Issuu

HET OFFICIËLE TOERISTENTICKET

Het magazine 14 Unter den Linden 39 Mitte 73 Potsdamer Platz 103

Duidelijke indeling op kleur De bewogen geschiedenis van Berlijn vind je overal in • Uitgebreide plattegronden het straatbeeld terug. Been gedetailleerde kaarten zoek hier het indringende • Verrassende wandeltochten Holocaust-monument, ont• Top 10 hoogtepunten span in de groene oase •

van Tiergarten of struin door de kunstenaarswijk Friedrichshain. Ontdek het veelzijdige karakter van Berlijn en word zelf even ‘ein Berliner’.

BERLIJN

Rondom de Kurfürstendamm 127 Kreuzberg 151

www.watenhoe.nl

Prenzlauer Berg & Friedrichshain 175

Hier verkrijgbaar:

Wandelingen & tochten 203

33x

LIN- U PGR E

200 attracties

inc

50%

Korting tot

DE B

Gratis reizen

atis entrée

NUR 512

Berlin Tourist Infos berlin-welcomecard.com in vele hotels

Praktische informatie 221 Stadsplattegrond 223

Een product van WAT & HOE MAAKT DEEL UIT VAN KOSMOS UITGEVERS, UTRECHT/ANTWERPEN

W&H 2019 BERLIJN.indd 1-5

13-06-19 12:06

001-240_Berljin_2019_NL.indd 6

TOP 10

18-06-19 15:27

YY Top 10 In deze top 10 vind je de belangrijkste bezienswaardigheden, van de absolute nummer 1 tot en met nummer 10. 1 YY Pariser Platz Met zijn fascinerende combinatie van Brandenburger Tor, deftige hotels, ambassades en Akademie der Künste staat de Pariser Platz onbetwist op nummer 1. (blz. 48) 2 YY Museumsinsel Een van de waardevolste verzamelingen kunst en historische vondsten ter wereld, verdeeld over vijf musea! Met name het Pergamonmuseum is indrukwekkend. (blz. 82) 3 YY Alexanderplatz Vanaf de Fernsehturm heb je het beste uitzicht. Uniek: de wereldklok en de Neptunusfontein voor het rode raadhuis. Bovendien veel warenhuizen. (blz. 88) 4 YY Reichstag Vanaf de glazen koepel van het Rijksdaggebouw heb je goed zicht op de Brandenburger Tor en het oude Mitte van Berlijn. (blz. 50) 5 YY Sony Center Door de fantastische lichteffecten is de Potsdamer Platz vooral ’s avonds een belevenis. Het film- en televisiemuseum is top. (blz. 112)

6 YY Gendarmenmarkt Historische pracht met een concertgebouw en een Duitse en een Franse kerk aan het mooiste plein van Berlijn, vlakbij de Friedrichstraße – voor velen het mooiste plein ten noorden van de Alpen. (blz. 54) 7 YY Schloss Charlottenburg Berlijns grootste kasteel, met koninklijke privévertrekken, een waardevolle kunstverzameling en een Franse baroktuin. In het mausoleum ligt koningin Louise begraven. (blz. 136) 8 YY Jüdisches Museum In de adembenemende architectuur van Daniel Libeskind wordt 2000 jaar Joodse geschiedenis gedocumenteerd. (blz. 160) 9 YY Kaiser-Wilhelm- Gedächtniskirche De ruïne van de toren steekt als een waarschuwende vinger in de lucht en 30.000 glasmozaïeken verlichten de nieuwe kerk. (blz. 140) 10 YY Hackesche Höfe Duitslands grootste omsloten binnenplaatscomplex aan de Hackescher Markt met imposante jugendstilfaçaden, stille hofjes, winkeltjes, theaters en een bioscoop. (blz. 90)

TOP 10

001-240_Berljin_2019_NL.indd 7

18-06-19 15:27

Stadsplattegrond

WEDDING 224/225

PRENZLAUER MOABIT

BERG MITTE

FRIEDRICHSHAIN

CHARLOTTENTIERGARTEN BURG

NEUKÃ–LLN

WILMERSDORF

KREUZBERG

226/227

230

228/229

Legenda Zwembad, buitenbad

Informatie Museum

Parkeerplaats Voormalige sectorgrens (Berlijnse Muur)

