Het leren herkennen van de verschillende vogelsoorten
Vogels
Trefzeker herkennen in 3 stappen! is niet alleen voorbehouden aan ervaren vogelaars! Er is alleen enige oefening en oplettendheid voor nodig. Deze gids biedt een uiterst praktische beschrijving van de ruim 200 meest voorkomende vogels. Snel opzoekbaar dankzij de verdeling in 18 hoofd groepen, elk met eigen symbool en kleur. En makkelijk te determineren dankzij het 3-stappensysteem, waarbij drie belangrijke kenmerken van de soort beschreven worden, vergezeld van prachtige detailfoto’s. Hierdoor wordt het herkennen van vogelsoorten een
1
peulenschil!
2 3
Doe mee met Natuurmonumenten land. Met hart en ziel al meer dan honderd jaar. Dat is en blijft hard nodig. Voor een leefbare toekomst van mens en natuur. www.tirion.nl
natuurgids
Natuurmonumenten komt op voor natuur in Neder
TIRION NATUUR
e. bezzel
Dit is een uitgave van Tirion Natuur in samenwerking met
Vogels
Natuurmonumenten en Vogelbescherming Nederland. www.natuurmonumenten.nl www.vogelbescherming.nl
1
2
3
natuurgids
1
trefzeker herkennen in drie stappen
Vogels Insecten Vlinders covers.indd 6
3
natuurgids
trefzeker herkennen in drie stappen TIRION NATUUR
~<(st!p#=baijhb<
2
TIRION NATUUR
22-02-2013 13:49
Inhoud 6 Vogels waarnemen – een bijzondere beleving 8 Vogels – een overzicht 18 Vogels waarnemen – vogels leren kennen 23 Hoe een vogelsoort op te zoeken in dit boek 31 Vogelbescherming Nederland Determinatiegedeelte 32
Duikende vogels
131
Boomstamklimmers
40
Reigers, ooievaars en Kraanvogel
140
Luchtjagers
47
Zwanen, ganzen, en eenden
144
Kleine grondvogels
68
Roofvogels
153
Lijsters en daarop lijkende vogels
83
Hoenders en rallen
162
Kleine, insecteneters
93
Steltlopers
191
Mezen
110
Meeuwen en sterns
199
Kraaien
121
Duiven
208
Zaadeters
126
Uilen
225
Aparte verschijningen
233 Register
5
1-2-3 Vogelgids 2013.indd 4-5
20130227 14:59
Inhoud 6 Vogels waarnemen – een bijzondere beleving 8 Vogels – een overzicht 18 Vogels waarnemen – vogels leren kennen 23 Hoe een vogelsoort op te zoeken in dit boek 31 Vogelbescherming Nederland Determinatiegedeelte 32
Duikende vogels
131
Boomstamklimmers
40
Reigers, ooievaars en Kraanvogel
140
Luchtjagers
47
Zwanen, ganzen, en eenden
144
Kleine grondvogels
68
Roofvogels
153
Lijsters en daarop lijkende vogels
83
Hoenders en rallen
162
Kleine, insecteneters
93
Steltlopers
191
Mezen
110
Meeuwen en sterns
199
Kraaien
121
Duiven
208
Zaadeters
126
Uilen
225
Aparte verschijningen
233 Register
5
1-2-3 Vogelgids 2013.indd 4-5
20130227 14:59
Vogels waarnemen – een bijzondere beleving Verbazend veel mensen kijken tegenwoordig in hun vrije tijd naar vogels, en het lijkt wel alsof steeds meer mensen dit een plezierige maar ook nuttige tijdsbesteding vinden. Bijna overal in Europa zijn er landelijke, regionale en plaatselijke organisaties die zich niet alleen bezighouden met het kijken naar vogels maar zich ook inzetten voor vogelbescherming. Er zijn ook veel vogeltijdschriften die nieuws over vogels en de ornithologie (vogelkunde) brengen. En er is ook nauwelijks een diergroep die zo uitgebreid wetenschappelijk is onderzocht als de vogels. Veel van wat we weten over het leven, de natuur en onze eigen leefomgeving werd mede dankzij onderzoek aan vogels ontdekt en bekend. Het kijken naar vogels stond ook aan de wieg van de moderne natuurbeschermingsbeweging. Aan het einde van de 20e eeuw vierde menige Europese ornithologische vereniging al zijn 100e verjaardag. In Nederland ontstond de huidige Nederlandse Ornithologische Unie uit een fusie van de Nederlandse Ornithologische Vereniging (opgericht 1901) en de Club van Nederlandse Vogelkundigen (opgericht 1911). De Nederlandse Vereniging tot Bescherming van Vogels (thans Vogelbescherming Nederland) werd opgericht in 1899. De Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten in Nederland (thans Vereniging Natuurmonumenten) werd opgericht in 1905. Ook internationale organisaties op het gebied van vogelkunde en vogelbescherming bestaan al geruime tijd. BirdLife International bijvoorbeeld vormt een internationaal platform van vogelbeschermingsorganisaties in een groot aantal landen in de wereld, dat zich op een wetenschappelijke grondslag en met een uitgebreid netwerk van medewerkers inzet voor