Leesfragment speciaal voor Moederdag
KabatZinn. MindOuder
27-02-2015
12:44
Pagina 32
Wat is mindful ouderschap? Mindful ouderschap roept ons op om ons met nieuw gewaarzijn en bewustzijn open te stellen voor de mogelijkheden, voordelen en uitdagingen van het ouderschap. Niet alleen omdat wat we doen iets uitmaakt, maar ook omdat onze bewuste betrokkenheid bij het ouderschap zo ongeveer het belangrijkste is wat we kunnen doen voor zowel onze kinderen als onszelf. Dit boek bevat een reeks meditaties op verschillende onderdelen van ouderschap. Het gaat over het zo goed mogelijk herkennen van en tegemoetkomen aan de behoeften van onze kinderen. Dit kunnen we doen door een vermogen dat we al hebben, en dus niet meer hoeven te verwerven, beter en intiemer te leren kennen, namelijk gewaarzijn zelf. Het enige vereiste is dat je dit vermogen van moment tot moment inzet in je leven. Mindfulness staat synoniem voor gewaarzijn. Het omvat ook verschillende manieren waarop je je systematisch meer toegang kunt verschaffen tot je eigen gewaarzijn. Als je gewaarzijn inzet bij ouderschap door dagelijks mindfulness te beoefenen, kun je een dieper inzicht krijgen in je kinderen en jezelf en hen beter leren begrijpen. Mindfulness heeft het vermogen om onder de oppervlakte van verschijningsvormen en gedrag door te dringen, waardoor je je kinderen helderder ziet zoals ze zijn. Het stelt je in staat om zowel naar de binnenkant als naar de buitenkant te kijken, zodat je op basis van wat je ziet met een zekere mate van wijsheid en mededogen kunt handelen. In deel 4 staat dat ouderschap vanuit mindfulness gezien kan worden als een soort lang uitgesponnen en soms ook behoorlijk lastige meditatieretraite, die een groot deel van ons leven voortduurt. Onze kinderen, van hun vroege jeugd tot volwassenheid en verder, kunnen we zien als inwonende leraren die ons voortdurend voor de nodige uitdagingen stellen. Zij leveren ons onophoudelijk mogelijkheden voor het innerlijke werk inzicht te krijgen in wie we zijn en wie zij zijn, zodat we zo goed mogelijk voeling kunnen houden met wat belangrijk is en
KabatZinn. MindOuder
27-02-2015
WAT
12:44
Pagina 33
IS MINDFUL OUDERSCHAP?
33
hun kunnen geven wat nodig is voor hun groei en ontwikkeling. Ondertussen merken we misschien dat dit voortdurende gewaarzijn-inhet-moment ons kan bevrijden van een aantal van onze meest beperkende gewoonten wat betreft onze waarneming en de manieren waarop we ons tot anderen verhouden – de dwangbuizen en gevangenissen van de geest die we meegekregen hebben of die we op de een of andere manier zelf geconstrueerd hebben. Gewoon door wie ze zijn, en vaak zonder dat er woorden of discussies aan te pas komen, kunnen onze kinderen ons stimuleren om dit innerlijke werk aan te pakken. Hoe meer we de intrinsieke heelheid en schoonheid van onze kinderen in gedachten kunnen houden, helemaal wanneer we deze eigenschappen nauwelijks in hen kunnen ontdekken, hoe meer ons vermogen tot volledig en mededogend aanwezig zijn zich verdiept. Als we helderder kunnen zien, kunnen we waarachtiger, genereuzer en wijzer met hen omgaan. Als we ons aan de opvoeding van onze kinderen wijden, hen koesteren en proberen te begrijpen wie ze – onze inwonende leraren – zijn, dan zal dit vooral de eerste tien tot twintig jaar van onze ‘training’ talloze mooie en gezegende momenten en mogelijkheden tot diepe gevoelens van verbondenheid en liefde opleveren. Naar alle waarschijnlijkheid zullen ze onze gevoelige punten feilloos weten te vinden, onze onzekerheden blootleggen en ons dingen leren die we ons niet hadden kunnen voorstellen, onze grenzen testen en ons raken op plekken waar we nauwelijks durven komen en waar we ons op zijn minst onbekwaam voelen. Als we zorgvuldig aandacht schenken aan deze hele waaier aan ervaringen, zullen ze ons er voortdurend