Aan de slag met
PASTEL Tips, technieken en voorbeelden om te beginnen
Beginning_pastel_NL.indd 1 001-128 PORT5.Interior.r4_11907.indd 1
Proof 1
Utrecht/Antwerpen
28-06-17 13:05 9/12/16 4:04 PM
Job:11907 Title: PORT5 - Beginning Pastel 9781633221949 (Walter Foster) TYL Page: 1
Kosmos Art is een imprint van:
www.kosmosuitgevers.nl Oorspronkelijke titel: Beginning Pastel © 2017 Quarto Publishing Group USA Inc. Een uitgave van Walter Foster Publishing, onderdeel van Quarto Publishing Group USA Inc. Kunstwerken © Paul Pigram Kunstwerken op bladzijde 5 en 7 zijn gefotografeerd door Joe Cornish, foto's op bladzijde 10-13 © Walter Foster Publishing, kleurencirkel op bladzijde 13 © Marla Baggetta Vormgeving: Melissa Gerber Vertaling: Marjan Doets Nederlandse productie: Deul & Spanjaard © 2017 voor de Nederlandse taal: Kosmos Uitgevers, Utrecht/Antwerpen ISBN 978 90 4392 002 5 NUR 476 Alle rechten voorbehouden / All rights reserved Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze en/of door welk ander medium ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Deze uitgave is met de grootst mogelijke zorgvuldigheid samengesteld. Noch de maker, noch de uitgever stelt zich echter aansprakelijk voor eventuele schade als gevolg van eventuele onjuistheden en/of onvolledigheden in deze uitgave. Namen van fabrikanten en producten worden uitsluitend ter informatie van de lezer
Proof 1
genoemd en hebben geen enkele intentie het copyright van merknamen te schenden.
Beginning_pastel_NL.indd 2 001-128 PORT5.Interior.r4_11907.indd 2
28-06-17 13:05 9/12/16 4:04 PM
Job:11907 Title: PORT5 - Beginning Pastel 9781633221949 (Walter Foster) TYL Page: 2
Inhoud
Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
4
Aan de slag . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
6
W AT I S P A S T E L ?
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
8
G E R E E D S C H A P P E N E N M AT E R I A L E N . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
10
W AT J E M O E T W E T E N O V E R K L E U R
. . . . . . . . . . . . . . . . . . .
13
T E C H N I E K E N . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
14
10 EENVOUDIGE OEFENINGEN
16
S C H I L D E R E N M E T PA ST E L S
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 8
B E S C H E R M I N G VA N J E S C H I L D E R I J
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 3
O N D E R W E R P K I E Z E N . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 4 C O M P O S I T I E . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 8 K L E U R E N P A L E T A F S T E M M E N O P H E T S E I Z O E N . . . . . . . . . . . 4 0 De elementen van een schilderij . . . . . . . . .
48
B O M E N . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 0 B E R G E N . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 4 W AT E R
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 6
LU C H T
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 8
S T I L L E V E N S . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 0 G E B O U W E N . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 2 Ervaring opdoen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
66
I N L E I D I N G . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 8 E E R S T D E L E N T E . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 0 L E N T E L A N D S C H A P S C H I L D E R E N . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 6 OP NAAR DE ZOMER
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 2
ZOMERSE ZONSONDERGANG
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 0
H E R F S T S P I E G E L I N G . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 8 H E R F S T K L E U R E N W E E R G E V E N . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 0 4 WINTERSE SCHEMERING
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 1 0
L A N D S C H A P I N W I N T E R K L E U R E N . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 1 6 N A A R E E N G O E D R E S U LTA AT . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 2 4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128
Proof 1
Over de schrijver
Beginning_pastel_NL.indd 3 001-128 PORT5.Interior.r4_11907.indd 3
28-06-17 13:05 9/12/16 4:04 PM
Job:11907 Title: PORT5 - Beginning Pastel 9781633221949 (Walter Foster) TYL Page: 3
Inleiding
Schilderen met pastels is mijn grote passie! De natuur geeft ons allerlei prachtige pigmenten die verwerkt worden tot pastelkrijt. Sta daar eens even bij stil. Al die mooie kleuren komen uit de natuur en worden zorgvuldig gemengd tot honderden schitterende pastels om uit te kiezen! Al sinds de renaissance werken kunstenaars met pastels. In de achttiende eeuw raakte pastel echt in zwang en tijdens de negentiende eeuw was pastel het lievelingsmateriaal van vele impressionisten, met name Claude Monet en Edgar Degas. Sommige van hun pasteltekeningen zien er nog steeds net zo fris uit als op de dag dat ze gemaakt werden, al die jaren geleden. Mede dankzij de enorme keuze in pastels en soorten ondergrond is het werken met pastel nog nooit zo populair geweest. In mijn carrière als kunstenaar heb ik allerlei materialen uitgeprobeerd, maar pastel is het helemaal voor mij. Een van de leukste dingen van pastel is dat het zo’n ‘praktisch’ medium is. Je kunt ermee spelen en je eigen stijl ontwikkelen. In dit boek neem ik je mee door de wereld van dit fantastische medium. We beginnen met de basis, zoals materialen en keuze van je onderwerp. Vervolgens krijg je een aantal stapsgewijze oefeningen, waarin je alle geleerde tips en technieken kunt toepassen. Toen ik begon met pastelschilderen, verbaasde het me hoe snel ik een schilderij af had. Ik hoop dat dit voor jou ook geldt! Laten we beginnen.