de wereldomvattende en grensoverschrijdende problematiek van het behoud van de rijke ornithologische en biologische diversiteit op aarde. Op internet zijn tegenwoordig talloze sites en e-mailgroepen te vinden waarop actuele informatie over vogels en vogelwaarnemingen uit bijna alle delen van de wereld wordt aangeboden en uitgewisseld. Het enthousiasme voor het kijken naar vogels en de betekenis van de wetenschappelijke ornithologie hangt natuurlijk voor een belangrijk deel samen met het feit dat bijna geen enkele andere diergroep zich in haar grote verscheidenheid zo gemakkelijk laat bestuderen als de vogels, die daardoor haast symbolen zijn geworden voor natuurbeleving. In vrijwel alle biotopen op aarde leven vogels, vele zelfs nog daar waar de mens zich inmiddels opvallend en indringend heeft gevestigd. Direct rondom het huis kan men in de loop van het jaar verbazingwekkend veel verschillende vogelsoorten tegenkomen. Vogels nemen de mens niet alleen door hun uiterlijk en gedrag voor zich in – de meeste komen uitgesproken ‘sympathiek’ over – maar hebben door hun zang het menselijk oor ook wat te bieden. Om die reden spelen vogels ook zo’n grote rol in 6
1-2-3 Vogelgids 2013.indd 6-7
de natuurbeleving van mensen. En in het lot van de vogelwereld spiegelt zich het lot van ons milieu. De titel van het beroemde boek ‘Silent Spring’ werd in de jaren zestig van de 20e eeuw als het ware een trefwoord waarmee we werden gewaarschuwd voor de sluipende vergiftiging van ons leefmilieu. Het waren vogels die ons dit grote gevaar lieten inzien. Vogels kijken is echter ook proberen om achter kleine geheimen te komen, om vaak korte vluchtige indrukken samen te smeden tot een compleet beeld. Kleine probleempjes maken het waarnemen van vogels en de juiste soortbepaling tot een echte uitdaging. Men kan op een wandeling nooit zeker zijn wat men zoal zal ontdekken en niet altijd heeft men het geluk een vogel zodanig waar te nemen dat deze met zekerheid kan worden gedetermineerd. Op deze wijze wordt het kijken naar vogels een hoogstpersoonlijk avontuur. Wanneer men zich na verloop van tijd enigszins heeft ingeleefd in de vogelwereld, die de meeste mensen toch vreemd is, realiseert men zich pas hoe veel van de vogelwereld verborgen blijft indien men niet goed heeft leren kijken en luisteren. Speurzin speelt bij het vogels kijken een rol, en het vooruitzicht op mogelijke nieuwe ontdekkingen en de spanning of het lukt een bepaalde vogelsoort te vinden vormt voor vele enthousiaste waarnemers de steeds weer terugkerende drijfveer om met de verrekijker erop uit te gaan of zelfs verre reizen te ondernemen. Vrijwel alle vogelwaarnemers zijn ‘amateurs’, in de zin dat ze uit liefhebberij naar vogels kijken; aan de andere kant zijn ze vaak hartstochtelijke ontdekkers en onderzoekers. Vele stellen zich met hun eigen persoonlijke belevingen en waarnemingen tevreden. Andere willen zo veel mogelijk vogelsoorten in hun regio, in hun land of in de wereld in de vrije natuur gezien hebben en houden daartoe nauwkeurige lijsten bij. Voor de meeste is het niet meer en niet minder dan een fascinerende vrijetijdsbesteding waarin steeds weer wat nieuws te beleven valt en waardoor men de stress van alledag kwijt kan raken. En een bepaalde mate van jacht- en ontdekkingskoorts speelt daarbij zeker ook vaak een rol. Het professionele wetenschappelijke onderzoek aan vogels is beperkt tot een aantal instellingen van overheid en universiteiten. Op bepaalde onderzoeksterreinen worden ze daarbij echter geholpen door een groot aantal ‘amateurs’, vaak verenigd in vogelwerkgroepen. Zonder de inspanningen en bijdragen van de vele vogelaars en amateurornithologen hadden we nu niet de beschikking over de kennis van het voorkomen, verspreiding, aantallen en trekbewegingen van vogels. De resultaten daarvan worden gepubliceerd in rapporten, regionale en landelijke avifauna’s, broedvogelatlassen etc. Op deze manier bieden vogels de wetenschappelijk geïnteresseerde amateurornitholoog de mogelijkheid om door middel van een boeiende vrijetijdsbesteding gegevens aan te leveren aan natuurbeheerders, natuurbeschermers en wetenschappers. In Nederland vindt veel van het inventarisatiewerk plaats onder de paraplu van SOVON Vogelonderzoek Nederland.