aan herinneren wat het belangrijkste is in het leven, inclusief het mysterie ervan, terwijl we hun leven met hen delen, hun onderdak geven, hen voeden, liefhebben en zo goed mogelijk begeleiden. Ouderschap is behoorlijk intensief en veeleisend, deels omdat onze kinderen dingen van ons kunnen vragen die anderen nooit zouden (kunnen) vragen en op een manier waarop anderen dat nooit zouden (kunnen) doen. Zij leren ons als geen ander van heel dichtbij kennen en houden ons voortdurend een spiegel voor. Doordat ze dit doen, geven ze ons steeds weer de kans om op een nieuwe manier naar onszelf te kijken en ons bewust af te vragen wat we kunnen leren van alle situ-
KabatZinn. MindOuder
34
27-02-2015
HET
12:44
Pagina 34
GEVAAR EN DE BELOFTE
aties waarbij zij betrokken zijn. Vervolgens kunnen we vanuit gewaarzijn keuzes maken die zowel de innerlijke groei van onze kinderen als die van onszelf voeden. Door onze onderlinge verbondenheid en afhankelijkheid kunnen we van elkaar leren en samen groeien. *** Het is handig als mensen die mindful ouderschap in praktijk willen brengen, meer weten over mindfulness. Mindfulness is het gewaarzijn dat ontstaat als je bewust aandachtig en onbevooroordeeld aanwezig bent in het huidige moment. Je kunt het ontwikkelen door jezelf er voortdurend op een vriendelijke manier aan te herinneren om op deze manier aandachtig aanwezig te zijn. Vervolgens houden we deze aandacht naar beste kunnen en weloverwogen zolang mogelijk vast. Als onze aandacht afgeleid wordt, wat zeker zal gebeuren, brengen we haar steeds weer terug naar het huidige moment. Al doende krijgen we steeds meer voeling met ons leven en hoe het zich ontvouwt. Je zou kunnen zeggen dat we leren om in ons eigen gewaarzijn te ‘verblijven’. Gewoonlijk leven we een groot deel van de tijd op de automatische piloot. We richten onze aandacht heel selectief en lukraak en nemen veel belangrijke dingen als volkomen vanzelfsprekend aan of merken ze niet eens op. We oordelen over alles wat we meemaken door snel en vaak ondoordacht een mening te vormen op grond van wat we leuk en niet leuk vinden en wel of niet willen. Mindfulness biedt ouderschap een krachtige methode en een raamwerk waarmee je je aandacht kunt richten op wat je in het moment zelf ervaart. Je leert voorbij de sluier van je automatismen in je denken en voelen naar een diepere werkelijkheid te kijken. Overigens, als je mindfulness ontwikkelt, wil dit niet zeggen dat je geen oordelen meer zult hebben. Je zult ze wel beter als zodanig gaan herkennen en bereid zijn om ze, in ieder geval voor even en zo goed als je kunt, te laten voor wat ze zijn en je oordelen niet te veroordelen. Je zult ook merken dat je verschil gaat zien tussen oordelen, dat vaak reactief en zwart-wit is, en waarnemen, dat veel genuanceerder is en veel meer gradaties tussen twee uitersten kent. Mindfulness is de kern van boeddhistische meditatie. Alles draait
KabatZinn. MindOuder
27-02-2015
WAT
12:44
Pagina 35
IS MINDFUL OUDERSCHAP?
35
om de ontwikkeling van aandacht, aanwezigheid met open hart of ‘wakkerheid’ en mededogen. De beoefening van mindfulness wordt al meer dan 2600 jaar doorgegeven en verder ontwikkeld binnen verschillende meditatieve tradities in heel Azië. De afgelopen 35 jaar heeft het zijn weg gevonden naar verschillende disciplines binnen de maatschappij, waaronder de geneeskunde, neurowetenschappen, psychologie en gezondheidszorg, het onderwijs, de wetgeving, sport, sociale programma’s en zelfs de regering. De laatste vijftien jaar is het wetenschappelijk onderzoek naar mindfulness explosief toegenomen. Een gevolg hiervan is dat er momenteel een brede interesse is in de ontwikkeling van mindfulness op veel gebieden van ons leven. Mindfulness is een meditatiemethode. Er zijn veel verschillende meditatiemethodes. Je kunt ze zien als