Theater, opera Gedenkteken, monument

Dierentuin

Ziekenhuis

U-Bahn (metro) met station

Politie

S-Bahn met station

Post

Voetgangersgebied

Kerk; kapel

Openbaar/bezienswaardig gebouw

Synagoge 2

Bezienswaardigheid

Top 10

Toren

Hoogtepunten

Aanlegplaats bootverkeer

Verder ontdekken

1 : 17 600 0 0

500

PR AK TISCHE INFORMATIE 500

1000 m 1000 yd

223

Baedeker smart Relaunch 2019 Berlin, Aufmacher Atlas Legende Blattschnitt, Stand 04.05.2018 B C M Y 001-240_Berljin_2019_NL.indd 223 18-06-19 15:32

in e -

rS tr.

Be rna ue rS tr.

Sop

nedys Kennedys

mburg

Ev.-St.-HedwigsThe Krankenhaus

Altes Centrum rum Judaicum SophienSoph Postfuhramt (Neuee Synagoge) kirche ki

tr. lskys

K nic raus ks tr.

VORSTADT urger

n bi jo ustr.

S tr. Monbijou- MonbijouG Mon park platz Pr Monbijou

gs B ur

str.

mseu Mu str.

rg pfe Ku

arlottenstr. Ch

Theater HACKESCHE Bode-- Museums- H N Museum eum insel Alte Nationalgalerie galeri 2 Pergamonamonmuseum useum Neues Museum U

Tuch o

nst

Str.

Forum

str. Museumsinsel

hie

Alt. Jüdischer Friedhof Chamäleo Hackesc Ora nien Hö b

188

Geschw.-SchollStr.

Planck

f da ba mm

stAugu

Ha tz Gr.

Phili

npla

str. him Joac e Klein tstr. s Augu

str.

Bert.Weidend.Brecht- brücke dendamm Platz r Am Wei ue FRIEDRICHif h STR. Sc

Admiralspalast

Str .

kyst

.Kalksch str.

Ziegel-

e Kopp

ols Tuch

rge M1 r St r.

Zirk

Un ter -

tr. ns

Friedrichstr.

rech

K.- Ad en Str auer . -

rstr.

rte

str.

t aliss Nov

Linienstr

bu rge r rke Kunst-Werke Berlin 19

tstr. ugus

Friedrich- ORANIENstadtpalast BURGER Johannisstr.STR.

FRIEDRICHSTR. Georgenstr.

r tr. P Tors

Stadtbad Mitte

nbu

ROSEN ROSENTHALER PLATZ

Rose

str. Berg

sig

nie

Alb

MITTE

A.-Schreiber- Deutscher Bundestag

Marie- Krieger-Str. Paul-Löbe- Elisabeth96 Haus LüdersBUNDESTAG Paul-Löbe-Allee Haus

Bor

rffst

o end

nstr.

Ora

Theater am Schiffbauerdamm

tr.

Mariens

tr. Tors

ie St.-Joh.- Lin Kirche

rsche Str.

Deutsches Kammer- Theater spiele Sammlung Boros P annstr. 20 inhardtstr. Schum P Re

Karlplatz Rein

str.

k Tiec

SPANDAUER Kl. Ham

Friedhof

BM Bildung, Forschung

tstr. hard

Acke

Eich

tr.

Minna-Cauer-St r.

. Str ordN of Am hnh ba

ove

Fe h

ran Vete Volk Wein

kstr. Tiec

22 Städt. & Franz.

tr. nn

Ze W.r We ming

e li

iss . He Str he sc

Otto-von-Bismarck-Allee

el -

ORANIENBURGER TOR Berliner Brett’l

téari Ch str.

Spreebogenpark

Luisenstr.

SachsenAnhalt Bundespressekonferenz

erffbau Schi amm d

Bundeskanzleramt

ergarten

Erhard-Ufer wigKronprinzenLud Spreebogen brücke

pps

Luisenstr.