7
20130227 14:44
Vogels waarnemen – een bijzondere beleving Verbazend veel mensen kijken tegenwoordig in hun vrije tijd naar vogels, en het lijkt wel alsof steeds meer mensen dit een plezierige maar ook nuttige tijdsbesteding vinden. Bijna overal in Europa zijn er landelijke, regionale en plaatselijke organisaties die zich niet alleen bezighouden met het kijken naar vogels maar zich ook inzetten voor vogelbescherming. Er zijn ook veel vogeltijdschriften die nieuws over vogels en de ornithologie (vogelkunde) brengen. En er is ook nauwelijks een diergroep die zo uitgebreid wetenschappelijk is onderzocht als de vogels. Veel van wat we weten over het leven, de natuur en onze eigen leefomgeving werd mede dankzij onderzoek aan vogels ontdekt en bekend. Het kijken naar vogels stond ook aan de wieg van de moderne natuurbeschermingsbeweging. Aan het einde van de 20e eeuw vierde menige Europese ornithologische vereniging al zijn 100e verjaardag. In Nederland ontstond de huidige Nederlandse Ornithologische Unie uit een fusie van de Nederlandse Ornithologische Vereniging (opgericht 1901) en de Club van Nederlandse Vogelkundigen (opgericht 1911). De Nederlandse Vereniging tot Bescherming van Vogels (thans Vogelbescherming Nederland) werd opgericht in 1899. De Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten in Nederland (thans Vereniging Natuurmonumenten) werd opgericht in 1905. Ook internationale organisaties op het gebied van vogelkunde en vogelbescherming bestaan al geruime tijd. BirdLife International bijvoorbeeld vormt een internationaal platform van vogelbeschermingsorganisaties in een groot aantal landen in de wereld, dat zich op een wetenschappelijke grondslag en met een uitgebreid netwerk van medewerkers inzet voor de wereldomvattende en grensoverschrijdende problematiek van het behoud van de rijke ornithologische en biologische diversiteit op aarde. Op internet zijn tegenwoordig talloze sites en e-mailgroepen te vinden waarop actuele informatie over vogels en vogelwaarnemingen uit bijna alle delen van de wereld wordt aangeboden en uitgewisseld. Het enthousiasme voor het kijken naar vogels en de betekenis van de wetenschappelijke ornithologie hangt natuurlijk voor een belangrijk deel samen met het feit dat bijna geen enkele andere diergroep zich in haar grote verscheidenheid zo gemakkelijk laat bestuderen als de vogels, die daardoor haast symbolen zijn geworden voor natuurbeleving. In vrijwel alle biotopen op aarde leven vogels, vele zelfs nog daar waar de mens zich inmiddels opvallend en indringend heeft gevestigd. Direct rondom het huis kan men in de loop van het jaar verbazingwekkend veel verschillende vogelsoorten tegenkomen. Vogels nemen de mens niet alleen door hun uiterlijk en gedrag voor zich in – de meeste komen uitgesproken ‘sympathiek’ over – maar hebben door hun zang het menselijk oor ook wat te bieden. Om die reden spelen vogels ook zo’n grote rol in 6
1-2-3 Vogelgids 2013.indd 6-7
de natuurbeleving van mensen. En in het lot van de vogelwereld spiegelt zich het lot van ons milieu. De titel van het beroemde boek ‘Silent Spring’ werd in de jaren zestig van de 20e eeuw als het ware een trefwoord waarmee we werden gewaarschuwd voor de sluipende vergiftiging van ons leefmilieu. Het waren vogels die ons dit grote gevaar lieten inzien. Vogels kijken is echter ook proberen om achter kleine geheimen te komen, om vaak korte vluchtige indrukken samen te smeden tot een compleet beeld. Kleine probleempjes maken het waarnemen van vogels en de juiste soortbepaling tot een echte uitdaging. Men kan op een wandeling nooit zeker zijn wat men zoal zal ontdekken en niet altijd heeft men het geluk een vogel zodanig