verschillende deuren die allemaal in dezelfde kamer uitkomen. Elke deur biedt een unieke en andere blik op de kamer. Als je eenmaal binnen bent, is het echter dezelfde ruimte, door welke deur je ook bent gekomen. Meditatie, ongeacht de methode of traditie, is het aanboren van de ordening en stilte die zijn ingebed in en achter alle activiteit, hoe chaotisch deze ook lijkt. Hierbij gebruik je je vermogen tot aandacht en je vermogen tot inzicht in datgene wat je waarneemt – of het inzicht dat je het niet begrijpt. En wat is er nu bij tijd en wijle chaotischer dan ouderschap? Hoewel mindfulness vooral gekoppeld wordt aan de boeddhistische traditie, is het een belangrijk onderdeel van alle culturen en echt universeel. Alles draait namelijk om het ontwikkelen van het vermogen tot gewaarzijn, helderheid en mededogen, dat alle mensen delen. Er zijn tal van manieren waarop je dit ‘ontwikkelingswerk’ kunt doen. Er is niet één goede manier, zoals er ook niet één goede manier van ouderschap bestaat. Mindful ouderschap wil zeggen dat je blijft beseffen wat werkelijk belangrijk is in ons dagelijks doen en laten met onze kinderen. Het kan zijn dat je jezelf hier vaak aan moet herinneren, of zelfs moeten toegeven dat je het even niet weet, want het is niet zo moeilijk om je leidraad in het dagelijks leven te verliezen. Maar zelfs op de moeilijkste, verschrikkelijkste momenten als ouder kun je bewust een pas op de plaats maken en fris opnieuw beginnen. Dan kun je jezelf met een fris-
KabatZinn. MindOuder
36
27-02-2015
HET
12:44
Pagina 36
GEVAAR EN DE BELOFTE
se blik en alsof het de eerste keer is, de vraag stellen: wat is nu echt belangrijk? Eigenlijk betekent mindful ouderschap kijken of je jezelf eraan kunt herinneren om deze vorm van aandacht, openheid en wijsheid in te zetten tijdens de momenten met je kinderen. Het is echt een oefening, een innerlijke discipline, een meditatievorm, die diepgaande voordelen heeft voor kinderen en ouders, voordelen die je ontdekt tijdens de beoefening zelf. Willen we van onze kinderen leren, dan zullen we aandachtig aanwezig en stil moeten kunnen zijn. In de stilte kunnen we beter kijken voorbij het innerlijke tumult, de vertroebeling en reactiviteit van de eigen geest waarin we zo vaak verstrikt zitten. Hierdoor cultiveren we meer helderheid, rust en inzicht, die we als ouder direct kunnen toepassen. Net als ieder ander, en dus net als kinderen, heeft een ouder zijn eigen behoeften en verlangens en zijn eigen leven. Het verlangen van een ouder kan in bepaalde omstandigheden volkomen anders zijn dan het verlangen van een kind. Mindful ouderschap houdt in dat we het eigen verlangen niet afzetten tegen dat van het kind, maar dat we juist op dit soort momenten gewaarzijn ontwikkelen en inzien hoe deze verlangens onderling verbonden zijn. Onze levens zijn onmiskenbaar diep verbonden. Het welzijn van onze kinderen be誰nvloedt dat van ons en het welzijn van ons be誰nvloedt dat van hen. Als het met hen niet goed gaat, lijden wij ook en als het met ons niet goed gaat, lijden zij. Dit betekent dat iedereen er zowel emotioneel als fysiek bij gebaat is dat we ons bewust zijn van de behoeften van onze kinderen en die van onszelf, en afhankelijk van hun leeftijd zoeken naar manieren waarop iedereen iets krijgt van wat hij het meest nodig heeft. Als we deze fijngevoeligheid inzetten bij het ouderschap, zal het gevoel van verbondenheid met onze kinderen sterker worden. Door de kwaliteit van onze aanwezigheid, voelen zij onze toewijding, ook in moeilijke perioden. We zullen waarschijnlijk merken dat de keuzes die we maken tijdens momenten van tegenstrijdige of wedijverende behoeften vaker het resultaat zijn van deze hartsverbintenis en dus vriendelijker en wijzer zijn. ***
KabatZinn. MindOuder
27-02-2015
WAT
12:44
Pagina 37
IS MINDFUL OUDERSCHAP?
