Issuu

Allereerst geeft Tomanovic praktische informatie over watermengbare olieverf in combinatie met andere verfsoorten, verschillende schildertechnieken en bijzondere effecten. Ook is er een heel hoofdstuk gewijd aan het kiezen van de juiste penselen en kwasten en het kiezen van de juiste ondergrond. In het tweede gedeelte, de testdoeken, worden alle soorten watermengbare olieverf op de meest voorkomende schildereffecten getest. Ook in combinatie met acrylverf en nieuwe schildermediums die van traditionele olieverf watermengbare olieverf maken! Laat je inspireren door de prachtige kleurenfoto’s. De toepassingen zijn eindeloos! S.B. Tomanovic is een allround kunstenaar. Zijn schilderijen zijn allemaal met watermengbare olieverf gemaakt en over de hele wereld te vinden in galeries, musea en privécollecties. Van zijn hand verschenen ook de boeken Gouden tips voor de aquarellist en Meester van de compositie.

NUR 476 Kosmos Uitgevers Utrecht/Antwerpen

www.kosmosuitgevers.nl

Alles over watermengbare olieverf S.B. Tomanovic

In dit handboek laat kunstenaar Bob Tomanovic alle mogelijkheden zien van watermengbare olieverf. Deze olieverfsoort is milieuvriendelijk, betaalbaar en kent verder dezelfde eigenschappen als alle andere olieverfsoorten.

Alles over

watermengbare olieverf S.B. Tomanovic

• • • • •

mengen met acryl, traditionele olieverf en aquarel schildertechnieken speciale effecten mediums gouden tips

ik ben nog steeds aan het leren. Michelangelo

Mijn dank aan: Joke Vermeer, Walter Goyen, Kees van de Nes en alle fabrikanten van watermengbare olieverf en mediums ‘W’ en ‘7’ die in dit boek genoemd zijn voor de geweldige steun en samenwerking. Slobodan Bob Tomanovic

Fotografie: S.B. Tomanovic Vormgeving omslag en binnenwerk: Liqua, Walter Goyen Redactionele begeleiding: IB Producties, Ilona Brinkman © 2017 voor de Nederlandse taal: Kosmos Uitgevers, Utrecht/Antwerpen ISBN 978 90 4391 908 1 NUR 476 Alle rechten voorbehouden / All rights reserved Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze en/of door welk ander medium ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Deze uitgave is met de grootst mogelijke zorgvuldigheid samengesteld. Noch de maker, noch de uitgever stelt zich echter aansprakelijk voor eventuele schade als gevolg van eventuele onjuistheden en/of onvolledigheden in deze uitgave.

Inleiding / 2

Alles over watermengbare olieverf Slobodan Bob Tomanovic www.tomanovic.com

Inleiding / 3

Inhoudsopgave Inleiding 6

Hoofdstuk 3 25

Doek of een andere ondergrond kiezen DEEL I â€“ THEORIE Katoendoeken 26 Rayonkatoen 27

Hoofdstuk 1 9

Linnen doeken 27

Voordelen van watermengbare olieverf

Doeken spannen 28 Andere ondergronden 30 Schilderen met watermengbare olieverf over een acrylbasis 31