waar te nemen dat deze met zekerheid kan worden gedetermineerd. Op deze wijze wordt het kijken naar vogels een hoogstpersoonlijk avontuur. Wanneer men zich na verloop van tijd enigszins heeft ingeleefd in de vogelwereld, die de meeste mensen toch vreemd is, realiseert men zich pas hoe veel van de vogelwereld verborgen blijft indien men niet goed heeft leren kijken en luisteren. Speurzin speelt bij het vogels kijken een rol, en het vooruitzicht op mogelijke nieuwe ontdekkingen en de spanning of het lukt een bepaalde vogelsoort te vinden vormt voor vele enthousiaste waarnemers de steeds weer terugkerende drijfveer om met de verrekijker erop uit te gaan of zelfs verre reizen te ondernemen. Vrijwel alle vogelwaarnemers zijn ‘amateurs’, in de zin dat ze uit liefhebberij naar vogels kijken; aan de andere kant zijn ze vaak hartstochtelijke ontdekkers en onderzoekers. Vele stellen zich met hun eigen persoonlijke belevingen en waarnemingen tevreden. Andere willen zo veel mogelijk vogelsoorten in hun regio, in hun land of in de wereld in de vrije natuur gezien hebben en houden daartoe nauwkeurige lijsten bij. Voor de meeste is het niet meer en niet minder dan een fascinerende vrijetijdsbesteding waarin steeds weer wat nieuws te beleven valt en waardoor men de stress van alledag kwijt kan raken. En een bepaalde mate van jacht- en ontdekkingskoorts speelt daarbij zeker ook vaak een rol. Het professionele wetenschappelijke onderzoek aan vogels is beperkt tot een aantal instellingen van overheid en universiteiten. Op bepaalde onderzoeksterreinen worden ze daarbij echter geholpen door een groot aantal ‘amateurs’, vaak verenigd in vogelwerkgroepen. Zonder de inspanningen en bijdragen van de vele vogelaars en amateurornithologen hadden we nu niet de beschikking over de kennis van het voorkomen, verspreiding, aantallen en trekbewegingen van vogels. De resultaten daarvan worden gepubliceerd in rapporten, regionale en landelijke avifauna’s, broedvogelatlassen etc. Op deze manier bieden vogels de wetenschappelijk geïnteresseerde amateurornitholoog de mogelijkheid om door middel van een boeiende vrijetijdsbesteding gegevens aan te leveren aan natuurbeheerders, natuurbeschermers en wetenschappers. In Nederland vindt veel van het inventarisatiewerk plaats onder de paraplu van SOVON Vogelonderzoek Nederland.
7
20130227 14:44
Dodaars
DUIKENDE VOGELS
Tachybaptus ruficollis
Fuut J
F M A M J
J A S O N D
Podiceps cristatus
DUIKENDE VOGELS J
2
F M A M J
J A S O N D
1
1
3
3-stappen
3-stappen
1
Ronde kop, stevige snavel, afgerond achtereind
1
Lange slanke hals
2
Kop in zomer roodbruin, met lichte vlek op snavelbasis
2
Lange spitse snavel
3
Kop in winter vaalbruin met donkere kap
3
Kuif, of ten minste aanduiding ervan
KENMERKEN Kleinste inheemse duikvogel, veel kleiner dan eend, maar kan met groter eendenkuiken verward worden. Mannetje en vrouwtje gelijk. Houdt bij gevaar soms lichaam onder water, zodat alleen kop zichtbaar is. GELUID Vooral in winter hoog, meest tweelettergrepig bieb-bieb, niet luid. In broedterritorium van ver hoorbare trillers die iets in toonhoogte aflopen en soms tweestemmig klinken: biebiebiebiebie... (vrij snel). VOORKOMEN Niet zeldzame jaarvogel in stilstaande wateren, kleine vijvers en poelen waar voldoende oeverbegroeiing voorhanden is. In winter ook op langzaam stromende rivieren, parkvijvers, grachten en brakke wateren nabij kust. LEVENSWIJZE In zomer verborgen levend in oevervegetatie en dan moeilijk te zien. In winter niet zelden op open water. Duikt veelvuldig. Drijvend nest in oevervegetatie. Voedsel bestaat voornamelijk uit waterinsecten, kleine weekdieren en kreeftachtigen, kikkervisjes en kleine vissen.
