Inhoud
INLEIDING
Nee hè, niet wéér een wellnesstrend!
HOOFDSTUK 1
Wat is niksen?
HOOFDSTUK 2
31
Maar wat als de Nederlanders het bij
het juiste eind hebben?
57
HOOFDSTUK 3
Waarom is niksen zo moeilijk?
89
HOOFDSTUK 4
Niksen is goed voor je. Ja, echt
119
HOOFDSTUK 5
Meer niksen in je leven
HOOFDSTUK 6
Als niksen niet werkt
NAWOORD
7
Niks-topia creëren
137
167
195
DANKWOORD 209 BIJLAGEN
1 Het Nikseneersmanifest 2 Snelle niksen-tips
213
216
3 Niksen-tips van Nederlanders
219
BRONNEN 223
Mecking, Niksen Derde proef.indd 5
25-02-20 11:33
Mecking, Niksen Derde proef.indd 6
25-02-20 11:33
INLEIDING
Nee hè, niet wéér een wellnesstrend!
Ik zit op mijn bank en denk na over een doorsnee dag in mijn leven. Elke ochtend word ik, precies op tijd, gewekt door het geluid van vrolijk tjilpende vogels. Voordat ik uit bed stap, fluister ik een mantra naar het universum, iets inspi-
rerends, zoals ‘gezegend zij deze wonderbaarlijke ochtend’, of ‘de wereld ligt voor je open’. Ik maak een gezond ontbijt
voor mezelf klaar en doe mijn dagelijkse dingen, er staat een glimlach op mijn gezicht en ik zit lekker in mijn vel.
Ik ben de perfecte moeder, een geweldige echtgenote, de
kalmte zelf. Mijn huis is altijd brandschoon. Ik zeg altijd de juiste dingen als mijn kinderen van streek zijn, ik schreeuw
7
nooit, ik ben nooit ongeduldig. Mijn kinderen doen hun klusjes zonder te klagen, en zijn de hele dag kalm en beheerst.
Ik kom met het grootste gemak de dag door terwijl alles
in mijn huis vanzelf wordt geregeld en gedaan. Ik ga slapen met het gevoel dat ik de wereld op grootse en toch bescheiden wijze heb veranderd.
Mijn leven heeft er niet altijd zo uitgezien. Er is een tijd
Mecking, Niksen Derde proef.indd 7
25-02-20 11:33
geweest waarin ik altijd moe was. Ik dacht dat ik het alle-
maal niet aan kon en ik voelde me een mislukkeling. Ik wist
gewoon dat ik nooit kon slagen in het leven. Maar nu ben ik sterker en zelfverzekerder dan ooit tevoren. Ik ga moeiteloos om met alles wat er op mijn pad komt. Tegenwoordig be-
wonderen mensen me, vragen mij om advies, en laten zich door mij inspireren.
‘Hoe doe je dat toch, Olga?’ vragen ze me. Ik overweeg
dan of ik zal zeggen dat ik een natuurtalent ben. Dat ik elke
dag perfect wakker word en ik er gewoon niets aan kan doen dat ik zo ben! Maar in werkelijkheid heb ik de volledige con-
trole over mijn lot en ben ik de beste persoon geworden die
ik kan zijn, en dat alles dankzij een geweldig geheim dat ik heb ontdekt. Welk geheim dat is? Niksen, oftewel de Nederlandse kunst van het nietsdoen.
EEN ANDER SOORT WELLNESSGOEROE Geloofde je dat allemaal? Nee? Gelukkig maar.
Het enige stukje waarheid in dat hele verhaal waren de
tjilpende vogels bij het ’s ochtends wakker worden, en dat
alleen maar omdat mijn lieve man – nadat hij jarenlang had gezien hoe ik me elke ochtend rotschrok van onze gewone 8
wekker – medelijden met me had gekregen en een wekker
had gekocht die zingende vogels liet horen. En hoewel dat absoluut een stuk beter is dan iets wat klonk als een brand-
alarm, zijn mijn ochtenden nog steeds een drama. Ik heb drie kinderen die ik voor acht uur uit bed en naar school
moet zien te krijgen, het liefst met een boterham in hun maag en aangekleed. Als de bus naar school voor de deur
staat, ben ik bijna helemaal doorgedraaid. En dat is nog
maar het begin. Terwijl mijn kinderen op school zitten, heb ik amper een moment voor mezelf.
Mecking, Niksen Derde proef.indd 8
25-02-20 11:33
Ik heb kinderen, ik moet het huishouden doen, ik werk,
ik heb een man die lange werkdagen heeft, en dan is er ook de rest van mijn familie en vrienden. Als ik me probeer te
herinneren wanneer ik voor het laatst even helemaal niets deed, komt er niets in me op.