Gezondheid de belangrijkste winnaar 10

Droogtijden 31

Zelf watermengbare olieverf maken 11

Tips 32

Watermengbare olieverf en aquarel 11 Mengen met acryl 11

Hoofdstuk 4 35

Penselen en kwasten kiezen Hoofdstuk 2 13

Mijn nat-in-nattechniek

Penselen en kwasten voor de beginfase 37 Kwasten om met verf te beginnen 37

Voordelen 14

Penselen en kwasten schoonmaken tijdens het schilderen 39

Makkelijk corrigeren 16

Penselen en kwasten schoonmaken na het schilderen 40

Eerste wassing verlengen of verkorten 17 Alla prima 19 Tekening 20 Tips 23

Inleiding / 4 / 4 Inhoudsopgave

Hoofdstuk 5 43

DEEL II â€“ TESTDOEKEN

Watermengbare olieverf en aquarel Gesso en water 44

Hoofdstuk 10 75

Transparante gesso 44

Testdoeken met watermengbare olieverf

Aquapasto 45 Effecten 48 ReliĂŤf op papier 49

Uitleg van de tests 76

Makkelijk doorgaan 50

En dan dit nog 77 1. Artisan van Winsor & Newton 78

Hoofdstuk 6 53

2. Lukas Berlin 84

Watermengbare en traditionele olieverf

3. Cobra Artist van Royal Talens 89 4. Cobra Study van Royal Talens 95 5. Daniel Smith 101 6. Duo Aqua van Holbein 106

Griffin als basislaag 56

7. Georgian Water Mixable Oil van Daler Rowney 112

Hoofdstuk 7 59

8. Max van Grumbacher 117

Watermengbare olieverf en acryl

9. Reeves Water Mixable Oil van Reeves 122 10. wOil van Martin F. Weber Co. 127

Hoofdstuk 8 63

Watermengbare olieverf en pigmenten

Hoofdstuk 11 132

Hoofdstuk 9 67

Testdoeken met bijzondere mediums

Schildertechniek en bijzondere effecten

Het nieuwe schilderen 133 1. Medium 7 van Lukas 134

Aparte effecten 69

2. Medium W van Schmincke 139

Nawoord 144

Inhoudsopgave Inleiding / 5 / 5

Inleiding Het idee achter watermengbare olieverf bestaat in theorie al lang. Olie en water kun je niet zomaar met elkaar mengen, dat weet iedereen. Maar met een intermediair, in dit geval een emulgator, wordt een moleculair bruggetje gemaakt tussen de moleculen van olie en die van water. In de encyclopedie staat: ‘Een emulgator is een stof die een mengsel van water en vetachtige stoffen homogeen houdt.’ Men gebruikt emulgatoren al heel lang in een breed scala aan producten, van margarine tot badolie. En als het in producten die we dagelijks gebruiken goed gaat, waarom dan ook niet in olieverf? Kunstenaars gebruiken al eeuwen eigeel als emulgator voor het maken van eitempera. Voorbeelden van in uitstekende conditie bewaarde iconen uit de middeleeuwen, geschilderd met eitempera, zijn voldoende bewijs dat zo’n natuurlijke emulgator het door de eeuwen heen uitstekend heeft gedaan. De kleur van eitempera kan natuurlijk met water worden verdund. Daarentegen was voor olieverf door de eeuwen heen terpentijn en soms terpentine altijd het oplosmiddel. Maar we willen gezonder leven. We willen ook het milieu zoveel mogelijk sparen. Ook op het gebied van kustschildersmaterialen staan de ontwikkelingen niet stil. Het was alleen een kwestie van afwachten wie met watermengbare olieverf op de markt zou komen. Precies twintig jaar geleden, in 1997, hebben twee grote verffabrikanten tegelijkertijd watermengbare olieverf geïntroduceerd. Men verwachtte op dat moment misschien een ware revolutie op dat gebied, maar de conservatieve houding van de Nederlandse kunstenaars en de angst voor het onbekende waren groot. Ik geloof niet dat kunstenaars deze mooie soort olieverf niet willen gebruiken.

Inleiding / 6

Het gaat er meer om dat kunstenaars niet weten hoe ze met deze zeer complete, mooie en bovendien gezonde olieverfsoort moeten omgaan. Ik schrijf dit boek als een kunstenaar die vanaf het eerste moment zeer enthousiast met watermengbare olieverf aan de slag is gegaan. Mijn ervaring met deze soort olieverf, al dan niet in combinatie met traditionele of sneldrogende olieverf, aquarel en/ of pigmenten, is aanzienlijk en uiterst positief. Ik schrijf dit boek om mijn kennis over watermengbare olieverf te delen en ook mijn nat-in-nattechniek voor dit type olieverf voor het brede publiek toegankelijk te maken. Het is het eerste boek ter wereld dat over de mogelijkheden van watermengbare olieverf is gepubliceerd.