32
1-2-3 Vogelgids 2013.indd 32-33
2 3
KENMERKEN In zomer met donkere kuif en bruin-zwarte halskraag; in winter witte hals en donkere kopkap met hoekig achterhoofd. Witte delen van verenkleed ‘lichten’ vaak al van ver op. In vlucht opvallend langgerekt. Mannetje en vrouwtje gelijk. Juvenielen op kop en hals zwart-wit gestreept. GELUID In voorjaar en vroege zomer tijdens balts luid kraah-urr, in zomer ook luid kek kek kek. Bedelroep van jongen van ver hoorbaar fluitend piie piie… VOORKOMEN Op grotere stilstaande binnenwateren meest jaarvogel, in winter daar echter vaak schaarser. Broedt soms ook in stadsvijvers en grachten. In winter ook op zee langs kusten. LEVENSWIJZE Duikt naar kleine tot middelgrote vissen (vooral witvis) maar vangt ook andere waterdieren als kikkervisjes, kikkers etc. Opvallende baltsceremonie door broedpaar op het water in late winter/vroege voorjaar (o.a. om beurten kopschudden met opgezette kuif en kraag; lichaam gestrekt uit water oprichten). Drijvend nest verankerd aan riet. Beide oudervogels betrokken bij opvoeden van nestvliedende jongen. Jongen varen vaak mee op rug van ouders. 33
20130227 14:44
Hop
APARTE VERSCHIJNINGEN
Upupa epops
Koekoek J
F M A M J
J A S O N D
Cuculus canorus
J
F M A M J
APARTE VERSCHIJNINGEN
J A S O N D
1
1
2
2-Stappen 1
2
Oranjebruin, met zwart-witte vleugels en lange snavel
Lang kuif, die opgericht kan worden
KENMERKEN Iets groter dan Merel. Op grond slank. In vlucht opvallende brede, afgeronde, zwart-witte vleugels. Mannetje en vrouwtje gelijk. GELUID Roept bij opwinding hoog krijsend sjèèr of dieper rollend tsjèrr. Zang is drielettergrepig oep-oep-oep, niet erg luid maar van ver hoorbaar. VOORKOMEN In Midden-Europa zeldzame, maar in Oost- en ZuidEuropa talrijke broedvogel. In West- en Midden-Europa in trektijd iets vaker te zien. Trekvogel; overwintert in Afrika ten zuiden van Sahara. LEVENSWIJZE Voedsel bestaat voornamelijk uit grote insecten (krekels, veenmollen, kevers) en andere ongewervelde dieren; soms ook salamanders. Foerageert op de grond op kort grasland of spaarzaam begroeide bodems. Broedt in boomholen, muur- en rotsspleten, gaten in de grond of onder houtstapels; soms in grote nestkasten.
230
1-2-3 Vogelgids 2013.indd 230-231
3-Stappen 1
Slank. Lange staart. Geen sterk gekromde snavel
2
Vrouwtje van boven roodbruin
3
Opvallende, luid roepende jongen
2 3
KENMERKEN Kan door slanke spitse vleugels met valk, en door gebandeerde onderzijde met Sperwer verward worden, maar heeft echter geen sterk gekromde roofvogelsnavel. GELUID Mannetje zingt tweelettergrepig kóekoek soms drielettergrepig koe-kóekoek; soms afgewisseld met hees ghoek-tjè tjè-tjè (bij achtervolgingsvlucht). Vrouwtje heeft hoge trillende roep, puuuhuuuhuu... (herinnerend aan Dodaars). Jongen hebben luidruchtige doordingende, iets onzuivere bedelroep, psrieh. VOORKOMEN Talrijk en wijd verspreid. Komt voor in allerlei landschappen: bossen, heides, hoogvenen, duinen, moerassen, akkers etc. Trekvogel; overwintert in tropisch Afrika. LEVENSWIJZE Voedsel bestaat uit insecten en insectenlarven, met name harige rupsen. Broedparasiet: vrouwtje legt één ei in nest van kleine zangvogel, zoals Kleine Karekiet, Heggenmus, Witte Kwikstaart, Winterkoning, die het ei uitbroedt; meeste vrouwtjes specialiseren zich op één pleegoudersoort. Uitgekomen jong gooit eieren of jongen van pleegouders uit nest en wordt als enige grootgebracht door pleegouders. 231