Ik wil mijn vrouw Kate danken voor haar mooie foto’s, tomeloze enthousiasme
Proof 1
en bemoediging. Zonder haar zou dit boek er niet geweest zijn.
4
Beginning_pastel_NL.indd 4 001-128 PORT5.Interior.r4_11907.indd 4
28-06-17 13:05 9/12/16 4:04 PM
Job:11907 Title: PORT5 - Beginning Pastel 9781633221949 (Walter Foster) TYL Page: 4
AAN DE
Slag
Beginning_pastel_NL.indd 7 001-128 PORT5.Interior.r4_11907.indd 7
Proof 1
7
28-06-17 13:05 9/12/16 4:04 PM
Job:11907 Title: PORT5 - Beginning Pastel 9781633221949 (Walter Foster) TYL Page: 7
Wat is pastel?
Pastels bestaan uit drie hoofdbestanddelen: Pigment is een fijngemalen poeder dat verf
zijn kleur geeft. Pigmentpoeder kan gemaakt worden van plantaardige, minerale, dierlijke of synthetische grondstoffen.
Vulmiddel wordt gebruikt om de pastels meer volume te geven en de kleur te temperen. Met meer vulmiddel is de kleur minder intens. Bindmiddel wordt in heel kleine
hoeveelheden gebruikt om de krijtjes hun vorm te geven. Als bindmiddel wordt doorgaans Arabische gom of tragantgom gebruikt.
Pastel is zowel een teken- als een schildermedium . Het combineert de
Proof 1
voordelen van beide .
8
Beginning_pastel_NL.indd 8 001-128 PORT5.Interior.r4_11907.indd 8
28-06-17 13:05 9/12/16 4:04 PM
Job:11907 Title: PORT5 - Beginning Pastel 9781633221949 (Walter Foster) TYL Page: 8
Proof 1 001-128 PORT5.Interior.r4_11907.indd 9
9/12/16 4:04 PM
Job:11907 Title: PORT5 - Beginning Pastel 9781633221949 (Walter Foster) TYL Page: 9
Gereedschappen en materialen
Voor veel mensen is pastel een fascinerend nieuw medium waarmee ze op verschillende manieren kunnen schilderen. Voor degenen die het medium niet kennen, leg ik hier uit welke materialen ik gebruik en wat voor resultaten ik ermee bereik.
JE WERKPLEK Schilderen met pastels doe je staand. Plak de ondergrond met tape op een tekenbord en bevestig dat op een ezel. Het best kun je van boven naar beneden werken. Wil je liever zittend werken, gebruik dan eventueel een tafelezel.
ZACHTE PASTELS
Proof 1
Er is een enorme keuze in pastels. Ik werk bijna uitsluitend met halflange zachte pastels. Dankzij de romige consistentie en levendige kleuren kun je met zachte pastels heel snel en intuĂŻtief schilderen. Kleuren mengen is niet nodig. In de winkels vind je allerlei merken, kleuren en formaten.
10
Beginning_pastel_NL.indd 10 001-128 PORT5.Interior.r4_11907.indd 10
28-06-17 13:05 9/12/16 4:04 PM
Job:11907 Title: PORT5 - Beginning Pastel 9781633221949 (Walter Foster) TYL Page: 10
Wat je moet weten over kleur
Enige basiskennis van kleur is belangrijk om je werk een bepaalde sfeer te geven en aansprekende kleureffecten te creĂŤren.
DE BEGINSELEN VAN KLEUR De kleurencirkel is te verdelen in drie categorieĂŤn: primaire, secundaire en tertiaire kleuren. De drie primaire kleuren zijn rood, geel en blauw. De primaire kleuren zelf kun je niet mengen uit andere kleuren, maar ze dienen als basis voor het mengen van alle andere kleuren. Menging van twee primaire kleuren levert een secundaire kleur op. De secondaire kleuren zijn oranje, groen en paars. Tertiaire kleuren krijg je door een primaire kleur te mengen met een secundaire. De tertiaire kleuren zijn roodpaars, roodoranje, geeloranje, geelgroen, blauwgroen en blauwpaars.
KLEURVERHOUDINGEN EN TOONWAARDE Als je heel lichte en donkere toonwaarden naast elkaar zet, geeft dat een sterk contrast. Subtiele toonverschillen zorgen voor een zachte overgang. De toonwaarde geeft aan hoe relatief donker of licht een kleur is. Elke kleur heeft een eigen toon. De uiterste toonwaarden zijn zwart en wit. Voor een donkerder tint voeg je wat zwart toe aan een pastelkleur en voor een lichtere tint voeg je wit toe. Met grijs kun je een kleur temperen. Er zijn allerlei kleurschakeringen te koop, maar je kunt de gewenste tinten ook zelf in laagjes opbouwen.