AncoraAcqua Ancora Acqua

Je kunt op Facebook lid worden van de groep AncoraAcqua. Dat is de plaats waar je nuttige informatie en nieuws over watermengbare olieverf kunt vinden en eventueel je ervaringen met dit schildermedium kunt delen.

Maar laten we stap voor stap gaan. Ik ga je in dit boek uitleggen hoe ik werk en wat voor effecten mogelijk zijn met watermengbare olieverf. Ook zal ik meer over materiaalkeuze vertellen en nog een aantal tips geven die zeker van belang kunnen zijn om zelf tot prachtige resultaten te komen. Ik ben ervan overtuigd dat als de vele mogelijkheden van deze mooie soort olieverf meer bekend worden, veel kunstenaarsharten zullen worden veroverd. S.B. Tomanovic, voorjaar 2017

Inleiding / 7

Hoofdstuk 1

Voordelen van watermengbare olieverf

Inleiding / 9

Gezondheid de belangrijkste winnaar

Een ander groot voordeel van watermengbare olieverf

Het is logisch dat met het uitbannen van oplosmiddelen

zijn de heldere, mooie, transparante kleuren die, als ze

uit de olieverftechniek onze gezondheid de belangrijk-

juist gebruikt worden, heel subtiel en lichtgevend over-

ste winnaar is. Sommige mensen zijn allergisch voor

komen. Ook de correctiemogelijkheden van een al

terpentine en ook terpentijn. Terpentine en andere

opgezette laag zijn uitstekend.

aardoliedestillaten zijn ook, en dat is wetenschappelijk bewezen, slecht voor je hersenen. De zogenoemde

Als je bijvoorbeeld met je opzet niet tevreden bent en

vluchtige organische stoffen kunnen concentratiestoor-

werkt in de nat-in-nattechniek, dan kun je met een in

nissen, depressies, geheugenverlies en zelfs dementie

warm water gedoopte handdoek de hele opzet makke-

veroorzaken. Terpentijn is weliswaar minder schadelijk,

lijk weghalen (1).

maar toch zijn een heleboel mensen allergisch voor dit naaldbomendestillaat. Als we schilderen met watermengbare olieverf hebben we deze destillaten niet nodig en lopen we geen risico op allergische reacties. Ik heb in de afgelopen twintig jaar op de vele workshops die ik gaf, geen enkele allergisch reactie op deze olieverf gezien of er klachten over gehoord. Met watermengbare olieverf zijn we dus gezonder bezig. Dat is het belangrijkste.

Afb. 1

Voordelen van watermengbare olieverf / 10

Tips Zuurstof en licht Horizontaal laten drogen

Het is ook belangrijk te weten dat niet alleen zuurstof

Als je met de nat-in-nattechniek schildert is het raad-

maar ook licht een rol speelt bij het droogproces van

zaam om het doek minstens een nacht horizontaal te

een verflaag. Ook watermengbare lijnolie droogt, zoals

laten drogen (27). Anders loop je het risico dat het doek

ik al zei, door een chemisch oxidatieproces. In dat pro-

gaat ‘lekken’. Dat kan een leuk effect geven als je het

ces is ook het ultraviolette deel van het licht nodig om

bewust in je compositie opneemt. Maar meestal

van een losse emulsie een stevige lijmlaag te vormen.

gebeurt het niet precies op de juiste plaatsen. Naar

Zonder het licht gaat het droogproces in een trager

mijn ervaring is het erg moeilijk deze ongecontroleerde

tempo door. Het zou dus fijn zijn als je je doek kunt

‘bijtende’ effecten te bedekken.

laten drogen in een goed geventileerde lichte ruimte.