Vroeger was ik daar zó goed in. Toen ik klein was, zat ik op
mijn bed of in mijn vaders favoriete fauteuil en staarde naar
de patronen in het tapijt, of door het raam naar buiten, en dacht ik gewoon helemaal nergens aan. Soms vroegen mijn ouders wat ik aan het doen was en zeiden ze dat ik klusjes moest doen of mijn huiswerk moest maken, maar toch had ik vaak tijd om te dagdromen. En dat voelde zo goed.
Maar nu? Als moeder van drie kinderen, echtgenote,
schrijfster en bedrijfseigenaar heb ik altijd het gevoel dat ik me moet haasten en tijd te kort kom. Soms lijkt het wel als-
of ik met mijn ene hand schrijf, met mijn andere hand voor
mijn kinderen zorg, met mijn linkerbeen het eten kook en met mijn rechterbeen het huis schoonmaak.
Natuurlijk heb ik daar zelf allemaal voor gekozen. Ik wil-
de dit leven, maar de erkenning dat ik dit leven zelf heb ge-
kozen, maakt het er niet gemakkelijker op. Net als zoveel andere mensen die ik ken heb ik het gewoon... zo... druk.
De laatste keer dat ik op de bank zat en gewoon lekker
niets deed, móést ik wel omdat ik was ingestort. Het was
het einde van het schooljaar en ik was helemaal uitgeput,
9
kreeg veel te weinig slaap en kon niet meer functioneren.
Het enige wat ik kon doen, was op de bank liggen en voor me uit liggen staren. Dat was dan ook hoe mijn man me aantrof toen hij thuiskwam van zijn werk.
Het kwam op dat moment niet in me op dat deze manier
van instorten de sociaal aanvaarde manier was om niets te doen. ‘De aantrekkingskracht van ziekte ligt in haar vermo-
gen om ruimte te bieden aan een van de grootste ondeugden
Mecking, Niksen Derde proef.indd 9
25-02-20 11:33
van onze samenleving: nietsdoen,’ schrijven managementdocenten Carl Cederström en André Spicer in The Wellness Syndrome.
WAT WAS ER AAN DE HAND? Er gebeurde iets met me, en dat vond ik helemaal niks. Ik was erg moe en voelde me overweldigd, maar ik had geen idee wat ik eraan moest doen. In de jaren waarin ik over opvoeding schreef, zag ik dat stress in het leven van veel men-
sen een belangrijke factor was, en dat veel mensen zich net zo overweldigd voelden als ik. Maar pas toen ik een kort ar-
tikel in een onbekend tijdschrift las, besefte ik dat dit een symptoom was van een veel groter probleem waar niet alleen ouders mee te maken hadden.
Twee jaar geleden publiceerde journaliste Gebke Verhoe-
ven een artikel, getiteld ‘Niksen, het nieuwe mindfulness’, in het tijdschrift gezondNU. Ik vond dat een geweldige gedachte en herinner me nog dat ik dacht: Gaaf, eindelijk ie-
mand die zegt dat nietsdoen niet erg is. Dit is een wellness trend waar ik achter sta.
Maar meteen daarna vroeg ik me af: hoe kan ik nu niets
doen? Elke keer als ik het mezelf gun om even te gaan zit10
ten, begint mijn huis tegen me te praten. ‘Je moet mij nog doen, je moet mij nog doen, je moet mij nog doen,’ fluistert de was op een allesbehalve sexy toontje. Of ik de kinderen eraan herinnerd heb dat ze hun huiswerk nog moeten ma-
ken, vraagt mijn geweten. En als ik om me heen kijk, zie ik
boeken op de vloer liggen en een vuile vaat op het aanrecht
staan. Ik weet ook dat we geen eten in huis hebben, en ik heb nog geen flauw idee wat ik voor het avondeten ga klaar-
maken. Hoe kan ik nu gewoon op de bank blijven zitten als alles in me zegt dat ik op moet staan en voor het huis en
Mecking, Niksen Derde proef.indd 10
25-02-20 11:33
iedereen die erin woont moet zorgen (behalve voor mezelf dan)? Vanuit het niets komen er voortdurend nieuwe din-
gen bij die ik moet doen. Als ik even wil gaan zitten, zal een van mijn kinderen wel ziek worden, of ik moet een of andere
afspraak maken, of ik ben vergeten iets te doen en herinner me dat opeens weer. Waar moet ik in hemelsnaam de tijd voor dit ‘niksen’ vandaan halen?
Toch werd ik na het lezen van dat artikel steeds nieuws-
gieriger. Wat was dat nou precies wat die Nederlanders nik-
sen noemen? En waarom zou ik het niet een beetje meer
kunnen doen? Ik deed uitgebreid onderzoek naar niksen en ontdekte dat gewoon nietsdoen ontzettend heilzaam kan zijn, vooral voor mensen die zich, net als ik, overwel-
digd voelen door alle verantwoordelijkheden die ze hebben. Nietsdoen, of niksen, is echt de moeite waard.