Beginning_pastel_NL.indd 13 001-128 PORT5.Interior.r4_11907.indd 13
Proof 1
13
28-06-17 13:05 9/12/16 4:05 PM
Job:11907 Title: PORT5 - Beginning Pastel 9781633221949 (Walter Foster) TYL Page: 13
Proof 1
Hier is te zien hoe je de scherpe punt van het krijtje heel effectief kunt gebruiken voor het weergeven van riet rond een klein meer.
24
Beginning_pastel_NL.indd 24 001-128 PORT5.Interior.r4_11907.indd 24
28-06-17 13:05 9/12/16 4:05 PM
Job:11907 Title: PORT5 - Beginning Pastel 9781633221949 (Walter Foster) TYL Page: 24
10 .
alles combineren
In deze oefening combineer je alle technieken tot ĂŠĂŠn eenvoudig schilderij. Het onderwerp is een eikenboom boven op een groene heuvel op een mooie, zomerse dag. Neem hiervoor de volgende kleuren: donkerblauw, middenblauw en lichtblauw; donkergroen, middengroen en lichtgroen; donkerbruin. Verder heb je een staafje houtskool nodig. Teken de boomvorm, de heuvel en de hekpaaltjes met houtskool of zacht pastelpotlood op karton met zandcoating. Zet alle kleurvlakken op met de zijkant van de krijtjes.
Beginning_pastel_NL.indd 25 001-128 PORT5.Interior.r4_11907.indd 25
Proof 1
25
28-06-17 13:05 13/12/16 16:02
Job:11907 Title: PORT5 - Beginning Pastel 9781633221949 (Walter Foster) TYL Page: 25
Een panoramaschilderij geeft een breed beeld van bijvoorbeeld een landschap .
Vroege zonsopgang op Lindisfarne
Beginning_pastel_NL.indd 37 001-128 PORT5.Interior.r4_11907.indd 37
Proof 1
37
28-06-17 13:05 9/12/16 4:06 PM
Job:11907 Title: PORT5 - Beginning Pastel 9781633221949 (Walter Foster) TYL Page: 37
Proof 1
001-128 PORT5.Interior.r4_11907.indd 40
9/12/16 4:06 PM
Job:11907 Title: PORT5 - Beginning Pastel 9781633221949 (Walter Foster) TYL Page: 40
Kleurenpalet afstemmen op het seizoen
De keuze van je kleuren is net zo belangrijk als de keuze van je onderwerp. Het licht verandert met het verstrijken van de seizoenen en dat is van grote invloed op de keuze van het kleurenpalet. Kijk eens naar de schilderijen op de volgende bladzijden. Bij elk zijn het onderwerp en de kleuren typerend voor een van de vier seizoenen. Houd deze kleursuggesties in je achterhoofd wanneer je zelf pastelschilderijen gaat maken.
LENTE Na de winter komt de lente tot leven met warmere dagen, ontluikend blad en frisse kleuren, zoals blauw-, groenen geeltinten.
bleekblauwe lucht, lichte schaduwen .
Beginning_pastel_NL.indd 41 001-128 PORT5.Interior.r4_11907.indd 41
Proof 1
41
28-06-17 13:05 9/12/16 4:06 PM
Job:11907 Title: PORT5 - Beginning Pastel 9781633221949 (Walter Foster) TYL Page: 41
Aan de slag met
Aan de slag met
PASTEL
• Teken en schilder kleurrijke
zonsondergangen, landschappen, zeegezichten en nog veel meer.
• Ontdek hoe je met de basistechnieken
voor het werken met pastel verschillende effecten kunt krijgen.
Pastel wordt vaak beschouwd als een medium voor gevorderde kunstenaars, maar met de vakkundige uitleg van Paul Pigram is het geschikt voor iedereen. Laat hem je gids zijn op je creatieve ontdekkingstocht door de wereld van pastels.
Aan de slag met PASTEL
In dit boek lees je alles over tekenen en schilderen met pastel. Je krijgt informatie over papiersoorten, pastels en kleuren, en er is aandacht voor basistechnieken als het mengen van kleuren en het aanbrengen van schaduwen. Dit boek is uitermate geschikt voor kunstenaars die voor het eerst met pastel gaan werken. Alle technieken worden duidelijk uitgelegd en zijn prachtig geïllustreerd, bovendien maken de stap-voor-stapoefeningen het je gemakkelijk om snel te kunnen beginnen.
PASTEL
Tips, technieken en voorbeelden om te beginnen PAUL PIGRAM
NUR 476 Kosmos Uitgevers, Utrecht/Antwerpen www.kosmosuitgevers.nl
Pastel_cover-NL.indd 1
03-07-17 13:19