Brücke

Schweizer Botschaft

Eli

Luisenstr.

fer

Universitätspoliklinik

Washington- Hugo- BM für Bildung Charité-Mitte platz Str. Preuß- Kund Forschung hr. Brücke apell TXL irsc mst eu au l-H Gustav- Sp fe he Heinemannree r

etk e ol ck M brü

b -A eth tr. sab S

Medizinhist. Museum

Ella-Trebe-Str.

C.-Jaschke-Str.

tz-

Kath.-Paulus-Str.

esministerium es Inneren

. tstr ors

Fr.-List-U

Str.

abit

CharitéKrankenhaus

BrechtHaus

g hle

r. erst chröd HeinrichSch Park Zille-Park

str.

Dorotheen-

Koch-Platz

Kliniken des Campus Humboldthafen

sse au Ch

h arn

ter

r Leh

Alt-Mo

vor dem

dkr e Sanbrück

HAUPTBAHNHOF Hauptbahnhof

ULAPPark

park

BM Verkehr Humboldt- UniParteizentrale versität Platz Bündnis 90/Die Grünen

eg rW

Sch

tr.

schauhaus

Invaliden-

nstr.

Invalide

NATURKUNDEMUSEUM

Museum für Naturkunde

n- Neuen Tor lide a v Hannoversche . r In st Robert- Str. ug-

Hamburger Bahnhof Museum für Gegenwart

- Leichen-

rze wa

str. ide He

Str.

BM Wirtschaft und Technologie

s den

Ankl

kirchstr.

cha

Zin

Institute der

Sch

talt

tr.

ths

saa

ber

HAUPTBAHNHOF

tr.

Geschichtspark

Th eo do We r-Heu g ss-

Fel dst r.

rol

Kindertagesstätte

Landessozialgericht

Fel ds t r.

se Lie

-Ur ich -St r.

Lie se ns tr.

ns tr.

kePan Am park

Invaliden-Friedhof

be Dö tzer ri tr. S

ke rs

LazarusKrankenhaus

enstr. Brunn

str.

Neubau Bundesnachrichtendienst BND

str .

tr. er S litz

rst

Pankepark

r. r St rge sbe hein ger R r e insb Grundschu Rhe Str. BERNAUER STR. STR

ten

Stre

. Str ler Kie

str. ide He

tr. pfs

z art chw

ssi

r Str.

olze

önh

Sch

C.-Ph-Erh.-BachFriedhof der Oberschule ElisabethHimmelfahrtGedenkstätte Gemeinde Berliner Mauer Gedenkstätte Dokuzentrum Berliner Mauer . Ga Bergst er Str r. Friedhof der Ac Anklam rte ke nst Sophienkirchrst r. thr. Gemeinde Elisabe . ElisabethsabethStr Papagenornkirche o Grundschule Ber th Pappelelgst olf str. r. J.-W platzz NORDBAHNHOF Str. en lid r va e In z Markthalle kthalle wit

tr.

arn

SCHWARTZKOPFSTR.

Gustav-FalkeGrundschule

tr.

Wöh

Kindertagesst.

Stra

Gartenplatz gs Pflu

Sch

krankenhaus

Domkirchhof

lerts

. str ee

E.-HessEisstadion r. Inst. HUB st yen Bo Bundeswehr-

BEWAG e nk Pa le . r l t S Se Nordler hafen Kie

Jugendheim

r. r St

aue

n Ber

Swin

ss au Ch

r. rb

Friedhof St. HedwigGemeinde

Str.

KinderKinder tagesst.

Ernst-ReuterOberschhule

r St pine Rup

le el

hafe

Str. r

de lsun

Str.

und

ls Stra

r. ttst Wa

Nord

BIG TU

St.-SebastiansKirche

freizeitstätte tralsu S

raste Wolg str.

er S

dom

Use

Str.

Neue Hochstr.

REINICKENDORFER r.STR.

Neuapostol. Kirche

er und Jasm

St Kath. Friedhof Dorotheenstadt

r. rst ke

Schulzendorfer

str.

tr.

Links

Kr eu

tr.

alemer Jerusal Str St .

r st

Markgrafens

Friedrichstr.

el-S prin gerStr.

Ebertstr.

A. d.

ste

Ah o

H.d.

YitzakRabin- Heinrich-vonGagern-Str. Str.

Groß e Qu erall ee

or ns te

Jerusal. Str.