Mijn nieuwsgierigheid en onderzoek resulteerden in een
paar artikelen. Vervolgens publiceerde The New York Times in 2019 mijn verhaal ‘The Case for Doing Nothing’. Enkele da-
gen later ging dat verhaal viraal en werd het bijna 150.000
keer geretweet, gedeeld en doorgemaild. In juli was niksen
de hele wereld rondgegaan. Het werd zeer duidelijk dat ik een gevoelige plek had geraakt.
Iedereen wilde weten wat niksen was en ik kreeg van-
uit de hele wereld e-mails en aanvragen voor interviews. Literaire agenten en uitgevers vroegen me of ze me moch-
11
ten vertegenwoordigen. Ik wilde het eigenlijk afdoen als
veel drukte om niets (letterlijk), maar er was kennelijk iets met niksen dat mensen overal ter wereld leek aan te spreken.
Toen ik de reacties op dat niksen ging verzamelen en ana-
lyseren, besefte ik dat veel mensen genoeg hadden van well-
nesstrends die zeiden dat ze niet genoeg deden en veel meer aan zichzelf moesten doen. Dit is een van de redenen waar-
Mecking, Niksen Derde proef.indd 11
25-02-20 11:33
HOOFDSTUK 1
Wat is niksen?
Ik zit op mijn heerlijke comfortabelere bruine bank. Ik heb
een mok met hete, dampende thee in mijn handen en heb
mijn vingers ineengevlochten, waardoor ik de warmte goed voel. Dit is mijn favoriete mok. Hij is met de hand beschilderd met bloemmotieven en andere op de natuur geïnspi-
reerde elementen in groen-, bruin- en blauwtinten. De wit-
te Kindle die mijn man me vorig jaar met kerst cadeau heeft gegeven ligt waarschijnlijk naast me. Ik weet wel zeker dat hij daar ligt, want ik kan niet lang zonder mijn boeken.
Ik voel me heel fijn als ik zo op de bank genesteld zit.
Mijn benen liggen opgevouwen onder me en met mijn lin-
31
kerarm steun ik op een van de leuningen van de bank. Als mijn man me zo opgevouwen ziet zitten, vraagt hij soms: ‘Je bent weer lekker aan het Olga-en?’ Deze zithouding is zo
natuurlijk voor mij dat mijn man er mijn naam aan heeft gegeven.
Als ik zo zit, lees ik vaak een boek of ben ik een artikel
aan het redigeren dat ik heb uitgeprint. In beide gevallen is
het vrij duidelijk wat ik aan het doen ben: ik lees een boek,
Mecking, Niksen Derde proef.indd 31
25-02-20 11:33
of ik ben aan het werk. Kijk nu eens naar de volgende drie scenario’s.
1. Ik zit op de bank, in de houding die ik zojuist heb be-
schreven, maar ik denk na over een artikel dat ik wil voorleggen aan een redacteur.
2. Ik zit nog steeds lekker op de bank genesteld, maar in mijn hoofd loop ik de dag langs, denk ik na over het
eten, controleer ik in gedachten of de kinderen alles bij zich hebben wat ze nodig hebben, of ik maak me zorgen over hen.
3. En, ten slotte, ik zit op de bank naar mijn tapijt te kijken, mijn blik valt op de tuin en ik zie dat de rozen on-
danks het koude weer nog steeds bloeien. Mijn man heeft wat muziek opgezet en ik luister naar de stem van de zangeres en de beat van de drums.
Welke van deze drie zou je omschrijven als niksen? Zelfs als je nog niet weet wat niksen is, weet ik zeker dat je meteen ziet welke van deze drie situaties een voorbeeld is van niets-
doen.
NIKSEN: HOE EET JE DAT? 32
Toen ik aan de Universiteit van Warschau Duits studeerde,
had ik lessen Nederlands kunnen volgen. Maar dat zou me
een extra studiejaar hebben gekost en ik had een vriendje dat in Duitsland op me wachtte. Ik was ervan overtuigd dat
ik het Nederlands nooit nodig zou hebben, dus liet ik dat
college aan me voorbijgaan. En nu ben ik toch in Nederland, en moet ik de taal alsnog leren. Eigen schuld, dikke bult.