20130227 14:51
Register
Halsbandparkiet
APARTE VERSCHIJNINGEN
Psittacula krameri
J
F M A M J
J A S O N D
Aalscholver 36
2
1
3
3-Stappen 1
Slank. Lange staart. Lichtgroen
2
Mannetje met zwart-roze halsband
3
Kromme, rode bovensnavel
KENMERKEN Zeer langgerekt; vooral in vlucht valt lange staart op. In bomen door groene verenkleed niet gemakkelijk te ontdekken. GELUID Zeer luidruchtig. Roept in vlucht krijsend kie-ek kie-ek... VOORKOMEN Broedt van nature in savannezone van Afrika en ZuidAziĂŤ. Is in Europa in meerdere landen ingevoerd. Uit gevangenschap ontsnapte of opzettelijk losgelaten vogels hebben zich voortgeplant en handhaven zich nu als vrijlevende broedvogels in steden, in Nederland o.a. in Den Haag en Amsterdam. LEVENSWIJZE Voedsel bestaat vooral uit vruchten, zaden, knoppen, bloemen en groene plantendelen. Komt in Europa ook graag op voedertafels en pindasnoeren. Broedt in boomholen of grote nestkasten. Broedperiode in Europa is nog niet goed bekend en hangt waarschijnlijk af van plaatselijke omstandigheden.
232
1-2-3 Vogelgids 2013.indd 232-233
Accipiter gentilis 73 Accipiter nisus 74 Acrocephalus arundinaceus 184 Acrocephalus palustris 187 Acrocephalus schoenobaenus 185 Acrocephalus scirpaceus 186 Actitis hypoleucos 106 Aegithalos caudatus 197 Aix galericulata 55 Alauda arvensis 144 Alcedo atthis 225 Alopochen aegyptiacus 54 Alpenkauw 207 Alpensneeuwhoen 83 Anas acuta 60 Anas clypeata 59 Anas crecca 57 Anas platyrhynchos 56 Anas querquedula 58 Anser anser 50 Anser indicus 52 Anser rossicus 51 Anthus petrosus 151 Anthus pratensis 152 Anthus spinoletta 151 Anthus trivialis 150 Appelvink 221 Apus apus 140 Aquila chrysaetos 70 Ardea cinerea 40 Asio otus 126 Athene noctua 128 Auerhoen 84 Aythya ferina 64 Aythya fuligula 65
Baltische Mantelmeeuw 111 Beflijster 157 Bergeend 53 Bergfluiter 183 Blauwborst 166 Blauwe Kiekendief 77 Blauwe Reiger 40
Boerenzwaluw 141A Bombycilla garrulus 161 Bontbekplevier 98 Bonte Kraai 201 Bonte Strandloper 108 Bonte Vliegenvanger 172 Boomklever 137 Boomkruiper 138 Boomleeuwerik 146 Boompieper 150 Boomvalk 80 Bosrietzanger 187 Bosuil 127 Botaurus stellaris 41 Braamsluiper 176 Branta canadensis 49 Brilduiker 66 Bruine Kiekendief 75 Bubo bubo 130 Bubulcus ibis 43 Bucephala clangula 66 Buidelmees 198 Buizerd 72 Buteo buteo 72
Calidris alpina 108 Calidris canutus 109 Canadese Gans 49 Carduelis cabaret 214 Carduelis cannabina 215 Carduelis carduelis 213 Carduelis flammea 214 Carduelis spinus 212 Carpodacus erythrinus 219 Casmerodius albus 42 Certhia brachydactyla 138 Certhia familiaris 139 Certhia familiaris macrodactyla 139 Charadrius alexandrinus 99 Charadrius dubius 97 Charadrius hiaticula 98 Chlidonias niger 117 Chloris chloris 220 Ciconia ciconia 44