Mauerstr.

2 BUS

Charlottenstr.

str.

Herb Karajaert-vonn Str. -

ass terwstr.

tr. Kurs

. Oberwallstr

grafenstr.

allee

Niederlagstr.

Mark-

Friedrichstr.

str.

Qu er-

e Am stgart Lu

Mollerg.

Am hs. Zeug

str.

Friedrichstr.

Mauer-

Glinka- str.

. Oberwallstr Kath. K. Hinter dd.

Kirchstr.

wstr. Schado

el Wilh

dGertrur-Str. a Cora Str. Kolm erBerlin

Große

raben Am Festungsg

Bunse str.

Ebertstr.

Eich- str horn

g -str.

G e o rg e n

Universitätsstr.

Paul-Löbe-Allee Tipi

e Neustädtisch

tr. des str. en Be Bo Bauhof D Altes Reichstag Int. P M1 theenstr. f er Platz . Museum ro u s MarschallDo g h Handelsa (Deutscher t BundesLusteß e i c hs i R Friedrichder brücke G Humboldtzentrum Bundestag) presseamt 15 ggarten Ebert-Platz str. P Republik ARD Univ. Deutsche .d.. Zeugh. Deutsches H.d Jakob-Kaiser4 Dorotheen11 Ka StaatsMus Hist. Museum r. st en tr. Carillon Mittels Dorothe Ungarische Sch Schloßbibliothek 16 ZDF Neue Schl Haus Berlin Sinti-und-RomaBotschaft brücke brü BU 0 S 100 Allee BUS 10 Humb Deutsche Wache Komm KommanBRANDENBURGER Story BUS 200 Mahnmal Französische Foru en Staatsoper 5 dantur TOR Madame Botschaft den 2 TXL Lind Palais Tussauds Unter Pariser unter den Lin Linden Sowjetisches Brandenburger Komische Rosm.Deutsche Platz ehe Tor BRANDENBURGER TOR 12 Ehrenmal str. Oper Guggenheim St Botschaft der 1 Britische Behrenstr. E Russ. Föderation er Hedw.USP h hrenstr. Akademie Botschaft Be c rs Auswärtiges e Kath. Botschaft der Künste r. d st Bayern Juni r Löwenen Golde W Behr g . t We Str k WerderWe he P denkmal ösisc Bremer fischteich Mar Holocaust13 REGIERUNGS- ische Str. FRANZÖS. Franz scher M Markt Franz. Dom Amazone VIERTEL Französ STR. Mahnmal HomosexuellenStr. str.r. erst ger Jäg Mahnmal tnd Are Botschaft t 6 hHanna BM Belgien Jägerstr. BM Familie GendarmenHAUSVOGTEIPLATZ HAUSVOGTE Landwirtschaft tr. Goethe Bel Konzerthaus Taubenstr. Musiker AMT) (AUSWÄRTI Ländervertretungen lev Botschaft otschaft (AUSWÄRTIGES uea markt Ku Nieders. Rheinl.Deutscher Peru, ru, Chile Taubenstr. rllee Führer- BM Arbeit Saarl. Nie Schl.-Holst. Pfalz Dom bunker Lessing r. en de Mohrenst In den Ministergärt rw Friedrichg a Brandenburg BM Schule e l d l 1 Ben-Gurion-Str. str. Hessen Meckl.-Vorp. na Wilhelm III. Dom nstr. Kolon Justiz stiz STADTMohre Ah str.r. Kronenst Lennéstr. MITTE Palais MOHRENInge-BeisheimSpi Königin Be Beisheim tr. s Kemperstr. Tschechisches nen l Kro lev Center STR. Wilhelm I. VoßLuise Atrium Pl. ma ue Kulturzentrum Botschaft Kronen str. platz Str. Kanadische str Luisen200 224 Bots Tschechien PR AK TISCHE INFORMATIE Philhar. Palais r BUS - 224 e g insel 26 Botschaft zi Mall of Berlin 228 Museum für Film Aserbai Botschaft Leip en monie rt a Botschaft erreichische Tierg und Fernsehen Potsdamer Neuseeeland, Musik1 Leipziger Botschaft Krausenstr. Bo Bulgarien schaft KunstgewerbeSüdafrika instrumenten5 SonyPlatz er Str. Simbabwe, P SSambia Center Platz Leipzig museum Museum LEGOLAND® Krausenstr. KulturK POTSDAMER r. t BundesbauS Bundesrat Kammerr Detlev-Rohwedder- Museum für he 1 e KunstP tr. forum PLATZ ns m Dalí – direktion tze 24 Sc musiksaal a SSchü . aft Haus/ Kommunikation r. r d t bibliothek s h t S Daimler City Die Ausstellung Botschaft r. Matthäi- aro o st r P Bundesministerium mäldegalerie en P tz e hü u Botschaft Sc xstr. POTSDAMER Bethlehem- Singapur kirchpl. s für Finanzen he tr. n- Spielbank Vo tsdam 25 Portugal PLATZ 224 18-06-19 15:32 kirchpl. Mauer- Black Box Kupferstich- 001-240_Berljin_2019_NL.indd Abgeordnetenhaus ro t Checkpoint Zimmerstr. kabinett 29 St -MatthäusErna-Berge Berlin Panorama ePJ