37
Voor ons is ouderschap een heilige verantwoordelijkheid. Ouders zijn niets minder dan beschermers, verzorgers, troosters, leraren, gidsen, metgezellen, voorbeelden en bronnen van onvoorwaardelijke liefde en acceptatie. Probeer ouderschap te zien als een heilige verantwoordelijkheid en een zekere mate van mindfulness van moment tot moment in te brengen in de dagelijkse praktijk. Dan zullen de keuzes die we als ouder maken hoogstwaarschijnlijk de vrucht zijn van een gewaarzijn van wat dit moment, dit kind – in deze periode van zijn of haar leven – nu van ons vraagt, kenbaar gemaakt met zijn wezen en gedrag. Gaan we deze uitdaging aan, dan doen we mogelijk niet alleen wat het beste is voor onze kinderen, maar ontdekken we misschien ook het diepste en beste in onszelf, misschien wel voor de allereerste keer. Mindful ouderschap vraagt van ons dat we de uitdagingen die we dagelijks tegenkomen benoemen en erkennen. Gewaarzijn dient namelijk inclusief te zijn. Het dient zich uit te strekken tot de herkenning van onze eigen frustraties, onzekerheden en tekortkomingen, onze grenzen en beperkingen, onze donkerste, meest destructieve gevoelens en de manieren waarop we ons soms totaal overmand voelen en het lijkt alsof er van alle kanten aan ons wordt getrokken. Gewaarzijn daagt ons uit om bewust en methodisch met deze verschillende energieën ‘aan de slag te gaan’. Zo’n taak vergt veel van ons. Want op meerdere manieren zijn wij zelf het product, en soms in meerdere of mindere mate de gevangene, van de gebeurtenissen en omstandigheden van onze eigen kindertijd. De kindertijd bepaalt voor een belangrijk deel de manier waarop we onszelf en de wereld zien. Daarom zal onze eigen geschiedenis onvermijdelijk ook onze kijk op onze kinderen vormgeven. Op wat zij ‘verdienen’, hoe ze verzorgd en opgevoed moeten worden en welke ‘sociale vaardigheden’ ze dienen aan te leren. Ouders klampen zich meestal en vaak onbewust krampachtig vast aan hun overtuigingen, wat deze ook zijn. Alsof we volkomen in de ban zijn van een of andere toverformule. Pas als we beseffen dat we hierdoor gevormd zijn, kunnen we de nuttige, positieve en zorgzame elementen uit onze eigen opvoeding meenemen en de aspecten die destructief en beperkend zijn achter ons laten. Vooral voor diegenen onder ons die zich afsloten, wegkeken en
KabatZinn. MindOuder
38
27-02-2015
HET
12:44
Pagina 38
GEVAAR EN DE BELOFTE
hun gevoelens onderdrukten om hun eigen kindertijd te kunnen overleven, kan meer mindful worden heel pijnlijk en moeilijk zijn. Op de momenten waarop oude demonen bezit van ons nemen, als oude overtuigingen, destructieve patronen en nachtmerries ons bezoeken en we geplaagd worden door sombere gevoelens of zwart-witdenken, is het heel moeilijk om dit te stoppen en opnieuw en met een frisse blik te kijken. We suggereren hier zeker niet dat er bij mindful ouderschap een maatstaf voor perfectie is waarlangs je jezelf moeten leggen en waarnaar je moet streven. Mindful ouderschap is een voortdurend proces van verdieping en verfijning van ons gewaarzijn en ons vermogen om aanwezig te zijn en verstandig te handelen. Het is geen streven naar een vastgesteld doel of resultaat, hoe eerzaam ook. Een belangrijk onderdeel van het proces is dat we met een bepaalde vriendelijkheid en een zeker mededogen naar onszelf leren kijken. Dit houdt onder meer in dat we onze beperkingen, blinde vlekken, gehechtheden, menselijkheid en onvolkomenheden zien en accepteren en er naar beste kunnen mindful mee aan de slag gaan. Wat we in ieder geval altijd kunnen doen, ook op sombere, wanhopige momenten die ons duidelijk maken dat we lang niet alles weten, is opnieuw en fris beginnen, meteen op dat moment. Ieder moment is een nieuw begin, een mogelijkheid om je af te stemmen en open te stellen. Misschien dat je op datzelfde moment jezelf en je kinderen op een nieuwe, diepere manier leert zien, voelen en kennen. De liefde voor onze kinderen komt immers tot uiting en wordt ervaren in de kwaliteit van de relatie-in-het-moment die we met hen hebben. Ze verdiept zich in de dagelijkse momenten als we deze momenten gewaar zijn en erin kunnen verblijven. Liefde komt tot uiting in de manier waarop we het brood doorgeven, in hoe we ‘goedemorgen’ zeggen, en niet alleen in de grote dingen zoals een reis naar Disneyland. Het draait om onze dagelijkse vriendelijkheid, het begrip en de openheid die we tonen. Onze liefde is ook zichtbaar in de grenzen en de kaders die we bieden en waaraan we helder, vastberaden en vriendelijk vasthouden. En liefde komt ook tot uiting in ons handelen. Dus zowel in goede als in slechte tijden, op iedere dag en elk moment,
KabatZinn. MindOuder
27-02-2015
WAT
12:44
Pagina 39
IS MINDFUL OUDERSCHAP?