233
20130227 14:51
108/1, 110/3, 112/3, 113/1, 114/2, 145/2, 145/3, 151/3, 158/1, 158/2, 161/1, 161/2, 161/3, 167/2, 183/2, 186/1, 186/2, 190/1, 190/2, 190/3, 194/2, 194/3, 202/1, 203/3, 204/2, 208/2, 212/1 Kirschberger 231/1 Limbrunner 33/2, 39/1, 39/3, 43/1, 43/2, 50/3, 54/3, 57/2, 69/1, 73/3, 75/1, 75/2, 76/2, 77/1, 81/1, 82/1, 82/2, 82/3, 85/3, 89/1, 89/2, 89/3, 95/2, 102/1, 104/3, 115/1, 122/2, 126/3, 130/2, 138/2, 139/1, 139/2, 143/1, 143/2, 150/1, 158/3, 159/1, 160/1, 166/2, 168/1, 184/2, 184/3, 199/1, 199/2, 215/1, 215/2, 219/1, 224/1, 224/3 Nill 78/1, 80/1 Pforr 2/3, 4, 11, 14, 34/2, 41/1, 41/3, 41/2, 44/3, 55/1, 59/1, 71/3, 74/2, 74/3, 84/3, 95/1, 100/1, 101/1, 101/3, 103/1, 127/3, 144/1, 144/2, 147/2, 154/1, 154/3, 162/3, 167/1, 167/3, 182/1, 182/2, 187/1, 187/2, 188/1, 188/2, 188/3, 191/1, 191/3, 191/2, 193/1, 193/2, 199/3, 200/3, 211/3, 218/2, 223/2, 223/3, 228/1, 228/2, 228/3 Pott 20rb, 20rm, 40/3, 42/1, 42/2, 42/3, 45/2, 49/1, 50/1, 50/2, 51/1, 51/3, 52/2, 53/2, 54/1, 54/2, 57/1, 57/3, 58/1, 61/1, 61/2, 62/1, 63/1, 63/3, 64/2, 65/2, 65/3, 66/2, 68/1, 68/2, 69/2, 70/1, 81/2, 83/3, 91/2, 90/2, 93/3, 98/3, 100/3, 114/3, 115/2, 116/1, 116/3, 119/3, 120/2, 123/1, 125/1, 125/2, 126/1, 128/2, 169/1, 206/2, 207/1, 210/3 Quedens 62/3, 67/3, 77/2, 94/1, 105/3, 106/3, 108/2, 110/2, 111/3 Schmidt 76/1, 84/1, 179/1 Synatzschke 47/1, 69/3, 71/1, 71/2, 73/1, 73/2, 80/2, 90/3, 92/1, 92/2, 102/2, 102/3, 103/2, 104/2, 127/2, 129/2, 130/1, 136/1, 197/3, 219/3, 227/2, 227/3 Thielscher 21lo, 36/2, 40/1, 44/2, 49/2, 59/2, 60/2, 60/3, 61/3, 65/1, 72/2, 74/1, 90/1, 114/1, 119/1, 119/2, 126/2, 131/3, 132/2, 133/3, 134/3, 142/3, 148/2, 152/3, 160/2, 169/3, 173/1, 173/2, 173/3, 185/1, 185/3, 192/2, 192/3, 197/1, 211/2, 222/3, 225/2 227/1 Trötschel 21ro, 46/2, 46/3, 48/2, 66/3, 103/3, 111/1, 117/1, 117/2, 129/3, 141/1, 141/2, 141/3, 165/1, 165/2, 166/1, 174/2, 175/3, 176/1, 180/2, 225/1, 231/2, 231/3 Wernicke 32/3, 37/1, 37/3, 38/1, 38/2, 38/3, 64/3, 67/1, 67/2, 85/2, 93/1, 97/1, 97/2, 99/2, 105/1, 106/1, 106/2, 108/3, 109/1, 109/3, 110/1, 111/2, 112/2, 116/2, 120/1 Willner 35/1, 63/2, 84/2, 91/1, 123/2, 130/3, 140/2, 149/2, 170/1, 170/2, 202/2, 202/3, 209/2, 212/2, 220/2, 225/3 Wothe 37/2, 39/2, 40/2, 45/3, 52/1, 62/2, 68/3, 75/3, 79/2, 81/3, 95/3, 100/2, 107/3, 109/2, 113/2, 113/3, 136/3, 140/1, 142/2, 144/3, 145/1, 156/1, 156/3, 162/1, 162/2, 172/1, 172/2, 180/1, 183/1, 189/1, 189/2, 189/3, 196/1, 196/2, 206/3, 208/1, 214/1, 230/2, 232/1, 232/2, 232/3 Zeininger 20lm, 32/1, 32/2, 34/1, 35/2, 35/3, 44/1, 45/1, 46/1, 56/3, 83/1, 83/2, 86/1, 87/2, 91/3, 93/2, 96/1, 96/2, 96/3, 97/3, 99/1, 99/3, 101/2, 105/2, 107/1, 107/2, 112/1, 117/3, 118/2, 124/1, 124/2, 125/3, 129/1, 131/1, 131/2, 132/1, 132/3, 133/1, 133/2, 134/1, 134/2, 135/1, 135/2, 136/2, 138/1, 138/3, 139/3, 104/3, 142/1, 146/1, 146/2, 146/3, 147/1, 148/1, 148/3, 149/1, 149/3, 150/2, 150/3, 151/1, 151/2, 152/1, 152/2, 153/1, 153/2, 153/3, 155/1, 155/2, 155/3, 156/2, 157/1, 157/2, 159/2, 159/3, 160/3, 165/3, 166/3, 169/2, 170/3, 171/1, 171/2, 171/3, 172/3, 174/1, 174/3, 175/1, 175/2, 176/2, 177/1, 177/2, 177/3, 178/1, 178/2, 178/3, 179/2, 179/3, 181/1, 181/2, 184/1, 185/2, 193/3, 195/1, 195/2, 195/3, 196/3, 198/1, 198/2, 198/3, 200/1, 200/2, 201/1, 202/2, 203/1, 203/2, 207/2, 207/3, 211/1, 212/3, 213/3, 215/3, 216/1, 216/2, 217/1, 218/1, 218/3, 219/2, 220/3, 221/2, 222/2, 223/1, 224/2, 226/1, 226/2, 226/3, 229/1, 229/2, 230/1 Zeininger/Wendl 128/1