Haus der Kulturen fer m-U der Welt

RTL

Even oriënteren De straat Unter den Linden heeft mythische proporties aangenomen, omdat de voor- en tegenspoed van een heel land er terug te vinden zijn. Het is geen woonstraat. De Berlijners flaneren hier niet, maar ze vinden het heerlijk om ‘die Linden’ met trots aan bezoekers te laten zien.

Alt-Mo a

bit

001-240_Berljin_2019_NL.indd 40

Str

Straße des 1

Kleiner Stern

Stern

14 Tiergarten

Großer i aße des 17. Jun

lle Hofjägera

Het is een straat voor overdag, want ’s nachts is er niets te doen. Unter den Linden toont het Berlijn van de keurvorsten, van de Pruisische koningen, van de DDR en ook van eigentijdse stedenbouwkundigen. Deze chique boulevard is momenteel één grote bouwplaats. Men bouwt er aan de zogeheten ‘Kanzlerlinie’, een door Helmut Kohl geplande tramverbinding tussen Alexanderplatz en Hauptbahnhof. De werkzaamheden worden naar verwachting in 2020 afgerond. Een andere grote bouwplaats is de wederopbouw van het Berlijnse stadsslot, tegenover het Museums insel. De Pariser Platz is een plek die door zijn interessante bebouwing met Brandenburger Tor, Franse en Amerikaanse ambassade en Hotel Adlon veel toeristen aantrekt. Ook het gebouw van de DZ-bank van Frank Gehry en de Akademie der Künste

Sp re e we

Haus der Kulturen der Welt

(Gûnter Behnisch) liggen aan het plein. Wie de Brandenburger Tor de rug toekeert en de weg volgt tot het begin, de ruim één kilometer verderop gelegen Schlossplatz, zal in de verleiding komen om links of rechts af te slaan, de Friedrichstraße in. In de stadswijken liggen architectonisch interessante winkelrijen verscholen. Via de mooie Gendarmenmarkt en de historisch belangrijke Bebelplatz kom je weer uit op Unter den Linden bij het ruiterstandbeeld van Frederik de Grote.

Unter den Linden

18-06-19 15:28

HAUPTBAHNHOF

-Erhard-U wig fer ud

ke olt ke M rüc b

Alt-Mo abit

. Juni

Straße des 17

Kemperplatz

tr. elms Wilh

Kleiner Stern

Berliner Dom

r. -St cht ne b ie rl-L Schloss Ka 16 HumboldtForum Schlossbrücke

. Dorotheenstr StaatsBRANDENBURGER bibliothek TOR den Lin n de Unter Brandenburger Forum 12 Tor 1 Fridericianum r. Pariser e St Behrenstr. Platz Französisc h FRANZÖS. GendarmenSTR. Holocaustmarkt HAUSVOGTEIPLATZ Mahnmal Friedrichstraße 6 (AUSWÄRTIGES AMT)

Ebertstr.

YitzakRabin- Heinrich-vonStr. Gagern-Str.

Haus der Kulturen der Welt

BUNDESTAG Reichstag Platz der 4 Republik

Friedrichstr.

FRIEDRICHSTR.

