Dietrich Bonhoeffer
Het hart van Bonhoeffer vind je in zijn gedichten en gebeden
Bonhoeffer. Hij schreef ze in tijden van aanvechting voorafgaand aan de Tweede Wereldoorlog en in gevangenschap – met zijn executie voor ogen. De wijze waarop Bonhoeffer zijn diepste gedachten over zichzelf, zijn vrienden, zijn medegevangenen, de kerk en de toekomst in de vorm van gedichten en gebeden heeft gegoten, is klassiek geworden. Nog steeds bieden deze teksten stof tot meditatie, troost en bemoediging.
Dietrich Bonhoeffer Geborgen en getroost
Een bundel met gedichten en gebeden van Dietrich
NUR 700 ISBN 978 90 435 2770 5
kokBOgeborgenengetroost0616.indd 1
Geborgen en getroost GEDICHTEN EN GEBEDEN
Uitgeverij Kok – Utrecht
Kok
15-09-16 16:39
Geborgen en getroost.indd 3
20-9-2016 15:15:36
© Oorspronkelijke rechten van de teksten van Dietrich Bonhoeffer: Gütersloher Verlagshaus, Gütersloh Nederlandse editie 2003; © 2016 Uitgeverij Kok – Utrecht Omslagontwerp: Garage BNO Typografie: V3-Services, Baarn isbn 978 90 435 2770 5 ISBN e-book 978 90 435 2771 2 nur 700 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
Geborgen en getroost.indd 4
20-9-2016 15:15:36
5
INHOUD
Gedichten Verleden 9 Geluk en ongeluk 13 Wie ben ik? 15 Christen en heiden 17 Stemmen in de nacht 18 Stadia op de weg naar de vrijheid De vriend 28 De dood van Mozes 32 Jona 34 Goede machten 35
26
Gebeden Het gebed 39 Ik geloof 47 In tijden van nood 55 Dankbaarheid 65 Avond en ochtend 71 Ja en Amen 81 Verklaring van de gedichten Bronvermelding
Geborgen en getroost.indd 5
89
128
20-9-2016 15:15:36
Gedichten
Geborgen en getroost.indd 7
20-9-2016 15:15:36
Gedichten
9
Verleden Je ging weg, bemind geluk en diep beminde pijn. Mijn verleden, hoe heet je? Nood, leven, geluk, deel van mijzelf, mijn hart? – verleden tijd? De deur viel in het slot langzaam hoor ik je stappen verdwijnen. Wat houd ik over? Vreugde, pijn, verlangen? Merk je, hoe ik naar je grijp me aan je vastklamp; doet het je geen pijn? Voel je niet mijn nagels? Ze slaan wonden in je vlees om maar te weten dat je bij mij blijft, lijfelijk aards en bruisend leven. Besef je dat ik hunker naar pijn in eigen lijf, dat ik mijn eigen bloed zou willen zien uit angst dat alles weg zal zinken in het verleden? Leven, wat doe je me aan? Waarom kwam je? Waarom ging je? Verleden, je blijft toch mijn verleden? Zoals de zon steeds sneller zinkt als trok de zee haar in het duister zo zinkt jouw beeld steeds dieper in de zee van het verleden
Geborgen en getroost.indd 9
20-9-2016 15:15:36
10
het wordt begraven door de golven. Zoals een waas van warme adem oplost in de koude morgenlucht zo lost jouw beeld zich op. Hoe zijn je handen, je gestalte, je gezicht? Een glimp van een lach, je ogen, een wuivende hand, maar het lost op, brokkelt af het geeft geen troost, blijft veraf het is alleen verleden. Ik zou je geur willen ademen, inzuigen ik zou me willen verliezen in je geur zoals op warme zomerdagen bijen vliegen op zwaar geurende bloemen en zich bedrinken zoals de nachtvlinder zich bedwelmt aan liguster; maar een rukwind slaat bloemen en geuren uiteen. Daar sta ik verdwaasd bij mijn ontglipt verleden. Ik voel als met gloeiende tangen stukken gerukt uit mijn vlees als jij verdwijnt, mijn verleden. Koppige woede grijpt me aan ik schreeuw nutteloze vragen in het niets. Waarom, steeds weer waarom, waarom kan ik je niet vasthouden met mijn zintuigen verlopend en verleden leven? Ik zal blijven denken tot ik vind wat ik verloor.
