we kregen, was dat het goed met hem ging en dat we ons geen zorgen hoefden te maken. Nu ik hem op tv zie, bedenk ik dat Paul niet weet dat ma zich nu, twintig jaar later, nooit meer zorgen om hem zal maken. Onze moeder weet niet meer dat Paul bestaat, want ze heeft alzheimer in zo’n vergevorderd stadium dat ze bĳna niet meer kan praten. Ze zit sinds twee jaar in een verpleeghuis. Met pa heb ik geen contact meer, dus of die zich zorgen maakt om Paul weet ik niet. Een week nadat mĳn moeder in het verpleeghuis werd opgenomen kreeg hĳ een vriendin en ging hĳ niet meer bĳ mĳn moeder langs. Ik had het nooit van hem verwacht. Hĳ was altĳd degelĳk en kon behoorlĳk moralistisch uit de hoek komen. Maar dit trok meneer blĳkbaar niet. Ik verbrak elk contact. Het deed me pĳn dit te moeten doen, maar het was niet anders. Dus in Pauls wereld verandert er niets. In zĳn wereld zĳn papa en mama nog samen en heeft zĳn moeder geen alzheimer. Over dat soort dingen hoeft Paul zich niet druk te maken. Nee, Paul heeft wel wat beters te doen, zie ik in de reportage, namelĳk zich verre houden van de boze buitenwereld die zoveel van hem eist, lekker ronddobberen op een bootje en samen met zĳn

mooie vriendin een beetje prutsen in zĳn moestuin. In Pauls wereld staat Paul centraal en als ik aan hem denk, komen er maar twee woorden bĳ me op: egocentrische klootzak. Sinds ma in het verpleeghuis zit en pa bĳ zĳn vriendin is ingetrokken, heb ik ons ouderlĳk huis verhuurd. Ik heb de huurders verteld dat ze de jaarlĳkse brief van Paul mogen verscheuren en daar houden ze zich keurig aan. Er stond toch nooit iets van waarde in. Ik kĳk de aflevering terug. Voor de tweede keer gaat er een schok door me heen wanneer ik Pauls stem hoor. Het is alsof hĳ naast me staat, hĳ klinkt nog exact hetzelfde. Paul vertelt dat hĳ jaren geleden een eiland van zo’n vĳf vierkante kilometer kocht dat deel uitmaakt van Frans-Polynesië. Hĳ woont er met zĳn vriendin. Ze leven van de vis die ze vangen, van het fruit dat aan de bomen hangt, van de groenten die ze verbouwen en van de kunst die ze maken. Hĳ laat wat houten beeldjes zien die ze eens per maand op het vasteland verkopen op een markt waar veel toeristen komen. Mĳn broer vertelt trots dat de opbrengst meer dan voldoende is om alles wat ze nodig hebben te kunnen aanschaffen. Dan draait Paul zich om en loopt, met de camera in zĳn kielzog, over een klein strand met palmbomen die een buiging maken naar het parelwitte zand. Ik zie een huis opdoemen. Het ziet eruit alsof het door een reuzenhand tegen de rotswand is gekwakt. Een smalle houten trap leidt van het strand naar een diep terras dat over de volle breedte van het huis loopt en een fe-

nomenaal uitzicht over de zee biedt. De cameraman en de interviewer lopen achter Paul aan naar binnen. Ze staan nu in een halvemaanvormige woonkamer met ramen zonder glas waarvan de luiken openstaan. De houten vloer glimt als een spiegel en de meubels zĳn eenvoudig maar prachtig gemaakt. De camera glĳdt langs de wanden naar een bureautje van donkerbruin hout en richt zich op wat erop staat. Ik zet het beeld stil en staar naar het scherm. Op het bureau staat een fotolĳstje met daarin dezelfde foto die ik in de eerste jaren na Pauls vertrek als mĳn kostbaarste bezit had beschouwd. Mĳn ouders hadden, een paar maanden nadat Paul was weggegaan, onze familiealbums geplunderd en elke foto waar Paul op stond vernietigd. Deze foto had ik nog kunnen redden. Hĳ was genomen tĳdens ons jaarlĳkse familie-uitje naar Zandvoort ter ere van de huwelĳksdag van onze ouders. Met de armen over elkaars schouders staan Paul en ik in de branding en kĳken breed lachend de lens in. Het is een van de weinige foto’s waar we samen op staan. Toen leken we sprekend op elkaar. Dezelfde felblauwe ogen, hetzelfde bruine haar dat tot over onze oren viel. Nu schelen we vele kilo’s. Ik reik naar mĳn portemonnee die op het nachtkastje ligt en kĳk naar de verkreukelde foto, dezelfde als die net door honderdduizenden anderen is bekeken. Ik zet het programma weer aan. Paul loopt door zĳn moestuin. Hĳ wĳst naar de bron waar hĳ water vandaan haalt en plukt een mango van een boom die ze

passeren. Zĳn vriendin komt ook in beeld – ik schat haar tien jaar jonger dan Paul. Ze heet Rose en kĳkt naar Paul alsof hĳ haar messias is. Wellicht is dat ook zo. Haar blik doet me denken aan de laatste keer dat ik Paul zag. Hĳ liep toen in het schemerdonker door onze achtertuin, opende de achterpoort en verdween achter de haag. Van achter mĳn slaapkamerraam volgde ik de op en neer bewegende bovenkant van zĳn rugzak die een stukje boven de haag uit stak, net zolang tot hĳ uit het zicht was. Mĳn broer moet hebben gevoeld dat ik hem nakeek, maar hĳ draaide zich bĳ de achterpoort niet om voor een laatste groet. Ik kan me nog herinneren hoe verdrietig ik daarvan werd en hoe eenzaam ik me voelde toen ik weer in bed stapte. Paul en ik deelden toen al maanden een groot geheim: hĳ was van plan om van huis weg te lopen. Ik was vereerd dat hĳ mĳ deelgenoot had gemaakt van zĳn plannen en voelde me eerder prettig gespannen dan verdrietig. Hĳ had flink gespaard en met dat geld kon hĳ het wel een tĳdje uitzingen. ‘Maak je geen zorgen,’ zei hĳ. ‘Ik red me wel.’ Maar hĳ bleek niet degene te zĳn om wie ik me zorgen had moeten maken. Want pas toen Paul mĳ die bewuste ochtend geen gedag had gezegd, drong tot me door dat hĳ mĳ aan mĳn lot overliet. Hĳ liet mĳ ook over aan de nukken van onze ouders, die we tot die tĳd samen hadden doorstaan. Paul was er altĳd geweest om mĳ de hand boven het hoofd te houden en samen met mĳ tegenwicht te

bieden aan de starheid en de strenge regels van onze ouders. Het waren kortzichtige mensen die ons leerden dat wĳ onze emoties moesten onderdrukken, die ons drilden tot modelburgers die zich strikt aan de maatschappelĳke regels zouden gaan houden (‘doe maar gewoon, dan doe je gek genoeg’) en ons verstikten met hun kleinburgerlĳkheid. Het verdriet om Pauls vertrek kwam eerst. De woede kwam later. Dat Paul op die nevelige ochtend niet omkeek om naar mĳ te zwaaien, begreep ik niet. Nu begrĳp ik het wel, want hĳ was toen al van plan zĳn belofte niet na te komen.