13 Regierungsviertel

Potsdamer Platz

MOHRENSTR.

STADTMITTE Leipziger

Leipziger Platz

Str.

SPITTELMARKT

100 m 100 yd

Top 10

1 YY Pariser Platz blz. 48 4 YY Reichstag blz. 50 6 YY Gendarmenmarkt blz. 54 Hoogtepunten 11 Friedrichstraße blz. 57 12 Forum Fridericianum blz. 60

Verder ontdekken 13 Regierungsviertel blz. 64 14 Tiergarten blz. 64 15 Haus der Kulturen der Welt blz. 65 16 Schloss/Humboldt-Forum blz. 65 17 Berliner Dom blz. 67

Baedeker smart Relaunch 2019 Berlin, Großausschnitt 01 Unter den Linden, Stand 28.05.2018 B C M Y

Even oriënteren

001-240_Berljin_2019_NL.indd 41

18-06-19 15:28

Veelzijdig Berlijn Berlijn is groot, 891,69 km2 om precies te zijn. Van het uiterste westen tot het uiterste oosten is de afstand 45 km en van noord naar zuid 38 km. Elk stadsdeel heeft zijn eigen charme.

ost of west? Die vraag wordt eigenlijk nooit meer gesteld aan iemand die uit Berlijn komt; althans niet zo rechtstreeks. Het gaat erom of iemand in Tempelhof of Pankow woont. Voor mensen die in Berlijn gaan wonen of binnen In de Berlijnse clubs kun je feesten tot in de ochtend.

Berlijn verhuizen, is de keuze voor een bepaalde buurt heel belangrijk, want die bepaalt de kwaliteit van leven. Levenskwaliteit betekent het aantal en het soort winkels, uitgaansgelegenheden, bioscopen, theaters, dichtbijgelegen parken, zwembaden en stations. Wie van drukte houdt en graag uitgaat, gaat niet in een voorstad, maar in Friedrichshain of Kreuzberg wonen. De Berlijner woont in zijn eigen buurt, zijn ‘Kiez’. Dit uit het Slavisch stammende woord staat eigenlijk voor een eenvoudig onderkomen voor dienstboden. In Berlijn is ‘Kiez’ synoniem voor ‘thuis’. Je vindt er alles wat je nodig hebt: de bakker, een kerk, kleuterschool, een vriendelijk of bemoedigend woord, een praatje op de hoek van de straat, een stamkroeg. Einde aan de mobiliteit Vroeger verhuisden Berlijners om de haverklap. Ze bleven dan meestal in hun eigen buurt, maar soms kwamen ze ergens waar het niet

001-240_Berljin_2019_NL.indd 14

HET MAGA ZINE

18-06-19 15:28

In het centrumdistrict Charlottenburg gaat het er heel burgerlijk aan toe.

beviel. Veel Kreuzbergers verhuisden begin jaren negentig naar Prenzlauer Berg, omdat de Wende hen deed denken aan hun beginjaren in Kreuzberg: wild en met een onzekere toekomst. Later verhuisden ze weer terug. De netheid, de luxe, de nieuwe burgerlijkheid die daar tot ontwikkeling is gekomen, dat hoefde voor hen niet. Ondertussen verhuist vrijwel niemand meer als het niet moet: de huren zijn de laatste jaren zo sterk gestegen dat een verhuizing voor modale inkomens een luxe, zo niet een onmogelijkheid, is geworden. Bij een bezichtiging verschijnen soms meer dan 100 belangstellenden – wat ook

Hoge huren

De huren in de drie binnen stadsdistricten CharlottenburgWilmersdorf, FriedrichshainKreuzberg en Mitte zijn zeer hoog.

een probleem is voor hoopvolle nieuwe Berlijners. De buurt is of wordt een thuis Het vertrekken en weer terugkomen van mensen na de Wende drukt zijn stempel op een buurt, verandert hem. Hij wordt na verloop van tijd een thuis. In Friedrichshain vertrokken bijvoorbeeld veel ontevreden bewoners uit de in verval geraakte arbeidersbuurt. Jonge mensen voor wie Mitte te duur was en Prenzlauer Berg te chic en te intellectueel, kwamen in de goedkope huizen. Ze openden er hun eigen winkels en kroegen, en hun nieuwe buurt is nu heel anders dan vroeger. Ook in de buurt Neukölln deden zich veranderingen voor. De arbeiderscafés maakten plaats voor trendy bars en clubs. Jonge mensen trokken naar deze buurt en sindsdien stijgen de huren. En zo werd ‘Kreuzkölln’ of ‘Reuterkiez’, zoals het noorden vanwege de naastgelegen buurt Kreuzberg wordt genoemd, de momenteel meest trendy buurt.