Geborgen en getroost.indd 10
20-9-2016 15:15:36
Gedichten
11
Maar ik merk dat alles boven rond en onder mij koel glimlacht om mij en mijn hopeloos proberen. Wie grijpt naar het verleden grijpt wind. Mijn ziel wordt kwaad en mijn ogen. Ik haat wat ik zie ik haat wat ik voel ik haat al wat leeft en mooi is, alles wat vergoeden wil wat ik verloor. Mijn leven wil ik, ik eis mijn eigen leven terug, jou, mijn verleden. Tranen schieten in mijn ogen. Misschien kan ik je vinden achter een waas van tranen? Maar ik wil niet wenen. Tranen helpen de sterken de zwakken maken zij ziek. Doodmoe bereik ik de avond ik verlang naar mijn bed. Daar hoop ik te vergeten wat ik niet bezitten kan. Nacht, op jou vertrouw ik doe aan mij je milde plicht laat mij alles vergeten. Maar de nacht is wijs en machtig wijzer dan ik en machtiger dan de dag. Waar gedachten, zinnen, koppigheid en tranen vergeefs naar grijpen dat schenkt mij de nacht.
Geborgen en getroost.indd 11
20-9-2016 15:15:36
12
Jij, verleden, jij, mijn leven dag van gisteren uur van gisteren je komt tot mij in de droom zuiver vrij en gaaf niet geschonden door de tijd. Midden in de nacht schrik ik wakker, ben je weer verloren mijn verleden? Ik strek mijn handen ik bid en dan ontdek ik het: het verleden komt terug en wordt het merg van je leven door dank en berouw. Grijp Gods goedheid en vergeving in het verleden, bid, dat God je vasthoudt, morgen en heden.
Geborgen en getroost.indd 12
20-9-2016 15:15:36
Gedichten
13
Geluk en ongeluk Geluk en ongeluk die ons plotseling overvallen zijn, als felle hitte en vorst, in het begin haast niet te onderscheiden. Als meteoren weggeslingerd uit bovenaardse verte trekken zij lichtend en dreigend hun baan boven onze hoofden. Zij slaan in en de getroffenen staren verloren naar het rokend puin van hun vertrouwde grijze leven. Als meedogenloze overwinnaars groot en verheven houden geluk en ongeluk gevraagd of ongevraagd hun glorieuze intocht bij de verschrikte mensen en hullen hun slachtoffers in heilige ernst. Geluk is ijzingwekkend ongeluk bekoorlijk. Zij schijnen uit de eeuwigheid te vallen versmolten met elkaar beide groot en verschrikkelijk. Van heinde en verre komen mensen gelopen om
Geborgen en getroost.indd 13
20-9-2016 15:15:36
14
half huiverend half jaloers te kijken naar het bovenaardse dat zegenend en verwoestend, ongrijpbaar mysterie, op het aardse toneel verschijnt. Wat is geluk? Wat is ongeluk? Met de tijd komt de scheiding. Als het fascinerende mysterie verandert in een slepende chronische kwaal, als de trage uren de ware gedaante van het ongeluk onthullen, dan wenden de meesten teleurgesteld en geeuwend van verveling zich af; het ongeluk werd oud. Dat is het uur van trouw het uur van moeders en geliefden het uur van vrienden en van broers. Trouw geeft het ongeluk zijn aureool en kleedt het in een milde bovenaardse glans.
Geborgen en getroost.indd 14
20-9-2016 15:15:36
Dietrich Bonhoeffer
Het hart van Bonhoeffer vind je in zijn gedichten en gebeden
Bonhoeffer. Hij schreef ze in tijden van aanvechting voorafgaand aan de Tweede Wereldoorlog en in gevangenschap – met zijn executie voor ogen. De wijze waarop Bonhoeffer zijn diepste gedachten over zichzelf, zijn vrienden, zijn medegevangenen, de kerk en de toekomst in de vorm van gedichten en gebeden heeft gegoten, is klassiek geworden. Nog steeds bieden deze teksten stof tot meditatie, troost en bemoediging.
Dietrich Bonhoeffer Geborgen en getroost
Een bundel met gedichten en gebeden van Dietrich
NUR 700 ISBN 978 90 435 2770 5
kokBOgeborgenengetroost0616.indd 1
Geborgen en getroost GEDICHTEN EN GEBEDEN
Uitgeverij Kok – Utrecht
Kok
15-09-16 16:39