Over de auteur Dr. Einhard Bezzel werd geboren in Illertissen en is in München opgegroeid. Hij deed staatsexamens in biologie, chemie, aardrijkskunde, sociale wetenschappen, en promoveerde op Zoölogie. Al sinds lange tijd staat hij aan het hoofd van de ‘Staatliche Vogelschutzwarte’ in GarmischPartenkirchen. Tevens is hij redacteur van het Journal of Ornithologie, en hoofdredacteur van het tijdschrift De Havik. Gedurende vele jaren werkte hij als publicist en wetenschapsschrijver
Colofon Dit boek is gepubliceerd door Tirion Uitgevers Postbus 13288 3507 LG Utrecht www.tirion.nl Omslagontwerp: Jan Johan ter Poorten, Aperta.nl Zetwerk Nederlandse editie: Mat-Zet bv, Soest Nederlandse vertaling en bewerking: André J. van Loon ISBN 978 90 5210 897 1 NUR 435 Voor het eerst gepubliceerd in Duitsland in 2001 door BLV Buchverlag GmbH & Co. KG, München Oorspronkelijke titel: Vögel © 2001/2012 BLV Buchverlag GmbH & Co. KG, München © 2002/2013 voor de Nederlandse taal: Tirion Uitgevers, Utrecht Herziene druk 2013 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. No part of this book may be reproduced in any form by print, photocopy, microfilm or any other means without prior written permission from the publisher.
Tekening p. 29: Franz Lechner Tekeningen in kleur p. 120/3, 205/3: Marlene Gemke
238
1-2-3 Vogelgids 2013.indd 238-239
239
20130227 14:51
Het leren herkennen van de verschillende vogelsoorten
Vogels
Trefzeker herkennen in 3 stappen! is niet alleen voorbehouden aan ervaren vogelaars! Er is alleen enige oefening en oplettendheid voor nodig. Deze gids biedt een uiterst praktische beschrijving van de ruim 200 meest voorkomende vogels. Snel opzoekbaar dankzij de verdeling in 18 hoofd groepen, elk met eigen symbool en kleur. En makkelijk te determineren dankzij het 3-stappensysteem, waarbij drie belangrijke kenmerken van de soort beschreven worden, vergezeld van prachtige detailfoto’s. Hierdoor wordt het herkennen van vogelsoorten een
1
peulenschil!
2 3
Doe mee met Natuurmonumenten land. Met hart en ziel al meer dan honderd jaar. Dat is en blijft hard nodig. Voor een leefbare toekomst van mens en natuur. www.tirion.nl
natuurgids
Natuurmonumenten komt op voor natuur in Neder
TIRION NATUUR
e. bezzel
Dit is een uitgave van Tirion Natuur in samenwerking met
Vogels
Natuurmonumenten en Vogelbescherming Nederland. www.natuurmonumenten.nl www.vogelbescherming.nl
1
2
3
natuurgids
1
trefzeker herkennen in drie stappen
Vogels Insecten Vlinders covers.indd 6
3
natuurgids
trefzeker herkennen in drie stappen TIRION NATUUR
~<(st!p#=baijhb<
2
TIRION NATUUR
22-02-2013 13:49