Retoucheervernis Heb je geen tijd en wil je pas na een poosje of wanneer het helemaal klaar is verderwerken aan je doek, dan is het raadzaam om het te beschermen met zogeheten retoucheervernis. Dit vernis laat de zuurstof toe zodat het doek verder kan drogen. Over de retoucheervernis heen kun je nog iets aan je werkstuk toevoegen zonder dat het echt merkbaar is. Mijn ervaring leert dat je een laag retoucheervernis tot twee weken na het schilderen kunt aanbrengen, zeker als

Afb. 27

je dat doet in de vorm van een spray. Je zou nu nog een wassing aan kunnen brengen voordat je verdergaat met schilderen. Na zes maanden is het doek volledig uitgehard en is het tijd voor een slotvernis.

Doek of een andere ondergrond kiezen / 32

Huisdieren Mensen die huisdieren hebben, moeten goed opletten waar ze het doek neerleggen. Ik heb vaker gehoord dat een versgeschilderd doek door vooral honden wordt afgelikt (28). Watermengbare olieverf is niet zo zeer schadelijk voor huisdieren, maar het is de vraag of na zoâ€™n smulactie de opgezette compositie nog klopt.

Afb. 28: Hondje 'Wasabi' door Walter Goyen Doek of een andere ondergrond kiezen / 33

daniel smith - Voorbeeld a

piepkleine compositie is te zien dat door impasto-

De linkerkant van dit voorbeeld heb ik met de kleuren

medium afgezwakte kleuren nog meer dan genoeg

Hansa Yellow Medium en Quinacridone Gold geschil-

kleurkracht hebben om zeer intens over te komen.

derd op droog doek met een grote zachte spalter.

Dat zegt meer dan genoeg over deze mooie water-

Dat ging moeiteloos. Door de uitstekende balans tussen

mengbare olieverf. Ook de horizontale streep in

watermengbare lijnolie en pigment in de tube zelf, kan

Quinacridone Sienna, aangebracht met een varkens-

makkelijk een mooie en subtiele kleurenovergang ont-

haren penseel, kostte geen enkele moeite. De verticale

staan, ook op een droog doek. De blauwe arabesk

streep in Hansa Yellow Medium heb ik met Daniel

gemaakt met French Ultramarine en Lamp Black was

Smith-watermengbare lijnolie naar beneden toe

verrijkt met impastomedium. Bij het met een paletmes

geglaceerd met een zachte spalter. Ook in dit geval

afzwakken van de pittig aangebrachte kern van zoâ€™n

was duidelijk een mooie kleurkracht te zien.

Deel II - Testdoeken / 102

daniel smith - Voorbeeld b

hier ook het geval. Ik kon zonder moeite lichte strepen

Op het met water natgemaakte doek heb ik de acryl-

maken met een vochtige laminaatspalter. Met een

kleuren Quinacridone Gold en Phthalo Blue van Tri Art

brede zachte spalter heb ik bij het vervagen mooie

aangebracht, gemengd met een paletmes. Ik zorg

effecten gekregen. Die zijn te zien aan de linkerkant

ervoor dat als het niet nodig is, de kleuren niet volledig

van dit voorbeeld. Ongetwijfeld heeft de juiste samen-

tot een homogene massa vermengd worden. Zo kun je

stelling van alle ingrediĂŤnten die in de verf van Daniel

een aantal effecten ontdekken. Aan de linkerkant heb

Smith zitten hierbij geholpen. Door het quinacridone-

ik over het waterlaagje ook een dunne filter van Quina-

pigment is de groene kleur bijzonder helder. Het is

cridone Gold aangebracht. Met zoâ€™n dun laagje verf

misschien raar, maar ik vind de kleur loofgroen op het

over de natte ondergrond breng je ook watermengbare

doek helemaal niet mooi. Die komt op mijn doeken

lijnolie uit de tube zelf aan en dat kan een verschil ople-

bijna nergens voor. Maar als ik deze heldere nuances

veren bij het verkrijgen van leuke effecten. En dat was

van loofgroen zie, zetten ze me toch aan het denken.

Deel II - Testdoeken / 103