HET MAGA ZINE

001-240_Berljin_2019_NL.indd 15

18-06-19 15:28

De Muurroute Wat? Start Eindpunt? Lengte Duur

Fietstocht Potsdamer Platz H Potsdamer Platz Oberbaumbrücke H Warschauer Straße 7 km (fietsverhuur) 1,5 uur

Hij liep 160 km om West-Berlijn heen. De Muur is weg en zelfs Berlijners weten vaak niet meer waar hij liep. Meer dan 25 jaar na de afbraak van het bolwerk, dat de wereld in Oost en West verdeelde, is de grens op bepaalde plekken nog te onderscheiden. In het centrum zijn delen van de 43,1 kilometers van de Muur in de binnenstad met stenen in het asfalt aangegeven, aan de stadsrand is de Muur als een vrijgekapt pad in het groen te onderscheiden. Deze tocht volgt het interessantste deel van de gemarkeerde Muurroute. 1–2 De route begint aan de Potsdamer Platz. Voor het Ritz-Carlton-Hotel zijn enkele segmenten van de Muur bewaard gebleven. Een dubbele rij kasseien markeert op de hoek Stresemann-/ Köthener Straße het verloop van de Muur. De fietsroute gaat verder over de westkant van de Stresemannstraße, die in het grensgebied lag. Aan de oostkant van de straat stond de zogeheten Hinterlandmauer. Drie van de originele elementen, die de Berlijnse senaat schonk aan Kofi Annan, oud-secretaris-generaal van de Verenigde Naties, staan opgesteld voor het VN-gebouw in New York. In de Erna-Berger-Straße heeft men nog een grenswachttoren intact gelaten.

Hier start de Muurroute.

2–3 De Muur leidde naar de Niederkirchnerstraße, langs de Martin-Gropius-Bau. Tegenover het tentoonstellingsgebouw, De Muurroute

001-240_Berljin_2019_NL.indd 207

207

18-06-19 15:31

aan de andere kant van de Muur in de Preußischer Landtag, waar van 1899–1934 het Pruisische parlement zetelde, resideerde de eerste DDR-regering van Otto Grothewohl. Later installeerde de Stasi op het dak afluisterapparatuur voor radioverkeer in West-Berlijn. 3–4 Direct naast de Martin-Gropius-Bau loopt een 200 meter lang reststuk van de Berlijnse Muur en direct daarachter, op het voormalige Prinz Albrechtterrein, waren tijdens de naziperiode de SS, Gestapo en staatsveiligheids-

Wilh

4–5 In de Zimmerstraße is de grens met stenen gemarkeerd. Op de hoek van de Friedrichstraße was de ‘grensovergang voor buitenlanders’, Checkpoint Charlie. Voor de woning van 208

001-240_Berljin_2019_NL.indd 208

Wandelingen & tochten

18-06-19 15:31

tr. e-S ein h-H nric

Hei

A Spr xelin Str. ger-

dienst gevestigd. Tegenwoordig informeert de tentoonstelling ‘Topographie des Terrors’ over deze periode. Bij de kruising Wilhelm-/Zimmerstraße wijst een bord op het ministerie voor de Rijksluchtvaart (1935–1936), waar in 1949 de DDR in het leven werd geroepen en waar nu het ministerie van Financiën is gevestigd.

b Wa lde

Luc kau Str. er

Prin z str. en-

. str

str.

Str.

nen

dri Ale xan

Str.

ibe

hre str.

anasti Seb

ener

nda nte n

llsc

str.

. str

Anhalter Bhf.

Kom ma

5 AxelSpringerHaus

Checkpoint Charlie str.

Köth

str.

Sta

Kochstr.

Schützenstr.