39
is de kwaliteit van onze aanwezigheid een goede graadmeter voor onze zorg en liefde voor onze kinderen. *** Dit boek is bedoeld voor mensen die de kwaliteit van het gezinsleven en het welzijn van hun kinderen, ongeboren of geboren, jong of volwassen, belangrijk vinden. We hopen dat het ouders helpt in hun pogingen hun liefde te tonen door hun manier van zijn en doen in het dagelijks leven. Dit lukt hoogstwaarschijnlijk niet als we zelf niet authentiek zijn en geen voeling hebben met de hele waaier aan gevoelens die we ervaren, of anders gezegd: wakker zijn. Ouderschap is als een spiegel waarin we het beste en het slechtste van onszelf zien, de rijkste momenten en ook de meest angstaanjagende. De uitdaging om hier iets zinnigs over te schrijven is intimiderend. Toen onze kinderen opgroeiden, hadden we heel vaak het gevoel dat de basis van ons gezin goed was. De kinderen leken gelukkig, gezond en evenwichtig. Maar de dag erop, of het volgende moment al, kon de hel losbarsten. Verwarring, wanhoop, woede en frustratie alom. Wat we dachten te begrijpen, had geen enkel nut meer. De regels leken op slag veranderd en we begrepen niet wat er aan de hand was en waarom. We voelden ons de grootste mislukkelingen ooit. Alsof we van niets wisten en er helemaal niets van begrepen. Op zulke momenten probeerden we onszelf er zo goed als het ging aan te herinneren zo aandachtig mogelijk te kijken naar wat er allemaal gebeurde, hoe naar of pijnlijk het ook was. Hoewel heel lastig, probeerden we te zien wat er aan de hand was en wat er van ons gevraagd werd. Het alternatief was opgeslokt worden door onze reactiviteit en oude patronen, en onze angsten, woede of ontkenning de overhand geven boven het mededogen en de helderheid die we bezaten. Maar als dit toch gebeurde, wat soms natuurlijk het geval was, probeerden we er later nog eens naar te kijken, als we weer rustiger waren, in de hoop er iets van te leren. Dit boek is de vrucht van onze ervaringen als ouders. De oorspronkelijke versie schreven we toen onze kinderen op de middelbare school en de universiteit zaten. Nu we aan deze herziene editie werken, zijn
KabatZinn. MindOuder
40
27-02-2015
HET
12:44
Pagina 40
GEVAAR EN DE BELOFTE
onze kinderen volwassen en wij opa en oma. Onze ervaringen zijn ongetwijfeld anders dan die van jou als mens en ouder. Je zult merken dat de manier waarop wij het ouderschap invulden, op punten verschilt van de manier waarop jij opgevoed bent of je kinderen hebt opgevoed. Misschien reageer je heftig op sommige dingen die wij schrijven of op sommige keuzes die we hebben gemaakt. Ouderschap en alles wat ermee te maken heeft, kan diepe emoties in ons losmaken omdat het zo nauw verweven is met de manier waarop we over onszelf denken en met onze keuze voor een bepaalde manier van leven. We zeggen niet dat je alles moet doen zoals wij het hebben gedaan, of dat je het niet goed hebt gedaan als je het zelf anders deed. Zoals we allemaal weten, zijn er voor ouders weinig eenvoudige antwoorden en simpele oplossingen. We zeggen ook niet dat mindfulness hét antwoord is voor alle problemen in het leven of alle vragen rond ouderschap. We proberen slechts een manier van kijken en van zijn aan te reiken, die op veel verschillende manieren in ouderschap en leven geïntegreerd kan worden. Uiteindelijk beslist ieder van ons zelf over wat het best is voor zijn kinderen en zichzelf. Daarbij maken we gebruik van onze eigen creativiteit en ons vermogen om wakker en gewaar in het leven te staan. We delen onze ervaringen en zienswijze ten aanzien van mindful ouderschap, in de hoop dat iets van het transformerend vermogen ervan resoneert met jullie eigen waarden en intenties en dat het een nuttige gids zal zijn op jullie eigen weg als ouder. Het is mogelijk om helderder naar je kinderen te kijken, beter naar je eigen hart te luisteren en hierop te vertrouwen. Hier draait het bij mindful ouderschap in wezen om. Het geeft vorm en biedt steun aan de dagelijkse uitdagingen van het ouderschap, kan leiden tot meer wijsheid in ons handelen en ervoor zorgen dat we, van moment tot moment en van dag tot dag, een bron van onvoorwaardelijke liefde voor onze kinderen zijn.
Dit fragment komt uit Handboek Mindful Ouderschap en is speciaal voor de lezers van het platform Inspirerend Leven. Verder lezen? Bestel het boek voor € 29,99 via Boekenwereld.com