Sommige mensen zeggen dat het Nederlands moeilijk is
en dat vooral de uitspraak lastig kan zijn. Toen ik net be-
Mecking, Niksen Derde proef.indd 32
25-02-20 11:33
gon met Nederlands leren, ging ik een keer naar de slager en vroeg ik om 500 gram gehakt. Tenminste, dat dacht ik, want tot mijn verbazing kwam ik thuis met een klein plas-
tic zakje gevuld met een miezerig hoopje vlees. Blijkbaar
leek mijn uitspraak van ‘vijf’ op ‘twee’. Kun je nagaan! Ik was te moe om weer naar de slager te gaan om meer gehakt
te kopen en gelukkig had ik linzen in de voorraadkast staan. Het resultaat: bijna-vegetarische gehaktballen. Ik ben natuurlijk een creatieveling.
Behalve moeilijk is Nederlands ook een leuke, eigenzin-
nige taal. ‘Ik zou het Nederlands vergelijken met een schil-
derij waarvoor een zeer breed kleurenpallet is gebruikt,’ zegt Marjan Simons, mijn lerares Nederlands.
Ik ben vooral dol op verkleinwoorden, zoals hondje, huis-
je of boompje. Je hoeft alleen maar -je aan het woord toe te voegen om het te verkleinen. ‘We zijn de grootste mensen ter wereld, maar ons land is klein. En alles wat we leuk vinden, verkleinen we,’ zegt Simons.
Ik vind het ook heel leuk dat je van alles een werkwoord
kunt maken. Betalen met een pinpas? Nee, pinnen! Wat
drinken met een portie snacks erbij? Nee, borrelen! Pak een woord of uitdrukking, en maak er vervolgens een werk-
woord van door er ‘-en’ aan toe te voegen. Niets doen? Nee, niksen! Echt briljant. In mijn moedertaal Pools hebben we
er een uitdrukking voor als we iets nieuws tegenkomen en
33
nog niet weten hoe we ermee om moeten gaan: ‘En hoe eet je dat?’ Dus, hoe eet je dat niksen? DOEN NEDERLANDERS NIKS? Niks is een synoniem van niets, en het is slechts een kleine stap van niks (een onbepaald voornaamwoord) naar niksen
(een werkwoord). Niksen betekent dus letterlijk niets-en.
Mecking, Niksen Derde proef.indd 33
25-02-20 11:33
Marjan Simons geeft een andere verklaring: niksen komt van ‘nietsdoen’, dat verkort is tot niksen.
Toen ik onderzoek deed naar niksen, leerde ik andere Ne-
derlandse woorden met een vergelijkbare betekenis, zoals lanterfanten. Op haar website BoekCouch.nl legt schrijfster, redactrice en onderneemster Elise de Bres uit dat lan-
terfanten op niksen lijkt: ‘Je doet gewoon waar je zin in hebt, zonder dat je daarmee een doel wilt bereiken.’
Een ander synoniem is luieren (probeer maar als buiten-
lander al die klinkers op een rij uit te spreken, na tien jaar
hier lukt het mij nog steeds niet!). Vandaar dat dit woord in de titel van dit boek staat. In eerste instantie dacht ik dat
luieren ‘lui zijn’ betekent, maar het betekent ook ‘een beetje rondhangen’. Encyclo.nl, een Nederlands online woordenboek, geeft als definitie ‘bewust niets of weinig doen’.
Als taalkundige en vertaalster weet ik dat taal kan wor-
den gezien als een venster waardoor je naar een cultuur kunt kijken. Hoe is het mogelijk, vraag ik me af, dat er in een land dat zoveel geweldige woorden heeft voor nietsdoen
– woorden met een positieve gevoelswaarde – mensen zijn
die niet toegeven dat niksen iets is dat ze van tijd tot tijd doen, ook al zijn ze zich daar niet van bewust? 34
De Japanse schrijfster Naoko Yamamoto, die al vijftien
jaar in Nederland woont, is het er absoluut mee eens dat Nederlanders zeer goede niksers zijn. ‘Op vakantie kunnen ze gerust de hele dag niets doen, of ze nu gaan kamperen, op het strand liggen, in een park zitten of gewoon thuisblij-
ven. En op een zonnige dag zitten er een heleboel mensen op een terras een biertje of koffie te drinken en doen ze verder niets,’ schrijft ze me in een e-mail.
Volgens Yamamoto zijn Japanners niet zo goed in niksen,
maar het idee klinkt ze wel bekend in de oren. ‘Eigenlijk we-
ten Japanners heel goed dat ze op tijd moeten rusten, dus
Mecking, Niksen Derde proef.indd 34
25-02-20 11:33
Niks hier eens op: 1. Welke stappen kun je zetten om het niksen in je eigen leven te introduceren? 2. Op welke gebieden van jouw leven – zoals besproken in dit hoofdstuk – is meer niksen nodig? 3. Wanneer zou je wat kunnen versnellen, en wanneer vertragen?
165
Mecking, Niksen Derde proef.indd 165
25-02-20 11:33
Mecking, Niksen Derde proef.indd 30
25-02-20 11:33