Str.

Jerusalemer Str.

MartinGropius- 3 Topogr. des Terrors Bau

Markgrafen-

E.-BergerFinanzen Str. ZimmererNiederkirchn str. 4 Kochstr.

ese

Str

Friedrich-

Potsdamer Pl.

Stadtmitte

Mohrenstr.

Potsdamer Pl. Leipziger Leipziger Preußischer 1 Landtag Pl.

Charlotten-

elm-

Gisteren een waarschuwing, vandaag een herinnering aan de grens in de stad.

Moritzplatz

Oranie platz

Mijn dag…

in de architectonische modelwijk

Fonkelende glaspaleizen, baksteentorens, huizenblokken in New Yorkse stijl – de Potsdamer Platz is de architectonische etalage van Berlijn. Tussen de wolkenkrabbers van toparchitecten uit de hele wereld verbergen zich nog historische bouwwerken: zo wordt een architectuurwandeling tot een korte reis door de tijd.

9 uur: keizer Wilhelm onder het Sony-tentdak Het contrast kon nauwelijks groter zijn: enerzijds de koele moderne stijl met chroom, glas en staal en anderzijds de uitbundige versieringen van rond 1900. Er is vrijwel geen andere plek die zozeer het spanningsveld van de Berlijnse architectuur weerspiegelt als de neobarokke Kaisersaal onder het tentdak van het 5 YY Sony Center, 106

001-240_Berljin_2019_NL.indd 106

waar tegenwoordig schitterende evenementen plaatsvinden. Het bijbehorende café met zijn originele wisselende vensterdecoraties is de beste plek om de bedrijvigheid in het spectaculairste bouwwerk op de Potsdamer Platz gade te slaan. 10 uur: hommage aan Marlene Dietrich Bij een bezoek aan het Film museum in het Sony Center heb je

Potsdamer Platz

18-06-19 15:29

13.30 uur: rondleiding door de Philharmonie

Str.

tr.

urger

tr.

an em

Bernb

u fe ch

Flo

ttw e

llst

fer

Pots dam er S trr.

s iet

18.30 uur: dineren op het dak

Schö neb erg e

tr.

TillaDurieux Park

18.30 uur

Staatsbibliothek

p ich Re

r neberger Ufe Golvet

9 uur

Str. er S mer am sda sd Pot ot

Str

Einde Ende

Reich pietsc h u f er

S c hö

12.30 uur

mun dstr. 29

Links

24 Sigis

Potsdamer Platz

Ki-Nova

Philharmonie

12.30 uur: meditatie in de Matthäus-Kirche

14.30 uur

Start

13.30 uur

14.30 uur: superfood op houten tafels

Park am Gleisdreieck (Westpark)

16.30 uur 16.30 uur: groene long van de Potsdamer Platz

200 m 200 yd

9 uur: keizer Wilhelm onder het Sony-tentdak

Baedeker smart Relaunch 2019 Berlin, Großausschnitt 03 Potsdamer Platz, Stand 28.05.2018 B C M Y

MIJN DAG

001-240_Berljin_2019_NL.indd 107

107

18-06-19 15:29

HET OFFICIËLE TOERISTENTICKET

Het magazine 14 Unter den Linden 39 Mitte 73 Potsdamer Platz 103

van Tiergarten of struin door de kunstenaarswijk Friedrichshain. Ontdek het veelzijdige karakter van Berlijn en word zelf even ‘ein Berliner’.

BERLIJN

Rondom de Kurfürstendamm 127 Kreuzberg 151

www.watenhoe.nl

Prenzlauer Berg & Friedrichshain 175

Hier verkrijgbaar:

Wandelingen & tochten 203

33x

LIN- U PGR E

200 attracties

inc

50%

Korting tot

DE B

Gratis reizen

atis entrée

NUR 512

Berlin Tourist Infos berlin-welcomecard.com in vele hotels

Praktische informatie 221 Stadsplattegrond 223

Een product van WAT & HOE MAAKT DEEL UIT VAN KOSMOS UITGEVERS, UTRECHT/ANTWERPEN

W&H 2019 BERLIJN.indd 1-5

13-06-19 12:06

Wat & Hoe - Stad&Streek Berlijn